Malaysia Laporkan Peningkatan Mendadak Kes Asma dan Jangkitan Pernafasan Berkaitan Jerebu

Jerebu dikaitkan dengan peningkatan mendadak penyakit pernafasan

Malaysia mencatat peningkatan mendadak kes asma dan jangkitan saluran pernafasan atas apabila jerebu melanda beberapa kawasan di negara ini, menurut Menteri Kesihatan Datuk Seri Dr Dzulkefly Ahmad.

Data daripada sistem pengawasan sentinel Kementerian Kesihatan menunjukkan kes asma meningkat daripada 61 pada Minggu Epidemiologi 32 kepada 219 pada Minggu 33, iaitu kenaikan sebanyak 259 peratus. Kes jangkitan saluran pernafasan atas meningkat daripada 1,637 kepada 3,674, atau 124 peratus, dalam tempoh yang sama. Kes konjunktivitis pula menunjukkan arah bertentangan, menurun daripada 157 kepada 146, iaitu penurunan sebanyak 7 peratus.

Minggu epidemiologi ialah tempoh bernombor yang digunakan pihak berkuasa kesihatan untuk menjejaki trend penyakit. Dalam kes ini, Minggu 33 meliputi 16 hingga 22 Ogos, sekali gus membolehkan pegawai membandingkan laporan penyakit sebelum dan semasa keadaan jerebu bertambah buruk.

Angka itu dikeluarkan ketika Malaysia memantau pencemaran udara di beberapa negeri dan menasihati penduduk supaya mengurangkan pendedahan kepada keadaan luar yang berasap. Peningkatan kes tidak bermakna setiap penyakit berpunca daripada jerebu, kerana jangkitan pernafasan boleh disebabkan oleh beberapa faktor. Namun, keadaan yang berlaku serentak itu mendorong pemantauan kesihatan awam yang lebih rapi.

Kawasan yang mencatat kualiti udara tidak sihat

Pada 8 pagi 23 Ogos, tujuh kawasan mencatat bacaan Indeks Pencemaran Udara dalam julat tidak sihat. Serian di Sarawak mencatat bacaan tertinggi pada 197, diikuti Kuching pada 185, Sri Aman pada 178, Samarahan pada 176 dan Sarikei pada 128. Sungai Petani di Kedah dan Taiping di Perak masing-masing mencatat bacaan 126.

Malaysia mengklasifikasikan bacaan API dari 101 hingga 200 sebagai tidak sihat. Bacaan dari 201 hingga 300 dikategorikan sebagai sangat tidak sihat, manakala bacaan melebihi 300 berbahaya. API berdasarkan pengukuran pencemaran udara dan dikemas kini secara berkala bagi menunjukkan perubahan keadaan.

Bacaan bertambah buruk atau merebak ke lebih banyak kawasan pada hari-hari berikutnya. Pada 24 Ogos, Sistem Pengurusan Indeks Pencemaran Udara merekodkan bacaan tidak sihat di 10 kawasan. Serian mencatat 194, Kuching 176, Samarahan 172, Sri Aman 158 dan Bintulu 125 di Sarawak. Di luar negeri itu, Johan Setia dan Kuala Selangor di Selangor masing-masing mencatat 160 dan 101, manakala Sungai Petani dan Alor Setar di Kedah mencatat 155 dan 152. Minden di Pulau Pinang mencatat 130.

Lima puluh lapan kawasan lain berada dalam kategori sederhana, dan tiada kawasan yang dipantau mencatat kualiti udara baik pada waktu itu. Bacaan tersebut diperoleh daripada 68 stesen pemantauan kualiti udara, dengan data dikeluarkan setiap jam.

Mengapa jerebu boleh mencetuskan gejala asma

Jerebu mengandungi zarah halus dan bahan pencemar lain yang dihasilkan oleh kebakaran, pelepasan kenderaan dan kegiatan perindustrian. Zarah paling kecil boleh menembusi jauh ke dalam saluran pernafasan, lalu merengsakan saluran udara dan menyebabkan keradangan.

Bagi penghidap asma, kerengsaan ini boleh menyebabkan otot di sekeliling saluran udara mengecut. Gejalanya termasuk batuk, nafas berdehit, dada terasa ketat dan sesak nafas. Penghidap penyakit pulmonari obstruktif kronik dan penyakit jantung juga boleh mengalami gejala yang bertambah teruk apabila terdedah kepada udara tercemar.

Aktiviti fizikal boleh meningkatkan pendedahan kerana seseorang bernafas dengan lebih cepat dan menyedut lebih banyak udara tercemar ke dalam paru-paru. Oleh itu, pihak berkuasa kesihatan menasihati penduduk supaya mengurangkan senaman berat di luar apabila API mencapai tahap tidak sihat.

Kanak-kanak, warga emas dan mereka yang mempunyai masalah jantung atau pernafasan sedia ada menghadapi risiko lebih tinggi. Kanak-kanak bernafas lebih cepat berbanding orang dewasa dan mungkin kurang mampu menilai bila keadaan di luar tidak selamat. Warga emas juga mungkin mempunyai beberapa masalah kesihatan yang menjadikan mereka lebih terdedah kepada bahang dan pencemaran udara secara serentak.

Nasihat Kementerian Kesihatan kepada penduduk

Dzulkefly menggesa penghidap asma dan masalah pernafasan lain supaya mengehadkan aktiviti di luar ketika berjerebu. Beliau turut menasihati penduduk agar minum air secukupnya, mengelakkan pendedahan yang tidak perlu dan mengikuti panduan Kementerian Kesihatan.

Ketika menyampaikan nasihat itu pada satu acara di Kuala Selangor, menteri berkenaan berkata mereka yang mengalami gejala perlu mendapatkan rawatan perubatan tanpa berlengah.

Pastikan pengambilan cecair mencukupi, elakkan pendedahan yang tidak perlu dan ikuti garis panduan yang dikeluarkan kementerian. Jika anda mengalami sebarang gejala, jalani pemeriksaan dan dapatkan rawatan dengan segera.

Jabatan Kesihatan Negeri Kedah mengeluarkan panduan serupa untuk penduduk di Sungai Petani dan Alor Setar. Jabatan itu menasihati penduduk supaya mengurangkan aktiviti luar yang berat, mengelakkan merokok dan tempat berasap, minum air secukupnya serta menyemak bacaan API terkini sebelum keluar.

Mereka yang perlu keluar rumah boleh mengurangkan pendedahan dengan mengehadkan masa di luar dan menggunakan perlindungan pernafasan yang sesuai. Pelitup muka yang dipakai dengan kemas boleh mengurangkan jumlah zarah yang disedut, namun ia tidak menyingkirkan semua bahan pencemar atau menggantikan rawatan perubatan.

Di rumah, penduduk boleh menutup tingkap, menggunakan penyaman udara dengan tetapan kitar semula udara dan mempertimbangkan penggunaan penapis udara berkecekapan tinggi atau pembersih udara. Merokok di dalam rumah dan aktiviti yang menghasilkan asap tambahan perlu dielakkan. Pemandu juga boleh menggunakan tetapan kitar semula udara dalam kenderaan ketika melalui kawasan berjerebu.

Pemantauan terdahulu menunjukkan keadaan berbeza

Peningkatan terkini ini menyusuli kenyataan Kementerian Kesihatan yang dikeluarkan lebih awal pada Ogos, yang melaporkan tiada peningkatan ketara dalam tiga penyakit berkaitan jerebu yang dipantau. Ketika itu, pengawasan di 12 klinik sentinel di Sarawak menunjukkan kes jangkitan saluran pernafasan atas menurun daripada 1,473 pada Minggu 31 kepada 1,347 pada Minggu 32. Kes asma menurun daripada 195 kepada 122, manakala kes konjunktivitis meningkat daripada 15 kepada 43.

Perubahan itu menunjukkan sebab pegawai kesihatan menjejaki kes dari minggu ke minggu. Laporan penyakit boleh berubah mengikut lokasi dan tempoh, dan satu minggu mungkin menunjukkan perubahan mendadak selepas beberapa minggu yang lebih tenang. Kementerian memilih 68 kemudahan kesihatan berhampiran stesen pemantauan kualiti udara untuk menjejaki jangkitan saluran pernafasan atas, asma dan konjunktivitis. Ketika episod jerebu, pengumpulan data ditingkatkan daripada laporan mingguan kepada pemantauan harian.

Kementerian sebelum ini berkata pihaknya menjangkakan penyakit meningkat jika jerebu berterusan atau kualiti udara merosot. Kementerian juga melaporkan tiada peningkatan ketara dalam kemasukan ke hospital atau kes kecemasan berkaitan jerebu pada peringkat awal episod tersebut. Kemudahan kesihatan diarahkan supaya terus berwaspada apabila keadaan berubah.

Penduduk yang menghidap penyakit kronik perlu meneruskan pengambilan ubat yang dipreskripsikan dan mengikuti arahan doktor. Mereka perlu mendapatkan rawatan segera jika mengalami kesukaran bernafas, ubat pelega asma tidak berkesan seperti biasa, sakit dada atau gejala menjadi teruk.

Bahang menambah satu lagi risiko kesihatan

Jerebu berlaku serentak dengan cuaca panas, sekali gus menimbulkan risiko berasingan kepada pekerja luar, atlet dan mereka yang menghabiskan masa lama di bawah sinaran matahari secara langsung. Malaysia mencatat 90 kes penyakit berkaitan haba di seluruh negara sehingga Minggu 33.

Jumlah itu merangkumi 71 kes kelesuan haba, 14 kes strok haba dan lima kes kekejangan haba. Sembilan kes dilaporkan pada Minggu 33, berbanding dua kes pada Minggu 30 dan tiga kes masing-masing pada Minggu 31 dan 32.

Lapan daripada kes terkini melibatkan peserta Sukan Malaysia di Selangor, dan seorang memerlukan rawatan lanjut di wad hospital. Dzulkefly berkata keadaan terkawal dan pasukan petugas perubatan memantaunya dengan rapi.

Kelesuan haba boleh menyebabkan peluh berlebihan, lemah, pening, sakit kepala dan loya. Strok haba lebih berbahaya dan boleh menjejaskan otak, menyebabkan kekeliruan, rebah atau tidak sedarkan diri. Sesiapa yang menunjukkan gejala serius selepas terdedah kepada haba memerlukan rawatan perubatan segera.

Kementerian menasihati penduduk supaya minum air secara berkala, mengelakkan pendedahan berpanjangan kepada cahaya matahari secara langsung dan mengurangkan aktiviti luar yang memerlukan tenaga ketika waktu paling panas. Cuaca berjerebu boleh menyebabkan keadaan terasa kurang terik daripada keadaan sebenar, jadi jarak penglihatan yang berkurangan tidak seharusnya dianggap sebagai perlindungan daripada haba.

Punca yang mungkin menyumbang kepada jerebu serantau

Kebakaran bermusim di Indonesia sering menyumbang kepada jerebu rentas sempadan di Malaysia dan Singapura, khususnya apabila cuaca kering dan angin membawa asap merentasi Selat Melaka. Pemantauan satelit pada 2025 menunjukkan peningkatan besar titik panas kebakaran di seluruh Indonesia, dengan banyak daripadanya dikesan di Sumatera serta kawasan tanah gambut dan pertanian.

Satelit VIIRS milik NASA mengesan 794 titik panas berkeyakinan tinggi di Indonesia pada Julai 2025, hampir 10 kali ganda angka pada Jun. Satelit MODIS mengesan 879 titik panas dalam bulan yang sama. Angka itu merujuk kepada musim kebakaran yang berasingan, namun menunjukkan betapa cepat kebakaran tanah dan gambut boleh menjadi lebih buruk ketika keadaan kering.

Kebakaran gambut sukar dikawal kerana gambut yang dikeringkan boleh terbakar di bawah permukaan. Asap daripada kebakaran ini boleh berterusan untuk tempoh yang lama dan merebak merentasi sempadan negara apabila keadaan angin dan cuaca sesuai. Pada 2015, kebakaran memusnahkan jutaan hektar di Indonesia dan mencetuskan krisis jerebu serantau yang besar, menjejaskan kehidupan seharian dan kesihatan awam di negara jiran.

Sumber segera jerebu yang sedang melanda Malaysia boleh berbeza mengikut lokasi dan perlu disahkan melalui pemantauan kualiti udara dan kebakaran. Pembakaran tempatan, corak cuaca dan kebakaran di luar Malaysia semuanya boleh mempengaruhi bacaan. Corak berulang ini turut mendorong pihak berkuasa memberi amaran kepada penduduk supaya tidak melakukan pembakaran terbuka dan meminta pemilik tanah mencegah kebakaran tanpa kebenaran di kawasan mereka.

Pusat kesejahteraan memperluas sokongan kesihatan komuniti

Dzulkefly mengumumkan angka terkini berkaitan pernafasan dan haba itu selepas melancarkan Hab Kesejahteraan Kuala Selangor dan program Santuni Komuniti Minda Sejahtera, atau K MindSet.

Hab Kuala Selangor mula beroperasi pada April dan merupakan yang keempat di Selangor, selepas kemudahan di Hulu Langat, Kuala Langat dan Sabak Bernam. Malaysia mempunyai 38 Hab Kesejahteraan, yang telah memberi manfaat kepada lebih 1.9 juta orang.

Program rintis pengurusan berat badan yang dinamakan Jom Nak Sihat melibatkan 528 peserta. Daripada jumlah itu, 460 orang, atau 87 peratus, berjaya menurunkan berat badan. Kementerian berkata 83 peratus meningkatkan tahap kecergasan, manakala 21 peratus mencapai indeks jisim badan normal.

Hab tersebut juga bertujuan menyokong penduduk yang semakin menua dan menyediakan sokongan kesihatan mental berasaskan komuniti. Selangor mempunyai lebih 900,000 penduduk berusia 60 tahun ke atas. Di Kuala Selangor, kira-kira 24,000 orang, atau 8 peratus daripada penduduk daerah itu, ialah warga emas.

Dzulkefly berkata warga emas perlu disokong agar kekal sihat, aktif dan produktif. Penduduk yang memerlukan perkhidmatan kesihatan mental klinikal boleh mendapatkan bantuan melalui 1,116 klinik kesihatan, sembilan klinik yang menyediakan perkhidmatan pemulihan psikososial, 72 hospital yang menawarkan perkhidmatan psikiatri dan 40 pusat kesihatan mental komuniti Mentari di seluruh negara.

Perkara yang perlu diperhatikan orang ramai

Kesan jerebu terhadap kesihatan bergantung pada tempoh keadaan tercemar berterusan, tahap kenaikan bacaan API dan komuniti yang terjejas. Tempoh singkat dengan udara tidak sihat mungkin menyebabkan kerengsaan sementara, manakala pendedahan berpanjangan boleh memberi tekanan lebih besar kepada penghidap asma, penyakit jantung dan masalah kronik lain.

Penduduk perlu menyemak bacaan API setiap jam sebelum merancang aktiviti luar, khususnya di kawasan yang bacaannya hampir atau melepasi ambang tidak sihat. Ibu bapa, penjaga dan pihak sekolah perlu memberikan perhatian lebih kepada kanak-kanak, manakala warga emas dan mereka yang menghidap penyakit kronik perlu mengikuti nasihat perubatan khusus untuk diri masing-masing.

Sesiapa yang mengalami batuk berterusan, nafas berdehit, kesukaran bernafas, dada terasa ketat, rasa hendak pitam atau kelemahan luar biasa perlu menghubungi kemudahan kesihatan. Pesakit asma perlu memastikan ubat pelega yang dipreskripsikan sentiasa tersedia dan mendapatkan rawatan jika gejala lebih teruk atau kerap daripada biasa.

Perkara Utama

• Kes asma meningkat daripada 61 kepada 219 antara Minggu Epidemiologi 32 dan 33, iaitu kenaikan sebanyak 259 peratus.
• Kes jangkitan saluran pernafasan atas meningkat daripada 1,637 kepada 3,674, atau 124 peratus.
• Kes konjunktivitis menurun sebanyak 7 peratus, daripada 157 kepada 146.
• Sepuluh kawasan kemudiannya mencatat bacaan API tidak sihat, melibatkan lokasi di Sarawak, Selangor, Kedah dan Pulau Pinang.
• Julat API tidak sihat ialah 101 hingga 200, manakala bacaan melebihi 300 berbahaya.
• Malaysia mencatat 90 kes penyakit berkaitan haba sehingga Minggu Epidemiologi 33.
• Penduduk dinasihatkan supaya mengurangkan pendedahan di luar, minum air secukupnya, menyemak bacaan API dan mendapatkan rawatan bagi gejala yang dialami.