Singapura Tetapkan Keutamaan Kepengerusian ASEAN 2027: Integrasi dan Kerjasama Global

Agenda serantau untuk dunia yang semakin berpecah

Singapura merancang menggunakan kepengerusiannya dalam Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara (ASEAN) pada 2027 untuk mengukuhkan hubungan ekonomi dalam kalangan negara anggota dan menghubungkan blok itu dengan lebih banyak rakan. Menteri Luar, Vivian Balakrishnan, berkata matlamatnya adalah membantu negara anggota menggabungkan kekuatan masing-masing dalam bidang seperti tenaga dan teknologi, sambil membuka lebih banyak saluran hubungan dengan Eropah, Kanada, Afrika, Amerika Selatan dan Kepulauan Pasifik.

Singapura akan mengambil alih kepengerusian secara bergilir daripada Filipina. Balakrishnan berkata pada Sidang Kemuncak Asia Institut Milken di Singapura pada 7 Okt. bahawa kejayaannya akan dinilai berdasarkan sama ada ekonomi ASEAN terus berkembang dan menjadi lebih bersepadu, sehingga keupayaan kolektif mereka mengatasi apa yang mampu dicapai oleh setiap negara secara bersendirian.

Agenda itu muncul ketika halangan perdagangan meningkat, rantaian bekalan disusun semula dan persaingan strategik antara kuasa besar menekan ekonomi lebih kecil. Balakrishnan berhujah bahawa Asia Tenggara perlu dinilai berdasarkan merit ekonomi dan politiknya sendiri, bukannya dianggap sebagai gelanggang persaingan kuasa besar atau konflik proksi.

Beliau menyifatkan ASEAN, yang negara anggotanya secara keseluruhan membentuk ekonomi keempat terbesar dunia, mempunyai ruang besar untuk berkembang dalam tempoh dua dekad akan datang. Prestasi kukuh beberapa ekonomi serantau pada separuh pertama 2026 menjadikan persoalan tentang cara negara menukar permintaan semasa kepada kerjasama lebih luas dan berkekalan semakin mendesak.

Bagi Singapura, integrasi bukan sekadar meningkatkan perdagangan. Ia bermaksud menghubungkan sistem tenaga, keupayaan teknologi, rantaian bekalan dan dasar ekonomi agar negara-negara dapat menghadapi gangguan dengan lebih baik. Balakrishnan menyamakan usaha itu dengan menghubungkan ekonomi dengan cukup rapat supaya mampu mengharungi keadaan bergelora.

Mengapa integrasi menjadi teras kepengerusian

Negara anggota ASEAN mempunyai struktur ekonomi dan tahap pembangunan yang berbeza. Sesetengahnya ialah pusat pembuatan utama; yang lain merupakan sumber penting tenaga, komoditi, tenaga kerja atau perkhidmatan. Penyelarasan yang lebih rapat dapat membantu perniagaan beroperasi merentas sempadan dan membolehkan negara berkongsi infrastruktur serta kepakaran, di samping mengurangkan pendedahan mereka kepada kejutan dalam mana-mana satu pasaran atau laluan bekalan.

Pertumbuhan rantau ini sebahagiannya disokong oleh kecerdasan buatan, semikonduktor dan teknologi berkaitan. Cip ialah komponen penting dalam pusat data, peralatan telekomunikasi, kenderaan dan sistem perindustrian. Ketika syarikat meningkatkan kapasiti pengkomputeran dan mengagihkan pengeluaran ke lebih banyak lokasi, ekonomi Asia Tenggara meraih pelaburan dan permintaan eksport.

Balakrishnan menyebut angka pertumbuhan separuh pertama melebihi 8 peratus bagi Vietnam, 6.1 peratus bagi Singapura dan lebih 5 peratus bagi Malaysia serta Indonesia. Ramalan dan laporan berasingan turut menunjukkan pertumbuhan kukuh dalam eksport elektronik serantau. Peranan Singapura dalam pengeluaran semikonduktor amat besar: negara itu menyumbang kira-kira satu daripada setiap 10 cip yang dihasilkan di seluruh dunia, dan sebuah kilang fabrikasi wafer utama baharu dibuka di sana pada 2026.

Ledakan teknologi membawa risiko di samping peluang perniagaan. Amaran Bank Dunia yang dipetik dalam laporan mengenai pertumbuhan rantau ini menyatakan bahawa kebergantungan kepada pelaburan berkaitan AI boleh menjadi kelemahan jika perbelanjaan global merosot. Negara-negara juga boleh bersaing untuk mendapatkan pelaburan, bakat dan kapasiti perindustrian yang sama. Pasaran serantau yang lebih terhubung boleh membantu negara anggota ASEAN menarik projek sambil menyebarkan manfaatnya ke seluruh blok.

Kerjasama lebih luas juga sebahagian daripada strategi itu. Singapura menyifatkan matlamatnya sebagai usaha meluaskan jangkauan ASEAN melebihi rakan dialog tradisional, termasuk melalui pendekatan rentas Pasifik yang lebih luas. Perdana Menteri Lawrence Wong secara berasingan berkata kepengerusian itu perlu mengukuhkan hubungan dengan rakan sedia ada dan mencari peluang di Amerika Latin, Afrika dan Timur Tengah. Menteri Kanan Lee Hsien Loong pula menyebut kemungkinan kerjasama antara Asia Tenggara dengan Asia Tengah.

Kerjasama di luar rangkaian lazim ASEAN

Usaha menjalin hubungan baharu itu kini mula dilaksanakan secara praktikal. Semasa lawatan ke Kazakhstan pada Ogos, Lee berkata Singapura akan meneroka kerjasama lebih rapat antara Asia Tenggara dengan Asia Tengah dalam bidang pengangkutan, perhubungan, tenaga dan pembangunan mampan. Perjanjian yang diumumkan sempena lawatan itu merangkumi laluan perdagangan digital dan pengurusan air.

Satu kerjasama bertujuan menambah baik penyelarasan digital di sepanjang Koridor Tengah, laluan pengangkutan yang menghubungkan China dengan Eropah melalui Asia Tengah dan rantau lain. Pengendalian dokumen perdagangan, logistik dan maklumat rantaian bekalan yang lebih baik boleh membantu barangan merentasi sempadan yang mempunyai sistem dan proses kastam berbeza. Pegawai Singapura menyifatkan laluan itu sebagai alternatif strategik ketika konflik mengganggu hubungan perdagangan lain.

Perjanjian kedua melibatkan pengurusan air. Singapura akan berkongsi pengalaman dalam bidang termasuk kemampanan air, pengurusan banjir, pemulihan air dan sistem digital. Kazakhstan menghadapi tekanan terhadap bekalan air akibat perubahan iklim, peningkatan suhu dan kemerosotan sumber, termasuk perubahan yang menjejaskan sungai yang menerima bekalan daripada glasier. Kerjasama itu juga mungkin membuka peluang kepada syarikat yang bergerak dalam bidang teknologi dan infrastruktur air.

Usaha ini mencerminkan hujah Singapura yang lebih luas: negara-negara boleh terus berhubung meskipun ekonomi global semakin berpecah. Wong berkata Singapura tidak mampu berpaling ke dalam kerana nilai perdagangannya kira-kira tiga kali ganda keluaran dalam negara kasar. Beliau juga menampilkan negara itu sebagai penghubung yang berpotensi antara rantau yang mencari hubungan komersial dan diplomatik baharu.

Pendekatan itu bukan pengganti kepada hubungan sedia ada ASEAN. Sebaliknya, ia bertujuan menambah lebih banyak laluan kerjasama dan pelaburan. Bagi rantau yang bergantung pada perdagangan, rangkaian lebih luas boleh menawarkan lebih banyak pilihan apabila pertikaian politik, tarif atau konflik mengganggu saluran yang telah lama digunakan.

Pertumbuhan teknologi membawa persoalan tentang piawaian dan keselamatan

Kepengerusian Singapura juga berkemungkinan memberi tumpuan kepada cara negara mengawal selia teknologi baharu. Balakrishnan menyebut kecerdasan buatan dan bioteknologi sebagai bidang yang memerlukan piawaian antarabangsa bersama dengan semakin mendesak berikutan perkembangan pesat. Piawaian sedemikian dapat menetapkan jangkaan bersama mengenai keselamatan, akauntabiliti dan aktiviti rentas sempadan, walaupun undang-undang negara berbeza.

Sistem AI ialah perisian yang dilatih menggunakan himpunan data besar untuk melaksanakan tugas seperti menjana teks, menganalisis maklumat atau mengawal proses automatik. Sistem yang lebih maju boleh mengambil tindakan melalui alat yang saling terhubung, menjadikannya berguna tetapi lebih sukar dijangka dan diawasi oleh manusia. Balakrishnan berkata eksperimennya sendiri dengan ejen AI meyakinkannya bahawa kehilangan kawalan ialah risiko sebenar.

Beliau memberi amaran bahawa pelaku negara dan bukan negara boleh menyalahgunakan AI dalam bidang seperti kimia dan biologi, sekali gus berpotensi membantu mereka membangunkan senjata berbahaya. Beliau turut berkata AI boleh mencerminkan bias dan bahan berbahaya dalam data yang digunakan untuk melatihnya. Intinya bukanlah setiap sistem akan menyebabkan kemudaratan, tetapi keupayaan teknikal boleh tersebar lebih pantas daripada kemampuan institusi dan perlindungan menyesuaikan diri.

Bioteknologi membawa cabaran berkaitan. Kemajuan dalam keupayaan membaca, mereka bentuk atau mengubah suai bahan biologi boleh menyokong bidang perubatan dan pertanian, namun turut mewujudkan risiko jika disalahgunakan. Piawaian dan kerjasama antarabangsa dapat membantu kerajaan berkongsi maklumat serta mengurangkan jurang antara sistem pengawasan negara.

Balakrishnan menyebut Perjanjian Laut Lepas PBB sebagai bukti bahawa negara-negara masih boleh mencapai persetujuan mengenai isu yang rumit. Secara rasmi dikenali sebagai perjanjian Kepelbagaian Biologi di Luar Bidang Kuasa Negara, perjanjian itu melibatkan kawasan laut di luar perairan negara mana-mana negara. Diplomat Singapura, Rena Lee, mengetuai rundingan, dan anggota PBB menerima pakai perjanjian itu secara konsensus pada 2023. Ia berkuat kuasa pada 17 Jan. selepas diratifikasi oleh lebih 80 negara.

Perjanjian itu relevan kepada perbahasan teknologi kerana ia menunjukkan bagaimana negara boleh menetapkan peraturan bersama bagi kawasan yang tidak dikawal oleh mana-mana satu kerajaan. Balakrishnan menyifatkan perjanjian sedemikian sebagai perlindungan atau brek yang perlu, agar masyarakat dapat mengejar inovasi tanpa mengabaikan risiko.

Bagaimana Singapura meletakkan dirinya antara kuasa besar

Usaha meluaskan hubungan ASEAN berjalan seiring dengan ikhtiar Singapura mengekalkan ruang untuk membuat pilihan sendiri di tengah-tengah persaingan AS-China. Dalam perbincangan di Milken, Balakrishnan berkata mengekalkan kepercayaan kedua-dua kuasa itu amat penting. Amerika Syarikat ialah sumber pelaburan dan teknologi serta pasaran utama bagi barangan dan perkhidmatan Singapura. China pula mempunyai hubungan ekonomi, budaya dan sejarah yang mendalam dengan Singapura.

Beliau berkata Singapura tidak mahu menjadi negara bawahan atau proksi bagi mana-mana kuasa. Pendirian itu mencerminkan pertimbangan praktikal bagi sebuah negara kecil yang bergantung pada perdagangan: memilih pihak boleh mengecilkan pilihan strategiknya dan mendedahkan ekonominya kepada keputusan yang dibuat di tempat lain. Balakrishnan berkata Singapura berusaha mengambil pendirian yang teguh dan berprinsip, berasaskan kepentingan jangka panjangnya sendiri.

Kenyataannya turut meletakkan persaingan hari ini dalam konteks tekanan domestik di Amerika Syarikat dan China. Menurut pandangannya, polarisasi politik di AS serta ketidakseimbangan ekonomi dan cabaran demografi di China menyumbang kepada ketegangan dalam sistem antarabangsa. Era globalisasi yang berkembang sebelum ini, dengan pasaran terbuka dan rantaian bekalan yang disusun demi kecekapan, sedang digantikan oleh tempoh apabila kerajaan dan syarikat lebih mengutamakan daya tahan.

Peralihan itu sering digambarkan sebagai perubahan daripada pengeluaran “tepat pada waktunya” kepada “untuk berjaga-jaga”. Pendekatan pertama mengekalkan inventori pada tahap rendah dan bergantung pada ketibaan barangan apabila diperlukan. Pendekatan kedua menyimpan lebih banyak stok atau mempelbagaikan pembekal untuk mengurangkan kesan sekiranya penghantaran tertangguh atau laluan ditutup.

Pendirian Singapura tidak terlepas daripada ketegangan. Wong meluahkan rasa kecewa terhadap tarif AS ke atas Singapura walaupun terdapat perjanjian perdagangan bebas, sambil mengakui kebimbangan mengenai barangan yang dihantar melalui negara ketiga untuk mengelakkan tarif. Beliau berkata banyak firma farmaseutikal dan semikonduktor yang beroperasi di Singapura berasal dari Amerika, sekali gus menunjukkan betapa rapatnya hubungan perdagangan dan pelaburan walaupun berlaku pertikaian dasar.

Pertumbuhan membuka peluang, bukan jaminan

Permintaan teknologi yang kukuh membantu ekonomi Asia Tenggara berkembang ketika bahagian lain dunia berdepan gangguan perdagangan. Momentum itu boleh menyokong pekerjaan, pelaburan dan keupayaan baharu. Namun, ia juga mewujudkan pendedahan kepada perubahan permintaan global, khususnya jika pertumbuhan sangat bergantung pada kelompok industri yang sempit atau pelaburan dalam pusat data dan infrastruktur AI.

Pemimpin Singapura menekankan keperluan menggunakan peluang semasa untuk membina keupayaan yang berkekalan selepas ledakan tunggal berakhir. Wong berkata sektor semikonduktor perlu dimanfaatkan untuk membangunkan kemahiran baharu dan pekerjaan yang lebih baik, sambil memastikan pekerja turut menikmati manfaat AI. Sistem tripartit Singapura yang menghimpunkan kerajaan, majikan dan kesatuan sekerja bertujuan membantu mengurus perubahan di tempat kerja dan menyediakan perlindungan apabila teknologi diperkenalkan.

Kepercayaan juga menjadi sebahagian daripada hujah kerajaan tentang peranan Singapura. Balakrishnan berkata peraturan yang telus, kontrak yang boleh dipercayai dan komunikasi jujur tentang pertukaran kepentingan membantu mengekalkan keyakinan orang ramai ketika perubahan pesat berlaku. Beliau berhujah bahawa kerajaan yang tidak dapat menerangkan kos dan pilihan yang terlibat mungkin sukar membuat keputusan, khususnya apabila masyarakat sudah berpecah belah.

Bagi ASEAN, prinsip yang sama turut terpakai merentas sempadan. Integrasi memerlukan negara-negara bersetuju tentang peraturan praktikal dan menerima bahawa kerjasama mungkin melibatkan kompromi. Piawaian teknologi bersama, prosedur perdagangan yang lebih mudah serta hubungan lebih kukuh antara sistem tenaga dan pengangkutan boleh membawa manfaat, tetapi turut memerlukan usaha politik berterusan daripada kerajaan yang mempunyai keutamaan berbeza.

Kesimpulan

• Singapura akan mempengerusikan ASEAN pada 2027 dan mahu memperdalam integrasi ekonomi antara negara anggota.
• Negara itu merancang memperluas hubungan ASEAN dengan Eropah, Kanada, Afrika, Amerika Selatan, Kepulauan Pasifik dan Asia Tengah.
• Permintaan teknologi, khususnya bagi AI dan semikonduktor, menyokong pertumbuhan serantau tetapi turut membawa risiko ekonomi dan keselamatan.
• Singapura menyeru supaya piawaian antarabangsa diwujudkan dalam bidang baharu dan menjadikan Perjanjian Laut Lepas PBB sebagai contoh kerjasama yang berjaya.
• Balakrishnan berkata Singapura akan berusaha mengekalkan hubungan kerja dengan Amerika Syarikat dan China tanpa menjadi proksi bagi mana-mana pihak.