ICC Dedah Empat Waran Tangkap Pemimpin Taliban atas Penganiayaan terhadap Wanita dan Kanak-kanak Perempuan

Empat waran mendedahkan kes lebih luas terhadap pemimpin Taliban

Mahkamah Jenayah Antarabangsa (ICC) mendedahkan kepada umum empat waran tangkap pada 5 Oktober 2026 terhadap Pemimpin Tertinggi Taliban Haibatullah Akhundzada, Ketua Hakim Abdul Hakim Haqqani serta pegawai yang bertanggungjawab ke atas kementerian pendidikan dan pendidikan tinggi Afghanistan. Hakim mendapati terdapat alasan munasabah untuk mempercayai bahawa keempat-empat mereka memikul tanggungjawab jenayah atas penganiayaan berasaskan gender dan politik, iaitu jenayah terhadap kemanusiaan di bawah Artikel 7(1)(h) Statut Rom.

Keputusan itu mendedahkan skop kes yang melangkaui sekatan terhadap persekolahan. Kes ini melibatkan pelucutan hak secara serius melalui dasar Taliban, dakwaan keganasan yang berkaitan dengan dasar itu, serta tindakan menyasarkan mereka yang dianggap menyokong wanita dan kanak-kanak perempuan atau tidak mematuhi jangkaan Taliban tentang gender.

Bilik Pra-Perbicaraan II ICC berkata jenayah yang didakwa bermula apabila Taliban merampas kuasa pada 15 Ogos 2021 dan berterusan sehingga sekurang-kurangnya 20 Januari 2025. Tarikh terakhir itu menetapkan tempoh minimum yang diliputi dapatan berkenaan, bukannya pengisytiharan bahawa penganiayaan berhenti pada tarikh itu.

Pengumuman pendedahan waran pada Oktober oleh mahkamah itu mengenal pasti dua set waran yang dikeluarkan pada 8 Julai dan 9 September 2025. Kewujudan waran Julai terhadap Akhundzada dan Haqqani sudah diketahui umum. Keputusan terbaharu itu turut mendedahkan waran terhadap Pemangku Menteri Pendidikan Habibullah Agha dan Pemangku Menteri Pendidikan Tinggi Neda Mohammad Nadim.

Tiada seorang pun daripada mereka berempat disabitkan dalam kes ini. Waran tangkap bermaksud hakim mendapati terdapat alasan munasabah untuk mempercayai bahawa seorang suspek bertanggungjawab atas jenayah yang didakwa. Ia bukan keputusan muktamad tentang kesalahan. Keempat-empat mereka dilaporkan masih bebas ketika waran itu didedahkan.

Siapa yang dituduh, dan mengapa pendidikan penting

Akhundzada dan Haqqani mewakili kepimpinan tertinggi serta pihak berkuasa kehakiman Taliban. Mahkamah berkata kedua-duanya mempunyai kuasa sebenar di Afghanistan sekurang-kurangnya sejak 15 Ogos 2021. Waran terhadap mereka mendakwa tanggungjawab melalui perbuatan mengarahkan, mendorong atau menghasut penganiayaan, tanpa memerlukan dakwaan bahawa mereka sendiri melakukan setiap perbuatan kejam.

Agha dan Nadim memegang portfolio pendidikan. Penyertaan mereka meletakkan pegawai yang bertanggungjawab terhadap persekolahan dan pendidikan tinggi dalam kes jenayah yang sama dengan pemimpin tertinggi dan ketua hakim. Pejabat pendakwa memohon waran terhadap mereka pada 6 Mac 2025, dan hakim mengeluarkannya pada 9 September tahun yang sama.

Sekatan pendidikan antara perbezaan paling ketara antara peraturan yang dikenakan kepada penduduk secara umum dengan peraturan yang menyasarkan wanita dan kanak-kanak perempuan. Peraturan Taliban melarang kanak-kanak perempuan meneruskan pendidikan selepas darjah enam dan wanita daripada mengikuti pengajian di universiti. UN Women menyifatkan Afghanistan sebagai satu-satunya negara yang melarang kanak-kanak perempuan daripada mendapat pendidikan menengah dan wanita daripada mendapat pendidikan universiti.

Dalam kenyataan menyambut baik waran itu, Pejabat Pendakwa ICC mengaitkan kes tambahan itu secara langsung dengan hak mendapat pendidikan. Timbalan Pendakwa Nazhat Shameem Khan berkata:

Pengeluaran dua waran tangkap tambahan dalam Situasi Afghanistan merupakan satu lagi pengiktirafan terhadap hak wanita dan kanak-kanak perempuan Afghanistan, khususnya hak mereka untuk mendapat pendidikan. Pendidikan ialah hak asasi manusia yang mesti dinikmati oleh semua. Wanita dan kanak-kanak perempuan Afghanistan berhak mendapat keadilan atas pelucutan hak dan kebebasan mereka secara serius.

Daripada siasatan kepada waran yang didedahkan kepada umum

Keputusan Oktober itu menyusuli prosiding selama bertahun-tahun berhubung Afghanistan, diikuti permohonan berasingan terhadap empat pegawai Taliban tersebut. Perbezaan antara memohon waran, mengeluarkannya dan menerbitkannya menjelaskan mengapa beberapa nama diketahui umum lama sebelum dokumen berkenaan didedahkan.

• Mac 2020: Hakim ICC membenarkan siasatan terhadap situasi Afghanistan.
• Oktober 2022: Hakim membenarkan siasatan disambung semula selepas ia digantung susulan permintaan bekas kerajaan Afghanistan untuk menangguhkan prosiding.
• 28 November 2024: Enam negara anggota ICC merujuk situasi Afghanistan kepada pendakwa.
• 23 Januari 2025: Pendakwa memohon waran terhadap Akhundzada dan Haqqani.
• 6 Mac 2025: Pendakwa memohon waran terhadap Agha dan Nadim.
• 8 Julai 2025: Hakim mengeluarkan dua waran pertama dan mendedahkan kewujudannya, tetapi dokumen itu kekal dimeterai.
• 9 September 2025: Hakim mengeluarkan waran terhadap Agha dan Nadim.
• 5 Oktober 2026: Bilik itu membuka meterai semua empat waran, dengan maklumat sensitif dipadamkan.

Pengumuman waran Julai ICC menjelaskan keputusan asal untuk merahsiakan dokumen itu: bagi melindungi mangsa dan saksi serta menjaga keselamatan prosiding. Pada masa sama, hakim berpendapat pengetahuan umum tentang waran tersebut boleh membantu mencegah jenayah selanjutnya.

Maksud penganiayaan dalam kes ini

Pertuduhan undang-undang ialah penganiayaan sebagai jenayah terhadap kemanusiaan di bawah Artikel 7(1)(h) Statut Rom, perjanjian yang menubuhkan ICC. Secara ringkas, kes ini berkaitan dengan pelucutan hak asasi secara serius kerana seseorang tergolong, atau dianggap tergolong, dalam kumpulan yang disasarkan. Bilik itu mengenal pasti faktor gender dan politik.

Hakim mendapati terdapat alasan munasabah untuk mempercayai bahawa suspek, yang bertindak bagi pihak Taliban, melaksanakan dasar kerajaan yang menyebabkan pencabulan serius terhadap hak penduduk awam. Mereka mengaitkan dasar itu dengan perbuatan pembunuhan, pemenjaraan, penyeksaan, rogol dan penghilangan secara paksa. Penghilangan secara paksa melibatkan seseorang dilucutkan kebebasannya sementara penahanan atau keberadaannya disembunyikan.

Kesalahan utama yang didakwa dalam pengumuman itu ialah penganiayaan. Rujukan kepada perbuatan lain menerangkan keganasan dan penderaan yang berkaitan dengannya; rujukan itu tidak wajar dianggap sebagai sabitan muktamad terhadap setiap suspek bagi setiap perbuatan yang disenaraikan.

Bilik itu turut membezakan sekatan yang menjejaskan semua rakyat Afghanistan daripada tindakan khusus menyasarkan wanita dan kanak-kanak perempuan kerana gender mereka. Bilik itu berkata dekri dan perintah telah melucutkan hak mereka secara serius terhadap pendidikan, privasi dan kehidupan keluarga, selain kebebasan bergerak, bersuara, berfikir, berkeyakinan dan beragama.

Kemudaratan melangkaui keganasan fizikal

Inti penting dalam alasan hakim ialah penganiayaan gender boleh berlaku dalam bentuk selain keganasan fizikal atau seksual secara langsung. Institusi dan peraturan sosial yang bersifat diskriminasi juga boleh mendatangkan kemudaratan serius apabila hak asasi kumpulan sasaran dirampas.

Pemikiran itu mengaitkan larangan pendidikan dengan sekatan terhadap pekerjaan, akses ke ruang awam dan penyertaan dalam kehidupan seharian. Ini membolehkan kes berkenaan meneliti pelaksanaan dasar Taliban, dan bukannya menganggap setiap sekatan sebagai insiden terpencil yang tidak berkaitan dengan sekatan lain.

Human Rights Watch, dalam penilaian pada Januari 2025, menyatakan terdapat lebih 100 dekri Taliban secara bertulis atau diumumkan yang menyekat hak wanita dan kanak-kanak perempuan. Organisasi itu menyebut sekatan terhadap pergerakan, kebebasan bersuara dan berpersatuan, larangan terhadap pelbagai bentuk pekerjaan, larangan pendidikan serta penahanan sewenang-wenangnya.

Dakwaan lain yang dilaporkan termasuk pengesahan keganasan rumah tangga, pemansuhan undang-undang umur minimum perkahwinan dan sekatan terhadap keupayaan wanita memohon perceraian. Dakwaan itu sebahagian daripada gambaran lebih luas tentang pemerintahan Taliban, tetapi pengumuman ICC tidak menetapkan bahawa setiap satu daripadanya ialah pertuduhan berasingan dalam empat waran ini.

Identiti gender dan penyokong turut diliputi

Bilik itu mentafsirkan gender dalam Statut Rom sebagai merangkumi lebih daripada pemahaman seks yang semata-mata biologi. Bilik itu berkata penilaian terhadap penganiayaan gender mesti mengambil kira peranan sosial, tingkah laku, jangkaan dan hierarki yang secara tradisinya dikaitkan dengan seseorang berdasarkan seks mereka.

Tafsiran ini penting kerana dakwaan tindakan menyasarkan turut melibatkan orang yang seksualiti, identiti gender atau ekspresi gendernya dianggap tidak selaras dengan dasar Taliban. Pejabat pendakwa secara jelas menyebut anggota komuniti LGBTQI+ sebagai antara mereka yang hak dan pengalaman mereka diiktiraf melalui waran tersebut.

Satu lagi cabang kes berkaitan penganiayaan atas alasan politik. Hakim berkata orang yang dianggap menentang dasar gender Taliban turut disasarkan, walaupun penentangan mereka bersifat pasif atau berupa kegagalan untuk bertindak. Bilik itu menyifatkan mereka yang dianggap sekutu wanita dan kanak-kanak perempuan sebagai orang yang dilihat Taliban sebagai lawan politik.

Oleh itu, kedua-dua cabang itu meliputi alasan berbeza bagi tindakan menyasarkan. Satu berkaitan gender dan pematuhan kepada jangkaan Taliban tentang gender. Satu lagi berkaitan penentangan yang dianggap wujud terhadap dasar tersebut. Dapatan itu tidak mengehadkan dakwaan penganiayaan politik kepada mereka yang menyertai gerakan pembangkang tersusun atau mengadakan bantahan secara terbuka.

Mengapa pendedahan tidak bermakna tangkapan serta-merta

Pembukaan meterai menjadikan dakwaan dan dapatan kehakiman boleh diakses, tetapi tidak menyebabkan suspek ditahan. Versi awam waran mengandungi pemadaman maklumat, manakala beberapa dokumen berkaitan pengeluarannya masih dirahsiakan.

Antara alasan yang dinyatakan mahkamah bagi mendedahkan waran ialah untuk memaklumkan mangsa dan orang awam, mencegah jenayah selanjutnya serta menyokong kerjasama antarabangsa dalam penguatkuasaan. Keputusan itu turut mengarahkan Urus Setia, iaitu bahagian pentadbiran mahkamah, menyediakan permintaan bantuan bagi tujuan tangkapan dan penyerahan jika perlu, serta menghantarnya kepada pihak berkuasa berkaitan.

Penguatkuasaan sebenar bergantung pada kerjasama negara dan badan berkaitan yang lain. Negara anggota ICC mempunyai kewajipan di bawah perjanjian untuk bekerjasama dengan mahkamah, termasuk melaksanakan permintaan tangkapan dan penyerahan. Afghanistan sendiri merupakan anggota ICC, walaupun Taliban menolak institusi itu.

Oleh itu, waran tersebut mewujudkan tuntutan undang-undang untuk menangkap, bukannya ramalan tentang bila tangkapan akan berlaku. Pengumuman awam itu tidak memberikan tarikh tangkapan, aturan penyerahan atau tarikh perbicaraan bagi empat suspek ini. Pendedahan boleh membantu penguatkuasaan, tetapi langkah praktikal yang menentukan tetap membawa suspek ke hadapan mahkamah.

Penolakan Taliban dan tekanan antarabangsa

Jurucakap Taliban Zabihullah Mujahid menolak waran tersebut dengan berkata gerakan itu tidak mengiktiraf ICC atau memberikan nilai kepada pendiriannya. Beliau menegaskan bahawa pemimpin Taliban tidak melakukan perbuatan yang wajar dikenakan tangkapan atau hukuman, dan berkata mereka tertakluk kepada ketetapan serta mahkamah Syariah Islam.

Respons itu mempertikaikan kuasa mahkamah dan inti pati dakwaan. Namun, ia tidak mengubah keputusan hakim atau membatalkan waran. Satu kenyataan yang dikaitkan dengan Kedutaan Afghanistan berkata kewajipan negara itu terhadap ICC tidak terbatal oleh pengisytiharan Taliban.

Secara berasingan, Majlis Hak Asasi Manusia PBB meluluskan resolusi yang mengutuk penindasan terhadap wanita dan kanak-kanak perempuan yang semakin buruk serta menggesa Taliban memansuhkan dasar diskriminasinya. Respons itu menangani situasi hak asasi manusia yang lebih luas, manakala prosiding ICC berkaitan tanggungjawab jenayah yang didakwa terhadap individu yang dikenal pasti.

Perbezaan ini penting dalam menetapkan jangkaan. Tuntutan supaya sekatan dimansuhkan bertujuan mengubah dasar. Waran tangkap pula bertujuan menahan suspek supaya prosiding jenayah dapat diteruskan. Kedua-dua pengumuman itu tidak membuktikan bahawa Taliban telah menarik balik larangan pendidikan atau sekatan lain yang dikenal pasti mahkamah.

Siasatan merangkumi lebih daripada empat suspek ini

Pejabat pendakwa berkata siasatan terhadap dakwaan penganiayaan gender serta penganiayaan atas alasan politik, etnik dan agama di Afghanistan masih diteruskan. Empat waran itu bukan penamat siasatan berkenaan, dan tiada tarikh diumumkan bagi permohonan seterusnya.

Organisasi hak asasi turut menggesa pendekatan akauntabiliti yang lebih luas. Dalam respons terhadap permohonan itu, Amnesty International menggesa siasatan terhadap pencabulan serius sejak Mei 2003, termasuk serangan terhadap masyarakat Hazara dan golongan minoriti agama oleh Wilayah Khorasan Negara Islam.

Amnesty turut menggesa pendakwa mempertimbangkan semula keputusan pada 2021 untuk memberikan keutamaan lebih rendah kepada siasatan terhadap dakwaan jenayah perang oleh anggota tentera AS dan CIA, pasukan antarabangsa lain serta aparat keselamatan bekas kerajaan Afghanistan. Human Rights Watch juga menggesa siasatan merangkumi penderaan oleh pihak-pihak tersebut, di samping Taliban dan Wilayah Khorasan Negara Islam.

Tuntutan ini berkaitan skop siasatan Afghanistan yang lebih luas, bukannya pembelaan terhadap empat suspek Taliban. Kedua-dua organisasi berpendapat akauntabiliti perlu meliputi pelaku lain yang didakwa serta mangsa yang kesnya tidak ditangani oleh waran ini.

Setiausaha Agung Amnesty, Agnès Callamard, turut menggesa agar aparteid gender diiktiraf sebagai jenayah di bawah undang-undang antarabangsa. Itu ialah cadangan undang-undang yang berasingan. Kesalahan yang dikenal pasti dalam waran semasa ialah penganiayaan di bawah Statut Rom, bukannya pertuduhan berasingan bagi aparteid gender.

Oleh itu, kedudukan semasa adalah khusus: empat waran yang didedahkan kepada umum, dakwaan yang meliputi tempoh tertentu bermula pada Ogos 2021, dan siasatan yang masih terbuka. Sama ada suspek akan ditangkap, sama ada waran tambahan akan dikeluarkan dan sejauh mana jenayah lain yang didakwa akan disiasat masih belum diputuskan. Mahkamah belum mengumumkan tarikh pendengaran seterusnya atau tarikh akhir bagi empat kes ini.

Perkara Utama

• ICC membuka meterai empat waran tangkap Taliban pada 5 Oktober 2026.
• Suspek ialah Haibatullah Akhundzada, Abdul Hakim Haqqani, Habibullah Agha dan Neda Mohammad Nadim.
• Waran itu mendakwa penganiayaan berasaskan gender dan politik sebagai jenayah terhadap kemanusiaan.
• Jenayah yang didakwa berlaku dari 15 Ogos 2021 hingga sekurang-kurangnya 20 Januari 2025.
• Kes ini meliputi wanita, kanak-kanak perempuan, individu yang disasarkan kerana identiti atau ekspresi gender, serta mereka yang dianggap menyokong wanita dan kanak-kanak perempuan.
• Waran itu bukan sabitan, dan keempat-empat suspek dilaporkan masih bebas.
• Penguatkuasaan bergantung pada kerjasama, sementara siasatan terhadap dakwaan penganiayaan lain diteruskan.