Pakistan Umum Darurat dan Pemerintahan Gabenor di Khyber Pakhtunkhwa, Pembangkang Tolak Pengambilalihan

Kelulusan presiden mengalihkan kuasa wilayah kepada gabenor

Presiden Pakistan Asif Ali Zardari dilaporkan meluluskan langkah darurat dan pemerintahan gabenor di Khyber Pakhtunkhwa di bawah Perkara 232 dan 234 Perlembagaan, susulan saranan Perdana Menteri Shehbaz Sharif. Pengumuman presiden itu dilaporkan menjadikan langkah berkenaan berkuat kuasa serta-merta dan memindahkan kuasa eksekutif daripada kerajaan wilayah yang dipilih.

Susunan baharu itu meletakkan Gabenor Faisal Karim Kundi sebagai tokoh utama pentadbiran wilayah, dengan sokongan sebuah majlis penasihat 11 anggota. Menteri-menteri persekutuan turut mengumumkan sekretariat berasingan untuk 12 daerah serta penempatan tentera di bawah Perkara 245 bagi membantu mengekalkan undang-undang dan ketenteraman.

Kerajaan menyandarkan keputusannya pada keadaan keganasan yang semakin buruk dan apa yang disifatkannya sebagai kegagalan pentadbiran wilayah untuk bertindak dengan berkesan. Dua laporan keselamatan yang dibentangkan kepada kabinet persekutuan dilaporkan merekodkan peningkatan 195 peratus dalam insiden keganasan antara 1 Mac 2024 dengan 23 September 2026. Menteri Undang-undang Senator Azam Nazeer Tarar secara berasingan menyebut peningkatan 196 peratus dalam keganasan dan ekstremisme sepanjang kira-kira dua setengah tahun.

Tokoh pembangkang menolak campur tangan itu sebagai penyelesaian kepada krisis keselamatan mahupun pertentangan politik berhubung perarakan panjang Pakistan Tehreek Insaf (PTI). Beberapa pihak menggesa rundingan sebagai ganti. Laporan yang ada tidak menetapkan tarikh kalendar tepat bagi pengisytiharan presiden, tidak memberikan teks penuhnya atau menetapkan tarikh tamat yang disahkan bagi susunan baharu itu.

Perubahan susulan pengumuman presiden

Menurut kenyataan Presiden yang dilaporkan, serangan terhadap kemudahan kerajaan, infrastruktur dan agensi penguatkuasaan undang-undang semakin meningkat, sekali gus meletakkan nyawa dan harta benda dalam risiko serius. Kenyataan itu menyebut kerajaan wilayah tidak dapat ditadbir mengikut Perlembagaan dalam keadaan semasa.

Pengumuman itu dilaporkan membolehkan kerajaan persekutuan mengarahkan gabenor mengambil alih semua atau sebahagian tanggungjawab wilayah. Ia juga membenarkan beliau menjalankan kuasa yang dimiliki institusi dan pihak berkuasa wilayah, dengan dewan undangan wilayah dikecualikan secara jelas daripada pemindahan kuasa itu.

Ketua menteri, menteri wilayah, penasihat, pembantu khas dan peguam negara dilaporkan dikehendaki meninggalkan jawatan serta-merta. Tarar berkata kerajaan yang diketuai ketua menteri itu telah berakhir dan kuasa ketua menteri, kabinet serta para penasihat telah diserahkan kepada gabenor.

Pengecualian dewan undangan itu penting. Pengumuman yang dilaporkan tidak menyatakan bahawa kuasa dewan undangan dipindahkan kepada Kundi dan tidak sepatutnya ditafsirkan sebagai pengesahan bahawa badan perundangan itu telah dibubarkan. Peranan praktikalnya di bawah susunan baharu itu belum diterangkan secara terperinci.

Dua langkah perlembagaan dan penempatan tentera

Pemerintahan darurat dan pemerintahan gabenor ialah mekanisme perlembagaan yang berkaitan tetapi berbeza. Perkara 232 berhubung pengisytiharan darurat, manakala Perkara 234 berhubung kegagalan pemerintahan berperlembagaan di sesebuah wilayah dan membenarkan campur tangan persekutuan dalam pentadbiran wilayah. Penggunaan kedua-duanya menggabungkan pengisytiharan darurat dengan perubahan pihak yang menjalankan kuasa eksekutif wilayah.

Mesyuarat kabinet yang dipengerusikan Sharif di Islamabad meneliti taklimat keselamatan sebelum mengesyorkan supaya perdana menteri menasihati presiden untuk bertindak di bawah kedua-dua perkara itu. Nasihat tersebut kemudian dihantar dari Pejabat Perdana Menteri kepada Pejabat Presiden. Laporan susulan menyebut Zardari menandatanganinya selepas rundingan yang melibatkan delegasi kerajaan gagal.

Tarar turut mengumumkan bahawa tentera telah ditempatkan di bawah Perkara 245 untuk membantu gabenor mengekalkan undang-undang dan ketenteraman. Peruntukan itu berhubung angkatan tentera yang bertindak membantu kuasa awam. Pengumuman itu tidak menyatakan jumlah anggota tentera, lokasi penempatan atau jadual operasi terperinci.

Menteri undang-undang menyifatkan campur tangan itu sebagai berperlembagaan. Setiausaha maklumat wilayah PTI Shaukat Yousafzai mempertikaikan kuasa kerajaan persekutuan untuk mengisytiharkan darurat dan berhujah bahawa langkah itu tidak akan menyelesaikan krisis. Itu ialah pendirian politik dan undang-undang yang bercanggah; tiada keputusan mahkamah yang menyelesaikan pertikaian tersebut dikenal pasti.

Perkembangan keputusan

Kenyataan terdahulu menunjukkan skop campur tangan masih dibincangkan sebelum kabinet bertindak. Pada mulanya Kundi berkata tiada keputusan rasmi dibuat dan kabinet akan menentukan keesokan harinya sama ada darurat, pemerintahan gabenor atau kedua-duanya akan dilaksanakan. Katanya, pemerintahan gabenor akan meliputi seluruh wilayah, manakala darurat mungkin terhad kepada beberapa kawasan.

Laporan kemudian menggambarkan hasil yang lebih luas: langkah darurat dan pemerintahan gabenor di seluruh Khyber Pakhtunkhwa, di samping struktur pentadbiran berasingan bagi daerah terpilih. Urutan yang dilaporkan ialah:

• Sebelum kelulusan kabinet, Kundi berkata bentuk dan skop geografi campur tangan masih belum diputuskan.
• Kabinet persekutuan meneliti laporan keselamatan di Islamabad dan mengesyorkan tindakan di bawah Perkara 232 dan 234.
• Sharif menghantar nasihatnya kepada Zardari, yang dilaporkan menandatanganinya selepas rundingan gagal.
• Pejabat Presiden dilaporkan mengumumkan pelaksanaan serta-merta.
• Menteri-menteri persekutuan mengumumkan majlis penasihat, sekretariat daerah dan bantuan ketenteraan.
• Tarar berkata mesyuarat parlimen akan dipanggil dalam beberapa hari akan datang untuk meluluskan langkah berkenaan.

Memandangkan kenyataan-kenyataan itu menggunakan rujukan relatif seperti hari ini dan esok tanpa tarikh penerbitan yang konsisten, urutan ini lebih boleh dipercayai daripada menetapkan tarikh tepat bagi setiap langkah.

Siapa yang akan mentadbir wilayah dan 12 daerah itu?

Majlis penasihat 11 anggota itu bertujuan mengendalikan urusan kerajaan di bawah penyeliaan Kundi. Menteri Penerangan Attaullah Tarar menamakan anggota-anggotanya dan menyifatkan mereka sebagai pakar teknokrat, namun laporan yang diterbitkan tidak menyatakan portfolio setiap anggota.

Tanggungjawab yang dilaporkan ialah:

• Tariq Mahmood Pasha: kewangan.
• Aamir Javed: undang-undang.
• Dr Syed Aamir Abdullah: pendidikan.
• Leftenan Jeneral Bersara Nigar Johar: kesihatan.
• Dr Sarfaraz Ali Shah: lombong dan galian.
• Dr Muhammad Irshad: industri dan perdagangan.
• Asif Rafiq Afridi: komunikasi dan kerja raya.
• Tayyab Qureshi: hal ehwal agama.
• Usman Saifullah Khan: tenaga.
• Samar Haroon Bilour: penerangan dan penyiaran.
• Kifayatullah Khan: keanggotaan diumumkan, tanpa portfolio dinyatakan dalam laporan.

Sekretariat berasingan itu akan beroperasi di bawah gabenor dan ketua setiausaha, menurut menteri undang-undang. Katanya, 12 daerah berkenaan akan diletakkan secara langsung di bawah kuasa persekutuan. Laporan awal mengenal pasti daerah-daerah itu sebagai lapan daerah yang dikaitkan dengan bekas Kawasan Suku Kaum yang Ditadbir Persekutuan, selain Dera Ismail Khan, Lakki Marwat, Karak dan Kohat.

Lapan daerah itu tidak dinamakan satu persatu. Oleh itu, sempadan pentadbiran sekretariat baharu tersebut tidak dapat dikenal pasti sepenuhnya berdasarkan keterangan itu sahaja. Pembahagian tanggungjawab antara pihak berkuasa persekutuan, gabenor, ketua setiausaha dan majlis penasihat juga tidak dijelaskan.

Makna angka keganasan

Kabinet dilaporkan menerima dua laporan keselamatan khas daripada polis Khyber Pakhtunkhwa dan agensi risikan. Laporan itu menyatakan keganasan meningkat sepanjang dua tahun sebelumnya dan mengkritik pendekatan kerajaan wilayah terhadap unsur militan serta penyokong mereka di Afghanistan.

Laporan tersebut mengaitkan keadaan yang semakin buruk dengan persediaan yang tidak mencukupi, kurang perhatian dan ketiadaan langkah antikeganasan yang berkesan. Penilaian itu ialah kesimpulan agensi keselamatan, bukannya dapatan yang disahkan secara bebas mengenai niat kerajaan wilayah. Kabinet melangkah lebih jauh dengan menuduh pentadbiran wilayah sengaja menjauhkan diri daripada usaha memerangi keganasan.

Perbezaan utama dalam angka itu kecil tetapi tidak wajar diketepikan. Laporan keselamatan menyatakan peningkatan 195 peratus antara 1 Mac 2024 dengan 23 September 2026. Tarar pula menyebut peningkatan 196 peratus sepanjang kira-kira dua setengah tahun dan merujuk kepada keganasan serta ekstremisme secara bersama. Perbezaan itu mungkin disebabkan pembundaran, skop atau tempoh perbandingan, tetapi tiada penjelasan diberikan.

Peningkatan 195 peratus bermakna jumlah insiden menjadi 2.95 kali paras awal, jika diukur berbanding garis dasar yang sama. Peningkatan 196 peratus pula bermakna jumlahnya menjadi 2.96 kali paras itu. Kedua-dua laporan tidak memberikan jumlah awal dan akhir, sekali gus menghalang semakan pengiraan atau perbandingan tepat antara kedua-dua dakwaan.

Laporan keselamatan itu turut menyatakan polis dan institusi keselamatan menjadi sasaran dalam 73 peratus serangan pengganas yang direkodkan pada 2026. Ini menunjukkan hampir tiga perempat serangan ditujukan kepada pasukan yang bertanggungjawab menangani ancaman tersebut. Laporan berkenaan tidak memberikan jumlah perbandingan bagi korban awam, anggota keselamatan yang terbunuh atau bilangan serangan di setiap daerah.

Serangan dron, bahan letupan dan kekurangan keupayaan polis

Angka yang dilaporkan menunjukkan kaedah serangan turut berubah selain insiden yang semakin meningkat. Menurut taklimat keselamatan, tiada serangan dron terhadap polis atau institusi keselamatan dilaporkan pada 2024. Angka itu meningkat kepada 170 pada 2026, dengan laporan turut menyebut peningkatan kira-kira 107 peratus dalam tempoh setahun.

Jumlah terdahulu yang menjadi asas peratusan tahunan itu tidak diberikan. Angka berkenaan menyokong amaran laporan bahawa dron semakin menjadi kebimbangan keselamatan, namun tidak menunjukkan siri tahunan yang lengkap atau jumlah serangan yang mengakibatkan korban.

Alat letupan buatan sendiri, yang lazim disebut IED, kekal sebagai satu lagi ancaman utama. Bom ini dipasang di luar proses pembuatan ketenteraan konvensional dan boleh disembunyikan di tepi jalan atau berhampiran sasaran. Laporan merekodkan 181 serangan IED pada 2025 dan 159 serangan sehingga September 2026.

Jumlah bagi sebahagian tahun 2026 itu kira-kira 88 peratus daripada keseluruhan jumlah 2025, berdasarkan pengiraan 159 dibahagi 181. Menggambarkan jumlah yang lebih rendah itu sebagai penurunan tahunan adalah mengelirukan kerana tempoh laporan berbeza. Angka tersebut menunjukkan sejumlah besar serangan bahan letupan telah berlaku sebelum tahun berakhir.

Laporan keselamatan menggesa agar keupayaan polis dan penguatkuasaan undang-undang dipertingkat untuk menangani kaedah serangan ini. Laporan itu turut menyatakan projek Safe City yang dirancang untuk Khyber Pakhtunkhwa masih terhad kepada Peshawar. Pengumuman pentadbiran baharu tidak menyatakan pembiayaan, pembelian peralatan, sasaran latihan atau jadual untuk memperluas projek itu ke kawasan lain di wilayah berkenaan.

Pegawai berikrar menjamin keselamatan tanpa pemindahan besar-besaran

Senator Rana Sanaullah, pembantu khas perdana menteri bagi hal ehwal politik, berkata langkah darurat dan pemerintahan gabenor boleh berterusan untuk tempoh yang tidak ditetapkan. Kenyataannya menunjukkan kesediaan kerajaan untuk mengekalkan susunan itu, tetapi bukan pengganti kepada tempoh yang diumumkan secara rasmi atau penjelasan mengenai syarat kelulusan dan pelanjutan perlembagaan.

Beliau turut berkata tiada operasi ketenteraan besar-besaran akan dilancarkan dan tiada sesiapa akan dipindahkan. Operasi berdasarkan risikan akan diteruskan, katanya, manakala susunan pentadbiran wilayah yang baharu akan menangani kekurangan dalam pentadbiran awam. Jaminan ini membezakan pendekatan yang diumumkan daripada operasi yang memerlukan penduduk meninggalkan rumah mereka, meskipun laporan yang ada tidak menerbitkan pelan operasi terperinci.

Kundi menggesa penduduk supaya mengelakkan perbuatan melanggar undang-undang, provokasi dan pertempuran, sambil memberi amaran bahawa tindakan tegas akan diambil terhadap sesiapa yang bertindak di luar undang-undang. Katanya, rakyat wilayah itu mahukan keamanan, kestabilan, pembangunan dan kemakmuran. Dakwaannya bahawa penduduk tidak lagi akan menyokong militan yang disebutnya sebagai Fitna al Khawarij ialah kenyataan politik, bukannya ukuran pendapat awam yang dilaporkan.

Menteri Hal Ehwal Kashmir dan Gilgit Baltistan Engineer Amir Muqam menyambut baik campur tangan itu. Katanya, langkah tersebut memberi harapan untuk memulihkan keamanan, melindungi orang ramai dan memperbaik pentadbiran, selain menggesa supaya prestasi wilayah dan keadaan keselamatan dipertanggungjawabkan. Ini ialah matlamat yang dinyatakan kerajaan; pengumuman itu belum membuktikan hasil tersebut telah dicapai.

Tentangan pembangkang melibatkan beberapa parti

Tentangan terhadap pengambilalihan itu bukan hanya datang daripada PTI. Pemimpin Jamaat e Islami Hafiz Naeem ur Rehman menolak langkah darurat dan pemerintahan gabenor sebagai penyelesaian kepada masalah wilayah tersebut. Beliau turut mempersoalkan kesahihan susunan pemerintahan itu dengan merujuk kepada Borang 47, iaitu borang penyatuan keputusan pilihan raya yang menjadi tumpuan pertikaian politik berhubung pengundian.

Dakwaannya terhadap Pakistan Peoples Party, Pakistan Muslim League Nawaz dan parti-parti yang dikaitkan dengan Pakistan Democratic Movement ialah dakwaan politik. Tiada dapatan pilihan raya atau mahkamah yang menyokong dakwaan itu disertakan bersama kenyataan berkenaan.

Pemimpin Jamaat e Islami Karachi, Munem Zafar Khan, turut menentang langkah tersebut dan berhujah bahawa bantahan aman ialah hak setiap parti politik. Pendirian beliau menekankan kepentingan mengekalkan proses politik terbuka dan bukannya menggantikan dialog dengan tindakan eksekutif luar biasa.

Presiden pusat Awami National Party Aimal Wali menentang pemerintahan gabenor dan langkah darurat, sambil menyalahkan pentadbiran PTI serta pihak yang membawanya ke tampuk kuasa atas krisis itu. Beliau menuduh kerajaan wilayah gagal sepanjang dua setengah tahun sebelumnya dan menuntut kedua-dua pihak dipertanggungjawabkan.

Pemimpin ANP Mian Iftikhar Hussain secara berasingan berkata keadaan yang sedang berlaku merugikan Pakistan dan mencadangkan bahawa rundingan lanjut dengan PTI tidak mungkin berhasil. Sikap pesimistiknya terhadap rundingan berbeza daripada cadangan beberapa tokoh pembangkang lain untuk memperbaharui usaha pengantaraan, meskipun kebimbangan mereka mengenai krisis itu bertindih.

Rundingan gagal dan dakwaan dipertikaikan meruncingkan pertentangan

Pemimpin Jamiat Ulema e Islam Maulana Fazlur Rehman mengecam campur tangan itu dan berjanji akan memberikan tindak balas di dalam serta di luar Parlimen. Ketika menggambarkannya dalam sidang media di Islamabad, beliau berkata, menurut terjemahan bahasa Inggeris bagi kenyataannya:

Ini serangan terhadap demokrasi. Kami akan menghubungi rakyat dan memainkan peranan di dalam serta di luar Parlimen.

Fazlur Rehman berkata Sharif menjemputnya makan malam ketika rundingan tertumpu pada dua tuntutan yang saling bertentangan: kerajaan mahu perarakan panjang dihentikan terlebih dahulu, manakala PTI mahu akses kepada pengasasnya terlebih dahulu. Katanya, beliau telah berbincang dengan Sohail Afridi, Barrister Gohar, Shahram Tarakai dan Asad Qaiser, yang memaklumkan bahawa PTI bersedia menghentikan perarakan itu jika tuntutannya diterima.

Yousafzai turut mencadangkan pertemuan dengan pengasas PTI dan menggesa kerajaan menggunakan khidmat pengantaraan Fazlur Rehman. Katanya, perarakan itu akan diteruskan sehingga tuntutan dipenuhi dan beliau menyifatkan perbincangan mengenai darurat sebagai usaha menekan parti itu.

Dakwaan lain menambahkan lagi pertentangan. Speaker dewan undangan wilayah Babar Saleem Swati berkata 11 anggota dewan undangan kebangsaan dan wilayah didakwa telah diculik atau ditahan. Laporan itu tidak mengenal pasti kesemua 11 orang, membezakan penahanan daripada dakwaan penculikan atau menetapkan status undang-undang mereka.

Sanaullah menuduh tokoh PTI terbabit dengan Tehreek e Taliban Pakistan (TTP) dalam kegiatan pemerasan, penyeludupan dan rasuah, sambil mendakwa bukti wujud. Tiada bukti sokongan, nama tertuduh atau dapatan yang telah diputuskan mahkamah dikemukakan bersama dakwaan itu. Dakwaan tersebut tidak sepatutnya dianggap sebagai fakta yang telah dibuktikan.

Kelulusan Parlimen langkah seterusnya yang diumumkan

Azam Nazeer Tarar berkata sidang berasingan Dewan Negara dan Dewan Rakyat, diikuti persidangan bersama Parlimen, akan dipanggil dalam beberapa hari akan datang untuk meluluskan langkah berkenaan. Tarikh tepat, jadual pengundian atau teks usul yang dicadangkan tidak diberikan.

Prosiding tersebut menjadi peluang seterusnya yang diumumkan untuk menjelaskan skop dan tempoh campur tangan itu. Butiran penting masih belum dinyatakan, termasuk pengisytiharan penuh, tugas sekretariat daerah berasingan, aturan kerja dewan undangan wilayah dan syarat untuk memulihkan pemerintahan di bawah seorang ketua menteri.

Kerajaan telah menggabungkan pemindahan kuasa eksekutif serta-merta dengan janji untuk meningkatkan keberkesanan pentadbiran keselamatan. Pihak lawannya berhujah bahawa penyingkiran eksekutif wilayah yang dipilih memburukkan krisis politik yang masih memerlukan rundingan. Ujian terdekat ialah sama ada prosiding parlimen dan perintah yang diterbitkan menjelaskan kuasa yang sedang digunakan, sementara pentadbiran baharu menangani kelemahan keselamatan yang dikenal pasti dalam laporan polis dan risikan.

Perkara Utama

• Zardari dilaporkan meluluskan langkah darurat dan pemerintahan gabenor di bawah Perkara 232 dan 234, berkuat kuasa serta-merta.
• Kundi akan menjalankan kuasa eksekutif wilayah dengan sokongan majlis penasihat 11 anggota.
• Sekretariat berasingan akan mentadbir 12 daerah di bawah gabenor dan ketua setiausaha, dengan kuasa langsung persekutuan diumumkan.
• Laporan keselamatan menyebut peningkatan keganasan sebanyak 195 peratus; menteri undang-undang secara berasingan menyebut peningkatan 196 peratus bagi keganasan dan ekstremisme.
• Laporan itu merekodkan 170 serangan dron pada 2026 dan 159 serangan IED sehingga September, berbanding 181 serangan IED sepanjang 2025.
• Bantuan ketenteraan diumumkan di bawah Perkara 245, manakala Sanaullah menolak kemungkinan operasi besar-besaran dan pemindahan penduduk.
• Beberapa parti pembangkang menolak campur tangan itu, sementara mesyuarat untuk mendapatkan kelulusan Parlimen dirancang dalam beberapa hari.