Timor Gap bersetuju membeli pegangan Osaka Gas dalam Greater Sunrise ketika persoalan pembiayaan meningkat

Pegangan lebih besar, harga masih belum didedahkan

Timor Gap menandatangani perjanjian mengikat untuk mengambil alih pegangan 10% milik Osaka Gas Australia dalam Greater Sunrise, satu urus niaga yang akan meningkatkan pegangan syarikat minyak negara Timor-Leste itu daripada 56.56% kepada 66.56%. Perjanjian yang diumumkan pada 2 September 2026 itu akan meninggalkan Woodside Energy dengan baki pegangan 33.44%, namun penyempurnaannya masih memerlukan kelulusan kerajaan dan pengawal selia.

Harga pembelian belum didedahkan. Presiden merangkap Pengarah Eksekutif Timor Gap, Rui Maria Alves Soares, berkata perjanjian itu telah dikemukakan kepada kerajaan Australia dan Timor-Leste untuk kelulusan. Pada 24 September, Menteri Petroleum dan Sumber Mineral Timor-Leste berkata harga itu belum boleh diumumkan kepada umum dan mengakui pegangan lebih besar akan meningkatkan keperluan pembiayaan negara.

Pengambilalihan itu mengukuhkan kedudukan Timor Gap ketika syarikat tersebut berusaha membawa gas Greater Sunrise ke Timor-Leste untuk diproses. Ia juga meningkatkan pendedahan negara kepada kos pembangunan sumber yang dianggarkan mengandungi 5.13 trilion kaki padu gas dan 225.9 juta tong kondensat.

Imbangan antara kedua-duanya menjadi tumpuan permintaan ketelusan yang dikeluarkan La'o Hamutuk pada 29 September. Organisasi masyarakat sivil itu mahu kerajaan dan Timor Gap mendedahkan kos pengambilalihan, aturan pembiayaan dan risiko terhadap aset awam. Kebimbangannya ialah pegangan pemilikan yang lebih besar membawa kewajipan perbelanjaan yang lebih tinggi sebelum sebarang hasil gas diterima negara.

Osaka Gas menjual pegangan itu ketika mengalihkan tumpuannya kepada kegiatan lain. Pengunduran syarikat itu tidak membuktikan bahawa Greater Sunrise tidak berdaya maju dari segi komersial, sama seperti pembelian oleh Timor Gap tidak membuktikan pembangunan akan menghasilkan pulangan yang menguntungkan. Perjanjian itu mengubah struktur pemilikan. Ia belum menentukan pembiayaan projek, lokasi pemprosesan atau keputusan pelaburan.

Skop perjanjian

Urus niaga itu meliputi kepentingan Osaka Gas Australia dalam dua kontrak perkongsian pengeluaran sedia ada, PSC 03-19 dan PSC 03-20, serta dua pajakan pengekalan Australia, NT/RL2 dan NT/RL4. Kepentingan ini menantikan pemuktamadan satu kontrak perkongsian pengeluaran tunggal di bawah Perjanjian Sempadan Maritim antara Timor-Leste dengan Australia.

Kontrak perkongsian pengeluaran menetapkan syarat bagi syarikat petroleum membangunkan sumber dan berkongsi hasil pengeluaran dengan kerajaan yang berkaitan. Kontrak tunggal yang dirancang itu penting kerana pengambilalihan berkenaan merangkumi kepentingan di bawah beberapa instrumen undang-undang sedia ada. Pembelian pegangan dan penyempurnaan rangka kerja kontrak projek ialah dua langkah yang berasingan.

Angka pemilikan tepat selepas urus niaga selesai ialah 66.56% bagi Timor Gap. Satu laporan menyatakan 66.5%, manakala pegangan Woodside kekal 33.44%. Angka-angka itu tidak berjumlah 100%; angka 66.56% dalam pengumuman berkenaan menjumlahkannya kepada 100%. Pengambilalihan itu menambah 10 mata peratusan kepada pegangan Timor Gap, bersamaan peningkatan kira-kira 17.7% berbanding kepentingan sedia ada sebanyak 56.56%.

Oleh itu, Timor Gap akan memegang kira-kira dua pertiga daripada usaha sama itu. Woodside, pengendali yang ditetapkan, akan kekal sebagai rakan kongsi utama. Pegangan penyertaan yang lebih besar tidak dengan sendirinya menyelesaikan pilihan teknikal dan komersial yang diperlukan untuk membangunkan medan tersebut.

Sumbernya besar, tetapi pembangunan belum diluluskan

Greater Sunrise terdiri daripada medan gas dan kondensat Sunrise serta Troubadour, yang ditemui pada 1974. Laporan menyatakan medan itu terletak kira-kira 450 kilometer di barat laut Darwin. Kedudukannya berbanding Timor-Leste dinyatakan secara berbeza: kira-kira 140 kilometer ke selatan dalam satu laporan dan 150 kilometer ke tenggara dalam laporan lain.

Anggaran sumber gas secara konsisten dinyatakan sebanyak 5.13 trilion kaki padu. Anggaran kondensat dinyatakan sebanyak 225.9 juta tong dalam pengumuman pengambilalihan dan 226 juta tong dalam laporan lain, iaitu perbezaan akibat pembundaran. Kondensat ialah hidrokarbon cecair yang diperoleh bersama gas asli dan boleh menjadi sumber hasil jualan yang berasingan.

Kuantiti ini digambarkan sebagai sumber kontingen. Ini bermakna sumber itu telah ditemui, tetapi pembangunan komersialnya masih bergantung pada pemenuhan syarat tertentu. Angka itu tidak harus dianggap sebagai jaminan pengeluaran atau pendapatan pada masa hadapan.

Satu laporan September 2026 menyatakan jangkaan tempoh pengeluaran antara 2028 hingga 2030. Namun, perjanjian pembelian mengikat itu masih tertakluk pada kelulusan, dan rakan kongsi masih berusaha mencapai konsep pembangunan serta keputusan pelaburan muktamad. Oleh itu, tempoh pengeluaran tersebut ialah jangkaan, bukannya tarikh mula yang disahkan.

Keputusan pelaburan muktamad ialah tahap apabila peserta projek secara rasmi komited untuk membiayai pembangunan. Bagi Greater Sunrise, urus niaga pemilikan itu merupakan langkah ke arah keputusan tersebut, bukannya keputusan itu sendiri.

Timor Gap mahu kemajuan bagi konsep Timor LNG

Timor Gap berkata pengambilalihan itu sepatutnya membantu memajukan kerja yang masih tertangguh ke arah pemilihan konsep pembangunan Timor LNG. Matlamat kerajaan ialah menyalurkan gas melalui paip ke Timor-Leste, tempat loji gas asli cecair baharu akan memprosesnya untuk dieksport. LNG ialah gas asli yang disejukkan sehingga menjadi cecair supaya dapat diangkut menggunakan kapal.

Soares, ketua eksekutif Timor Gap, turut berkata pembelian itu boleh meningkatkan kerjasama antara rakan kongsi yang masih terlibat. Ketika menjelaskan kesan yang dijangka terhadap Sunrise Joint Venture, beliau berkata:

Kami juga menjangkakan pengambilalihan ini akan meningkatkan kesepakatan dalam Sunrise Joint Venture, sekali gus membolehkan rakan-rakan usaha sama bekerjasama dengan lebih berkesan ke arah keputusan pelaburan muktamad yang akan merealisasikan nilai sumber Greater Sunrise demi manfaat rakyat Timor-Leste, anggota Sunrise Joint Venture dan semua pihak berkepentingan yang lain.

Kenyataan itu menyatakan jangkaan Timor Gap, bukannya komitmen semua pihak terhadap laluan pemprosesan tertentu. Pertikaian utama pembangunan berkisar pada sama ada loji LNG baharu patut dibina di Timor-Leste atau gas dihantar ke hab LNG sedia ada di Darwin.

Wood Australia, sebahagian daripada kumpulan kejuruteraan UK Wood, dilantik pada April 2024 untuk menjalankan kajian konsep bagi medan tersebut. Wood Australia berbeza daripada Woodside Energy, iaitu pengendali projek dan rakan kongsi ekuiti yang masih terlibat. Laporan mengenai pengambilalihan itu tidak membuktikan bahawa konsep pembangunan muktamad telah dipilih sejak itu.

Kebimbangan pembiayaan melangkaui harga pembelian

Permintaan pendedahan oleh La'o Hamutuk melangkaui bayaran kepada Osaka Gas yang belum didedahkan. Organisasi itu mahu maklumat tentang sumber wang untuk pengambilalihan, struktur pembiayaan, kewajipan pelaburan masa hadapan dan pihak yang akan menanggung risiko jika kos pembangunan meningkat.

Anggaran organisasi itu menunjukkan kepentingan tambahan tersebut boleh meningkatkan kewajipan perbelanjaan modal Timor Gap bagi Greater Sunrise daripada kira-kira AS$7.4 bilion kepada AS$8.7 bilion. Ini merupakan peningkatan sebanyak AS$1.3 bilion, atau kira-kira 17.6%. Peratusan itu hampir sama dengan peningkatan relatif 17.7% dalam pegangan pemilikan Timor Gap.

Angka-angka itu ialah anggaran La'o Hamutuk, bukannya belanjawan projek yang didedahkan atau pakej pembiayaan yang diluluskan. Ia merujuk kepada potensi perbelanjaan pembangunan, yang berasingan daripada harga pembelian. Tanpa pendedahan syarat urus niaga dan andaian di sebalik kos pembangunan, jumlah komitmen kewangan tambahan tidak dapat dipastikan.

Menteri Petroleum dan Sumber Mineral mengakui pada 24 September bahawa peningkatan penyertaan negara akan menambah keperluan pembiayaannya. Tiada jumlah atau sumber pembiayaan didedahkan dalam kenyataan itu.

La'o Hamutuk turut berhujah bahawa wang dan keupayaan institusi yang diperuntukkan kepada Greater Sunrise perlu dinilai berbanding keutamaan awam yang lain. Organisasi itu menyenaraikan pertanian, perikanan, industri tempatan, pengeluaran makanan, tenaga boleh baharu, prasarana, pendidikan, kesihatan dan pekerjaan belia. Ini ialah persoalan tentang penggunaan sumber awam yang bersaing, bukannya bukti bahawa mana-mana program tertentu telah kehilangan pembiayaan akibat pengambilalihan itu.

Pinjaman terdahulu daripada Dana Petroleum kekal sebahagian daripada pendedahan kewangan

Pembelian baharu itu menyusuli pengambilalihan kepentingan Greater Sunrise oleh Timor Gap daripada Shell dan ConocoPhillips menggunakan pinjaman Dana Petroleum sebanyak AS$650 juta pada 2018. La'o Hamutuk menjadikan pinjaman itu alasan untuk meneliti urus niaga terkini bersama-sama kewajipan sedia ada, bukannya secara berasingan.

Menurut organisasi itu, aturan pinjaman asal menghendaki Timor Gap mula membuat bayaran balik melebihi AS$120 juta setahun pada 2028. Satu cadangan akan menangguhkan bayaran balik pertama sehingga 2033 dan melanjutkan tarikh akhir pinjaman daripada 2037 kepada 2042. Perubahan yang dilaporkan itu masih cadangan, bukannya pindaan yang disahkan.

Penangguhan yang dicadangkan itu akan mengundurkan kedua-dua tarikh sebanyak lima tahun. Ia juga akan mengubah kaitan antara pembayaran balik hutang dengan tempoh pengeluaran yang dilaporkan, iaitu 2028 hingga 2030. Keupayaan pendapatan projek untuk menyokong pembayaran balik bergantung pada masa pengeluaran benar-benar bermula, kos pembangunan, aturan jualan dan syarat pembiayaan.

La'o Hamutuk berkata Timor Gap dan Woodside telah menurunkan nilai pelaburan itu kepada sifar, manakala Banco Central de Timor-Leste merekodkan penurunan nilai sebanyak 39%. Ini ialah layanan perakaunan berbeza yang dilaporkan. Angka-angka tersebut tidak boleh digabungkan menjadi satu penilaian tanpa mengetahui perkara yang dinilai oleh setiap institusi serta andaian yang digunakannya.

Penurunan nilai mengurangkan nilai aset yang direkodkan dalam perakaunan. Dengan sendirinya, ia bukan bukti bahawa sumber itu tidak mempunyai sebarang potensi nilai pada masa hadapan. Namun, keadaan itu menjadikan asas kepada perbelanjaan awam baharu amat penting: keputusan untuk membeli lebih banyak ekuiti perlu dinilai secara berasingan daripada perbelanjaan dan jangkaan terdahulu.

Perbincangan terdahulu dengan China menunjukkan usaha mencari rakan kongsi

Perjanjian pemilikan itu menyusuli usaha Timor-Leste meneroka kemungkinan perkongsian pembangunan lain. Pada Oktober 2024, Presiden Jose Ramos-Horta berkata negara itu telah mengadakan perbincangan dengan entiti swasta dan milik negara China. Beberapa wakil telah berkunjung sebagai sebahagian daripada delegasi perniagaan China.

Ketika ditanya tentang Sinopec, syarikat tenaga China, Ramos-Horta berkata:

Sinopec telah menghubungi kami.

Sinopec tidak mengulas perbincangan tersebut. Ramos-Horta turut berkata Timor-Leste boleh mendekati rakan kongsi dari China atau Kuwait jika persetujuan dengan Australia tidak dicapai. Kenyataan itu merujuk kepada kemungkinan perkongsian, bukannya pelaburan yang telah dimuktamadkan atau peranan yang disahkan dalam Greater Sunrise.

Tekanan untuk membangunkan satu lagi sumber pendapatan petroleum meningkat selepas Bayu Undan menghentikan eksport gas pada 2023, menurut laporan Oktober 2024. Laporan itu turut memetik anggaran hasil AS$65 bilion bagi Greater Sunrise yang dibuat pada 2018. Angka itu ialah anggaran terdahulu, bukannya penilaian semasa atau jaminan bahawa wang tersebut akan tersedia kepada kerajaan.

Perbezaan ini penting kerana anggaran sumber, unjuran hasil dan pendapatan awam ialah ukuran yang berlainan. Pembangunan memerlukan prasarana dan pembiayaan sebelum gas boleh dijual. Jumlah yang akhirnya diterima negara bergantung pada kos, aturan komersial dan kontrak yang berkuat kuasa.

Keputusan dan tarikh yang masih perlu diperhatikan

Langkah seterusnya yang disahkan bagi urus niaga Osaka Gas ialah mendapatkan kelulusan kerajaan dan pengawal selia yang diperlukan serta memenuhi syarat-syarat lain untuk menyempurnakan perjanjian. Tiada tarikh akhir kelulusan atau tarikh penyempurnaan dinyatakan. Harga pembelian dan aturan pembiayaan juga masih belum didedahkan.

Turutan projek yang lebih luas merangkumi beberapa keputusan berasingan: memuktamadkan kontrak perkongsian pengeluaran tunggal, memilih konsep pembangunan, mengatur pembiayaan dan mencapai keputusan pelaburan muktamad. Pengumuman pengambilalihan itu tidak membuktikan bahawa langkah-langkah ini telah diselesaikan.

Tarikh utama menunjukkan bagaimana perjanjian baharu itu berkait dengan pinjaman terdahulu, perbincangan pembangunan dan kewajipan pada masa hadapan:

• 2018: Timor Gap menggunakan pinjaman Dana Petroleum sebanyak AS$650 juta untuk mengambil alih kepentingan daripada Shell dan ConocoPhillips.
• April 2024: Wood Australia dilantik untuk menjalankan kajian konsep Greater Sunrise.
• Oktober 2024: Ramos-Horta menceritakan perbincangan dengan syarikat China dan kemungkinan pendekatan kepada rakan kongsi lain.
• 2 September 2026: Timor Gap mengumumkan perjanjian mengikat untuk membeli kepentingan 10% Osaka Gas Australia.
• 24 September 2026: Menteri petroleum berkata harga itu belum boleh didedahkan dan keperluan pembiayaan negara akan meningkat.
• 29 September 2026: La'o Hamutuk menggesa pendedahan maklumat dan penelitian terhadap urus niaga itu.
• 2028: Pembayaran balik pinjaman terdahulu dijadualkan bermula di bawah aturan asal.
• 2028 hingga 2030: Satu laporan menyatakan tempoh pengeluaran yang dijangka ini, tanpa komitmen pembangunan yang disahkan.

La'o Hamutuk meminta parlimen dan institusi pengawasan meneliti harga pembelian, struktur pembiayaan, kewajipan pelaburan masa hadapan dan penilaian ekonomi. Organisasi itu turut menggesa agar dokumen yang boleh didedahkan secara sah diterbitkan. Selagi butiran itu belum tersedia, peningkatan pegangan pemilikan dapat diukur, tetapi kos penuhnya dan potensi pulangan kepada orang ramai belum diketahui.

Perkara Utama

• Timor Gap bersetuju membeli kepentingan 10% Osaka Gas Australia dalam Greater Sunrise, tertakluk pada kelulusan dan syarat-syarat lain untuk menyempurnakan urus niaga.
• Pegangannya akan meningkat daripada 56.56% kepada 66.56%, manakala Woodside mengekalkan 33.44%.
• Harga pembelian dan aturan pembiayaan belum didedahkan.
• Greater Sunrise mempunyai anggaran sumber kontingen sebanyak 5.13 trilion kaki padu gas dan 225.9 juta tong kondensat.
• Timor Gap mahu pengambilalihan itu membantu pemilihan konsep Timor LNG, tetapi keputusan pelaburan muktamad masih belum dibuat.
• La'o Hamutuk menganggarkan kewajipan perbelanjaan modal berpotensi meningkat daripada kira-kira AS$7.4 bilion kepada AS$8.7 bilion.
• Bayaran balik pinjaman Dana Petroleum terdahulu sebanyak AS$650 juta dijadualkan bermula pada 2028; penangguhan yang dicadangkan belum disahkan.