Malaysia Rancang Kuota Latihan Pakar 30% untuk Doktor Sabah dan Sarawak ketika Kekurangan Petugas Berterusan

Keutamaan latihan menyasarkan kekurangan 382 doktor

Malaysia merancang untuk memperuntukkan 30 peratus tempat latihan pakar kepada pegawai perubatan yang berkhidmat di Sabah dan Sarawak selepas 382 doktor yang ditawarkan pelantikan tetap di kedua-dua negeri itu gagal melapor diri. Menteri Kesihatan Dzulkefly Ahmad mengumumkan langkah itu di Dewan Rakyat pada 8 Oktober, dengan mengarahkan Kementerian Kesihatan mengkaji dan melaksanakannya.

Angka mengikut negeri menunjukkan 337 daripada 527 pegawai yang ditawarkan pelantikan di Sarawak melapor diri, manakala di Sabah jumlahnya 336 daripada 528. Secara keseluruhan, 673 daripada 1,055 tawaran telah diterima, bermakna lebih daripada satu dalam tiga pelantikan tidak diisi oleh penerima yang dituju. Angka itu dilaporkan setakat 7 Oktober.

Peruntukan latihan yang dicadangkan itu digambarkan sebagai kira-kira 500 daripada 1,650 tempat Hadiah Latihan Persekutuan (HLP). HLP ialah skim biasiswa latihan persekutuan untuk pengajian profesional lanjutan. Tepat 30 peratus daripada 1,650 ialah 495, maka gambaran kira-kira 500 tempat itu selaras dengan bahagian yang diumumkan.

Dasar itu menangani kebimbangan yang berulang kali dibangkitkan oleh doktor yang mempertimbangkan penempatan di Malaysia Timur: menerima penempatan di kawasan luar bandar atau jauh mungkin mengehadkan peluang mereka untuk menjadi pakar. Kementerian juga merancang memberikan merit tambahan kepada pegawai yang pernah berkhidmat di Sabah dan Sarawak ketika mempertimbangkan permohonan latihan pakar dan cuti belajar.

Bagaimanapun, pengumuman itu tidak menetapkan bila tempat yang diperuntukkan itu akan tersedia, cara kelayakan ditentukan atau cara tempat itu dibahagikan mengikut disiplin dan kedua-dua negeri. Wakil perubatan dan ahli Parlimen turut mendesak agar gaji ditambah baik, syarat penempatan diperjelas dan angka kakitangan menunjukkan sama ada hospital benar-benar mendapat tambahan doktor.

Gambaran sebenar angka penempatan

Jumlah terperinci mengikut negeri menunjukkan kadar melapor diri sebanyak 63.8 peratus dan kadar gagal melapor diri sebanyak 36.2 peratus. Jika dibundarkan kepada peratus penuh, angkanya ialah 64 peratus dan 36 peratus. Sarawak merekodkan 190 pegawai yang tidak melapor diri, manakala Sabah mencatatkan 192.

Namun begitu, laporan menunjukkan angka utama yang berbeza. Beberapa laporan mengenai jawapan di Parlimen menyatakan kadar melapor diri sebanyak 63 peratus. Satu lagi laporan menyebut 669 orang melapor diri daripada 1,055 tawaran, meskipun angka mengikut negeri yang disertakan berjumlah 673. Laporan berasingan menyatakan 673 orang melapor diri daripada 1,056 tawaran. Pecahan mengikut negeri yang selaras menyokong jumlah 673 daripada 1,055, namun percanggahan angka itu perlu diperjelas.

Perbandingan dengan tahun-tahun sebelumnya juga tidak selaras. Menteri dilaporkan berkata kadar gagal melapor diri bertambah baik sebanyak lima mata peratusan berbanding 42 peratus pada 2025. Laporan lain mengaitkan angka 42 peratus itu dengan tempoh 2020 hingga 2025, manakala satu lagi laporan menyebut kenaikan kadar melapor diri sebanyak 4.38 peratus.

Penggunaan angka 42 peratus dan kadar semasa yang dikira sebanyak 36.2 peratus menunjukkan penurunan kira-kira 5.8 mata peratusan. Ini menyokong kesimpulan umum bahawa keadaan bertambah baik, namun tidak menjelaskan perbezaan dalam tempoh perbandingan atau pengiraan yang dilaporkan. Perbezaan ini penting kerana perubahan dalam mata peratusan tidak sama dengan kenaikan atau penurunan peratusan.

Mengapa pelantikan tetap ditolak

Dzulkefly mengenal pasti gabungan kebimbangan keluarga, kewangan dan kerjaya sebagai punca pelantikan ditolak. Doktor menyebut tinggal berjauhan daripada keluarga, tanggungjawab terhadap ibu bapa atau adik-beradik, masalah kesihatan, kos perpindahan dan kesukaran logistik. Ada yang memilih kemudahan di bandar atau tidak sanggup berkhidmat di kawasan luar bandar dan pedalaman.

Ketidakpastian kerjaya juga menjadi kebimbangan yang sering dibangkitkan. Pegawai mempersoalkan sama ada mereka mempunyai akses mencukupi kepada latihan pakar dan sama ada mereka boleh berpindah ke Semenanjung Malaysia atau kawasan asal mereka kemudian. Pelantikan tetap dapat menjamin kestabilan pekerjaan, tetapi tidak menghilangkan ketidakpastian tentang tempat tinggal doktor atau tempoh penempatan mereka.

Dzulkefly, menteri kesihatan, mengakui kesukaran yang dihadapi pegawai yang menolak penempatan:

Ini merupakan cabaran sebenar yang kami pandang serius.

Ahli Parlimen Pulai Suhaizan Kayat membangkitkan isu itu semasa Waktu Pertanyaan Menteri, dengan bertanya jumlah mereka yang gagal melapor diri, sebabnya dan tindakan kementerian. Beliau berkata lawatan jawatankuasa Parlimen ke Sabah mengenal pasti beban kerja yang berat, kesukaran geografi, insentif yang tidak menarik dan persekitaran kerja yang kurang baik sebagai faktor yang mungkin menghalang penerimaan penempatan.

Beliau turut menggambarkan pakar dan pegawai perubatan berkongsi sebuah bilik konsultasi di sebuah hospital di Kota Kinabalu. Dzulkefly berkata kementerian mengambil kira kekurangan kakitangan, kesukaran latihan dan kekangan kemudahan, sambil menyatakan bilik konsultasi yang sesak turut berlaku di Semenanjung Malaysia. Kuota latihan menangani satu bahagian daripada masalah ini, bukan keseluruhan keadaan yang mempengaruhi penerimaan penempatan.

Ahli Parlimen mahu keutamaan melangkaui kuota

Ahli Parlimen Bandar Kuching Dr Kelvin Yii menyambut baik peruntukan yang dicadangkan, tetapi menggesa kerajaan memberikan keutamaan lebih luas kepada doktor yang berkhidmat di Sabah dan Sarawak. Cadangan beliau adalah supaya permohonan ke program Sarjana dan kepakaran di universiti tempatan turut diberi pemberat tambahan, bukan sekadar mengiktiraf mereka melalui tempat HLP yang diperuntukkan.

Yii, seorang doktor dan ahli Parlimen yang mewakili kawasan pilihan raya di Sarawak, mengemukakan permintaan itu:

Saya menggesa kementerian supaya melangkaui kuota 30 peratus itu, dengan memberikan keutamaan atau pemberat tambahan kepada semua doktor yang ditempatkan di Sabah dan Sarawak dalam permohonan mereka untuk mengikuti program Sarjana dan pengkhususan di universiti tempatan kita, dan tidak hanya tertakluk pada kuota 30 peratus itu,

Beliau menerima bahawa pengecualian mungkin diperlukan jika bilangan calon yang sesuai dari kedua-dua negeri terlalu sedikit dalam disiplin tertentu, atau terdapat keperluan negara yang mendesak terhadap pakar dalam bidang seperti pembedahan kardiotorasik dan bedah saraf. Oleh itu, pendiriannya menggabungkan pengiktirafan keutamaan bagi khidmat di kawasan yang paling memerlukan dengan kelonggaran berdasarkan permintaan terhadap pakar.

Janji berasingan kementerian untuk memberikan merit tambahan bagi khidmat terdahulu berpotensi meliputi doktor di luar peruntukan kuota. Namun, tiada peraturan pemarkahan terperinci, tempoh perkhidmatan yang melayakkan atau jadual permohonan diumumkan. Cara kuota dan merit tambahan akan berfungsi bersama juga belum jelas.

Bantuan perpindahan tidak menamatkan perdebatan gaji

Kementerian berkata pegawai yang layak dan bertukar tempat boleh menerima 100 peratus elaun pertukaran yang berkenaan, termasuk elaun makan, penginapan hotel atau tempat tinggal, tambang perjalanan dan kos pengangkutan barangan peribadi. Pembayaran penuh kos perpindahan dilaporkan berkuat kuasa pada 2025. Pegawai yang kembali ke kawasan asal mereka juga mungkin layak menerima elaun gangguan bersamaan gaji pokok sebulan.

Bantuan lain yang dilaporkan termasuk elaun perumahan sebanyak RM830 hingga RM1,300, elaun RM360, elaun pakar sebanyak RM500 hingga RM2,500, dan insentif RM500 hingga RM1,500 sebulan bagi penempatan di kawasan terpencil, bergantung pada lokasi dan kesukaran. Setiap kategori mempunyai syarat kelayakan yang berbeza dan tidak sepatutnya dianggap sebagai pakej yang diterima setiap pegawai perubatan. Khususnya, elaun pakar tidak secara automatik diberikan kepada pegawai yang memohon latihan pakar.

Bayaran Insentif Wilayah (BIW) terus menjadi pertikaian. Kaedah pengiraannya berubah daripada bayaran berdasarkan peratusan gaji kepada kadar tetap pada Disember 2024. Seorang pegawai perubatan berkata penerimaan BIW sebanyak RM360 disertai kehilangan RM300 dalam Bantuan Imbuhan Sara Hidup (BISH), menjadikan pertambahan bersih RM60. Itu ialah laporan seorang individu, bukannya pengiraan yang disahkan bagi setiap pegawai.

Yii menggesa supaya struktur BIW berperingkat dikembalikan atau elaun itu dinaikkan. Beliau turut menekankan peluang yang lebih sedikit bagi doktor di kawasan luar bandar Malaysia Timur untuk mendapatkan pendapatan sampingan melalui kerja locum, iaitu syif berbayar sementara di kemudahan lain.

Menjelaskan kebimbangannya tentang perbezaan kewangan antara penempatan, Yii berkata:

Jika perbezaan gaji antara berkhidmat di Lembah Klang dengan di klinik luar bandar di Sabah atau Sarawak terlalu kecil, tiada insentif sebenar untuk pergi ke sana,

Laporan hospital menunjukkan tekanan kakitangan yang tidak sekata

Laporan daripada kemudahan tertentu mencadangkan kadar penerimaan di seluruh negeri mungkin menutup kekurangan kakitangan setempat yang serius. Laporan di media sosial menyebut tiada pegawai perubatan melapor diri bagi urusan penempatan di Hospital Kanowit, Keningau, Beluran dan Sipitang. Laporan ini bukan bancian kakitangan akhir yang disahkan, dan beberapa daripadanya dibuat sebelum tarikh akhir melapor diri pada 7 Oktober.

Di Hospital Sri Aman, enam daripada 20 pegawai perubatan yang ditugaskan dilaporkan telah tiba pada 10:45am, 28 September. Ini bermakna 70 peratus belum hadir pada waktu itu, tetapi belum semestinya angka akhir. Pejabat kesihatan daerah Kudat dilaporkan menerima empat doktor daripada 17 penempatan, bersamaan kira-kira 76 peratus gagal melapor diri.

Hospital Beluran dilaporkan mempunyai enam doktor yang bertugas, manakala Sipitang mempunyai lapan. Hospital Ranau dikatakan mempunyai enam pegawai perubatan yang masih bertugas selepas tiga doktor menolak tawaran dan seorang melapor diri. Laporan dari Keningau menyebut lima pegawai di bahagian pembedahan, lapan di perubatan, enam di ortopedik dan enam di pediatrik.

Contoh lain menunjukkan mengapa jumlah yang melapor diri tidak boleh terus dianggap sebagai pertambahan kakitangan. Hospital Miri dilaporkan menerima 35 pegawai yang melapor diri untuk pelantikan tetap, tetapi hanya 16 orang baharu di kemudahan itu. Jabatan pediatriknya dilaporkan menerima dua pegawai baharu. Di pejabat kesihatan bahagian Kapit, sembilan doktor dilaporkan berpindah keluar manakala dua masuk, menjadikan kehilangan bersih tujuh doktor melalui perpindahan tersebut.

Angka itu merujuk kepada institusi dan waktu pelaporan yang berlainan, maka ia tidak boleh digabungkan menjadi jumlah wilayah yang boleh dipercayai. Namun, angka tersebut menunjukkan persoalan praktikal yang tidak dijawab oleh angka utama kementerian: hospital dan klinik mana yang mendapat kapasiti operasi, dan mana yang kehilangannya.

Doktor mahu ukuran perubahan bersih kakitangan

Presiden Persatuan Perubatan Malaysia (MMA) Dr Sivanaesan Letchumanan berkata maklum balas daripada cawangan Sabah persatuan itu menunjukkan sesetengah jabatan hospital mengalami pengurangan bersih pegawai perubatan. Doktor dilaporkan menjalani panggilan tugas setiap dua hari, dengan tugas berterusan sehingga 33 jam.

Menyentuh perbezaan antara pelantikan dengan jumlah kakitangan sebenar, Sivanaesan berkata dalam kenyataan MMA:

Walaupun kami mengalu-alukan kemajuan yang dilaporkan, maklum balas daripada cawangan Sabah kami menunjukkan angka itu mungkin tidak menggambarkan keadaan kakitangan sebenar di lapangan.

Persatuan itu mahu kementerian menjelaskan sama ada angka ketibaan termasuk doktor kelahiran Sabah dan pegawai asal Semenanjung Malaysia yang sudah berkhidmat di Sabah dan memilih untuk kekal. Menukar status pegawai sedia ada daripada kontrak kepada pelantikan tetap meningkatkan jaminan pekerjaan, tetapi dengan sendirinya tidak menambah bilangan doktor di kemudahan tersebut.

MMA meminta butiran penempatan mengikut hospital dan klinik, asal pegawai yang melapor diri, serta jumlah doktor yang berpindah dari Sabah ke Semenanjung Malaysia. Persatuan itu turut meminta angka berasingan bagi pegawai kelahiran Sabah yang meninggalkan negeri itu dan pegawai Semenanjung yang pulang ke Semenanjung.

Papan pemuka pengagihan tenaga kerja kesihatan kebangsaan yang dicadangkan persatuan itu akan memaparkan jumlah kakitangan, pengagihan dan kekurangan tenaga kerja di kemudahan awam yang dikemas kini secara berkala. Ukuran utamanya ialah pertambahan atau pengurangan bersih di setiap lokasi, dengan mengambil kira ketibaan dan pemergian, bukannya sekadar jumlah yang menerima pelantikan tetap.

Penempatan lebih jelas dan lebih ramai doktor tempatan

Kementerian berkata sistem ePlacement telah dinaik taraf dengan menggunakan algoritma untuk menentukan penempatan, selain keputusan dikeluarkan lebih awal dan taklimat diberikan supaya pegawai mempunyai lebih banyak masa untuk membuat persediaan. Algoritma ialah satu set peraturan yang digunakan untuk memproses maklumat dan membuat pengagihan. Penggunaannya sahaja tidak membuktikan bahawa penempatan menepati keadaan keluarga, rancangan kerjaya atau keperluan paling mendesak di kemudahan kesihatan.

Yii mencadangkan surat penempatan menyatakan lokasi tepat dan tempoh perkhidmatan sejak awal. Beliau berkata surat kadangkala hanya menyatakan negeri, menyebabkan doktor tidak pasti kawasan atau klinik tempat mereka akan bertugas. Beliau turut menggesa kerajaan persekutuan dan negeri mempercepat pembaikan serta naik taraf kuarters kakitangan, khususnya di kawasan luar bandar.

Ajulahin Japin, presiden Kesatuan Perkhidmatan Perubatan Sabah dan persekutuan kesatuan sekerja kementerian kesihatan yang dikenali sebagai MAPSU, mencadangkan langkah jangka panjang: melatih lebih ramai doktor dari Sabah. Beliau berkata graduan tempatan secara amnya lebih bersedia berkhidmat di negeri asal mereka, tetapi bilangannya tidak mencukupi untuk mengisi kekosongan sedia ada.

MAPSU, yang menghimpunkan 29 kesatuan, berkata tinjauannya mendapati sesetengah doktor Semenanjung keberatan menerima penempatan di Sabah, khususnya di kawasan luar bandar. Saiz sampel dan hasil terperinci tinjauan itu tidak diberikan. Ajulahin turut mencadangkan graduan Semenanjung didedahkan kepada Sabah melalui latihan siswazah perubatan, iaitu latihan amali di bawah penyeliaan yang dijalani sebelum menjadi pegawai perubatan.

Ajulahin menyebut kadar BIW terdahulu sebanyak 17 hingga 25 peratus daripada gaji pokok dan elaun luar bandar kira-kira 10 peratus, sambil menggesa insentif dinilai semula. Cadangan beliau kekal sebagai saranan dan bukannya komitmen pengambilan atau latihan yang telah diumumkan.

Garis masa penempatan dan keputusan yang belum dimuktamadkan

Urusan penempatan 2026 melibatkan beberapa tarikh dan peringkat. Pegawai pada mulanya melapor diri dengan status kontrak, sementara pelantikan tetap berkuat kuasa kemudian. Prosedur ini bertujuan membolehkan pegawai menuntut perbelanjaan pertukaran.

• Jun 2026: Daripada 39 doktor yang ditempatkan di Sabah dalam pengambilan itu, 20 melapor diri, menurut Timbalan Menteri Kesihatan Hanifah Hajar Taib.
• 20 Ogos: Keputusan fasa kedua pengambilan ePlacement dikeluarkan.
• 28 September: Pegawai dijadualkan melapor diri di kemudahan baharu mereka dengan status kontrak.
• 5 Oktober: Pelantikan tetap dijadualkan berkuat kuasa.
• 7 Oktober: Tarikh akhir lanjutan kementerian untuk pegawai yang belum melapor diri tamat. Angka mengikut negeri merekodkan 382 pegawai tidak hadir pada tarikh itu.
• 8 Oktober: Dzulkefly mengumumkan kuota latihan pakar di Parlimen.

Jumlah keseluruhan negara juga perlu diselaraskan. Satu laporan menyatakan rancangan untuk melantik 4,500 pegawai perubatan tetap pada 2026, termasuk 328 pada Jun dan 4,172 pada Oktober. Laporan lain menyebut 4,255 tawaran bagi Fasa 2 melalui ePlacement. Angka ini berbeza, dan tiada penjelasan yang memastikan sama ada ia mencerminkan peruntukan yang disemak semula atau kategori berlainan.

Laporan sejarah menyebut 78 pegawai gagal melapor diri pada 2022, kira-kira 2 peratus daripada tawaran, dan lebih 1,100 pada 2023, kira-kira 20 peratus. Satu lagi angka, iaitu 40 peratus di seluruh negara selepas 2023, tidak menyatakan tempoh perbandingan yang tepat. Angka ini menunjukkan masalah tersebut turut melangkaui Malaysia Timur, tetapi tidak memberikan siri tahunan yang konsisten.

Sidang Dewan Rakyat dijadualkan berlangsung sehingga 8 Disember. Tiada tarikh khusus diumumkan bagi pelaksanaan kuota, penerbitan data kakitangan kemudahan atau keputusan mengenai elaun yang disemak semula. Persoalan segera yang belum terjawab ialah cara keutamaan latihan akan dilaksanakan dan sama ada langkah itu dapat membantu hospital mengekalkan doktor yang mencukupi, seiring penambahbaikan aturan penempatan, perumahan dan gaji.

Perkara Utama

• Kementerian merancang kuota latihan pakar sebanyak 30 peratus bagi pegawai perubatan yang berkhidmat di Sabah dan Sarawak, bersamaan kira-kira 500 daripada 1,650 tempat HLP.
• Pecahan mengikut negeri merekodkan 673 doktor melapor diri daripada 1,055 tawaran, manakala 382 gagal melapor diri menjelang 7 Oktober.
• Laporan menunjukkan perbezaan dalam jumlah utama, peratusan melapor diri dan perbandingan dengan tahun-tahun sebelumnya.
• Bantuan perpindahan disediakan, tetapi ahli Parlimen dan kesatuan mahukan insentif berulang yang lebih baik, syarat perkhidmatan yang lebih jelas dan kuarters kakitangan yang ditambah baik.
• MMA mahu perubahan kakitangan diukur di setiap hospital dan klinik, termasuk pemergian pegawai dan mereka yang sudah bertugas di situ.
• Tarikh mula kuota, peraturan kelayakan terperinci dan pengagihan mengikut kepakaran belum diumumkan.