Jerebu Malaysia pada 2026 Dikaitkan dengan Kerugian Kebajikan RM8 Bilion dan 1,700 Kematian Pramatang

Musim jerebu membawa kesan besar kepada manusia

Jerebu di Malaysia antara 1 Julai hingga 22 Oktober 2026 mungkin menyumbang kepada kira-kira 1,700 kematian pramatang dan menyebabkan kerugian kebajikan dianggarkan RM8 bilion, menurut kajian yang ditugaskan oleh Persekutuan Pekilang-Pekilang Malaysia (FMM). Kira-kira 1,600 daripada anggaran kematian itu dikaitkan dengan asap kebakaran dari luar Malaysia.

Kajian yang dijalankan oleh Dr Piyu Ke, ketua saintis Carbon Spur Sdn Bhd, mengaitkan pendedahan kepada pencemaran dengan kesan yang meliputi hospital, sekolah hingga ke lantai kilang. Malaysia merekodkan 422 hari-bandar dengan Indeks Pencemaran Udara (IPU) melebihi 100 di 13 bandar sepanjang tempoh kajian, berbanding 207 pada tarikh yang sama pada 2019.

Pengilang turut berdepan kos segera. Empat puluh lima premis yang menganggarkan perbelanjaan tambahan melaporkan jumlah perbelanjaan jerebu sekurang-kurangnya RM280,000, terutamanya untuk pelitup muka dan rawatan perubatan. Dalam kalangan 59 premis yang melaporkan kesan terhadap operasi, 81 peratus mengalami peningkatan cuti sakit atau ketidakhadiran berkaitan kesihatan, manakala 63 peratus berkata penutupan sekolah menjejaskan ketersediaan kakitangan.

Presiden FMM, Jacob Lee Chor Kok berkata kertas kajian bertajuk The 2026 Fire Season and Transboundary Haze in Malaysia telah diserahkan kepada Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam. Dapatan kajian itu bersifat sementara kerana musim kebakaran masih berterusan ketika pengumpulan data berakhir pada 22 Oktober.

Mesej Lee ialah pencegahan jerebu perlu menjadi agenda ekonomi selain agenda alam sekitar. Kilang bergantung pada pekerja yang sihat, penghantaran yang boleh diharap dan sekolah yang beroperasi. Asap yang merentasi sempadan boleh mengganggu ketiga-tiganya, walaupun kebakaran berlaku jauh dari perniagaan yang menanggung kosnya.

Apakah yang diukur oleh angka RM8 bilion?

Anggaran RM8 bilion memberikan nilai wang kepada beban kesihatan yang dikaitkan dengan kematian pramatang. Laporan itu memberikan julat RM3 bilion hingga RM15 bilion, menggunakan kaedah pemindahan manfaat standard.

Pemindahan manfaat bermaksud mengambil dapatan daripada kajian ekonomi sedia ada dan menerapkannya kepada populasi atau situasi lain. Dalam kes ini, pengiraan menganggarkan jumlah yang sanggup dibayar oleh orang ramai untuk mengurangkan risiko kematian pramatang. Ia meletakkan nilai pada kehidupan yang lebih selamat dan sihat, bukannya mengira pengeluaran kilang yang terjejas.

Oleh itu, anggaran kebajikan Malaysia dan perbelanjaan tambahan pengilang menggambarkan jenis kemudaratan yang berbeza. Laporan itu menyatakan penilaian kebajikan perlu diasingkan daripada kerugian ekonomi lain, bukannya dicampurkan dengannya. Menggambarkan RM8 bilion sebagai wang yang hilang daripada keluaran negara akan memberi gambaran yang salah kepada pembaca tentang pengiraan tersebut.

Perbelanjaan perniagaan sebanyak RM280,000 mempunyai asas yang lebih terhad: anggaran yang dikemukakan oleh 45 premis yang memberi maklum balas. Perbelanjaan di seluruh ekonomi, termasuk pembelian peralatan perlindungan oleh isi rumah, tidak dinilai kerana data awam bagi musim tersebut tidak tersedia. Kajian itu juga tidak memberikan nilai wang kepada kos pendidikan akibat mutu pengajaran yang merosot atau masa pembelajaran di bilik darjah yang hilang.

Bagaimana penyelidik menganggarkan jumlah kematian

Dr Ke menggabungkan pemerhatian satelit, pemantauan kualiti udara, pemodelan atmosfera dan tinjauan FMM. Kajian itu meneliti pendedahan kepada pencemaran yang terkumpul dari semasa ke semasa, bukannya hanya menumpukan pada bacaan harian tertinggi. Pendedahan berulang penting kerana orang ramai boleh menghirup udara tercemar selama beberapa hari walaupun tanpa satu kemuncak yang melampau.

Anggaran utama kematian ialah kira-kira 1,700 kematian yang berlaku lebih awal dalam kalangan penduduk, dengan selang ketidakpastian 95 peratus sekitar 1,300 hingga 2,300. Penyelidik mengira beban terhadap populasi ini berdasarkan pendedahan kepada pencemaran dan hubungan risiko kesihatan; angka itu ialah anggaran statistik dan bukannya daftar pesakit yang dikenal pasti.

Pengiraan itu berubah dengan ketara apabila andaian berbeza digunakan tentang ketoksikan asap. Jika zarah daripada kebakaran dianggap tidak lebih toksik berbanding zarah halus lain, anggaran jumlah kematian menurun kepada kira-kira 600. Zarah halus ialah bahan pencemar bawaan udara yang sangat kecil dan boleh menembusi jauh ke dalam paru-paru.

Anggaran utama itu juga berasaskan kajian risiko kesihatan yang tidak melibatkan bandar di Malaysia dan kebanyakannya meneliti kebakaran hutan, bukannya kebakaran gambut. Gambut ialah tanah yang kaya dengan bahan tumbuhan yang separa reput, dan pembakarannya boleh menghasilkan asap berpanjangan. Oleh itu, pilihan andaian risiko kesihatan merupakan sebab utama anggaran jumlah kematian mempunyai julat ketidakpastian yang luas.

Pencemaran berlarutan lebih lama daripada sehari yang buruk

Jumlah 422 hari-bandar di Malaysia dengan bacaan IPU melebihi 100 adalah lebih dua kali ganda berbanding 207 yang direkodkan dalam tempoh sepadan pada 2019, iaitu peningkatan kira-kira 104 peratus. Hari-bandar mengira satu bandar yang mengalami keadaan itu selama sehari. Jika tiga bandar melepasi ambang pada tarikh yang sama, jumlahnya ialah tiga hari-bandar.

Sarawak Barat mengalami episod jerebu selama 63 hari dalam tempoh kajian. Laporan itu mengenal pasti Sarawak sebagai negeri yang paling teruk terjejas, walaupun negeri itu kurang diwakili dalam tinjauan pengilang.

Angka Jabatan Alam Sekitar pada 9 Oktober menunjukkan bacaan IPU tidak sihat di 38 daripada 68 stesen pemantauan Malaysia, atau kira-kira 56 peratus. Seremban mencatat bacaan 186 pada pagi itu. IPU menterjemahkan ukuran pencemaran udara kepada indeks yang digunakan untuk menyampaikan keadaan kesihatan dan memandu tindakan susulan.

Musim itu berkembang melalui beberapa peringkat:

• 1 Julai: Tempoh penilaian kajian FMM bermula.
• 5 Oktober: Tempoh liputan tinjauan pengilang bermula dan Greenpeace menerbitkan dapatan mengenai sumber kebakaran di Indonesia.
• 6 Oktober: Jabatan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan mengeluarkan nasihat jerebu di tempat kerja.
• 9 Oktober: Udara tidak sihat direkodkan di 38 stesen pemantauan negara.
• 12 hingga 21 Oktober: FMM mengumpul maklum balas daripada premis ahli.
• 22 Oktober: Kajian saintifik menetapkan tarikh akhir pengumpulan data.
• 28 Oktober: FMM mengumumkan gesaan untuk tindakan serantau dan memaklumkan kajian itu telah diserahkan kepada kementerian.

Kilang berdepan ketidakhadiran, pengeluaran lebih rendah dan penutupan

FMM menerima maklum balas daripada 86 premis ahli, termasuk 81 pengilang. Lima puluh sembilan premis, kira-kira 69 peratus daripada responden, melaporkan beberapa kesan terhadap operasi. Dalam kalangan semua responden, 26 peratus menyifatkan gangguan itu sebagai sederhana atau ketara.

Dalam kalangan 59 premis yang terjejas, 14 peratus berkata kekurangan kakitangan mengganggu syif, pengeluaran atau penghantaran. Tiga puluh tujuh peratus melaporkan pengeluaran yang lebih rendah, manakala 27 peratus menggantung sementara sekurang-kurangnya satu operasi. Penggantungan sementara boleh menjejaskan sebahagian kegiatan premis, bukannya seluruh kilang.

Perbelanjaan tambahan meluas dalam kalangan kumpulan terjejas itu: 92 peratus melaporkan kos yang lebih tinggi, dengan pelitup muka disebut oleh 76 peratus dan perbelanjaan perubatan oleh 58 peratus. Peratusan ini merujuk kepada premis yang memberi maklum balas dan mengalami kesan terhadap operasi, bukannya semua pengilang Malaysia.

Kebanyakan maklum balas tinjauan datang dari Selangor dan Pulau Pinang, manakala hanya dua daripadanya dari Sarawak. FMM mengingatkan bahawa tinjauan itu tidak mewakili sektor perkilangan secara keseluruhan. Dapatannya memberikan gambaran terperinci tentang tempat kerja yang mengambil bahagian, namun liputan geografinya mengehadkan sebarang anggaran gangguan kilang pada peringkat negara.

Lee, presiden FMM, menjelaskan bagaimana kesan itu merebak dalam operasi pengilangan:

Bagi pengilang, jerebu berpanjangan boleh menyebabkan pekerja jatuh sakit, ketidakhadiran, gangguan terhadap pengeluaran dan penghantaran, serta perbelanjaan tambahan untuk langkah perlindungan dan penjagaan kesihatan. Kos ini akhirnya menjejaskan daya saing perniagaan dan daya tahan ekonomi,

Penutupan sekolah menjadi masalah di tempat kerja

Penutupan sekolah semasa jerebu dianggarkan menjejaskan antara 8.4 juta hingga 13.4 juta hari-murid. Seorang murid yang tidak hadir ke sekolah selama lima hari menyumbang lima hari-murid, maka angka itu menggabungkan bilangan murid yang terjejas dengan tempoh kehadiran mereka terganggu.

Ibu bapa dan penjaga juga terpaksa menguruskan gangguan itu. Dapatan tinjauan bahawa penutupan sekolah menjejaskan ketersediaan kakitangan di 63 peratus premis terjejas menunjukkan bagaimana langkah untuk melindungi kanak-kanak boleh menimbulkan tekanan terhadap tenaga kerja di tempat lain.

FMM menggesa majikan menawarkan jadual kerja fleksibel kepada pekerja yang terjejas oleh penutupan sekolah. Bagi pengilang yang menguruskan syif, penjagaan keluarga menjadi isu praktikal dalam mengekalkan operasi, selain masalah kesihatan.

Kajian itu tidak meletakkan nilai wang pada sebarang kemerosotan mutu pengajaran. Angka pendidikan mengukur skala gangguan kehadiran, manakala kesan kewangan terhadap pembelajaran dan keluarga tidak termasuk dalam penilaian yang dikemukakan.

Jejak kebakaran meletakkan perniagaan serantau dalam penelitian

Kajian FMM mengaitkan kebanyakan jerebu yang menjejaskan Semenanjung Malaysia dengan kebakaran di Sumatera dan Kalimantan, manakala kebakaran di Malaysia menyumbang sebahagian kecil. Anggarannya kira-kira 1,600 kematian dikaitkan dengan asap kebakaran dari luar negara, daripada jumlah keseluruhan sekitar 1,700, menjadikan pencegahan di luar Malaysia penting untuk mengurangkan beban kesihatan negara.

Greenpeace Indonesia dan Malaysia, bersama kumpulan pemantau tanah gambut Pantau Gambut, mengemukakan perincian lokasi kebakaran yang lebih jelas dalam analisis kebakaran bersama mereka pada 5 Oktober. Pertubuhan itu mengenal pasti 5,540 titik sumber asap antara 8 Ogos hingga 20 September 2026.

Mereka merekodkan 859 titik dalam 115 konsesi perhutanan dan 774 dalam 210 konsesi kelapa sawit. Mereka juga mengenal pasti 2,951 titik di kawasan hidrologi gambut dan 2,211 di tempat yang pernah terbakar antara 2015 hingga 2023. Kategori geografi ini boleh bertindih, maka jumlahnya wajar dipertimbangkan secara berasingan.

Pertubuhan itu menamakan Kumpulan Kuala Lumpur Kepong dan entiti Indonesianya yang berkaitan, PT Menteng Jaya Sawit Perdana, antara 20 entiti teratas yang dikaitkan dengan dapatan kebakaran 2026 mereka. Mereka turut menamakan konsesi yang dikaitkan dengan kepentingan perniagaan Singapura: PT Damai Agro Sejahtera, PT Kayung Agro Lestari, PT Mitra dan PT Arjuna Utama Sawit. Dapatan itu berkaitan sumber kebakaran yang dikesan dan hubungan korporat; tanggungjawab terhadap kebakaran tertentu perlu disiasat oleh pihak berkuasa berkaitan.

Papua Selatan mencatat 1,069 titik sumber asap, kira-kira 19 peratus daripada jumlah negara yang dikenal pasti sehingga 20 September. Greenpeace turut melaporkan titik kebakaran di dalam dua kawasan pemuliharaan di Merauke. Analisis Pantau Gambut mendakwa 97 hingga 99 peratus kawasan yang pernah terbakar tidak pernah dipulihkan, sekali gus menunjukkan bahawa pengurusan tanah kekal sebagai isu berterusan selain usaha memadam kebakaran kecemasan.

Tindakan yang diminta daripada majikan

Nasihat Jabatan Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan yang dikeluarkan pada 6 Oktober mengesyorkan kerja berat di luar dihentikan sementara apabila bacaan IPU melebihi 100 dan dihentikan sepenuhnya apabila bacaan melebihi 200. FMM menggesa pengilang melaksanakan panduan itu.

Nasihat itu turut menyentuh bahan zarahan halus, termasuk PM2.5, yang memasuki bangunan melalui sistem pengudaraan dan penyaman udara. Oleh itu, berpindah ke dalam bangunan perlu disertai perhatian terhadap keadaan udara di tempat kerja.

FMM menggesa penggunaan perlindungan pernafasan yang diperakui apabila risiko tidak dapat dikawal dengan cara lain, penjadualan kerja fleksibel untuk kakitangan yang terjejas oleh penutupan sekolah, dan pengaktifan pelan kesinambungan perniagaan. Pelan itu menetapkan cara operasi penting dapat diteruskan apabila aturan biasa berkaitan kakitangan, pengangkutan atau pengeluaran terganggu.

Persekutuan itu turut meminta elaun cukai Belanjawan 2027 dan geran padanan bagi teknologi hijau industri, kawalan pencemaran dan pemantauan udara di tempat kerja, termasuk sokongan kepada perusahaan kecil dan sederhana. Ini ialah permintaan untuk tindakan kerajaan, bukannya langkah belanjawan yang telah diumumkan.

Janji serantau berdepan tuntutan tindakan yang boleh diukur

FMM menggesa pelaksanaan lebih pantas Pelan Hala Tuju Kedua Kerjasama ASEAN bagi Kawalan Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan, yang meliputi 2023 hingga 2030 dan menyokong matlamat rantau bebas jerebu menjelang 2030. Persekutuan itu menggesa pemimpin ASEAN dan Kerjasama Ekonomi Asia-Pasifik menangani jerebu melalui kerjasama alam sekitar, ekonomi dan peringkat menteri.

Keutamaan persekutuan itu merangkumi pemantauan dan amaran awal yang lebih baik, penguatkuasaan terhadap pembakaran haram, pemulihan tanah gambut, rantaian bekalan yang bertanggungjawab, pembiayaan dan perlindungan pekerja. FMM turut meminta alternatif mampu milik kepada pembakaran untuk pekebun kecil dan komuniti pertanian luar bandar.

Syarikat digesa menjejak bekalan mereka, menyemak amalan alam sekitar dan membantu pembekal kecil memenuhi keperluan. Bagi kerajaan, FMM mencadangkan kad skor kemajuan awam yang diterbitkan secara berkala, perkongsian data titik panas dan kualiti udara tepat pada masanya, serta amaran dan tindak balas pantas yang diselaraskan.

Rangka Kerja Pelaburan ASEAN untuk Pengurusan Tanah Mampan Bebas Jerebu menyasarkan pengumpulan AS$1.5 bilion menjelang 2030. FMM menggesa dana itu digerakkan dengan lebih pantas, di samping kerjasama saintifik dan penerokaan pemantauan satelit serta kecerdasan buatan. Sasaran 2030 menyediakan tarikh akhir untuk menilai pembiayaan, penguatkuasaan dan pencegahan.

Lee, selaku presiden FMM, berhujah bahawa negara-negara mesti berkongsi tanggungjawab mencegah jerebu:

Jerebu rentas sempadan tidak mengenal sempadan negara. Kesannya ditanggung bersama oleh negara jiran, penduduk dan ekonomi mereka. Oleh itu, pencegahannya tidak boleh menjadi tanggungjawab mana-mana satu negara sahaja.

Kajian Malaysia itu menghimpunkan beberapa kesan dalam satu gambaran: anggaran kematian, udara tidak sihat yang berpanjangan, persekolahan yang terganggu dan kilang yang membayar lebih ketika pengeluaran merosot. FMM berkata pihaknya bersedia membincangkan dapatan dan syor dasar praktikal dengan kementerian, Jabatan Alam Sekitar dan agensi lain.

Perkara Utama

• Kajian FMM menganggarkan kerugian kebajikan RM8 bilion dan kira-kira 1,700 kematian pramatang yang dikaitkan dengan jerebu dari 1 Julai hingga 22 Oktober 2026.
• Anggaran kematian berkisar antara kira-kira 1,300 hingga 2,300 berdasarkan pendekatan utama dan menurun kepada kira-kira 600 di bawah andaian ketoksikan asap yang berbeza.
• Malaysia merekodkan 422 hari-bandar dengan IPU melebihi 100 di 13 bandar, berbanding 207 dalam tempoh yang sama pada 2019.
• Empat puluh lima premis yang disurvei menganggarkan perbelanjaan tambahan untuk jerebu sekurang-kurangnya RM280,000. Tinjauan itu tidak mewakili semua pengilang.
• Penutupan sekolah dianggarkan menjejaskan 8.4 juta hingga 13.4 juta hari-murid dan mengganggu ketersediaan pekerja.
• FMM menggesa penguatkuasaan serantau yang lebih kukuh, perlindungan di tempat kerja, pelaporan kemajuan yang telus dan tindakan lebih pantas ke arah matlamat ASEAN untuk menangani jerebu menjelang 2030.