Risiko Kanser Payudara Meningkat kepada Satu dalam 23 Wanita Malaysia, Saringan Merosot

Risiko meningkat, jurang saringan semakin melebar

Wanita Malaysia berdepan risiko satu dalam 23 untuk menghidap kanser payudara, meningkat daripada satu dalam 27 sebelum ini, kata Menteri Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat Datuk Seri Nancy Shukri di Kuching pada 25 Oktober 2026. Lebih separuh diagnosis kanser payudara kini dibuat pada peringkat tiga dan empat, manakala kebanyakan wanita berusia 40 tahun ke atas tidak pernah menjalani mamogram.

Ketika berucap pada sambutan Bulan Kesedaran Kanser Payudara Sarawak, Nancy memetik Laporan Daftar Kanser Kebangsaan Malaysia bagi 2012–2016 dan 2017–2021. Kanser payudara kekal sebagai kanser paling lazim dalam kalangan wanita di negara ini.

Perubahan daripada satu dalam 27 kepada satu dalam 23 bersamaan peningkatan daripada kira-kira 3.7% kepada 4.3%. Anggaran populasi ini membantu menggambarkan beban kanser negara. Keperluan saringan seseorang wanita turut bergantung pada usia, sejarah keluarga dan faktor risiko lain.

Nancy berkata Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (NHMS) 2023 mendapati 71% wanita berusia 40 tahun ke atas tidak pernah menjalani mamogram. Tinjauan itu turut mendapati 46% wanita berusia 18 tahun ke atas tidak melakukan pemeriksaan payudara sendiri.

Menteri itu mengaitkan penyertaan saringan yang rendah dengan kesukaran mengesan kanser lebih awal:

"Kadar saringan yang rendah ini menyukarkan usaha pengesanan awal, walaupun kadar kelangsungan hidup pesakit yang dikesan pada peringkat awal boleh mencecah 95 peratus," katanya.

Nancy tidak menyatakan tempoh yang diukur oleh angka kelangsungan hidup itu. Mesej utamanya ialah diagnosis lebih awal memberi wanita peluang lebih baik untuk menerima rawatan berkesan sebelum kanser menjadi lebih lanjut.

Lebih separuh diagnosis dikesan pada peringkat lanjut

Angka daftar yang dipetik Nancy menunjukkan 50.5% diagnosis kanser payudara berlaku pada peringkat tiga dan empat pada 2017–2021, berbanding 48% pada 2012–2016. Ini ialah peningkatan 2.5 mata peratusan, menjadikan bahagiannya daripada sedikit kurang separuh kepada sedikit lebih separuh.

Peringkat menerangkan sejauh mana kanser telah berkembang atau merebak. Peringkat tiga dan empat ialah penyakit lanjut, apabila rawatan lazimnya lebih rumit berbanding kanser yang dikesan awal.

Anggaran Balai Cerap Kanser Global bagi 2022 merekodkan 8,371 kes baharu kanser payudara dalam kalangan wanita Malaysia dan 3,526 kematian pada tahun itu. Angka tahunan tersebut menggambarkan jumlah wanita yang baru menghidap penyakit itu serta beban kematian yang berterusan.

Penyelidikan turut menunjukkan pentingnya menilai wanita lebih muda yang mempunyai risiko tambahan. Satu ulasan dasar saringan oleh Mila Nu Nu Htay, Tin Tin Su dan Michael Donnelly, yang diterima pada Mac 2024, mendapati kira-kira separuh pesakit kanser payudara Malaysia didiagnosis sebelum usia 50 tahun.

Ulasan itu memetik kadar insiden piawai umur sebanyak 34.1 bagi setiap 100,000 wanita pada 2016. Ukuran ini melaraskan perbezaan umur populasi, sekali gus membantu penyelidik membandingkan kejadian kanser merentas populasi atau tempoh.

Penyertaan mamogram terkini merosot

Hanya 12.8% wanita berusia 40 tahun ke atas menjalani mamogram dalam tempoh tiga tahun sebelum tinjauan 2023, menurun daripada 21% pada 2019. Kemerosotan itu ialah 8.2 mata peratusan, atau kira-kira 39% berbanding kadar penyertaan terdahulu.

Angka 71% mengukur wanita yang tidak pernah menjalani pemeriksaan itu, manakala angka 12.8% mengukur penyertaan dalam tempoh terkini. Kedua-duanya menunjukkan terdapat kumpulan besar yang tidak pernah menjalani saringan dan kadar penggunaan saringan terkini yang terhad.

Nancy membincangkan rasa takut dan kurang kesedaran pada pelancaran Kempen Kesedaran Kanser Payudara PINK CaRe kebangsaan di Pusat Konvensyen Penang Waterfront pada 21 Oktober 2026. Beliau mengenal pasti kedua-duanya sebagai kemungkinan sebab wanita tidak menjalani saringan.

Menteri itu menceritakan perasaannya sendiri ketika menggalakkan wanita hadir:

"Sesetengah wanita tidak sedar akan kepentingan saringan, manakala yang lain berasa takut.

Saya sendiri kadangkala berasa takut, tetapi sebagai wanita, kita mesti berani menjalani pemeriksaan ini," katanya.

Program saringan Malaysia telah lama berdepan cabaran untuk meningkatkan penyertaan. Satu penilaian program kebangsaan oleh penyelidik Universiti Kebangsaan Malaysia, Zakiah Mohd Said dan Rosnah Sutan, meneliti data Kementerian Kesihatan bagi 2016–2020. Penyertaan dalam pemeriksaan klinikal payudara ialah 25.8% pada 2016 dan 25.1% pada 2020, memuncak pada 29.1% pada 2019 susulan promosi kesihatan aktif.

Penyelidik turut mendapati penyertaan mamogram dalam kalangan wanita berisiko tinggi berubah-ubah seiring kempen kesedaran. Purata bahagian tahunan kes kanser payudara yang disahkan dalam analisis saringan mereka ialah 0.7%, meningkat kepada 1.17% pada 2020. Dapatan mereka menyokong akses dan penyertaan komuniti yang berterusan, dan bukan hanya bergantung pada kempen sekali-sekala.

Siapa yang boleh menerima subsidi mamogram?

Lembaga Penduduk dan Pembangunan Keluarga Negara (LPPKN), di bawah kementerian Nancy, telah mengendalikan Program Subsidi Pemeriksaan Mamogram sejak 2007. Inisiatif itu kemudiannya diperkukuh melalui WeCaRe, yang merangkumi kesedaran tentang kanser payudara dan kanser serviks.

Panduan program dalam bahasa Inggeris kerajaan menyasarkan wanita berusia 40–70 tahun dan mengutamakan mereka yang berisiko tinggi. Saringan dijalankan di pusat mamogram berdaftar dengan LPPKN, dengan pemeriksaan percuma atau bersubsidi bergantung pada pendapatan isi rumah.

Panduan program dalam bahasa Melayu menyatakan julat umur dan saluran permohonan yang sama. Kedua-dua halaman portal itu menetapkan ambang pendapatan isi rumah di bawah RM10,000 sebulan.

Risalah subsidi mamogram LPPKN yang lebih terperinci menyenaraikan warganegara Malaysia dan penduduk tetap berusia 35–70 tahun, dengan syarat tambahan bagi wanita berusia 35–39 tahun. Risalah itu menetapkan subsidi penuh untuk pendapatan isi rumah RM10,000 atau kurang dan subsidi RM50 bagi pendapatan melebihi jumlah itu, tertakluk pada kriteria kelayakan.

Kenyataan Nancy pada Oktober turut menyebut saringan percuma untuk wanita layak berusia 40–70 tahun daripada isi rumah berpendapatan RM10,000 atau kurang. Memandangkan maklumat rasmi berbeza dari segi had umur dan pendapatan, wanita berusia 35–39 tahun atau berpendapatan tepat RM10,000 wajar mengesahkan kelayakan mereka dengan Klinik Nur Sejahtera.

Risalah itu turut menyenaraikan saluran untuk wanita berisiko tinggi, mereka yang dirujuk bagi mamogram diagnostik, saringan sebelum terapi penggantian hormon dan saringan ulangan di bawah program tersebut. Mamogram diagnostik menyiasat masalah klinikal; mamogram saringan mencari tanda kanser sebelum gejala muncul.

Cara mengatur saringan dan langkah seterusnya

Wanita boleh menghubungi atau mengunjungi Klinik Nur Sejahtera berdekatan atau mendaftar melalui portal eMammogram. LPPKN mempunyai 50 klinik Nur Sejahtera di seluruh negara, manakala inisiatif subsidi itu disokong oleh 67 pusat mamogram bertauliah.

Pemohon yang layak menjalani pemeriksaan klinikal payudara di Klinik Nur Sejahtera sebelum dirujuk, menurut risalah LPPKN. Pemeriksaan klinikal dilakukan oleh petugas kesihatan terlatih yang memeriksa payudara. Mamografi menggunakan sinar-X untuk melihat bahagian dalam tisu payudara.

Risalah itu menyatakan wanita boleh memilih pusat mamogram yang mengambil bahagian dan sesuai untuk mereka. Pemeriksaan mengambil masa kira-kira 10–30 minit dan dijalankan oleh juru radiografi wanita. Setiap payudara diletakkan di antara dua plat supaya imej dapat diambil dari sudut berbeza dengan menggunakan radiasi berkadar rendah.

LPPKN menasihatkan wanita supaya tidak menggunakan minyak wangi, deodoran, bedak atau krim di sekitar payudara dan ketiak pada hari pemeriksaan kerana produk ini boleh menjejaskan imej. Pakaian bahagian atas dan bawah yang berasingan memudahkan pemeriksaan.

Keputusan tidak normal akan membawa kepada konsultasi di klinik LPPKN dan rujukan ke hospital untuk penilaian lanjut. Keputusan normal akan diikuti janji temu lain, lazimnya selepas satu atau dua tahun mengikut kriteria program. Menerima keputusan dan menghadiri sebarang temu janji susulan ialah bahagian penting dalam proses saringan.

Mengapa jadual saringan berbeza antara wanita

Risalah LPPKN mengesyorkan mamogram tahunan untuk kumpulan kategori A. Ini termasuk wanita yang ibu, kakak atau adik perempuan, atau anak perempuannya pernah menghidap kanser payudara, wanita yang membawa mutasi BRCA1 atau BRCA2, serta wanita yang biopsi payudaranya menunjukkan atipia.

BRCA1 dan BRCA2 ialah gen yang perubahan diwarisi tertentu padanya boleh meningkatkan risiko kanser. Atipia bermaksud sel yang diperiksa dalam sampel tisu kelihatan tidak normal. Dapatan ini membantu pakar klinikal menentukan tahap pemantauan yang diperlukan seseorang wanita.

Risalah itu mengesyorkan saringan setiap dua tahun bagi kategori B, yang memerlukan sekurang-kurangnya dua faktor risiko yang disenaraikan. Antaranya ialah terapi penggantian hormon, haid bermula sebelum usia 12 tahun, menopaus selepas usia 55 tahun dan obesiti dengan indeks jisim badan sekurang-kurangnya 27.5.

Ulasan akademik 2024 itu menerangkan panduan Kementerian Kesihatan yang lebih luas, dengan mengelaskan wanita kepada kumpulan risiko purata, sederhana dan tinggi. Bagi wanita dengan risiko purata, ulasan itu menyatakan mamogram setiap dua tahun bermula pada usia 50–74 tahun. Sesetengah wanita berisiko tinggi memerlukan pemeriksaan lebih awal atau lebih kerap, manakala sesetengah pembawa varian genetik tertentu disarankan menjalani pengimejan resonans magnetik (MRI) juga.

Peraturan kelayakan program subsidi menentukan akses kepada bantuan kewangan. Penilaian pakar klinikal menentukan pemeriksaan dan sela masa yang sesuai untuk seseorang wanita. Wanita boleh menggunakan janji temu di klinik untuk membincangkan sejarah keluarga dan bersetuju tentang jadual saringan.

Peruntukan bertambah, permintaan masih melebihi bekalan

Belanjawan 2027 menaikkan peruntukan Program Subsidi Saringan Mamogram daripada RM8 juta kepada RM9 juta, dengan kira-kira 38,000 wanita dijangka mendapat manfaat. Peningkatan RM1 juta itu bersamaan kenaikan sebanyak 12.5%.

Nancy mengakui di Pulau Pinang bahawa peruntukan itu masih tidak mencukupi untuk memenuhi keperluan semua wanita yang layak. Beliau berkata kementerian akan memohon dana tambahan jika perlu.

Dalam acara di Kuching, Nancy berkata 598,919 wanita di seluruh negara mendapat manfaat daripada program itu setakat 30 September, termasuk 90,075 di Sarawak, dengan 88 wanita disahkan positif kanser. Di Pulau Pinang empat hari lebih awal, beliau menyatakan jumlah kebangsaan seramai 595,143 wanita telah menjalani saringan dan 1,334 kes kanser payudara disahkan pada tarikh tutup yang sama. Sebab perbezaan antara kedua-dua jumlah kebangsaan itu tidak dijelaskan.

Angka Pulau Pinang merangkumi 54,549 wanita yang menjalani saringan di negeri itu dan 93 kes yang dikesan. Jumlah terkumpul ini menunjukkan program tersebut telah menjangkau ramai wanita sejak 2007, manakala dapatan tinjauan menunjukkan masih ramai wanita memerlukan akses atau galakan untuk hadir.

Inisiatif lain menyasarkan wanita yang berdepan halangan akses

Program Adopt-A-Mammogram menyasarkan pemberian mamogram percuma kepada 5,000 wanita berusia 30–65 tahun menjelang Disember 2026. Timbalan Menteri Kesihatan Dato Hanifah Hajar Taib mengumumkan sasaran itu di Karnival Kesedaran Kanser Payudara Pink October di Terminal Bersepadu Selatan pada 24 Oktober.

Program itu mengutamakan wanita dalam kumpulan B40, iaitu 40% isi rumah berpendapatan terendah, serta pekerja syif dan wanita yang tinggal di kawasan luar bandar. Program itu melibatkan Persatuan Kanser Kebangsaan Malaysia, Kementerian Pengangkutan, Terminal Bersepadu Selatan dan rakan lain.

Hanifah berkata Kementerian Kesihatan mempunyai 50 mesin mamografi di hospitalnya, sambil menyeru akses yang lebih luas, terutama dalam komuniti luar bandar. Beliau turut meminta sokongan keluarga dan majikan untuk menggalakkan wanita menjalani saringan.

Pengumuman terkini menunjukkan perkembangan berikut:

• 2007: LPPKN memperkenalkan program subsidi mamogramnya.
• 20 Oktober 2024: Nancy menggalakkan saringan berkala pada acara The Power of Pink 2024 anjuran Body Perfect, dengan memetik peningkatan diagnosis pada peringkat lanjut.
• 21 Oktober 2026: Nancy membincangkan kemerosotan penyertaan dan pembiayaan Belanjawan 2027 pada pelancaran PINK CaRe kebangsaan di Pulau Pinang.
• 24 Oktober 2026: Adopt-A-Mammogram dilancarkan dengan sasaran menjangkau 5,000 wanita menjelang Disember.
• 25 Oktober 2026: Nancy mengetengahkan anggaran risiko satu dalam 23 pada acara kesedaran Sarawak di Kuching.

Perkhidmatan genetik masih menjadi kekangan

Keupayaan Malaysia menyediakan saringan yang disesuaikan mengikut risiko sebahagiannya bergantung pada akses kepada penilaian genetik. Ulasan Htay, Su dan Donnelly melaporkan bahawa negara ini hanya mempunyai 11 pakar genetik klinikal pada 2022 dan menyifatkan perkhidmatan kaunseling genetik sebagai terhad.

Ulasan itu turut mengenal pasti jurang kos yang besar. Jumlah median yang sanggup dibayar oleh wanita untuk ujian genetik dalam satu kajian ialah RM200, berbanding anggaran kos penyediaan Kementerian Kesihatan sebanyak RM1,500, iaitu 7.5 kali ganda jumlah tersebut.

Minat berbeza mengikut kajian dan kumpulan umur: 41.7% wanita berusia 40–60 tahun dan 67.9% wanita berusia 19–26 tahun menyatakan minat untuk menjalani ujian. Kaunseling membantu wanita memahami makna sesuatu keputusan terhadap penjagaan mereka dan ahli keluarga.

Penulis mengesyorkan pengesahan model ramalan risiko untuk wanita Malaysia dan pengujian saringan yang disusun mengikut risiko individu melalui program rintis. Mereka menyatakan Singapura memulakan program rintis pada 2021. Malaysia juga memerlukan kakitangan terlatih yang mencukupi, perkhidmatan rujukan dan komunikasi yang jelas bagi wanita yang menerima saranan saringan berbeza.

Perubahan yang disaran agar wanita ambil tindakan

Risalah LPPKN menggalakkan wanita menyedari perubahan payudara setiap bulan melalui pemerhatian, sentuhan dan tindakan. Risalah itu menasihatkan wanita mendapatkan rawatan perubatan jika terdapat benjolan, penebalan, perubahan bentuk atau saiz payudara, perubahan warna atau tekstur kulit, lelehan luar biasa daripada puting atau sakit payudara yang berterusan.

Wanita yang menyedari perubahan sedemikian disaran mendapatkan nasihat perubatan dengan segera. Klinik Nur Sejahtera boleh menyediakan pemeriksaan klinikal dan rujukan untuk penilaian lanjut. Wanita tanpa gejala boleh mengunjungi klinik yang sama untuk bertanya tentang kelayakan saringan, subsidi dan jadual yang sesuai dengan risiko mereka.

Tugas segera Malaysia adalah jelas: membantu lebih ramai wanita menjalani pemeriksaan, menerima keputusan dan melengkapkan penilaian lanjut apabila perlu. Peningkatan pembiayaan, rangkaian klinik dan inisiatif jangkauan baharu menyediakan laluan kepada penjagaan, manakala peningkatan diagnosis pada peringkat lanjut menunjukkan pentingnya akses tepat pada masanya.

Perkara Utama

• Nancy Shukri berkata risiko kanser payudara dalam kalangan wanita Malaysia meningkat daripada satu dalam 27 kepada satu dalam 23.
• Diagnosis pada peringkat lanjut meningkat daripada 48% pada 2012–2016 kepada 50.5% pada 2017–2021.
• NHMS 2023 mendapati 71% wanita berusia 40 tahun ke atas tidak pernah menjalani mamogram.
• Wanita yang layak boleh mendapatkan saringan bersubsidi melalui klinik LPPKN dan pusat mamogram berdaftar.
• Belanjawan 2027 meningkatkan pembiayaan program kepada RM9 juta, dengan kira-kira 38,000 penerima dijangka.
• Adopt-A-Mammogram menyasarkan 5,000 wanita menjelang Disember 2026, dengan keutamaan diberikan kepada isi rumah berpendapatan rendah, pekerja syif dan penduduk luar bandar.