Indonesia Rancang Peraturan Keselamatan Teksi Motosikal, Pemandu Bimbang Kos Baharu

Pemeriksaan keselamatan dan tanggungjawab platform dimasukkan dalam rang undang-undang pengangkutan

Indonesia sedang bersiap untuk memasukkan teksi motosikal dalam talian dan perkhidmatan pengangkutan lain yang ditempah melalui aplikasi ke dalam undang-undang pengangkutan jalan raya, termasuk pemeriksaan penyelenggaraan kenderaan, piawaian peralatan keselamatan dan tanggungjawab lebih besar bagi syarikat platform. Menteri Pengangkutan Dudy Purwagandhi mahu pindaan itu disiapkan pada 2026 supaya pelaksanaannya dapat bermula pada 2027, namun penggubal undang-undang belum meluluskan rang undang-undang itu.

Cadangan itu bukan sekadar mengiktiraf perkhidmatan yang sudah digunakan jutaan orang. Bab XIII A baharu akan mengawal selia pengangkutan sewa khas dan pengangkutan motosikal terhad bagi penumpang, barangan dan makanan, di samping tambang, kuota, penyertaan perusahaan mikro serta hak dan kewajipan syarikat aplikasi.

Dalam mesyuarat pada 30 September 2026 bersama Suruhanjaya V Dewan Perwakilan Rakyat di Jakarta, kerajaan menyokong bab yang dicadangkan itu sebagai sebahagian daripada Pindaan Ketiga kepada Undang-Undang No. 22 Tahun 2009 mengenai Lalu Lintas dan Pengangkutan Jalan. Kenyataan rasmi mesyuarat Kementerian Pengangkutan turut menghuraikan cadangan kategori kenderaan bagi perkhidmatan pengangkutan yang beroperasi mengikut syarat tertentu.

Perumusan itu penting. Walaupun perbahasan sering digambarkan sebagai usaha menjadikan motosikal pengangkutan awam, cadangan rasmi mentakrifkan perkhidmatan motosikal sebagai pengangkutan terhad. Kategori akhir akan membantu menentukan sama ada pemandu tertakluk kepada kewajipan pemeriksaan dan pendaftaran yang sama seperti pengendali konvensional, atau kepada keperluan berasingan.

Oleh itu, pertikaian utama berkisar tentang keselamatan dan tanggungjawab: cara meningkatkan keselamatan motosikal yang membawa penumpang berbayar, pihak yang memeriksa pematuhan dan pihak yang menanggung kos tanpa mengurangkan pendapatan pemandu dengan ketara.

Perubahan yang dibawa oleh pengiktirafan undang-undang

Pangkalan data undang-undang Lembaga Audit menyenaraikan Undang-Undang No. 22/2009 sebagai berkuat kuasa sejak 22 Jun 2009. Pangkalan data itu merekodkan pindaan susulan melalui perundangan penciptaan pekerjaan pada 2020, 2022 dan 2023. Cadangan semasa akan membuat satu lagi pindaan besar, bukannya mewujudkan kod pengangkutan yang berasingan sepenuhnya.

Pemandu dan pengguna teksi motosikal sebelum ini menuntut pengiktirafan melalui Mahkamah Perlembagaan. Dalam Keputusan No. 41/PUU-XVI/2018, mahkamah menolak cabaran terhadap Artikel 47(3), berhubung pengelasan kenderaan berdasarkan fungsi persendirian atau awamnya. Pemohon berhujah bahawa ketiadaan pengiktirafan menafikan kepastian undang-undang kepada pemandu dan menyebabkan mata pencarian mereka terdedah kepada sekatan tempatan.

Alasan penghakiman mahkamah menekankan keselamatan jalan raya. Sejarah itu membantu menjelaskan mengapa kerajaan kini berusaha mengubah undang-undang dan bukannya bergantung semata-mata pada peraturan menteri. Peraturan Menteri Pengangkutan PM 12 Tahun 2019 sudah menyediakan perlindungan keselamatan bagi motosikal yang digunakan untuk kepentingan awam, termasuk kewajipan memakai topi keledar dan jaket perlindungan, namun status berkanun yang menjadi inti perbahasan masih belum dimuktamadkan.

Pangkalan data undang-undang itu turut merekodkan keputusan Mahkamah Perlembagaan berasingan pada 2015 yang membatalkan sebahagian Artikel 47(2)(e). Keputusan itu berbeza daripada cabaran teksi motosikal yang ditolak pada 2018 dan tidak seharusnya dianggap telah menyelesaikan cadangan semasa.

Apakah piawaian keselamatan yang sedang dipertimbangkan?

Dudy menyenaraikan keadaan kenderaan, penyelenggaraan, peralatan keselamatan pemandu dan latihan sebagai bidang yang memerlukan pengawasan lebih ketat. Langkah penguatkuasaan yang mungkin termasuk memantau kenderaan, memeriksa peralatan dan mengenakan sekatan bagi pelanggaran. Kementerian juga mahu rekod perjalanan yang membolehkan perjalanan yang ditempah melalui aplikasi dijejaki.

Menteri itu berkata syarikat platform perlu memantau penyelenggaraan dan bukannya menyerahkan tanggungjawab sepenuhnya kepada setiap pemandu. Dalam kenyataan berbahasa Inggeris yang dikaitkan dengan Dudy, menteri pengangkutan itu menjelaskan kaitan antara status pengangkutan awam dengan tanggungjawab keselamatan:

Jika ia telah menjadi pengangkutan awam, ini bermakna perlu ada piawaian keselamatan seperti topi keledar dan penyelenggaraan kenderaan; syarikat aplikasi juga mesti mengawasi penyelenggaraan ini.

Pada 9 Oktober, beliau turut menghuraikan kemungkinan rantaian pelaporan yang menyaksikan pemandu menyerahkan laporan penyelenggaraan kepada syarikat aplikasi mereka, yang kemudiannya menyampaikannya kepada Kementerian Pengangkutan. Beliau menyebut pemeriksaan berkala kelayakan jalan raya, yang dikenali di Indonesia sebagai KIR. Pemeriksaan sedemikian menilai sama ada kenderaan sesuai untuk beroperasi; ia berbeza daripada peringatan untuk menyelenggarakannya.

Cadangan itu belum membentuk sistem pemeriksaan yang lengkap. Tiada kekerapan pemeriksaan, bayaran, format pelaporan atau pembahagian kos yang dimuktamadkan diumumkan dalam laporan perbincangan tersebut. Rujukan menteri kepada kemungkinan ujian KIR tidak bermakna setiap pemandu motosikal sudah mempunyai kewajipan undang-undang untuk menjalaninya.

Angka kemalangan perlu ditafsirkan dengan teliti

Ketua Pengarah Pengangkutan Darat Aan Suhanan meletakkan keselamatan sebagai teras hujah kerajaan dalam satu bengkel di Bandung pada 2 Oktober. Beliau berkata motosikal menyumbang 78 peratus daripada kemalangan dan memberi amaran tentang kekosongan peraturan jika penggunaannya untuk pengangkutan awam terhad tidak ditangani.

Satu laporan menyatakan angka itu melibatkan teksi motosikal, tetapi ungkapan yang dipetik dalam kedua-dua laporan merujuk kepada motosikal secara umum. Tiada set data sokongan, tempoh pelaporan atau takrif ukuran kemalangan dinyatakan. Angka 78 peratus itu tidak seharusnya dianggap sebagai bahagian kemalangan yang disahkan melibatkan teksi motosikal dalam talian.

Perbezaannya besar. Statistik yang merangkumi semua motosikal sahaja tidak dapat membuktikan risiko perjalanan komersial yang ditempah melalui aplikasi, atau sama ada perjalanan itu lebih selamat atau kurang selamat berbanding perjalanan motosikal lain.

Perbahasan itu turut menyebut lebih tujuh juta rakan pemandu teksi motosikal dalam talian. Angka itu menunjukkan kemungkinan skala pengawasan, namun kaedah mengenal pasti pemandu aktif yang unik atau mengurus mereka yang berdaftar dengan lebih daripada satu platform tidak diberikan. Ia bukan kiraan yang disahkan bagi jumlah pemandu yang beroperasi pada mana-mana waktu tertentu.

Pemandu bantah pemeriksaan yang mengurangkan pendapatan

Raden Igun Wicaksono, pengerusi Persatuan Pemandu Teksi Motosikal Dalam Talian Indonesia, menyokong status undang-undang yang lebih jelas tetapi mahukan kategori tersendiri, bukan layanan yang sama seperti bas, bas mini dan teksi. Beliau berhujah bahawa pemandu lazimnya menggunakan motosikal milik sendiri secara fleksibel sambil memperoleh pendapatan secara individu.

Igun turut membantah kewajipan menukar kepada plat nombor kuning yang dikaitkan dengan pengangkutan awam. Beliau mencadangkan kaedah pengenalan lain yang mengiktiraf penggunaan komersial tanpa mengenakan beban yang tidak perlu.

Garda Indonesia menolak kewajipan ujian KIR yang setara dengan pemeriksaan pengangkutan awam konvensional, dengan alasan kos, prosedur pentadbiran dan pendapatan yang hilang ketika pemandu beratur atau menguruskan dokumen. Hujahnya ialah pengiktirafan sepatutnya meningkatkan hak dan perlindungan, bukan sekadar menambah kewajipan.

Setiausaha Agung Organda, Kurnia Lesani Adnan, mengambil pendirian berbeza. Beliau menggesa pemeriksaan berkala kelayakan jalan raya dan Sistem Pengurusan Keselamatan yang meliputi kenderaan serta kru. Sistem sedemikian menyusun cara pengendali mengenal pasti risiko, memeriksa pematuhan dan bertindak balas terhadap kegagalan keselamatan, bukannya menganggap setiap pemeriksaan sebagai tugas yang terasing.

Perselisihan ini bukan sekadar tentang sama ada motosikal perlu diselenggara. Isunya ialah cara penyelenggaraan disahkan dan pihak yang menanggung bebannya. Pengendali pengangkutan konvensional boleh menyusun pemeriksaan bagi seluruh armada, manakala seorang pemandu motosikal mungkin perlu membayar servis dan berhenti bekerja sepanjang proses itu. Dudy mengakui kos penyelenggaraan mungkin ditanggung pemandu, namun rang undang-undang itu masih dibincangkan.

Platform berdepan tanggungjawab penyelenggaraan dan penetapan tambang

Bab XIII A yang dicadangkan akan memasukkan syarikat aplikasi dalam rangka kerja peraturan undang-undang pengangkutan. Dudy berkata syarikat perlu menyokong keselamatan dengan memantau keadaan kenderaan dan menghantar peringatan penyelenggaraan berdasarkan tahap penggunaan motosikal.

Rekod dan pemantauan perjalanan akan menyediakan satu lagi lapisan kebertanggungjawaban. Rekod perjalanan yang boleh dijejaki dapat mengesahkan bahawa perjalanan berlaku serta mengaitkannya dengan pemandu dan platform yang berkenaan. Namun, rekod itu tidak boleh menggantikan pemeriksaan brek, tayar, topi keledar atau keperluan keselamatan fizikal yang lain.

Satu langkah berasingan, Peraturan Presiden No. 27 Tahun 2026 mengenai Perlindungan Ekosistem Pengangkutan Berasaskan Platform Digital, dilaporkan dikeluarkan pada 8 Oktober. Dudy menyifatkannya sebagai asas untuk memperkukuh perkongsian antara pemandu dengan syarikat dan menyediakan mekanisme perlindungan yang lebih jelas.

Laporan menyatakan peraturan itu, bersama keputusan menteri terdahulu, menetapkan potongan platform maksimum sebanyak 8 peratus dan memberikan tanggungjawab kepada Kementerian Pengangkutan untuk menentukan tambang asas. Perkara ini berasingan daripada pindaan undang-undang pengangkutan yang masih menunggu kelulusan. Kategori fi, pengecualian dan aturan penguatkuasaan yang tepat tidak dapat dipastikan berdasarkan huraian itu sahaja.

Dudy turut menggesa penetapan tambang pengangkutan dan fi perkhidmatan aplikasi yang adil, telus serta mematuhi peraturan. Beliau berkata tambang pengangkutan penumpang boleh menjadi rujukan bagi Kementerian Komunikasi dan Hal Ehwal Digital ketika mengawal selia pengangkutan barangan dan makanan. Bab yang dicadangkan turut merangkumi kuota, namun had angka belum diumumkan.

Perlindungan pekerja melalui proses perundangan berasingan

Pengiktirafan sesuatu perkhidmatan pengangkutan tidak secara automatik menentukan sama ada pemandunya pekerja atau rakan kongsi bebas. Perbezaan itu mempengaruhi kewajipan syarikat platform terhadap pemandu dan perlindungan undang-undang yang terpakai kepada kerja mereka.

Pengerusi Kesatuan Pekerja Pengangkutan Indonesia, Lily Pujiati, mengkritik peruntukan perkongsian dalam Peraturan Menteri No. 12/2019, dengan alasan ia memihak kepada syarikat platform. Beliau mahu peraturan teksi motosikal berasaskan undang-undang perlindungan pekerjaan. Dakwaan beliau tentang pengaruh platform ialah tuduhan, bukan dapatan yang telah dibuktikan.

Laporan mengenai mesyuarat penyelarasan perundangan pada 20 Julai menyatakan penggubal undang-undang bersetuju supaya hak dan kewajipan pemandu dalam talian tidak dimasukkan dalam undang-undang pengangkutan jalan raya. Perlindungan pekerja sebaliknya akan ditangani melalui cadangan berasingan, termasuk Rang Undang-Undang Pengangkutan Dalam Talian dan Rang Undang-Undang Perlindungan Pekerja Ekonomi Gig dalam program keutamaan perundangan 2026.

Ini mewujudkan perbezaan penting antara peruntukan cadangan rasmi pengangkutan mengenai hak dan kewajipan syarikat aplikasi dengan perbahasan berasingan tentang hak pekerjaan pemandu. Laporan mengenai kenyataan Dudy pada 9 Oktober turut menyebut perlindungan sosial sebagai antara perkara yang akan dikawal selia, sekali gus menimbulkan ketidakpastian tentang kedudukan akhir perlindungan individu.

Sehingga teks akhir menjelaskan batas-batas itu, kelulusan pindaan pengangkutan tidak seharusnya digambarkan sebagai penyelesaian menyeluruh terhadap kebajikan atau status pekerjaan pemandu.

Pengiktirafan tidak menamatkan perbahasan pengangkutan awam berkapasiti besar

IB Ilham Malik, naib pengerusi Persatuan Pengangkutan Indonesia bagi perumusan dasar pengangkutan, berhujah bahawa motosikal tidak memenuhi kriteria kebolehcapaian dan kapasiti yang lazim dikaitkan dengan pengangkutan awam. Beliau menekankan kesukaran menyediakan perkhidmatan kepada kanak-kanak, warga emas, penumpang hamil dan orang kurang upaya, serta bilangan penumpang yang terhad bagi setiap motosikal.

Ilham berhujah bahawa perkhidmatan yang membawa seorang penumpang bagi setiap kenderaan boleh menambah kesesakan lalu lintas, bukannya mengangkut ramai orang dengan cekap. Beliau turut berkata pelepasan bagi setiap penumpang mungkin lebih tinggi berbanding pengangkutan yang membawa ramai orang serentak. Ini ialah hujah dasar beliau; tiada model kesesakan atau pengiraan pelepasan setempat dikemukakan bersamanya.

Rujukannya kepada laporan Kumpulan Pakar bagi Mobiliti Bandar 2022, The Context of Public Transport in Europe, menyokong gesaannya supaya takrifan diperjelas. Namun, laporan itu tidak dengan sendirinya menentukan cara undang-undang Indonesia mesti mengelaskan perkhidmatan motosikal.

Ilham mahu penggubal undang-undang mewajibkan sebahagian hasil cukai kenderaan bermotor digunakan untuk membiayai pengangkutan awam. Itu cadangannya, bukannya peruntukan yang dipersetujui. Ahli Suruhanjaya V Irine Yusiana Roba turut menggesa pertimbangan jangka panjang serta perundingan dengan penyelidik dan persatuan, dengan mengaitkan kebajikan pemandu dan keselamatan penumpang dengan reka bentuk pengangkutan Indonesia secara lebih luas.

Rang undang-undang lebih luas dengan sasaran pelaksanaan 2027

Pindaan itu merangkumi perkara yang jauh lebih luas daripada teksi motosikal. Kementerian Pengangkutan berkata cadangan Dewan Perwakilan akan meminda 89 artikel, memasukkan 56 artikel, memansuhkan lima artikel, mengubah tajuk dua bab, menambah satu bab dan menyemak huraian dua artikel. Cadangan kerajaan pula akan meminda 55 artikel dan memasukkan 28 artikel. Angka itu menggambarkan cadangan yang bersaing, bukan pindaan yang sudah digubal atau jumlah yang boleh ditambah begitu sahaja.

Kerajaan turut menyokong penyertaan kementerian yang bertanggungjawab bagi pendidikan asas dan menengah, kesihatan, serta komunikasi dan hal ehwal digital dalam rangka institusi. Peranan yang dicadangkan berkaitan pendidikan lalu lintas, penjagaan selepas kemalangan dan platform pengangkutan digital.

Peruntukan lain akan memperluas liabiliti jenayah bagi kenderaan yang melebihi had muatan atau dimensi, daripada pemandu kepada pemilik kenderaan, syarikat dan pemilik barangan. Kerajaan turut mencadangkan kewajipan perkhidmatan awam bagi pengangkutan berkapasiti besar yang disediakan oleh pihak berkuasa pusat dan tempatan. Peruntukan ini menunjukkan penggubal undang-undang sedang menimbang pengangkutan berplatform bersama penguatkuasaan kargo dan tanggungjawab pengangkutan awam berkapasiti besar.

Peristiwa penting setakat ini:

• 20 Julai 2026: Mesyuarat penyelarasan perundangan dilaporkan meletakkan hak dan kewajipan pemandu dalam talian pada laluan perundangan yang berasingan.
• 30 September: Dudy membentangkan senarai isu dan pendirian kerajaan kepada Suruhanjaya V.
• 2 Oktober: Aan mengemukakan alasan keselamatan dalam bengkel di Bandung.
• 8 Oktober: Peraturan Presiden No. 27 Tahun 2026 dilaporkan dikeluarkan.
• 9 Oktober: Dudy membincangkan pelaporan penyelenggaraan dan kemungkinan pemeriksaan KIR.
• 11 Oktober: Dudy mengulangi sasaran menyiapkan pindaan pada 2026 untuk pelaksanaan pada 2027.

Tiada tarikh tetap bagi undian akhir atau pendengaran susulan diberikan. Keputusan terdekat masih berkaitan kategori kenderaan, keperluan pemeriksaan, tanggungjawab platform dan pembahagian kos. Permulaan pada 2027 kekal sebagai sasaran kerajaan, tertakluk kepada proses perundangan dan peraturan akhir.

Perkara Utama

• Indonesia mencadangkan Bab XIII A baharu yang merangkumi pengangkutan yang ditempah melalui platform digital, termasuk perkhidmatan motosikal terhad bagi penumpang dan penghantaran.
• Cadangan keselamatan merangkumi pemantauan penyelenggaraan, pemeriksaan peralatan, latihan, rekod perjalanan yang boleh dijejaki dan kemungkinan pemeriksaan berkala.
• Persatuan pemandu mahukan pengiktirafan undang-undang tanpa perubahan pendaftaran, prosedur mahal atau kehilangan pendapatan.
• Angka kemalangan 78 peratus yang disebut merujuk kepada motosikal secara umum, bukannya khusus kepada teksi motosikal dalam talian.
• Perlindungan pekerjaan pemandu sedang dipertimbangkan melalui perundangan berasingan.
• Kerajaan menyasarkan pindaan pengangkutan disiapkan pada 2026 dan pelaksanaannya bermula pada 2027, namun rang undang-undang itu belum diluluskan.