Jurang Akses Penjagaan Kesihatan Mental di Nepal Berterusan Walaupun Ada Perintah Mahkamah dan Pelan Perkhidmatan Baharu

Hampir empat daripada lima orang yang memerlukan rawatan tidak mendapatkannya

Krisis kesihatan mental Nepal bukan sekadar soal jumlah orang yang mengalami gangguan, tetapi juga akses kepada rawatan. Dr Krishna Prasad Paudel, pemangku ketua pengarah Jabatan Perkhidmatan Kesihatan, berkata kira-kira 80% orang yang memerlukan penjagaan kesihatan mental tidak dapat memperoleh perkhidmatan yang diperlukan, manakala hanya sekitar 20% menerimanya apabila diperlukan.

Bukti nasional paling kukuh membantu menggambarkan jurang itu. Tinjauan Kesihatan Mental Kebangsaan oleh Majlis Penyelidikan Kesihatan Nepal mengumpulkan data daripada 15,088 orang antara Januari 2019 dengan Januari 2020 di ketujuh-tujuh wilayah. Tinjauan itu mendapati 10% orang dewasa pernah mengalami gangguan mental sepanjang hayat mereka dan 4.3% mengalami gangguan semasa, berdasarkan ukuran sepanjang bulan sebelumnya. Dalam kalangan remaja berusia 13 hingga 17 tahun, prevalens sepanjang hayat ialah 5.2%.

Angka-angka ini menggambarkan perkara yang berbeza. Jurang rawatan 80% merujuk kepada orang yang memerlukan penjagaan, bukannya 80% daripada seluruh penduduk Nepal. Angka sepanjang hayat bagi orang dewasa juga tidak bermakna satu daripada 10 orang dewasa sedang mengalami gangguan ketika tinjauan dijalankan.

Ketika berucap pada acara anjuran Forum Wartawan Kesihatan, Paudel menyifatkan kekurangan dana, perkhidmatan komuniti yang terhad dan pelaporan bunuh diri yang tidak lengkap sebagai halangan utama. Laporan sempena Hari Kesihatan Mental Sedunia 2026 menyebut komitmen kerajaan terhadap perundangan, katil hospital dan panduan baharu tentang risiko bunuh diri. Laporan itu juga menyatakan bahawa pelaksanaan perintah Mahkamah Agung untuk membina semula struktur kesihatan mental negara masih tertangguh.

Persoalan utamanya ialah sama ada komitmen itu boleh diterjemahkan menjadi perkhidmatan yang boleh diharap di luar bandar-bandar utama, dengan sokongan kakitangan terlatih, rawatan mampu milik dan perlindungan daripada diskriminasi. Penilaian rasmi terdahulu merekodkan kemajuan, namun turut menunjukkan bahawa sebahagian besar rangkaian perkhidmatan masih perlu dibangunkan.

Perkara yang sebenarnya diukur oleh tinjauan kebangsaan

Tinjauan kebangsaan itu melibatkan 9,200 orang dewasa dan 5,888 remaja di 68 daripada 77 daerah Nepal. Saiz dan liputannya menjadikannya garis dasar kebangsaan yang lebih kukuh berbanding angka daripada kajian awal berskala kecil atau tinjauan terhadap kumpulan umur tertentu.

Namun, pelbagai anggaran prevalens berbeza turut dilaporkan. Satu laporan berasingan mengaitkan angka 4% dengan tinjauan kesihatan kebangsaan bertarikh 2077 dalam kalendar Nepal, selain menyebut anggaran jauh lebih tinggi, iaitu 30%, tanpa menjelaskan kaedah ukuran atau populasinya. Satu ulasan akademik yang diterbitkan melaporkan angka 12.9% daripada tinjauan rintis kesihatan mental. Angka-angka ini tidak boleh dianggap setara dengan prevalens sepanjang hayat 10% bagi orang dewasa atau prevalens semasa 4.3% yang diperoleh daripada tinjauan kebangsaan lengkap.

Perbezaan ini penting dalam perancangan. Ukuran sepanjang hayat merangkumi sesiapa sahaja yang pernah memenuhi kriteria tinjauan, termasuk mereka yang keadaannya telah pulih. Ukuran semasa pula meliputi tempoh yang lebih singkat. Kedua-duanya bukan jumlah semua orang yang mengalami tekanan, dan sejarah kesukaran hidup bukan dengan sendirinya gangguan mental.

Tinjauan kebangsaan itu turut menemukan perbezaan geografi dan demografi. Prevalens sepanjang hayat dalam kalangan orang dewasa paling tinggi di kawasan yang ketika itu dinamakan Wilayah 1, iaitu 13.9%, manakala prevalens semasa paling tinggi di Bagmati, iaitu 5.9%. Orang dewasa berusia 40 hingga 49 tahun mencatat prevalens sepanjang hayat dan semasa tertinggi, masing-masing 13.3% dan 6.3%.

Kos dan ketidakpastian mengehadkan akses rawatan

Jadual rawatan dalam tinjauan itu merekodkan bahawa 40.1% orang dewasa yang mengalami gejala atau didiagnosis dengan gangguan telah membincangkan gejala mereka dengan seseorang. Hanya 3.5% berbincang dengan profesional kesihatan. Kadar mendapatkan rawatan dicatatkan sebanyak 22.7%, manakala pematuhan terhadap rawatan yang dipreskripsikan ialah 21.1%. Semua ini ialah petunjuk tinjauan yang berasingan, bukannya peratusan berurutan yang perlu didarabkan antara satu sama lain.

Halangan praktikal adalah ketara: 24.9% melaporkan tidak pasti di mana hendak mendapatkan penjagaan profesional, 19.5% tidak mampu menanggung kos kewangan, dan 14% sukar mengambil cuti daripada kerja. Tinjauan itu turut mengenal pasti sikap seperti menganggap gejala akan reda tanpa bantuan atau mahu menanganinya sendiri.

Purata perbelanjaan untuk rawatan sepanjang 12 bulan sebelumnya ialah NPR 16,053, selain NPR 4,146 untuk pengangkutan dan NPR 3,460 bagi kos berkaitan yang lain. Jumlah keseluruhannya ialah NPR 23,659. Maka, kos pengangkutan dan kos lain mewakili kira-kira 32% daripada jumlah perbelanjaan, menunjukkan bahawa harga konsultasi sahaja tidak menggambarkan sepenuhnya beban untuk mendapatkan penjagaan.

Orang dewasa lebih kerap mendapatkan bantuan daripada doktor tanpa latihan khusus dalam psikiatri berbanding pakar psikiatri, iaitu 8.8% berbanding 6.5%. Pengamal penyembuhan agama merangkumi 6.7%. Tinjauan itu mengesyorkan agar kesihatan mental disepadukan ke dalam penjagaan rutin dan kakitangan perubatan am serta kejururawatan disediakan untuk menguruskan keadaan pesakit di bawah penyeliaan pakar.

Perkhidmatan mula diperluas ke luar bandar, tetapi liputannya tidak sekata

Penilaian perkhidmatan Nepal oleh Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) mendokumentasikan keadaan awal yang serba terhad: pada 2021, hanya satu daripada empat kemudahan kesihatan menawarkan perkhidmatan kesihatan mental, kebanyakannya di bandar-bandar utama. Dalam kalangan kemudahan yang menawarkan perkhidmatan tersebut, hanya 16% mempunyai pekerja yang menerima latihan kesihatan mental dalam tempoh dua tahun sebelumnya.

Menjelang penilaian 2022, perkhidmatan kesihatan mental di penjagaan primer dan hospital daerah telah diperluas ke 35 daripada 77 daerah, iaitu kira-kira 45% daripada keseluruhan daerah. Sekurang-kurangnya seorang doktor di setiap satu daripada 35 hospital daerah itu telah menerima latihan. Lebih 1,700 petugas kesihatan menerima latihan kesihatan mental pada 2022, termasuk pengurus program, penyedia penjagaan primer dan sukarelawan kesihatan komuniti wanita.

Dr Rajesh Sambhajirao Pandav, wakil WHO ke Nepal, menyifatkan keperluan untuk meluaskan akses dalam laporan agensi itu:

Besarnya masalah gangguan mental di Nepal menunjukkan betapa mendesaknya keperluan untuk memperkukuh dan memperluas penjagaan kesihatan mental yang berkesan, mampu milik dan berkualiti di Nepal.

Angka-angka itu menunjukkan peningkatan kapasiti, bukan bukti bahawa semua pesakit di daerah-daerah tersebut boleh memperoleh rawatan berterusan. WHO turut melaporkan bahawa menjelang Disember 2022, tiga daripada 13 hospital am yang dipantau telah menyediakan perkhidmatan kesihatan mental akut untuk pesakit yang dimasukkan ke hospital.

Satu ulasan akademik tentang perkhidmatan, menggunakan angka sumber bagi 2020, merekodkan 200 pakar psikiatri, 25 kemudahan psikiatri yang menerima pesakit dan 500 katil psikiatri. Laporan lebih kemudian menganggarkan jumlah pakar psikiatri berdaftar sekitar 274 hingga 300, namun perbezaan tarikh dan takrif menghalang perbandingan yang tepat. Ulasan itu juga mengenal pasti penyeliaan klinikal yang tidak mencukupi dan bekalan ubat yang tidak teratur sebagai kelemahan dalam program komuniti.

Bajet kecil perlu menyokong tindak balas yang luas

Paudel berkata Bahagian Epidemiologi dan Kawalan Penyakit, yang menempatkan unit bertanggungjawab bagi program kesihatan mental, perlu membiayai latihan, aktiviti komuniti dan Program Jurang Tindakan Kesihatan Mental daripada bajet bahagian sekitar NPR 520 juta. Jumlah itu bukan peruntukan khusus untuk kesihatan mental.

Program Jurang Tindakan Kesihatan Mental, yang lazim dikenali sebagai mhGAP, menyokong pemberian penjagaan oleh petugas yang bukan pakar kesihatan mental. Tujuannya adalah untuk mendekatkan penilaian dan rawatan asas kepada tempat tinggal orang ramai, dengan rujukan kepada pakar apabila penjagaan lebih khusus diperlukan. Latihan memerlukan penyeliaan berterusan, ubat-ubatan dan perkhidmatan rujukan yang berfungsi supaya dapat diterjemahkan kepada rawatan yang boleh diharap.

Ulasan akademik itu merekodkan perbelanjaan kesihatan mental sebanyak 0.2% daripada bajet kesihatan pada 2020, berbanding 0.8% pada 2008. Maka, bahagian yang diperuntukkan itu ialah satu perempat daripada paras sebelumnya, iaitu pengurangan 75% dalam perkadaran peruntukan. Peratusan itu sahaja tidak membuktikan sama ada perbelanjaan dalam nilai rupee turut menurun.

Laporan berbeza tentang bajet kesihatan yang lebih luas. Laporan mengenai ucapan Paudel di acara wartawan itu menyebut pelaburan sebenar dalam kesihatan kekal sekitar 5%, meskipun strategi menyasarkan 10% merentasi tiga peringkat kerajaan. Satu lagi laporan memetik beliau sebagai berkata kerajaan telah memperuntukkan sekurang-kurangnya 10%. Jadual sejarah dalam ulasan akademik pula mencatatkan 6.15% bagi 2020. Perbezaan tempoh atau takrif bajet mungkin menjelaskan sebahagian variasi, tetapi angka semasa yang konsisten masih belum dapat dipastikan.

Paudel turut menyebut perkataan secara beransur-ansur dalam strategi pembiayaan sebagai sebab sasaran 10% itu tidak menghasilkan peningkatan seperti yang dijangka. Sesetengah aktiviti kesihatan mental masih bergantung pada sokongan organisasi rakan kongsi, menjadikan skala pembiayaan awam penting bagi peluasan yang berterusan.

Arahan mahkamah dan undang-undang menyusul selepas kelewatan bertahun-tahun

Pada 17 Mangsir 2081 dalam kalendar Nepal, bersamaan 2 Disember 2024, Mahkamah Agung mengeluarkan perintah yang dilaporkan mengandungi 12 arahan. Antaranya termasuk menyemak semula Dasar Kesihatan Mental Kebangsaan 2053, yang diterima pakai pada 1996, dan mewujudkan dasar dengan strategi mencukupi untuk menjamin hak kesihatan mental.

Perintah itu menggesa penubuhan bahagian khusus di peringkat persekutuan, cawangan di wilayah-wilayah dan pegawai perhubungan di peringkat tempatan. Mahkamah turut mengarahkan hospital di bawah kerajaan persekutuan dan wilayah membangunkan perkhidmatan yang melibatkan pakar psikiatri, ahli psikologi, jururawat psikiatri, pekerja sosial dan ahli psikoterapi, untuk pesakit yang dimasukkan ke hospital serta mereka yang datang mendapatkan konsultasi.

Matrika Devkota, pengarah eksekutif Koshish Nepal, menyifatkan ketiadaan bahagian persekutuan yang berasingan sebagai halangan kepada pelaksanaan program. Peguam Sharmila Parajuli berpendapat rang undang-undang kesihatan mental yang sedang disediakan perlu menetapkan struktur di ketiga-tiga peringkat selaras dengan arahan mahkamah.

Menteri Kesihatan dan Kebersihan Makanan Nisha Mehta, ketika berucap pada acara kementerian sempena Hari Kesihatan Mental Sedunia 2026, berkata Kabinet telah meluluskan kertas konsep kesihatan mental dan undang-undang akan digubal daripadanya. Beliau turut berikrar untuk menyediakan katil kesihatan mental di hospital yang mempunyai kapasiti melebihi 100 katil. Kelulusan kertas konsep ialah langkah persediaan, bukannya penggubalan akta.

Urutan ini menunjukkan percubaan berulang untuk beralih daripada dasar kepada pelaksanaan:

• 1996: Nepal menerima pakai Dasar Kesihatan Mental Kebangsaan yang pertama, yang kemudiannya disifatkan dalam ulasan akademik sebagai kurang dilaksanakan.
• Disember 2020: Strategi dan Pelan Tindakan Kesihatan Mental Kebangsaan dilancarkan.
• Februari 2021: Nepal menyertai Inisiatif Khas Kesihatan Mental WHO.
• 10 Oktober 2022: Kerajaan mengesahkan Program Pengukuhan Penjagaan Kesihatan Mental Kebangsaan.
• 2 Disember 2024: Mahkamah Agung mengeluarkan arahan berhubung dasar, institusi, kakitangan dan hak.
• Hari Kesihatan Mental Sedunia 2026: Laporan menyebut komitmen mengenai undang-undang dan katil hospital, serta penerbitan panduan baharu tentang risiko bunuh diri.

Pencegahan bunuh diri memerlukan rekod dan rujukan yang boleh diharap

Paudel menyebut kira-kira 7,200 kematian akibat bunuh diri setiap tahun dan kadar 24 kematian bagi setiap 100,000 orang. Beliau mengaitkan usaha menurunkan kadar itu kepada bawah lima dengan matlamat pembangunan mampan. Sasaran tersebut ialah kadar bagi setiap 100,000 orang, bukannya peratusan. Penurunan daripada 24 kepada bawah lima memerlukan pengurangan lebih 79%.

Beliau merujuk baki tempoh kira-kira tiga setengah tahun, namun acara wartawan itu tidak bertarikh, maka kenyataan tersebut tidak dapat menentukan tarikh akhir yang tepat. Secara berasingan, pelan tindakan kesihatan mental global WHO menyasarkan penurunan kadar bunuh diri sekurang-kurangnya satu pertiga menjelang 2030. Penanda aras global itu berbeza daripada kadar kebangsaan yang disebut Paudel.

Pelaporan yang tidak lengkap menyukarkan pengukuran kemajuan. Paudel berkata banyak kematian tidak dilaporkan kepada polis atau institusi kesihatan. Ulasan akademik mengenal pasti ketiadaan daftar bunuh diri kebangsaan, manakala laporan PBB yang lebih kemudian menyebut prototaip daftar dan rancangan untuk menjalankan projek rintis. Cadangan untuk menjalankan projek rintis bukan pengesahan bahawa daftar kebangsaan telah beroperasi.

Garis Panduan Kebangsaan tentang Penilaian dan Pengurusan Risiko Bunuh Diri, 2083, yang dilancarkan pada acara sempena Hari Kesihatan Mental Sedunia 2026, bertujuan menyusun proses mengenal pasti risiko, menilai tahap keseriusan, merancang keselamatan, memberikan sokongan awal dan membuat rujukan untuk rawatan lanjut. Jabatan Perkhidmatan Kesihatan berkata pelaksanaan akan dijalankan melalui struktur kesihatan di ketujuh-tujuh wilayah dan kerajaan tempatan, dengan sokongan latihan, bantuan teknikal dan pemantauan.

Garis panduan itu turut menyeru agar rekod bunuh diri dan perbuatan mencederakan diri ditambah baik. Pengumuman ini tidak menetapkan jadual perundangan yang jelas, tarikh akhir pelaksanaan sepenuhnya atau tarikh siap daftar kebangsaan yang telah disahkan.

Talian bantuan 1166 menyediakan laluan mendapatkan penjagaan

Laporan PBB mengenai talian bantuan kebangsaan menyatakan nombor pencegahan bunuh diri Nepal, 1166, beroperasi sepenuhnya pada 5 Mei 2021. Talian itu yang berpusat di Hospital Mental di Lagankhel, Lalitpur, menerima sokongan teknikal dan kewangan daripada WHO serta sokongan operasi daripada Pertubuhan Psikososial Rentas Budaya Nepal.

Kaunselor menilai risiko segera, membantu pemanggil mendapatkan sokongan, mengatur rujukan jika perlu dan membuat panggilan susulan. Laporan itu turut menyebut rancangan untuk meluaskan akses dalam talian dan menubuhkan pusat sumber pencegahan bunuh diri kebangsaan. Perkembangan ini menjadikan talian bantuan sebagai laluan kepada perkhidmatan, bukannya pengganti rawatan berterusan.

Dua laporan rasmi memberikan jumlah panggilan yang berbeza. Laporan PBB merekodkan lebih 3,000 panggilan sehingga 31 Mac 2022, dengan hampir satu perempat berkaitan bunuh diri atau isu kesihatan mental lain. Penilaian perkhidmatan WHO merekodkan 1,764 panggilan sehingga November 2022 daripada mereka yang mempunyai fikiran untuk membunuh diri atau kebimbangan kesihatan mental. Angka ini mungkin merangkumi kategori yang berbeza, namun laporan tersebut tidak menjelaskan perbezaannya; oleh itu, angka-angka itu tidak dapat menunjukkan trend jumlah panggilan.

WHO turut melaporkan sokongan psikososial diberikan kepada lebih 40,000 orang menjelang November 2022, termasuk 20,000 kanak-kanak dan 3,000 penyedia kesihatan. Di Bagmati, 116 jururawat sekolah dan 269 guru di 120 sekolah menerima latihan dalam kemahiran emosi, saringan dan pengurusan awal.

Penyelidikan belia mengaitkan kesukaran hidup dengan risiko kesihatan mental

Satu tinjauan isi rumah berasingan yang dijalankan dari Mac hingga September 2025 meneliti 6,055 orang berusia 16 hingga 29 tahun di Bagmati, Madhesh dan Sudurpashchim. Penyelidik termasuk Subash Thapa, Nancy Ross dan Santosh Giri menjalankan kajian itu dengan pembiayaan daripada Universiti Charles Sturt.

Dalam kalangan peserta, 62.4% melaporkan sekurang-kurangnya satu pengalaman buruk semasa kanak-kanak, manakala 10.4% melaporkan empat atau lebih pengalaman. Pengalaman tersebut termasuk penderaan, pengabaian, keganasan dalam rumah tangga dan penggunaan bahan terlarang dalam keluarga. Ini tidak bermakna 62.4% mengalami gangguan mental.

Tinjauan itu mencatatkan keresahan dalam kalangan 24.3%, kemurungan dalam 6%, tekanan psikologi dalam 9.8% dan sejarah percubaan bunuh diri dalam 1.9%. Peserta yang melaporkan empat atau lebih pengalaman buruk mempunyai kemungkinan percubaan bunuh diri 9.6 kali lebih tinggi berbanding mereka yang tidak melaporkan sebarang pengalaman. Prevalens keresahan ialah 44.9% dalam kumpulan dengan empat atau lebih pengalaman, berbanding 18.8% dalam kalangan mereka yang tiada pengalaman, iaitu perbezaan 26.1 mata peratusan.

Buli mempunyai kaitan yang kuat dengan keempat-empat hasil tersebut. Sokongan sosial dan daya tahan, iaitu keupayaan menghadapi kesukaran, kelihatan memberi perlindungan. Penyelidik mengesyorkan pengesanan lebih awal melalui sekolah dan penjagaan primer, dengan sokongan ditumpukan kepada golongan muda yang kurang berkemampuan dari segi ekonomi dan wanita muda.

Kajian itu mengukur pengalaman dan hasil pada satu titik masa, maka ia tidak dapat membuktikan bahawa kesukaran semasa kanak-kanak menyebabkan masalah kesihatan mental pada kemudian hari. Liputannya yang merangkumi tiga wilayah dan isi rumah turut mengehadkan kesimpulan di peringkat negara dan mungkin tidak melibatkan golongan muda yang tidak mempunyai tempat tinggal atau tinggal di institusi.

Perlindungan hak perlu sampai kepada komuniti setempat

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Kebangsaan menyeru agar perkhidmatan kesihatan mental yang mampu milik, mudah diakses dan berkualiti disediakan tanpa diskriminasi. Pemantauannya mendapati suara dan pengalaman mereka yang terjejas sering diketepikan, menyebabkan mereka terdedah kepada pengabaian, penderaan dan pencabulan hak.

Suruhanjaya itu mengenal pasti kekurangan serius kakitangan kaunseling komuniti dan menggesa ketiga-tiga peringkat kerajaan menyediakan sokongan psikososial setempat. Suruhanjaya itu merujuk perlindungan perlembagaan di bawah Perkara 16 mengenai maruah, Perkara 18(2) mengenai perlindungan daripada diskriminasi dan Perkara 35 mengenai kesihatan, selain Akta Perkhidmatan Kesihatan Awam 2075 yang diterima pakai pada 2018.

Privasi dan penyertaan bermakna dalam keputusan tentang rawatan merupakan sebahagian daripada tuntutan itu. Amaran Paudel tentang banjir, tanah runtuh dan gempa bumi turut menunjukkan keperluan yang melangkaui penjagaan hospital. Cabaran dasar secara menyeluruh adalah menghubungkan perkhidmatan kesihatan dengan sokongan komuniti, tindak balas bencana, pendidikan dan perlindungan sosial, sambil memastikan institusi yang dijanjikan mempunyai kakitangan dan pembiayaan.

Perkara Utama

• Dianggarkan hampir 80% orang yang memerlukan penjagaan kesihatan mental di Nepal tidak mendapatkannya.
• Tinjauan kebangsaan mendapati prevalens gangguan mental sepanjang hayat dalam kalangan orang dewasa ialah 10%, manakala prevalens semasa ialah 4.3%.
• WHO mendokumentasikan peluasan perkhidmatan ke 35 daripada 77 daerah menjelang 2022, selain jurang besar dalam kakitangan dan latihan.
• Perintah Mahkamah Agung pada 2024 menggesa dasar yang disemak semula, institusi khusus dan perkhidmatan hospital yang lebih luas.
• Laporan sempena Hari Kesihatan Mental Sedunia 2026 menyebut panduan baharu tentang risiko bunuh diri serta komitmen berkaitan undang-undang dan katil hospital, tanpa tarikh siap yang jelas.
• Talian bantuan 1166 menyokong penjagaan krisis dan rujukan; pencegahan turut memerlukan rawatan berterusan, sokongan komuniti dan rekod yang boleh diharap.