Serangan Udara di Myanmar Membunuh Orang Awam dan Merosakkan Biara Bersejarah Mahasi di Sagaing

Serangan Selama Dua Hari Menyasarkan Kampung dan Tempat Perlindungan

Serangan udara pada 11 dan 12 Oktober membunuh sekurang-kurangnya lima orang awam di Wilayah Sagaing, Myanmar, dan menyasarkan sebuah biara Buddha bersejarah tempat keluarga yang kehilangan tempat tinggal dan penganut berusia lanjut berkumpul. Laporan berbeza tentang jumlah korban: satu laporan mencatatkan lima kematian dan 23 kecederaan di daerah Shwebo dan Wetlet, manakala satu lagi menyebut enam orang terbunuh dan kira-kira 21 cedera.

Serangan itu melibatkan tiga serangan ke atas kompleks biara Mahasi di kampung Seikkhun, Daerah Shwebo, diikuti pengeboman empat kampung di Wetlet yang bersempadan. Kedua-dua laporan bersetuju bahawa dua orang maut dan lapan cedera di biara itu. Perbezaan laporan berkaitan korban di Wetlet, tempat penduduk berkata tiada pertempuran berlaku semasa serangan udara.

Dua orang yang terbunuh di biara itu dikenal pasti dalam satu laporan sebagai Ma Hnin Thant Kyaw dan Ma Win May, wanita berusia sekitar 23 tahun yang kehilangan tempat tinggal. Kanak-kanak dan mereka yang berusia antara kira-kira 40 hingga 75 tahun termasuk dalam kalangan yang cedera. Sebahagian orang awam berlindung di situ selepas kemaraan tentera pada penghujung bulan sebelumnya; yang lain sedang memperingati hari Sabat Buddha.

Biara itu dahulunya dipimpin oleh Mahasi Sayadaw Sobhana, seorang sami Buddha terkenal yang ajarannya tersebar kepada pengikut di seluruh dunia. Seorang penduduk Shwebo yang tidak mahu dikenal pasti menggambarkan kemusnahan bangunan yang memperingati beliau:

Semua bangunan peringatan yang didedikasikan kepada mendiang Mahasi Sayadaw, yang menyebarkan agama Buddha ke seluruh dunia, telah musnah, tanpa apa-apa yang dapat diselamatkan.

Laporan itu menggambarkan kemusnahan besar-besaran, manakala satu lagi laporan menyebut kerosakan pada banyak bangunan dalam kompleks tersebut. Penilaian menyeluruh tentang kerugian di tapak bersejarah itu masih belum dibuat.

Apa yang Berlaku di Biara Itu?

Serangan ke atas biara bermula selepas pukul 11 pagi pada 11 Oktober, menurut seorang pegawai penentangan di Daerah Shwebo. Sebuah pesawat mengebom kompleks itu sebanyak tiga kali. Tapak itu terletak di kampung Seikkhun, di sebelah barat Sungai Ayeyarwady dan bersebelahan jalan dari Shwebo ke Monywa.

Laporan Pasukan Pertahanan Rakyat tempatan menyatakan bahawa orang awam berusia lanjut dan mereka yang kehilangan tempat tinggal termasuk dalam kalangan korban. Pasukan Pertahanan Rakyat, yang lazim dipanggil PDF, ialah kumpulan penentang yang muncul selepas pengambilalihan kuasa oleh tentera pada Februari 2021. Serangan itu berlaku di wilayah yang digambarkan sebahagiannya dikawal oleh Kerajaan Perpaduan Nasional, pentadbiran pembangkang.

Kehadiran keluarga yang kehilangan tempat tinggal dikaitkan dengan kemaraan tentera di Daerah Shwebo pada penghujung bulan sebelumnya. Menurut seorang pegawai penentangan daerah itu, biara tersebut menjadi tempat perlindungan bagi mereka yang melarikan diri daripada operasi berkenaan. Pegawai yang sama berkata tiada pertempuran berlaku di biara itu ketika ia diserang dan menuduh tentera sengaja menyerang orang awam yang kehilangan tempat tinggal. Dakwaan itu belum disahkan secara bebas.

Foto yang dikeluarkan oleh kumpulan penentang tempatan dikatakan menunjukkan kerosakan pada dewan keagamaan, tempat penginapan untuk bermeditasi, laluan berbumbung dan bangunan biara yang lain. Perincian ini menunjukkan kerugian di beberapa bahagian kompleks itu, bukan hanya kerosakan pada satu bangunan.

Seikkhun ialah sebuah kampung besar yang mempunyai lebih 2,000 isi rumah. Penduduk berkata tentera masih bertapak di balai polis kampung itu. Kehadiran tentera di kawasan setempat ini berkaitan dengan konflik di sekitarnya, tetapi tidak membuktikan bahawa biara itu sendiri digunakan untuk tujuan ketenteraan.

Kampung-kampung di Wetlet Dibom Sebelum Subuh

Pada pagi berikutnya, serangan bermula sekitar pukul 3:30 pagi di bahagian barat Daerah Wetlet, menurut satu laporan. Penduduk mengenal pasti empat kampung itu sebagai Mae Kone, yang turut disebut sebagai Megon, Ye Htut, Ooyan dan Kyee Kan North. Wetlet terletak kira-kira 50 batu, atau 80 kilometer, di timur Monywa, ibu kota wilayah Sagaing.

Satu laporan menyatakan pengeboman dilakukan oleh pesawat pengangkut Y-12. Laporan itu mencatatkan empat kematian dan kira-kira 13 kecederaan, dengan kesemua empat kematian berlaku di Mae Kone. Rangkaian Maklumat Wetlet menyatakan pecahan kecederaan sebanyak tujuh orang di Mae Kone, empat di Ye Htut, serta seorang masing-masing di Ooyan dan Kyee Kan North.

Satu laporan berasingan mencatatkan sekurang-kurangnya tiga kematian dan 15 kecederaan di empat kampung itu. Seorang penduduk Megon yang tidak mahu dikenal pasti berkata sembilan orang di situ, termasuk seorang kanak-kanak, cedera. Angka korban di kampung-kampung itu berbeza daripada laporan rangkaian tersebut dan tidak seharusnya digabungkan untuk menghasilkan jumlah baharu.

Laporan juga berbeza tentang skala serangan. Satu laporan mencatatkan 30 serangan, manakala seorang penduduk yang dipetik dalam laporan lain berkata 50 bom digugurkan tepat ke atas empat kampung itu. Bilangan serangan dan bilangan bom tidak semestinya ukuran yang sama, jadi angka-angka ini tidak boleh dianggap sebagai percanggahan yang disahkan atau dijumlahkan.

Penduduk berkata tiada pertempuran atau pasukan tentera berada di kampung-kampung itu semasa pengeboman. Seorang penduduk menjelaskan bahawa jumlah korban masih dikira kerana orang ramai telah melarikan diri, menyebabkan usaha mencari semua orang menjadi sukar. Keadaan itu membantu menjelaskan mengapa angka awal mungkin berubah, walaupun ia tidak menyelesaikan perbezaan antara jumlah yang dilaporkan.

Anggota penentang menggesa penduduk menyediakan tempat perlindungan dan mematuhi amaran pesawat yang disiarkan melalui radio. Kumpulan tempatan juga melaporkan pemeriksaan pergerakan yang lebih ketat antara Shwebo dan Wetlet, serta sebuah pasukan tentera yang ditempatkan di kampung Obo, Shwebo, sejak penghujung bulan sebelumnya. Keadaan tersebut boleh menyukarkan usaha melarikan diri dan mendapatkan jumlah korban yang tepat.

Garis Masa Serangan yang Dilaporkan

Serangan udara pada Oktober menyusuli satu lagi serangan maut ke atas sebuah biara di Sagaing pada Ogos. Rentetan peristiwa ini menghubungkan insiden berasingan, tanpa membuktikan bahawa semuanya sebahagian daripada satu operasi.

• 21 Ogos: Serangan udara ke atas sebuah biara Buddha di kampung Swel Le Oh, Daerah Myaung, membunuh 15 orang.
• Penghujung bulan sebelum serangan Oktober: Kemaraan tentera di Daerah Shwebo mendorong orang awam mencari perlindungan di biara Mahasi.
• 11 Oktober, selepas pukul 11 pagi: Tiga serangan yang dilaporkan menyasarkan kompleks biara di Seikkhun, membunuh dua orang dan mencederakan lapan.
• 12 Oktober, sekitar pukul 3:30 pagi: Empat kampung di bahagian barat Wetlet dibom; laporan mencatatkan sama ada tiga atau empat kematian dan sama ada 15 atau kira-kira 13 kecederaan.

Tahun berlakunya serangan Oktober tidak dinyatakan secara konsisten dalam laporan, maka kronologi itu tidak seharusnya diberikan tahun tertentu tanpa pengesahan lanjut. Namun, waktu yang dilaporkan menunjukkan urutan yang jelas: serangan pada siang hari ke atas tempat perlindungan di Shwebo, diikuti pengeboman kampung-kampung Wetlet sebelum subuh.

Angka Korban Berbeza, tetapi Kesan terhadap Orang Awam Konsisten

Dua laporan utama bersetuju tentang jumlah korban serta-merta di biara itu: dua kematian dan lapan kecederaan. Satu laporan menambah tiga kematian dan 15 kecederaan di Wetlet, menjadikan jumlah gabungan lima orang terbunuh dan 23 cedera. Satu lagi menambah empat kematian dan kira-kira 13 kecederaan, menjadikan jumlah enam orang terbunuh dan kira-kira 21 cedera.

Ini ialah laporan alternatif tentang serangan yang sama, bukannya kumpulan korban berasingan. Menjumlahkannya akan menyebabkan orang yang sama dikira lebih daripada sekali. Kesimpulan yang wajar ialah sekurang-kurangnya lima orang awam dilaporkan terbunuh di kedua-dua daerah itu, manakala satu lagi laporan mencatatkan kematian keenam.

Penilaian kerosakan juga perlu dibuat dengan cermat. Kenyataan penduduk Shwebo bahawa semua bangunan peringatan musnah lebih tegas daripada gambaran tentang banyak bangunan yang rosak dalam satu lagi laporan. Kedua-duanya menunjukkan kerosakan serius pada kompleks itu, tetapi tiada satu pun memberikan senarai lengkap yang membezakan bangunan yang musnah daripada bangunan yang mungkin dapat dibaiki.

Tiada respons tentera yang menyentuh serangan khusus ini dalam laporan berkenaan. Panggilan berulang kali kepada U Aung Zaw Oo, jurucakap Sagaing yang dilantik tentera dan menteri yang bertanggungjawab terhadap perancangan, ekonomi dan kewangan, tidak dijawab. Tentera sebelum ini berkata mereka hanya menyerang sasaran ketenteraan yang sah dan menuduh pasukan penentang melakukan keganasan. Pendirian umum itu tidak menjawab dakwaan berhubung Seikkhun dan Wetlet.

Tapak Keagamaan Terjejas di Seluruh Myanmar

Serangan di Sagaing berlaku bersama kerosakan yang didokumenkan pada tempat ibadat di tempat lain di Myanmar. Myanmar Witness, sebuah projek Pusat Ketahanan Maklumat, meneliti lima dakwaan serangan udara yang menyebabkan kerosakan fizikal besar pada gereja-gereja di Negeri Chin pada 2023 dan menyimpulkan bahawa kelima-limanya dapat disahkan.

Projek itu menyemak foto, video dan keterangan saksi dengan membandingkannya dengan imej satelit dan bukti lain. Dapatannya menyokong bahawa lima serangan itu berlaku dan mengakibatkan kerosakan. Namun, dapatan tersebut tidak membuktikan sama ada setiap gereja sengaja dipilih sebagai sasaran. Laporan itu menyatakan kelebihan udara Myanmar Air Force yang amat besar menjadikan tanggungjawab kerajaan berkemungkinan besar.

Pertubuhan Hak Asasi Manusia Chin secara berasingan melaporkan bahawa sekurang-kurangnya 107 bangunan keagamaan telah dimusnahkan di Negeri Chin sejak pengambilalihan kuasa pada 2021, termasuk 67 gereja dan lima biara Buddha. Laporan Suruhanjaya Juri Antarabangsa 2023 yang meliputi tempoh hingga April mencatatkan 94 tapak keagamaan utama Buddha dan 87 tapak Kristian yang dimusnahkan atau rosak di seluruh negara.

Jumlah bagi dua kategori suruhanjaya itu ialah 181 tapak. Angka itu tidak boleh ditambah kepada 107 yang dilaporkan oleh pertubuhan Chin: jumlah tersebut meliputi kawasan geografi, tempoh dan takrif kerosakan yang berbeza, serta mungkin merangkumi sebahagian bangunan yang sama. Namun begitu, angka-angka itu menunjukkan bahawa kerosakan pada tapak keagamaan melangkaui satu agama atau satu wilayah.

Matt Lawrence, pengarah projek Myanmar Witness, menjelaskan tujuan pengumpulan dan pengesahan bukti ini:

menyediakan bahan kepada mekanisme antarabangsa yang boleh memastikan pelaku kekejaman bertanggungjawab.

Perbezaan antara mengesahkan kerosakan dengan membuktikan niat adalah penting. Imej boleh membuktikan sesebuah bangunan terkena serangan, manakala tanggungjawab, penggunaan ketenteraan dan keputusan untuk menyerang mungkin memerlukan bukti lanjut.

Tempat Ibadat Juga Menjadi Tempat Perlindungan

Serangan ke atas biara Mahasi mendedahkan bahaya yang dihadapi orang awam yang mencari perlindungan di kompleks keagamaan. Di Seikkhun, keluarga yang kehilangan tempat tinggal dilaporkan berlindung bersama warga berusia lanjut yang memperingati hari keagamaan. Serangan pada 21 Ogos di Myaung juga menyasarkan sebuah biara yang menjadi lokasi retret meditasi dan membunuh warga berusia lanjut dalam kalangan 15 mangsanya.

Salai Mang Hre Lian daripada Pertubuhan Hak Asasi Manusia Chin berkata serangan bukan hanya menyasarkan bangunan Kristian. Beliau menggambarkan satu tanggapan yang boleh meletakkan institusi Buddha dalam bahaya:

Biara Buddha yang disyaki menyediakan perlindungan atau bantuan kepada kumpulan penentang turut diserang.

Kenyataan itu menggambarkan corak lebih luas yang didakwa oleh pertubuhan berkenaan. Ia bukan bukti bahawa biara Mahasi membantu para pejuang. Menyediakan perlindungan kepada orang awam yang kehilangan tempat tinggal berbeza daripada menggunakan tapak itu untuk kegiatan ketenteraan.

Benedict Rogers, bekas ketua pasukan Asia Timur di Christian Solidarity Worldwide, berhujah bahawa serangan ke atas tempat ibadat turut menyasarkan identiti masyarakat. Penilaiannya tentang pengeboman gereja adalah jelas:

Menyasarkan mereka ialah sebahagian daripada strategi yang disengajakan.

Itu ialah penilaian yang dinyatakan oleh individu berkenaan, bukannya dapatan tentang setiap insiden. Siasatan Myanmar Witness terhadap gereja tidak menentukan sama ada serangan yang ditelitinya dilakukan dengan sengaja.

Apa yang Telah Dipastikan dan Apa yang Masih Perlu Disiasat?

Laporan dari timur Myanmar menggambarkan kemusnahan yang serupa. Dave Eubank, pengasas dan pengarah kumpulan kemanusiaan Free Burma Rangers, berkata banyak gereja di sekitar Demoso, Negeri Karenni, telah musnah atau rosak. Menggambarkan bangunan yang pernah dilihatnya, beliau berkata:

Saya teringat 10 yang sudah saya lihat musnah atau berlubang besar akibat serangan udara secara langsung,

Eubank juga menceritakan helikopter tempur yang menembakkan roket dan mesingan berat ke arah menara sebuah gereja besar di Demoso pada 2022. Laporannya menambah lokasi dan bentuk serangan yang berasingan kepada kerosakan gereja yang didokumenkan di Chin serta serangan ke atas biara di Sagaing yang dilaporkan.

Di bawah undang-undang kemanusiaan antarabangsa, orang awam dan bangunan awam dilindungi daripada serangan, manakala bangunan keagamaan mendapat perlindungan khas. Penggunaan sebenar sesebuah tapak untuk tujuan ketenteraan boleh menjejaskan status undang-undangnya, tetapi kehadiran keluarga yang kehilangan tempat tinggal tidak dengan sendirinya menjadikannya sasaran ketenteraan. Walaupun ketika menyerang sasaran ketenteraan, pasukan mesti membezakan orang awam daripada pihak yang bertempur dan mengambil langkah berjaga-jaga bagi mengelakkan kemudaratan kepada orang awam.

Bagi insiden Oktober, laporan-laporan itu tidak membuktikan adanya sasaran ketenteraan di biara atau di empat kampung tersebut. Penduduk dan pegawai penentangan berkata tiada pertempuran berlaku ketika itu. Penentuan dari segi undang-undang memerlukan bukti tentang sasaran, keadaan serangan dan perkara yang diketahui oleh mereka yang mengarahkan atau melaksanakannya.

Fakta yang belum dipastikan termasuk jumlah akhir korban, tahap penuh kerosakan pada bangunan peringatan Mahasi, bilangan bom yang digugurkan dan penjelasan pihak tentera. Laporan berkenaan tidak mengumumkan tarikh siasatan bebas atau dapatan rasmi.

Perkara Utama

• Serangan udara di Shwebo dan Wetlet pada 11 dan 12 Oktober membunuh sekurang-kurangnya lima orang awam; satu lagi laporan mencatatkan enam kematian.
• Kedua-dua laporan menyatakan dua kematian dan lapan kecederaan di biara Mahasi di Seikkhun.
• Mangsa di biara itu dikenal pasti sebagai Ma Hnin Thant Kyaw dan Ma Win May, wanita yang kehilangan tempat tinggal.
• Empat kampung di Wetlet dibom sebelum subuh, dengan penduduk melaporkan tiada pertempuran ketika serangan berlaku.
• Bangunan peringatan bersejarah dan struktur biara lain dilaporkan mengalami kerosakan besar, tetapi penilaian lengkap belum tersedia.
• Siasatan berasingan dan pertubuhan hak asasi telah mendokumenkan kerosakan pada tapak Buddha dan Kristian di tempat lain di Myanmar.
• Jumlah akhir korban, keputusan tentang sasaran dan penjelasan pihak tentera masih belum dipastikan.