Peniaga LPG Bangladesh umum penutupan jualan pada 15–16 Oktober ketika pertikaian harga dan bekalan semakin meruncing

Jualan gas memasak berdepan penghentian di seluruh negara

Peniaga LPG Bangladesh mengumumkan penggantungan jualan tong gas di seluruh negara pada 15 dan 16 Oktober 2026, sambil mengancam penutupan tanpa had jika tuntutan berkaitan komisen, bekalan dan dakwaan gangguan pentadbiran tidak ditangani. Pengumuman itu dibuat lapan hari selepas harga kawal selia tong gas 12kg naik Tk 252 kepada Tk 1,837, dengan pengguna masih membayar beratus-ratus taka lebih tinggi.

Md Selim Khan, presiden LP Gas Traders Cooperative Society Limited, mengumumkan tindakan itu pada Isnin, 12 Oktober, di National Press Club di Dhaka. Persatuan itu berkata kedai LPG di seluruh negara akan ditutup pada Khamis dan Jumaat. Ini ialah bantahan yang diumumkan, bukannya pengesahan bahawa setiap premis akan menyertainya atau jualan sudah pun dihentikan.

Pertikaian ini melangkaui cadangan penutupan. Pengedar berkata komisen Tk 50 yang ditetapkan lima tahun lalu tidak dapat menampung kos mereka, manakala pengimport menegaskan bahawa mereka membekalkan tong gas pada kadar kawal selia dan mahu tindakan diambil terhadap penjual yang mengenakan harga berlebihan. Peniaga turut mendakwa hanya enam atau tujuh syarikat masih aktif, menyebabkan sejumlah besar tong gas tidak digunakan.

Bagi isi rumah, risiko segera ialah gangguan selanjutnya terhadap pembelian di pasaran yang harga rasminya tidak menjamin bekalan mahupun kemampuan membeli. Bangladesh mempunyai hampir 10 juta pengguna LPG, dan penggunaan isi rumah untuk memasak merangkumi kira-kira 80 peratus daripada keseluruhan penggunaan.

Tujuh tuntutan di sebalik bantahan

Tujuh tuntutan persatuan itu menggabungkan komisen pengedar yang lebih tinggi dengan perubahan pada penetapan harga, penghantaran dan penguatkuasaan. Peniaga mahu syarikat berhenti mengubah harga secara sepihak selepas Bangladesh Energy Regulatory Commission (BERC) mengumumkan kadar bulanan.

Tuntutan yang dikemukakan pada sidang media itu ialah:

• Tetapkan komisen pengedar pada Tk 150 bagi setiap tong gas atau 7 peratus daripada harga jualan.
• Wajibkan sebarang perubahan harga seterusnya dalam tempoh sebulan diumumkan melalui BERC.
• Aturkan pengisian semula tong gas milik syarikat yang tidak mampu mengekalkan bekalan.
• Catat harga transaksi sebenar pada invois syarikat.
• Berikan bayaran pengangkutan yang adil apabila syarikat tidak menghantar bekalan ke gudang pengedar.
• Hentikan tindakan terhadap kenderaan pengangkut tong gas semata-mata kerana pagar keselamatan jika dokumen kenderaan itu sah.
• Hentikan denda perlindungan pengguna yang disifatkan peniaga sebagai tidak munasabah atau tidak wajar.

Khan memberi amaran bahawa penggantungan jualan di seluruh negara tanpa had akan menyusul jika pertikaian itu tidak diselesaikan dalam tempoh dua hari. Tiada penyelesaian yang dipersetujui diumumkan pada taklimat itu.

Mengapa pengedar mahu komisen tiga kali ganda daripada kadar semasa

Komisen Tk 150 yang diminta ialah tiga kali ganda daripada bayaran semasa Tk 50, iaitu kenaikan Tk 100 bagi setiap tong gas. Persatuan itu berkata kos bahan api, pengangkutan, pengendalian, sewa gudang dan pelesenan meningkat sejak kadar sedia ada ditetapkan.

Pengiraan kosnya memperuntukkan Tk 50 untuk membawa tong gas dari syarikat ke gudang pengedar, Tk 35 untuk memuatkan, memunggah dan menghantarnya kepada peruncit, serta Tk 25 untuk gaji, sewa, elektrik dan perbelanjaan lain. Jumlah kos itu ialah Tk 110. Dengan menambah keuntungan yang dicadangkan sebanyak Tk 40, jumlah permintaan menjadi Tk 150.

Ini ialah pengiraan yang dikemukakan peniaga, bukannya penilaian yang diaudit secara bebas. Pengiraan itu menunjukkan komisen semasa kurang Tk 60 daripada kos operasi yang didakwa, sebelum mengambil kira keuntungan. Jurang Tk 100 yang dinyatakan persatuan membandingkan bayaran sedia ada dengan jumlah yang diminta termasuk keuntungan.

Tuntutan alternatif, iaitu 7 peratus daripada harga jualan, tidak akan menghasilkan bayaran yang sama pada kadar runcit kawal selia Oktober. Tujuh peratus daripada Tk 1,837 ialah Tk 128.59, kira-kira Tk 21 lebih rendah daripada cadangan kadar tetap Tk 150. Persatuan itu belum menjelaskan cara pilihan tersebut akan digunakan atau harga mana yang akan menjadi asas pengiraan peratusan.

Catatan mengenai tarikh penyerahan permohonan komisen juga berbeza. Satu catatan menyebut surat kepada BERC pada 8 Oktober; satu lagi merujuk kepada surat bertarikh 6 Oktober daripada sebuah badan yang dikenal pasti sebagai LPG Gas Traders Welfare Association, yang turut diketuai Selim Khan. Belum dapat dipastikan sama ada kedua-duanya merupakan permohonan berasingan.

Jumlah bayaran pembeli melebihi harga rasmi

Pelarasan BERC pada 4 Oktober menaikkan harga tong gas 12kg daripada Tk 1,585 kepada Tk 1,837, iaitu kenaikan kira-kira 15.9 peratus. Harga tong gas bersaiz lain turut meningkat. Kadar baharu itu berkuat kuasa pada pukul 6 petang hari berkenaan.

Harga runcit yang dilaporkan berbeza mengikut lokasi, jenama dan masa. Sesetengah laporan meletakkan harga tong gas 12kg pada Tk 2,000–2,400; laporan lain menyebut Tk 2,300–2,500 atau tambahan Tk 500–600 melebihi kadar rasmi. Ini ialah pemerhatian pasaran yang berbeza, bukannya satu harga tunggal di seluruh negara.

Pada harga Tk 2,000, pembeli membayar lebihan Tk 163, kira-kira 8.9 peratus melebihi kadar kawal selia. Pada harga Tk 2,500, lebihan itu ialah Tk 663, atau kira-kira 36.1 peratus. Tamanna Akhter, penduduk Shewrapara di Mirpur, dilaporkan membayar Tk 2,500 untuk tong gas yang dihantar ke rumahnya.

Kekurangan bekalan yang berterusan selepas kenaikan Oktober sebelum ini menyebabkan sesetengah pengguna berdepan sebut harga sehingga Tk 2,700. Cadangan penutupan menambah satu lagi ancaman terhadap akses bekalan tanpa menyelesaikan pertikaian tentang pihak yang bertanggungjawab terhadap caj tambahan itu.

Import dan bekalan kedai menunjukkan gambaran berbeza

Peniaga berkata beberapa syarikat telah menghentikan operasi atau tidak dapat membuka surat kredit untuk mengimport LPG. Surat kredit ialah jaminan pembayaran bank kepada pembekal luar negara. Masalah untuk mendapatkannya boleh menghalang syarikat daripada membeli kargo walaupun pelanggan memerlukan bahan api itu.

Khan berkata hanya enam atau tujuh syarikat yang aktif. Pengedar mengenal pasti Meghna Fresh, Omera, iGas, Jamuna, Petromax dan BM sebagai pembekal utama yang membekalkan produk secara tetap. Catatan lain mengenai kegiatan industri menggunakan ukuran berbeza: ketua pegawai operasi Omera, Stevan Matheendra De Zoysa, berkata enam hingga lapan daripada 27–28 pengendali berdaftar telah mengimport kargo dalam beberapa bulan kebelakangan ini, manakala ketua pegawai pemasaran Fresh LPG, Abu Sayed Raza, berkata kira-kira 10 daripada 23 pengendali mengimport pada bulan sebelumnya.

Angka-angka itu merujuk kepada tempoh dan jumlah syarikat yang berbeza, maka semuanya tidak boleh dianggap sebagai satu jumlah yang disahkan. Namun begitu, angka tersebut menunjukkan jurang antara bilangan perniagaan berdaftar dengan mereka yang aktif membawa masuk bahan api.

Jumlah import juga berbeza. Angka yang dikaitkan dengan BERC meletakkan import September pada 158,000 tan, berbanding 157,000 tan pada Ogos. LPG Operators Association of Bangladesh (LOAB) memberikan angka 156,000 tan untuk September dan 158,000 tan untuk Ogos. Kedua-dua catatan menunjukkan import yang secara umumnya stabil, meskipun jumlah tepatnya tidak sepadan.

Pengerusi BERC, Jalal Ahmed, berkata angka import tidak menunjukkan masalah bekalan pada peringkat import. Namun, itu tidak membuktikan bahawa tong gas sampai ke kedai seperti biasa. Daripada 10 peruncit di Dhaka yang dihubungi sebelum kenaikan Oktober, lapan berkata mereka tidak menerima tong gas sejak 20–22 September.

Hasin Parvez, setiausaha agung LPG Filling Station Owners Association, menggambarkan masalah penghantaran yang serupa bagi stesen bahan api kenderaan: sebuah stesen yang memerlukan 30 tan sebulan hanya menerima lima atau enam tan. Jumlah itu kira-kira satu perenam hingga satu perlima daripada keperluannya.

Bolehkah tong gas yang tidak digunakan kembali diedarkan?

Peniaga mahu kerajaan atau syarikat yang masih aktif mengatur pengisian semula tong gas milik perniagaan yang tidak lagi mampu membekalkan gas, kemudian mengedarkannya melalui pengedar yang sah. Hujah mereka ialah tong gas sedia ada tidak sepatutnya dibiarkan kosong ketika pembeli sukar mendapatkan bekalan gantian.

Jumlahnya tidak pasti. Kebanyakan catatan menyebut beberapa ratus ribu tong gas yang tidak digunakan, manakala satu lagi melaporkan dakwaan bahawa jumlahnya mencecah jutaan. Tiada inventori yang disahkan diterbitkan untuk menyelesaikan perbezaan itu, dan tiada aturan pengisian semula yang diluluskan diumumkan.

Tong gas kosong dan LPG yang tersedia ialah dua bahagian masalah yang berasingan. Mengembalikan bekas ke dalam edaran tetap memerlukan bahan api, kapasiti pengisian dan proses penghantaran yang dipersetujui. Cadangan itu tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa keperluan tersebut telah dipenuhi.

Aduan penguatkuasaan berdepan desakan pemantauan lebih ketat

Khan menuduh polis, majistret eksekutif dan Directorate of National Consumer Rights Protection melakukan gangguan serta mengenakan denda tidak munasabah. Beliau menyebut seorang pengedar di wilayah Khulna–Bagerhat yang didakwa berdepan denda besar dan rampasan barangan kerana memiliki 40 tong gas tambahan. Jumlah denda yang tepat, asas undang-undang dan maklum balas pihak berkuasa terhadap kes itu belum dipastikan.

Catatan mengenai aduan kenderaan juga berbeza. Sesetengahnya menyatakan tindakan polis berkaitan ketiadaan pagar keselamatan wajib; yang lain berkata kenderaan dikenakan penalti kerana pagar dipasang. Tuntutan terperinci Khan ialah kenderaan pikap dan lori yang mempunyai dokumen sewajarnya tidak sepatutnya dikenakan tindakan semata-mata kerana pagarnya. Perbezaan itu menyebabkan isu penguatkuasaan khusus berkenaan masih tidak jelas.

Agensi perlindungan pengguna menyifatkan pemeriksaannya sebagai tindakan terhadap harga LPG yang melambung. Pengarahnya, Atia Sultana, berkata 242 operasi antara 2 September hingga 6 Oktober mengakibatkan 478 pengedar dan peruncit dikenakan penalti, dengan jumlah denda Tk 1.125 juta.

Pengimport mengambil pendirian berbeza daripada peniaga yang membantah. LOAB berkata import dan bekalan mencukupi serta menyokong tindakan terhadap penjual yang mengenakan harga melebihi kadar BERC. Dalam dialog industri baru-baru ini, presiden persatuan itu, Mohammed Amirul Haque, menggesa agensi kerajaan campur tangan.

Kita tidak boleh memantau setiap premis runcit. Pentadbiran tempatan, agensi penguatkuasaan undang-undang dan pihak berkuasa hak pengguna mesti bertindak terhadap penjual yang mengenakan harga melebihi kadar yang ditetapkan kerajaan.

Raza dari Fresh LPG turut mempersoalkan sama ada margin pengedar dan peruncit sedia ada mencukupi untuk menampung perbelanjaan, namun berkata margin yang tidak memadai tidak menghalalkan caj berlebihan. Beliau menyebut elaun masing-masing sebanyak Tk 50 dan Tk 100. Catatan berasingan tentang struktur harga BERC pada Oktober memberikan harga borong Tk 1,742 dan harga jualan pengedar Tk 1,792, meninggalkan Tk 45 sebelum had runcit Tk 1,837. Huraian tersebut tidak menjelaskan perbezaan berhubung elaun peruncit.

BERC berdepan pertikaian tentang kos dan pendengaran

BERC mengaitkan kenaikan Oktober dengan harga propana dan butana antarabangsa yang lebih tinggi, iaitu komponen utama LPG, serta kos penghantaran yang meningkat. Purata kos import naik daripada $593 setiap tan pada Julai kepada $712, iaitu kira-kira 20 peratus. Kos penghantaran termasuk premium meningkat daripada $160 kepada $250 setiap tan, iaitu kira-kira 56 peratus.

Kaedah pengawal selia itu sendiri dipertikaikan. Ahmed berkata pelarasan bulanan mengikut rangka kerja penetapan harga yang menggunakan harga kontrak antarabangsa, tambang, kadar pertukaran dan kos bahan api. Menurut beliau, perubahan pada elaun kos tetap seperti komisen pengedar memerlukan pendengaran awam, manakala pengiraan semula berdasarkan formula bulanan sedia ada tidak memerlukannya.

M Shamsul Alam, penasihat tenaga kepada Consumers Association of Bangladesh (CAB), mempertikaikan tafsiran itu. Beliau berkata Seksyen 34 Bangladesh Energy Regulatory Commission Act dan arahan Mahkamah Tinggi mewajibkan pendengaran awam bagi penetapan harga. Arahan mahkamah yang dilaporkan pada Ogos 2020 membawa kepada pendengaran pada April 2021, selepas itu BERC mula membuat pelarasan bulanan.

Catatan tentang sejarah pendengaran bagi rangka kerja itu berbeza: pendengaran tersebut lazimnya bertarikh April 2021, manakala penjelasan Ahmed merujuk kepada rundingan mengenai struktur penetapan harga pada Oktober 2021. CAB turut menolak dakwaan bahawa wakil pengguna membenarkan pendengaran lanjut diketepikan. Tiada keputusan mahkamah baharu yang menyelesaikan pertikaian ini diumumkan.

Alam menggesa BERC menggunakan proses rasminya untuk menyelesaikan pertikaian antara pembekal dengan pengedar. Mengulas kenaikan Oktober, beliau mempersoalkan cara kos import dinilai.

Jika harga LPG antarabangsa dan kos penghantaran meningkat, memang tiada persoalan bahawa harga mungkin perlu dinaikkan. Persoalannya: berapa banyak, dan bagaimana kenaikan itu akan ditentukan?

Setiausaha agung Jamaat-e-Islami, Mia Golam Porwar, turut menggesa kenaikan itu ditarik balik dan mendakwa terdapat pakatan dalam pasaran. Dakwaan mengenai sekatan bekalan yang diselaraskan itu belum dibuktikan melalui siasatan yang diterbitkan.

Jurang harga pada April menunjukkan tekanan ini bukan perkara baharu

Pada April 2026, pembeli di Dhaka membayar Tk 2,000–2,200 untuk tong gas 12kg, berbanding harga kawal selia Tk 1,728. Ketika itu, peruncit menyifatkan bekalan melimpah tetapi kos perolehan menyukarkan mereka mematuhi harga yang ditetapkan.

Nurun Nabi, seorang pengurus pengedar, berkata kos perolehan tong gas kira-kira Tk 1,775 sebelum ditambah kos pengangkutan sekitar Tk 30 serta perbelanjaan operasi lain. Angka import April yang dikaitkan dengan National Board of Revenue meletakkan bekalan pada 186,000 tan berbanding anggaran permintaan bulanan sebanyak 150,000 tan, kira-kira 24 peratus lebih tinggi.

Perbandingan itu penting kerana harga runcit lebih tinggi berlaku walaupun jumlah import yang dilaporkan melebihi anggaran permintaan. Aduan pada Oktober menambah gangguan penghantaran dan syarikat tidak aktif kepada masalah harga yang sudah pun ketara.

Aklima Begum, penduduk Korail di Banani, menceritakan bagaimana keluarganya mencatu penggunaan LPG pada April.

Kami menggunakan LPG hanya apabila perlu memasak dengan cepat pada waktu pagi. Selebihnya, kami menggunakan dapur tanah liat.

Keluarganya yang terdiri daripada lima orang mempunyai pendapatan bulanan Tk 18,000–20,000 dan membelanjakan kira-kira Tk 800 sebulan untuk kayu api. Perniagaan kecil turut berdepan tekanan serupa. Dulal Hossain, pemilik gerai teh di Mirpur, berkata sebiji tong gas tahan kurang daripada seminggu dan kenaikan harga teh akan menyebabkan pelanggan menjauh.

Perubahan permintaan merumitkan gambaran bekalan

Catatan industri menggambarkan isi rumah mengurangkan penggunaan LPG, sementara sesetengah pengguna industri meningkatkannya kerana bekalan gas asli cecair (LNG) tidak dapat diharap. LNG membekalkan rangkaian gas paip, manakala LPG ialah bahan api bertong yang digunakan untuk memasak, kenderaan dan beberapa proses industri.

De Zoysa dari Omera berkata penggunaan LPG industri meningkat daripada 15,000–16,000 tan kepada 30,000–32,000 tan, iaitu kira-kira dua kali ganda. Anggaran industri lain meletakkan permintaan bulanan pada 150,000–160,000 tan, manakala satu lagi catatan Oktober menganggarkan 130,000 tan selepas isi rumah mengurangkan penggunaan. Anggaran ini menggambarkan keadaan permintaan yang berbeza dan tidak menetapkan satu jumlah semasa yang dipersetujui.

Raza dari Fresh LPG meletakkan kapasiti penyimpanan negara pada kira-kira 178,000 tan. Kapasiti penyimpanan tidak sama dengan stok berisi atau penghantaran, khususnya apabila sesetengah pengendali tidak aktif.

Haque dari LOAB berkata sesetengah pengendali berdepan premium pasaran spot kira-kira $320 setiap tan, berbanding kira-kira $95 di bawah kontrak bekalan jangka panjang. Beliau meminta kebenaran untuk mengimport jumlah yang lebih besar dan mendapatkan tanah di Moheshkhali bagi terminal yang boleh digunakan beberapa syarikat. Tiada jadual pelaksanaan bagi cadangan itu diumumkan.

Perbandingan harga serantau turut menunjukkan kepentingan subsidi. Harga domestik Kolkata yang dilaporkan, iaitu 968 rupee bagi 14.2kg, bersamaan kira-kira Tk 1,233 pada kadar pertukaran yang dinyatakan, atau kira-kira Tk 87 sekilogram. Had harga Bangladesh pada Oktober ialah kira-kira Tk 153 sekilogram. Cukai, pengangkutan dan subsidi berbeza: isi rumah India yang layak menerima bantuan bersasar, dan notis September menyebut sokongan tidak langsung kira-kira 210 rupee bagi setiap tong gas. Perbandingan harga runcit semata-mata tidak dapat membuktikan kos bekalan yang setara.

Tarikh yang perlu diperhatikan dan keputusan yang masih tertangguh

Bantahan ini menyusuli penghentian jualan terdahulu pada 8 Januari, yang ditarik balik peniaga pada petang hari yang sama selepas pertemuan dengan BERC dan jaminan bahawa tuntutan mereka akan ditangani. Pengumuman Oktober menunjukkan isu komisen dan penguatkuasaan masih belum selesai.

Urutan peristiwa terkini ialah:

• 20–22 September: Pengedar dan peruncit mengenal pasti tempoh ini sebagai permulaan gangguan penghantaran yang lebih ketara.
• 4 Oktober: BERC menaikkan harga tong gas 12kg sebanyak Tk 252 kepada Tk 1,837.
• 6 dan 8 Oktober: Catatan menyebut permohonan komisen kepada BERC pada tarikh-tarikh ini.
• 12 Oktober: Khan mengumumkan penutupan jualan di seluruh negara di Dhaka.
• 15–16 Oktober: Persatuan menjadualkan bantahan dan memberi amaran tentang penggantungan tanpa had selepas itu.

Khan berkata pengerusi BERC, Jalal Ahmed, menghubungi peniaga semasa sidang media dan berjanji akan meneliti tuntutan mereka. Jaminan itu disampaikan oleh Khan; BERC tidak segera memberikan pengesahan berasingan tentang perbualan tersebut.

Sebelum ini, Ahmed berkata cadangan itu akan dibincangkan dalam mesyuarat suruhanjaya pada Ahad berikutnya dan elaun kos tidak boleh diubah tanpa pendengaran awam. Tiada notis pendengaran bertarikh, kenaikan komisen yang diluluskan atau penyelesaian yang mengikat diumumkan. Ujian seterusnya ialah sama ada persetujuan dicapai sebelum penutupan yang dijadualkan dan sama ada kedai-kedai akan menyertainya.

Perkara Utama

• Peniaga LPG mengumumkan penutupan jualan di seluruh negara pada 15–16 Oktober 2026, dengan kemungkinan dilanjutkan tanpa had.
• Mereka menuntut komisen Tk 150 bagi setiap tong gas atau 7 peratus, perubahan harga syarikat yang dikawal selia serta perlindungan daripada dakwaan gangguan.
• Harga rasmi tong gas 12kg ialah Tk 1,837, namun harga pembelian dan sebut harga yang dilaporkan kekal jauh lebih tinggi.
• Jumlah import kelihatan secara umumnya stabil, manakala peruncit dan stesen pengisian melaporkan gangguan penghantaran.
• Pengimport menyokong tindakan terhadap caj berlebihan; peniaga mempertikaikan denda dan berkata kos mereka tidak ditampung.
• Tiada semakan komisen, tarikh pendengaran atau penyelesaian diumumkan ketika bantahan itu diisytiharkan.