Calon Mahkamah Agung Nepal Diteliti Berhubung Kekananan, Keterangkuman dan Penilaian yang Tidak Didedahkan

Empat pencalonan mendedahkan perbezaan pendapat tentang cara merit dinilai

Majlis Kehakiman Nepal telah mengesyorkan empat hakim untuk mengisi kekosongan di Mahkamah Agung, termasuk hakim yang berada di kedudukan kelima, ke-13 dan ke-16 dalam kalangan hakim Mahkamah Tinggi, tanpa merekodkan markah penilaian perbandingan dalam keputusannya. Dua anggota daripada majlis yang mempunyai lima anggota itu mengemukakan bantahan bertulis. Jawatankuasa pendengaran Parlimen sejak itu memutuskan untuk membuka ruang kepada orang ramai mengemukakan aduan terhadap calon-calon berkenaan selama 10 hari.

Calon-calon itu ialah Ratna Bahadur Bagchand, ketua hakim Mahkamah Tinggi Pokhara; Chandra Bahadur Saru dari Mahkamah Tinggi Patan; Janak Pandey dari Sidang Hetauda Mahkamah Tinggi Patan; dan Gokarna Dangi dari sidang sementara Mahkamah Tinggi Janakpur di Birgunj. Bagchand berada di kedudukan pertama dalam kalangan ketua hakim dan merupakan satu-satunya ketua hakim dalam senarai itu.

Hakim kanan Mahkamah Agung Sapana Pradhan Malla membantah keseluruhan proses pencalonan. Anggota majlis Mahesh Kumar Nepal menyokong Bagchand dan Saru tetapi membantah pencalonan Pandey dan Dangi. Perbezaan ini penting: perselisihan dalam majlis itu melibatkan prosedur pemilihan dan calon-calon tertentu, bukannya satu bantahan yang dikongsi oleh kedua-dua pembantah.

Pertikaian utama bukanlah sama ada kekananan mesti sentiasa menentukan kenaikan pangkat. Akta Majlis Kehakiman 2016 membenarkan beberapa kualiti selain tempoh perkhidmatan dipertimbangkan. Persoalannya ialah sama ada majlis itu dapat menunjukkan sebab empat calon ini dipilih berbanding calon lain berdasarkan kriteria yang ditetapkan undang-undang.

Penjelasan itu masih belum lengkap. Setiausaha majlis Ram Prasad Bhattarai berkata rekod penilaian dibentangkan kepada anggota, tetapi perbandingan angka tidak dicatatkan dalam keputusan pencalonan. Jurang antara kewujudan rekod penilaian dengan penjelasan tentang pemilihan kini menjadi inti kontroversi itu.

Perkara yang dituntut undang-undang selain kekananan

Seksyen 5 Akta Majlis Kehakiman 2016 menetapkan beberapa asas bagi pencalonan hakim Mahkamah Agung dan Mahkamah Tinggi. Ini termasuk kekananan, pengalaman, pengetahuan dalam bidang berkaitan, kecekapan, kejujuran, sikap tidak berat sebelah, tatakelakuan profesional dan beretika, reputasi awam serta sumbangan kepada keadilan dan undang-undang.

Bagi hakim yang sedang berkhidmat atau bekas hakim, penilaian turut merangkumi laporan pemeriksaan, penilaian prestasi, kadar kes yang diputuskan setiap tahun, serta sama ada mahkamah lebih tinggi mengekalkan, membatalkan sebahagian atau membatalkan sepenuhnya keputusan mereka. Bagi calon daripada amalan guaman atau bidang lain yang layak, kesinambungan kerjaya profesional, sumbangan kepada keadilan dan undang-undang serta rekod perkhidmatan terdahulu turut diambil kira.

Kriteria ini membolehkan majlis menilai calon melebihi senarai kekananan. Calon lebih junior tidak secara automatik terhalang jika pengalaman, keupayaan, integriti dan kualiti lain yang berkaitan mewajarkan pemilihannya. Sebaliknya, kekananan tetap merupakan pertimbangan berkanun dan bukan sesuatu yang boleh diketepikan begitu sahaja tanpa penjelasan.

Oleh itu, pertikaian ini bergantung pada mutu perbandingan yang dibuat. Rujukan kepada Seksyen 5 menetapkan kerangka undang-undang yang digunakan, tetapi dengan sendirinya tidak menjelaskan prestasi seorang calon berbanding calon lain. Jumlah keputusan dan hasil rayuan boleh menyumbang kepada penilaian itu, walaupun kedua-dua angka tersebut sahaja tidak menentukan mutu kehakiman. Penjelasan yang meyakinkan akan mengaitkan bukti dengan pilihan yang dibuat.

Senarai 30 calon, tetapi tiada perbandingan direkodkan

Bhattarai berkata sekretariat majlis menyediakan senarai 30 individu yang memiliki kelayakan dan pengalaman diperlukan untuk pelantikan ke Mahkamah Agung. Sekretariat turut mengemukakan senarai berasingan bagi hakim. Laporan kerja tahunan, laporan pemeriksaan dan rekod penilaian prestasi disertakan dalam bahan yang dibentangkan pada mesyuarat Isnin yang bermula pada 1.30 petang.

Ketua Hakim Negara dan empat lagi anggota majlis meneliti senarai itu. Menurut laporan tentang perbincangan tersebut, Menteri Undang-undang Sobita Gautam mencadangkan supaya anggota lain mengemukakan calon kerana beliau tidak mengenali ramai hakim. Ketua Hakim Negara Manoj Kumar Sharma kemudian mengemukakan empat nama yang akhirnya diluluskan.

Anggota majlis memberikan gambaran berbeza tentang apa yang berlaku seterusnya. Ada yang berkata calon lain turut dibincangkan dan keputusan dibuat selaras dengan panduan perlembagaan dan undang-undang. Seorang anggota berhujah bahawa ramai hakim Mahkamah Tinggi dilantik pada hari yang sama dan oleh itu mempunyai pengalaman yang serupa, menyebabkan kekananan dan kualiti lain menjadi faktor pembeza.

Seorang lagi anggota mendakwa pencalonan itu mencerminkan pemilihan peribadi dan bukannya perbandingan objektif rekod. Bhattarai mengesahkan bahawa keputusan itu memetik subseksyen Seksyen 5, tetapi berkata sebarang pemarkahan akan dibuat secara sulit oleh anggota dan tidak direkodkan dalam keputusan. Kenyataan beliau tidak membuktikan bahawa penilaian tidak dilakukan. Namun, ia mengesahkan bahawa keputusan bertulis itu tidak mengandungi markah perbandingan yang diminta.

Siapa yang diketepikan dan mengapa kedudukan penting

Kedudukan Bagchand di tempat teratas dalam senarai ketua hakim berbeza daripada tiga pencalonan lain. Saru berada di kedudukan kelima dalam kalangan hakim Mahkamah Tinggi, Pandey di kedudukan ke-13 dan Dangi di kedudukan ke-16. Ketua hakim dan hakim Mahkamah Tinggi lain disenaraikan dalam senarai kekananan yang berasingan, jadi kedudukan itu tidak sepatutnya dianggap sebagai satu kedudukan gabungan.

Empat ketua hakim dikenal pasti secara khusus sebagai tidak terpilih: Rajan Prasad Bhattarai, Lal Bahadur Kunwar, Hari Prasad Bhandari dan Rajeshwar Tiwari. Laporan berbeza tentang jumlah keseluruhan yang diketepikan. Sesetengah laporan menyebut empat orang ini, manakala satu lagi menyatakan lima ketua hakim lain tidak disyorkan.

Dalam kalangan hakim Mahkamah Tinggi lain, mereka yang diketepikan termasuk Dinesh Prasad Yadav, yang berada di kedudukan pertama, serta Krishna Lal Bhattarai, Yamuna Bhattarai dan Tek Narayan Kunwar. Angka kedudukan itu menunjukkan bahawa kekananan bukan faktor penentu. Namun, angka itu sahaja tidak membuktikan bahawa calon yang dipilih kurang berkebolehan.

Unsur yang tiada ialah penjelasan berdokumen tentang sebab pengalaman, prestasi, integriti atau pertimbangan lain yang sah mengatasi kekananan dalam setiap pemilihan. Tanpa penjelasan itu, orang ramai tidak dapat membezakan penyimpangan kekananan yang berasas daripada keputusan sewenang-wenangnya. Bantahan tersebut menyasarkan jurang bukti itu, bukannya membuktikan salah laku oleh mana-mana calon.

Kedua-dua bantahan mengemukakan isu yang berbeza

Hakim Sapana Pradhan Malla, hakim kanan Mahkamah Agung yang berkhidmat dalam majlis itu, berkata pencalonan tersebut tidak mempunyai proses penilaian yang telus, objektif, inklusif dan boleh dipercayai. Bantahan bertulisnya turut mempersoalkan ketiadaan alasan yang jelas untuk mengetepikan kekananan serta pengecualian wanita, Madhesi dan golongan profesion guaman.

Malla berhujah bahawa perwakilan yang memadai bagi hakim kerjaya diperlukan kerana pengalaman kehakiman, ingatan institusi dan kematangan kehakiman mereka. Dalam bantahannya, beliau menolak pendekatan yang mengetepikan hakim sedemikian daripada perwakilan:

"Pendekatan yang menafikan atau mengecualikan hakim kerjaya sedemikian daripada perwakilan tidak boleh dibenarkan atau diterima," tulisnya.

Bantahan Mahesh Kumar Nepal lebih terhad. Beliau tidak bersetuju dengan pencalonan Pandey dan Dangi, tetapi menyokong Bagchand dan Saru. Menggambarkan bantahannya sebagai penentangan terhadap keempat-empat calon akan memberikan gambaran yang salah tentang perpecahan dalam majlis itu.

Terdapat juga perbezaan tentang cara perwakilan hakim kerjaya dihuraikan. Calon-calon itu digambarkan sebagai hakim kerjaya, dan penyokong berkata pemilihan tersebut memenuhi tuntutan kenaikan pangkat daripada perkhidmatan kehakiman dan mahkamah bawahan. Namun, Malla berkata pencalonan itu gagal menyediakan perwakilan hakim kerjaya yang memadai. Kedua-dua pendirian itu tidak dapat diselesaikan hanya dengan menyatakan bahawa kesemua empat calon kini berkhidmat di Mahkamah Tinggi; kontroversi itu turut menyentuh laluan kerjaya dan tahap pengalaman yang sepatutnya diwakili.

Persatuan Peguam membantah pengecualian peguam, wanita dan Madhesi

Persatuan Peguam Nepal turut mengemukakan bantahannya dalam kenyataan yang dikeluarkan pada 7 Oktober oleh Setiausaha Agung Kedar Prasad Koirala. Persatuan itu berkata pencalonan berkenaan tidak mempunyai asas objektif dan ketelusan, serta gagal menghormati pertimbangan berkanun tentang kekananan, pengalaman, kecekapan, kejujuran, sikap tidak berat sebelah dan tatakelakuan profesional.

Persatuan itu merujuk kepada Perkara 129(5) Perlembagaan, yang membolehkan golongan profesional undang-undang yang layak dipertimbangkan untuk pelantikan ke Mahkamah Agung, serta Perkara 42(1) berhubung keterangkuman. Tiada calon daripada amalan guaman disyorkan dalam pusingan ini. Persatuan Peguam turut membantah ketiadaan wanita dan Madhesi.

Presiden persatuan, Profesor Dr Vijay Prasad Mishra, berkata Persatuan Peguam tidak dirujuk. Organisasi itu berkata pihaknya berulang kali menuntut perwakilan peguam yang sewajarnya melalui persidangan kebangsaan dan mesyuarat jawatankuasa. Laporan perbincangan majlis turut menyebut gesaan supaya Dinesh Prasad Yadav dan Yamuna Bhattarai dipertimbangkan bagi mewakili Madhesi dan wanita.

Bantahan ini membangkitkan isu berasingan daripada kekananan: sama ada pemilihan itu menangani keterangkuman perlembagaan dan kepelbagaian latar belakang profesional yang layak dengan secukupnya. Kelayakan untuk dipertimbangkan tidak dengan sendirinya memberikan hak kepada seseorang untuk mengisi salah satu daripada empat jawatan ini. Dakwaan Persatuan Peguam bahawa proses itu melanggar prinsip perlembagaan belum dikemukakan sebagai dapatan kehakiman.

Pertikaian ketelusan berakar umbi sejak sekian lama

Kontroversi semasa menyusuli kritikan bertahun-tahun terhadap pelantikan yang dibuat tanpa piawaian yang konsisten dan jelas. Artikel akademik Bishal Khanal pada 2018, yang diterbitkan dalam Kathmandu School of Law Review, berhujah bahawa mengetepikan kekananan sepatutnya menjadi langkah luar biasa dan disokong peraturan yang telus, boleh dipercayai serta meyakinkan.

Khanal merekodkan bahawa ketua hakim Mahkamah Rayuan Ek Raj Acharya meletak jawatan selepas tidak terpilih untuk pelantikan ke Mahkamah Agung pada 2015. Beliau turut meneliti pencalonan 80 hakim Mahkamah Tinggi pada Januari 2017, yang dicabar oleh peguam bela kerana dua anggota majlis tidak hadir dan keperluan keterangkuman perlembagaan didakwa diabaikan.

Pertikaian terdahulu itu berbeza daripada isu semasa. Kelima-lima anggota dikatakan menghadiri perbincangan terkini; masalahnya ialah perselisihan tentang penilaian dan pemilihan, bukannya majlis yang tidak lengkap. Oleh itu, kritikan Khanal terhadap penggunaan doktrin keperluan bagi pelantikan rutin memberikan konteks sejarah, bukannya kesimpulan undang-undang secara langsung tentang pencalonan ini.

Artikel itu turut berhujah bahawa penanda aras prestasi dan integriti belum dibangunkan atau digunakan secara konsisten. Itu ialah penilaian akademik, bukannya keputusan yang mengikat, tetapi ia mengenal pasti perbezaan sama yang kini diteliti: senarai kualiti yang diingini tidak sama dengan prosedur seragam untuk mengukurnya.

Usaha memperkenalkan piawaian pelantikan juga tidak berhasil. Kriteria yang dibangunkan semasa tempoh Ketua Hakim Negara Khil Raj Regmi dibatalkan oleh Mahkamah Agung. Piawaian pelantikan Mahkamah Tinggi yang disediakan semasa kepimpinan Hari Krishna Karki pula tidak dilaksanakan oleh kepimpinan selepasnya. Laporan perbincangan terkini menunjukkan bahawa kerangka baharu yang sistematik tidak dibahaskan.

Janji pembaharuan turut dinilai melangkaui pencalonan ini

Dalam pendengaran Parlimen pada 19 Mei, Sharma berikrar memastikan pencalonan Majlis Kehakiman jelas berasaskan merit. Pelan tindakannya mencadangkan kaedah objektif untuk mengukur kelayakan, keupayaan, pengalaman dan integriti kehakiman, dengan tujuan menjadikan pelantikan lebih telus dan dapat dijangka.

Keputusan terkini dinilai berdasarkan ikrar itu. Penyokong berkata majlis secara rutin mendapatkan dan meneliti keputusan hakim serta tidak memajukan calon jika terdapat masalah. Pengkritik pula berkata pemantauan rutin tidak menjelaskan sebab calon tertentu dipilih berbanding calon lain dalam pusingan ini.

Satu lagi pencalonan ke Mahkamah Tinggi pada 15 September menambahkan perbahasan. Himlal Belbase, yang sebelum ini merupakan hakim Mahkamah Daerah Kaski, dilantik ke Mahkamah Tinggi Janakpur dan bersara pada 20 September selepas hanya empat hari memegang jawatan itu, setelah mencapai umur persaraan wajib 63 tahun. Tempoh pelantikan yang singkat itu mengundang kritikan tentang tujuan dan masa kenaikan pangkat tersebut.

Belbase sebelum ini membenarkan pindaan kepada pertuduhan dalam kes jenayah terancang dan pengubahan wang haram yang melibatkan pengerusi Parti Rastriya Swatantra, Rabi Lamichhane. Dakwaan bahawa kenaikan pangkatnya merupakan ganjaran atas keputusan itu kekal sebagai dakwaan dan belum dibuktikan.

Pemilihan panel hakim mencetuskan kontroversi yang berasingan. Pada 7 Oktober, pendengaran bagi 38 kes di Panel Perlembagaan tidak dapat diteruskan selepas Hakim Hari Prasad Phuyal enggan bersidang. Pertikaian tentang susunan panel itu berbeza daripada empat pencalonan ini, tetapi kedua-duanya menyentuh sama ada alasan di sebalik keputusan mengenai kakitangan kehakiman cukup jelas kepada umum.

Parlimen membuka ruang aduan ketika tarikh masih bercanggah

Pengerusi Jawatankuasa Pendengaran Parlimen, Bodha Narayan Shrestha, berkata mesyuarat Isnin di Singha Durbar meluluskan notis 10 hari untuk mengundang aduan terhadap kesemua empat calon. Sekretariat diarahkan menerbitkan notis itu melalui saluran awam. Satu laporan lain menyatakan tarikh penerbitan yang dirancang ialah Kartik 9.

Kronologi dalam laporan-laporan berbeza tidak sepenuhnya konsisten. Beberapa laporan meletakkan pencalonan itu pada 6 Oktober, manakala satu lagi menyebut 18 September. Laporan berbahasa Nepal menyatakan keputusan dibuat pada Selasa, Ashoj 20, 2083. Maklumat ini tidak seharusnya digabungkan secara senyap menjadi satu tarikh yang dianggap pasti.

• 19 Mei: Sharma berikrar dalam pendengaran Parlimennya untuk memastikan pencalonan pelantikan jelas berasaskan merit.
• 15 September: Majlis mengesyorkan tiga pelantikan ke Mahkamah Tinggi, termasuk Belbase.
• 20 September: Belbase bersara selepas empat hari memegang jawatan baharunya.
• 6 Oktober, menurut beberapa laporan: Majlis mengesyorkan empat calon Mahkamah Agung. Satu lagi laporan menyebut 18 September.
• 7 Oktober: Persatuan Peguam Nepal mengeluarkan bantahannya.
• Satu mesyuarat Isnin selepas itu: Jawatankuasa pendengaran meluluskan notis aduan selama 10 hari; satu laporan menyebut Kartik 9 sebagai tarikh penerbitan.

Tempoh aduan memberi orang ramai saluran untuk mengemukakan bantahan sebelum pertimbangan Parlimen. Namun, tempoh itu dengan sendirinya tidak menentukan sama ada mana-mana pencalonan patut ditolak. Pelantikan oleh presiden dibuat selepas proses pendengaran Parlimen. Tiada tarikh pendengaran yang disahkan, keputusan muktamad atau tarikh tutup aduan dalam kalendar yang dapat dipastikan di sini.

Majlis turut memutuskan untuk menubuhkan sebuah jawatankuasa dengan tempoh tugas tiga bulan bagi meneliti beban kerja mahkamah dan keperluan kakitangan, termasuk jawatan hakim di Mahkamah Tinggi dan mahkamah daerah. Cadangan menambah bilangan jawatan di Mahkamah Agung daripada 21 kepada 25 dibincangkan secara berasingan, tetapi belum diluluskan. Kedua-dua kajian keperluan kakitangan itu tidak memberikan penjelasan yang masih tiada tentang pemilihan semasa.

Perkara Utama

• Ratna Bahadur Bagchand, Chandra Bahadur Saru, Janak Pandey dan Gokarna Dangi disyorkan untuk mengisi empat kekosongan di Mahkamah Agung.
• Bagchand berada di kedudukan pertama dalam kalangan ketua hakim; Saru, Pandey dan Dangi masing-masing berada di kedudukan kelima, ke-13 dan ke-16 dalam kalangan hakim Mahkamah Tinggi.
• Sapana Pradhan Malla membantah keseluruhan proses. Mahesh Kumar Nepal hanya membantah pencalonan Pandey dan Dangi.
• Majlis meneliti rekod penilaian, tetapi setiausahanya berkata markah perbandingan tidak direkodkan dalam keputusan.
• Persatuan Peguam Nepal mencabar kekurangan ketelusan serta perwakilan peguam, wanita dan Madhesi.
• Jawatankuasa pendengaran Parlimen meluluskan notis aduan awam selama 10 hari. Laporan berbeza tentang tarikh pencalonan dan tiada keputusan akhir pendengaran yang dapat dipastikan.