Senario Tsunami di Palung Manila Amaran Risiko Ombak 5.5 Meter dan Masa Pemindahan Hanya Beberapa Minit

Senario Ombak Setinggi 5.5 Meter Tumpukan Perhatian pada Kesiapsiagaan Pantai

Gempa bumi bermagnitud 8.3 di sepanjang Palung Manila berpotensi mencetuskan tsunami setinggi 5.5 meter, menurut amaran pegawai gempa bumi Filipina. Amaran itu sekali lagi menimbulkan penelitian terhadap rancangan pemindahan penduduk di kawasan pantai Metro Manila. Di seluruh negara, 66 daripada 82 wilayah dikenal pasti berisiko, iaitu kira-kira 80 peratus daripada jumlah keseluruhan.

Persoalan mendesak ialah betapa singkatnya masa yang mungkin ada untuk penduduk berpindah. Senario Metro Manila yang dimodelkan dan dibincangkan dalam forum kesiapsiagaan menganggarkan ombak akan sampai ke pantai dalam tempoh kira-kira lima hingga 20 minit. Namun, Institut Vulkanologi dan Seismologi Filipina (PHIVOLCS) menyatakan tsunami tempatan boleh sampai ke garis pantai dalam masa hanya dua hingga lima minit.

Angka-angka itu merujuk kepada keadaan berbeza, bukannya tempoh pemindahan yang dijamin. Pegawai menegaskan bahawa senario yang dimodelkan bukan ramalan kesan tepat gempa bumi pada masa depan. Perbincangan itu merangkumi senario Metro Manila dan satu lagi senario berasingan gempa bumi bermagnitud 8.3 di Palung Manila, yang masing-masing menyebut ketinggian maksimum ombak kira-kira 5.5 meter.

Timbalan Pengarah PHIVOLCS, Dr. Ma. Mylene Martinez-Villegas, memberitahu penduduk pantai bahawa gegaran kuat atau berpanjangan perlu mendorong tindakan segera, walaupun amaran tsunami rasmi belum dikeluarkan.

"Penduduk tidak sepatutnya menunggu pihak berkuasa mengeluarkan amaran sekiranya mereka mengalami gegaran kuat atau berpanjangan berhampiran pantai. Tanda amaran semula jadi lain termasuk air laut yang surut secara tiba-tiba atau bunyi luar biasa dari lautan," kata Timbalan Pengarah PHIVOLCS, Dr. Ma. Mylene Martinez-Villegas.

Amaran itu berkaitan kemungkinan bencana, bukannya pengumuman bahawa gempa bumi sedemikian akan berlaku dalam masa terdekat. Mesej praktikalnya ialah penduduk dan pihak berkuasa tempatan memerlukan aturan pemindahan yang boleh dilaksanakan dalam masa beberapa minit, termasuk ketika gegaran mengganggu komunikasi atau merosakkan laluan.

Perkara Sebenar yang Diterangkan oleh Senario Gempa Bumi

Amaran mengenai Palung Manila merujuk kepada gempa bumi luar pesisir yang berupaya mencetuskan tsunami. Palung menandakan zon tempat satu bahagian kerak luar Bumi bergerak ke bawah bahagian yang lain. Pergerakan gempa bumi yang mengalih dasar laut juga boleh menggerakkan air di atasnya, lalu menghasilkan ombak yang bergerak ke arah pantai.

Pegawai turut membincangkan senario berasingan gempa bumi maksimum bermagnitud 7.2 yang melibatkan Sesar Lembah Barat, yang boleh menyebabkan kerosakan besar di kawasan terjejas dan komuniti berhampiran. Senario itu tidak boleh disamakan dengan anggaran tsunami Palung Manila. Kedua-duanya melibatkan punca gempa bumi dan gambaran ancaman yang berbeza.

PHIVOLCS membezakan magnitud, iaitu ukuran tenaga yang dilepaskan oleh gempa bumi, daripada intensiti, iaitu tahap kesannya terhadap manusia, struktur dan alam sekitar. Angka magnitud sahaja tidak menggambarkan kerosakan di setiap lokasi, dan juga tidak menentukan ketinggian tsunami di setiap garis pantai.

Oleh itu, anggaran 5.5 meter perlu difahami sebagai hasil senario, bukannya paras air yang seragam di seluruh Metro Manila. Pegawai tidak menetapkan tarikh bagi gempa bumi hipotesis itu, dan amaran tersebut tidak menentukan kedalaman banjir atau tempoh pemindahan bagi setiap jalan.

Komuniti Mana yang Berisiko?

PHIVOLCS mengenal pasti Valenzuela, Navotas, Malabon, Pasay, Las Piñas, Parañaque dan Manila sebagai bandar di Metro Manila yang terdedah kepada tsunami. Pengarah Pejabat Pertahanan Awam Wilayah Ibu Negara George Keyser berkata Makati juga mungkin terjejas melalui koridor Sungai Pasig.

Perbezaan itu penting dalam perancangan: tahap pendedahan tidak boleh dinilai semata-mata berdasarkan sama ada kediaman menghadap laut secara langsung. Amaran mengenai koridor Sungai Pasig menunjukkan bahawa laluan air perlu dipertimbangkan ketika mengenal pasti komuniti yang mungkin terjejas dan laluan pemindahan. Namun, amaran itu tidak bermakna setiap kejiranan di Makati akan dilanda banjir.

Di peringkat nasional, PHIVOLCS mengenal pasti sumber gempa bumi luar pesisir di kedua-dua belah negara, termasuk Palung Manila, Negros, Sulu, Cotabato dan Filipina serta Palung Luzon Timur. Peta Kawasan Berisiko Tsunami agensi itu menunjukkan kawasan pantai yang mungkin terjejas oleh tsunami akibat gempa bumi bawah laut atau tanah runtuh dasar laut.

Panduan nasional agensi itu menyatakan bahawa semua kawasan pantai Filipina boleh terjejas oleh tsunami tempatan. Kenyataan lebih luas itu dan angka 66 wilayah yang terdedah menggambarkan aspek risiko yang berbeza: satu berkaitan pendedahan kawasan pantai, manakala satu lagi mengira jumlah wilayah. Kedua-duanya tidak bermakna setiap bahagian di wilayah yang dikenal pasti menghadapi bahaya yang sama.

Mengapa Menunggu Amaran Boleh Membahayakan

PHIVOLCS menyatakan tempoh ketibaan paling singkat dalam panduan Bahaya Gempa Bumi. Tsunami tempatan, yang lazimnya terhasil dalam lingkungan kira-kira 100 kilometer, boleh sampai ke garis pantai dalam masa dua hingga lima minit. Sumbernya termasuk sesar aktif luar pesisir, zon subduksi, tanah runtuh dasar laut dan bahan gunung berapi yang mengalir dari daratan ke dalam air.

Oleh itu, anggaran ketibaan lima hingga 20 minit yang dibincangkan bagi Metro Manila bukanlah tempoh minimum untuk seluruh negara. Penduduk tidak sepatutnya menganggap mereka boleh meluangkan beberapa minit untuk mengesahkan amaran sebelum meninggalkan kawasan pantai yang terdedah.

Tsunami jauh berlaku dalam jangka masa yang berbeza. PHIVOLCS menyatakan ombak yang terhasil di tempat lain sekitar Lautan Pasifik atau Laut Celebes boleh mengambil masa satu hingga 24 jam untuk sampai ke pantai Filipina. Gempa bumi di Pasifik boleh mengancam wilayah yang menghadap lautan itu, walaupun gempa bumi berkenaan berlaku di luar Filipina.

Tanda amaran semula jadi termasuk gegaran kuat atau berpanjangan di kawasan pantai, air laut yang surut secara tiba-tiba dan bunyi gemuruh luar biasa dari lautan. Arahan supaya bertindak selepas gegaran kuat tidak bergantung pada kemunculan kesemua tanda tersebut secara serentak.

Ketika menjelaskan ke mana penduduk harus pergi selepas menyedari bahaya, Martinez-Villegas memberikan arahan langsung:

"Orang ramai harus menjauhi garis pantai dan menuju ke kawasan tinggi yang lebih selamat," tambah Villegas.

Perbezaan antara kejadian tempatan dengan kejadian jauh penting dalam kesiapsiagaan. Sistem amaran boleh memberikan maklumat berharga, tetapi gempa bumi yang berlaku berhampiran pantai mungkin tidak meninggalkan masa yang cukup untuk mesej rasmi menjadi pencetus pertama pemindahan.

Bencana Terdahulu Menunjukkan Besarnya Risiko

Kenyataan kesiapsiagaan tsunami PHIVOLCS merekodkan dua kejadian maut di Filipina. Kedua-duanya menunjukkan bahawa bahaya tsunami bukan hanya terhad kepada senario gempa bumi terbesar yang sedang dibincangkan bagi Palung Manila.

• 17 Ogos 1976: Gempa bumi bermagnitud 8.1 di sepanjang Palung Cotabato mencetuskan ombak tsunami setinggi sembilan meter. Kira-kira 8,000 orang terbunuh atau hilang.
• 15 November 1994: Gempa bumi bermagnitud 7.1 di Mindoro mencetuskan tsunami yang mengorbankan 38 orang akibat lemas.

Ombak setinggi sembilan meter yang direkodkan dalam bencana 1976 itu adalah 3.5 meter lebih tinggi daripada anggaran 5.5 meter dalam senario Palung Manila semasa. Perbandingan itu menunjukkan skala bencana lalu, tetapi bukan ramalan bagi Manila: punca gempa bumi dan pantai yang terjejas adalah berbeza.

Kejadian di Mindoro juga menunjukkan mengapa magnitud gempa bumi tidak boleh dianggap sebagai ambang mudah yang menentukan tsunami di bawahnya tidak berbahaya. Gempa bumi bermagnitud 7.1 menghasilkan tsunami yang meragut nyawa, walaupun magnitudnya lebih rendah daripada kejadian 1976 mahupun gempa bumi hipotesis bermagnitud 8.3 di Palung Manila.

Dalam kenyataan kesiapsiagaan itu, Renato Solidum Jr., yang dikenal pasti sebagai setiausaha bawah Jabatan Sains dan Teknologi serta pegawai bertanggungjawab PHIVOLCS, menggesa peningkatan kesedaran komuniti tentang tanda amaran semula jadi, amaran dan prosedur pemindahan. Mengenang bencana lalu, beliau memetik peribahasa Jepun:

bencana seterusnya melanda setelah kita melupakan bencana yang lalu.

Bahaya Tidak Berakhir Selepas Ombak Pertama

PHIVOLCS menjelaskan bahawa tsunami ialah siri ombak, bukannya satu gelombang sahaja. Ombak boleh berterusan selama berjam-jam, menyebabkan banjir yang meluas dan sampai jauh ke daratan. Jeda selepas ombak pertama tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa bahaya sudah berlalu.

Arus air yang bergerak boleh memusnahkan atau mengalihkan rumah, bangunan dan jambatan. Kenderaan, batu besar dan puing lain yang beratnya beberapa tan boleh dihanyutkan ke daratan. Orang ramai menghadapi bahaya daripada air yang datang serta arus kuat yang mengalir kembali ke laut.

Kerosakan boleh berterusan lama selepas air banjir surut. Air laut boleh memasuki bekalan air tawar dan menjadikannya tidak selamat untuk diminum. Pencemaran garam boleh menyebabkan tanah pertanian tidak dapat digunakan selama bertahun-tahun, sekali gus memanjangkan kesan bencana melangkaui korban serta kerosakan struktur yang berlaku serta-merta.

Gempa bumi yang mencetuskan tsunami juga boleh mewujudkan halangan lain untuk melarikan diri. PHIVOLCS menyatakan gegaran kuat boleh merosakkan bangunan, mencetuskan kebakaran dan menyebabkan pencairan tanah di kawasan yang mudah terjejas. Pencairan tanah berlaku apabila mendapan longgar yang tepu air buat sementara waktu berkelakuan seperti cecair, sekali gus berpotensi mengubah bentuk tanah atau menyebabkan struktur tenggelam atau senget.

Pantai, tebing sungai, delta, tanah tambak dan dataran banjir boleh mengandungi mendapan sedemikian, walaupun tahap kerentanannya bergantung pada komposisi dan keadaannya. Oleh itu, perancangan pemindahan perlu menangani risiko gempa bumi dan tsunami secara serentak: keadaan laluan selepas gegaran perlu dinilai, bukan hanya jaraknya dari garis pantai.

Pelan Tempatan Perlu Diuji dan Amaran Perlu Mudah Diakses

Keyser berkata pihak berkuasa tempatan mempunyai kawasan pemindahan, papan tanda amaran dan latihan komuniti. Aktiviti kesiapsiagaan di Parañaque dan Las Piñas turut dibincangkan dalam forum itu. Beliau menekankan perlunya maklumat yang jelas dan konsisten, perancangan pemindahan yang sesuai dengan keadaan tempatan serta penyelarasan antara pihak berkuasa tempatan dan agensi berkaitan.

Pejabat Pertahanan Awam Wilayah Ibu Negara juga menyebut aturan kecemasan untuk mendapatkan bantuan dari wilayah lain sekiranya keadaan kecemasan mengatasi keupayaan tindak balas Metro Manila. Bantuan itu berkaitan tindak balas kecemasan yang lebih luas. Namun, ia tidak boleh menggantikan pemindahan segera penduduk yang berdepan tsunami yang mungkin tiba dalam masa beberapa minit.

Pegawai berkata pelan perlu diuji dan dikemas kini apabila komuniti, infrastruktur, kepimpinan dan jumlah penduduk berubah. Latihan boleh mendedahkan jurang antara laluan yang ditunjukkan dalam pelan dengan laluan yang benar-benar boleh digunakan penduduk, selain membantu mereka mengenal pasti destinasi sebelum kecemasan berlaku.

Martinez-Villegas turut menggesa agar amaran sampai kepada komuniti yang mempunyai akses elektrik atau internet yang terhad. Saluran komunikasi alternatif, bahasa tempatan dan pendekatan berasaskan komuniti dibincangkan sebagai cara memastikan tiada pihak yang terpinggir daripada rangkaian amaran.

Wakil ARISE Philippines, Dr. Joseph Bacareza, mengetengahkan kerjasama sektor swasta dan penyertaan komuniti. Aktiviti yang dibincangkan termasuk penilaian bahaya, pemeriksaan keselamatan bangunan, latihan berasaskan senario bencana serta latihan untuk pihak berkuasa tempatan, sekolah dan komuniti.

Bangunan Pemindahan Memerlukan Pemeriksaan Kejuruteraan

Satu persoalan yang belum terjawab ialah cara menilai bangunan yang mungkin dijadikan tempat pemindahan menegak. Pemindahan menegak bermaksud berpindah ke bahagian bangunan yang lebih tinggi dan sesuai apabila perjalanan ke kawasan selamat di tempat lain tidak praktikal. Langkah ini memerlukan lebih daripada sekadar memilih bangunan tinggi yang berdekatan.

PHIVOLCS menyatakan bahawa Filipina belum mempunyai piawaian khusus untuk bangunan pemindahan tsunami. Pegawai menggesa penilaian kejuruteraan yang meliputi ketahanan terhadap gempa bumi, keadaan tanah dan kesan ombak sebelum struktur berpotensi digunakan sebagai tempat pemindahan.

Pemeriksaan itu menangani risiko yang saling berkait. Bangunan perlu kekal boleh digunakan selepas gempa bumi, terletak di atas tanah yang mampu menampungnya dan mampu menahan daya berkaitan banjir tsunami. Ketinggian sahaja tidak membuktikan bahawa bangunan memenuhi syarat tersebut.

Tiada jadual untuk menerima pakai piawaian khusus diumumkan dalam laporan forum itu. Senarai bangunan pemindahan menegak yang sudah dinilai juga belum ditetapkan. Keutamaan segera kekal pada pengujian pelan tempatan, penyampaian amaran yang tepat dan memastikan penduduk mengetahui destinasi lebih selamat yang dikenal pasti bagi komuniti mereka.

Perkara Utama

• Senario gempa bumi bermagnitud 8.3 di Palung Manila boleh mencetuskan tsunami setinggi kira-kira 5.5 meter. Ia bukan ramalan bahawa gempa bumi akan berlaku dalam masa terdekat.
• Senario Metro Manila yang dimodelkan menganggarkan ombak akan tiba dalam tempoh lima hingga 20 minit, manakala PHIVOLCS menyatakan sesetengah tsunami tempatan boleh sampai ke garis pantai dalam masa dua hingga lima minit.
• Tujuh bandar di Metro Manila dikenal pasti berisiko tsunami. Makati juga mungkin terdedah melalui koridor Sungai Pasig.
• Penduduk pantai yang mengalami gegaran kuat atau berpanjangan harus segera menuju ke kawasan tinggi yang lebih selamat tanpa menunggu amaran rasmi.
• Ombak tsunami boleh berterusan selama berjam-jam dan menyebabkan kerosakan berpanjangan terhadap bekalan air tawar serta tanah pertanian.
• Bangunan yang berpotensi digunakan sebagai tempat pemindahan memerlukan penilaian kejuruteraan. PHIVOLCS menyatakan piawaian khusus Filipina untuk struktur tersebut masih belum diwujudkan.