Konsert Bocelli di Borobudur Berdepan Halangan Permit ketika MUI Mendesak Pembatalan Dua Persembahan di Indonesia

Polis tarik balik sokongan terhadap persembahan 31 Oktober

Konsert Andrea Bocelli yang dirancang pada 31 Oktober 2026 di kompleks Candi Borobudur, Magelang, Jawa Tengah, berdepan halangan permit selepas polis tempatan menarik balik syor mereka bagi acara itu. Majlis ulama Islam berpengaruh di Indonesia turut mendesak pembatalan persembahannya pada 3 November di Jakarta, sekali gus meluaskan pertikaian kepada kedua-dua persinggahan di Indonesia dalam Jelajah Dunia Ulang Tahun Ke-30 Romanza beliau.

Timbalan Ketua Polis Magelang, Bim Rekoaji, mengesahkan penarikan balik itu dalam pertemuan pada 13 Oktober dengan kumpulan yang menentang konsert berkenaan di pejabat unit pelancongan Borobudur. Beliau berkata permohonan kebenaran telah dikemukakan, tetapi syor polis telah ditarik balik. Tindakan polis itu turut bertarikh 14 Oktober dalam laporan mengenai penarikan balik tersebut, sehari selepas pertemuan ketika Bim mengesahkannya.

Majlis Ulama Indonesia, yang dikenali sebagai MUI, membantah apa yang disifatkannya sebagai sokongan Bocelli terhadap Israel pada masa lalu. Bantahannya tertumpu pada penyertaan beliau dalam acara kutipan dana pada 2010 di Los Angeles untuk tentera Israel dan konsert pada 2022 di Tel Aviv. Majlis itu berkata penganjuran persembahan beliau bercanggah dengan sokongan Indonesia terhadap rakyat Palestin.

Bim tidak menjelaskan secara terperinci sebab syor itu ditarik balik. Tiada satu pun konsert diumumkan secara terbuka sebagai dibatalkan dalam kenyataan yang dinyatakan, dan tiada tarikh akhir untuk keputusan muktamad diumumkan. Bocelli dan pihak penganjur belum memberikan respons terbuka terhadap kempen pembatalan itu.

Kesan serta-merta ialah ketidaktentuan terhadap persembahan yang dirancang di salah satu destinasi warisan paling terkenal di Indonesia. Pertikaian itu kini melibatkan polis tempatan, pengurusan kawasan pelancongan Borobudur, pegawai pelancongan negara dan sebuah majlis agama yang menuntut tindakan terhadap kedua-dua konsert.

Makna keputusan polis bagi Borobudur

Polis Magelang menarik balik syor mereka yang menyokong kebenaran bagi acara di Borobudur. Syor ialah pernyataan sokongan rasmi dalam proses mendapatkan kebenaran. Penarikannya menyebabkan pihak penganjur berdepan halangan pentadbiran selain bantahan awam.

AY Suhartanto, Ketua Kumpulan Komersial di PT Taman Wisata Borobudur, berkata pengurusan kawasan pelancongan itu akan berkoordinasi dengan pengurusan pusatnya dan membincangkan kenyataan polis. Oleh itu, langkah seterusnya bergantung pada perbincangan antara pengurusan lokasi dan pihak penganjur konsert.

Beberapa kumpulan masyarakat dan Islam menentang persembahan itu. Pertemuan mereka dengan Bim membawa bantahan tersebut secara langsung kepada pihak polis dan pengurusan kawasan pelancongan, manakala MUI mengusahakan isu itu di peringkat kerajaan negara.

Tindakan polis yang dinyatakan hanya berkaitan konsert Borobudur. Tuntutan MUI lebih luas, meliputi Borobudur dan Jakarta. Oleh itu, pembaca yang mengikuti pertikaian ini perlu membezakan perkembangan permit tempatan daripada permintaan majlis itu supaya kedua-dua persembahan yang dijadualkan dibatalkan.

Mengapa MUI mahu kedua-dua konsert dibatalkan

MUI mula-mula mengumumkan bantahannya pada 10 Oktober. Majlis itu, badan ulama Islam tertinggi dan paling berpengaruh di Indonesia, berhujah bahawa konsert tersebut perlu dinilai berdasarkan komitmen kemanusiaan negara itu dan sokongan sekian lama terhadap kemerdekaan Palestin.

Sudarnoto Abdul Hakim, ketua hubungan luar MUI, menggesa agar persembahan itu dibatalkan. Beliau berkata kerajaan harus menentang kerjasama dengan penyokong Zionisme dan menyifatkan tuntutan itu sebagai soal solidariti dengan rakyat Palestin. Dalam rayuannya, beliau berkata:

Jangan berikan pentas kepada sesiapa yang turut membiayai pembunuh di Gaza dan Palestin.

Laporan susulan turut memetik tuntutan Sudarnoto pada 10 Oktober dalam bahasa Indonesia asalnya: "Kali ini kembali saya ingin menegaskan bahwa rencana konser Andrea Bocelli harus dibatalkan demi menjaga prinsip keberpihakan kita pada kemanusiaan." Dalam bahasa Inggeris: "Kali ini, saya ingin menegaskan sekali lagi bahawa konsert Andrea Bocelli yang dirancang mesti dibatalkan demi mempertahankan komitmen kita terhadap kemanusiaan."

Tuduhannya mencerminkan pendirian MUI dalam pertikaian itu. Majlis tersebut mengaitkan penampilan Bocelli pada masa lalu dengan bantahannya terhadap tindakan ketenteraan Israel dan berkata manfaat ekonomi yang mungkin diperoleh daripada penganjuran penyanyi itu tidak seharusnya mengatasi prinsip kemanusiaan dan pendirian dasar luar Indonesia.

Dalam kenyataan rasmi MUI yang diterbitkan kemudian, Timbalan Setiausaha Agung bagi Seni dan Budaya, Erick Yusuf, menegaskan semula pendirian itu: "Dari sebelum-sebelumnya, setiap ada orang atau lembaga yang berpihak kepada kezaliman, penjajahan, dan genosida, tentu MUI jelas-jelas menolak mereka yang pro terhadap hal tersebut." Dalam bahasa Inggeris: "Sejak awal, setiap kali seseorang atau institusi berpihak kepada penindasan, penjajahan dan pembunuhan beramai-ramai, MUI dengan jelas menolak mereka yang menyokong perkara sedemikian." Kenyataan itu menyebut acara kutipan dana di Los Angeles pada 2010 dan konsert di Tel Aviv pada 2022, serta mendasari bantahan itu pada Fatwa MUI No. 83 Tahun 2023 mengenai sokongan terhadap perjuangan Palestin.

Penampilan lalu yang mencetuskan bantahan

Acara kutipan dana di Los Angeles pada 2010 dan konsert di Tel Aviv pada 2022 ialah dua acara yang disebut secara khusus oleh MUI. Majlis itu menyifatkan acara terdahulu sebagai kutipan dana untuk Angkatan Pertahanan Israel, iaitu tentera Israel, dan menganggap kedua-dua penampilan tersebut sebagai bukti sokongan Bocelli terhadap Israel.

Kenyataan bertulis MUI menjelaskan mengapa majlis itu menganggap kegiatan tersebut relevan dengan persembahan yang dijadualkan di Indonesia. Majlis itu berkata:

Memberikan pentas kepada tokoh yang telah membiayai atau menyokong tindakan ketenteraan yang dikaitkan dengan pencabulan kemanusiaan di Gaza bertentangan dengan nilai-nilai bangsa Indonesia dan panduan agama MUI.

Hubungan Bocelli dengan Israel turut merangkumi tindakan peribadi terhadap individu yang dibebaskan daripada tahanan Hamas. Beliau menjemput bekas tebusan Segev Kaflon ke rumahnya di Miami dan menghantar surat tulisan tangan kepada bekas tebusan Yaffa Adar. Adar pernah berkata bahawa menyanyikan lagu Bocelli dalam fikirannya membantu mengekalkan semangatnya semasa dalam tahanan.

Hubungan itu menjadi sebahagian daripada perbincangan awam yang lebih luas mengenai hubungan penyanyi itu dengan Israel. Namun, alasan pembatalan yang dinyatakan MUI tertumpu pada acara kutipan dana untuk tentera dan persembahan di Tel Aviv. Majlis itu meminta pihak berkuasa Indonesia membuat keputusan mengenai penganjuran konsert berdasarkan perkara tersebut.

Kementerian Pelancongan memberi isyarat sehaluan dengan MUI

MUI bertemu pegawai Kementerian Pelancongan pada Rabu, 14 Oktober 2026, sekali gus membawa kempen menentang konsert itu ke dalam perbincangan di peringkat kerajaan negara. Setiausaha Kementerian Pelancongan, Bayu Aji, berkata pertemuan itu bertujuan mencapai persetujuan dengan majlis berkenaan dan menegaskan semula sokongan Indonesia terhadap Palestin.

Catatan MUI sendiri menyatakan pertemuan itu berlangsung pada 13 Oktober 2026, bukannya 14 Oktober. Erick Yusuf berkata pertemuan itu bertujuan menjelaskan fakta dan bertukar maklumat dengan kementerian serta penganjur, sebelum hasilnya dibawa ke mesyuarat pimpinan MUI.

Aji menjelaskan pendirian kerajaan dan tindak balas yang dirancang terhadap kepimpinan MUI:

Pendirian kerajaan jelas: kami menyokong Palestin, dan terdapat arahan daripada pimpinan MUI yang akan cuba kami sampaikan dengan lebih lanjut.

Beliau turut menyatakan pendekatan kementerian terhadap pendirian majlis itu:

Namun, jika MUI sudah mengeluarkan kenyataan, sudah tentu kami akan sehaluan dengan keputusan MUI.

Menurut catatan MUI, Aji turut berkata pimpinan kementerian belum mengeluarkan kenyataan rasmi kerana masih meneliti keadaan. Beliau berkata pegawai berharap dapat berhubung dengan pihak pengurusan Bocelli dan mendapatkan kenyataan yang menyokong kemerdekaan Palestin. Beliau menjelaskan bahawa permit konsert bukan di bawah bidang kuasa Kementerian Pelancongan dan berkata pertimbangan pelancongan perlu dinilai bersama kebimbangan agama dan masyarakat.

Kenyataan kementerian menambah bobot politik negara kepada kempen pembatalan itu. Di Borobudur, pengurusan lokasi sedang membincangkan penarikan balik syor polis dengan pengurusan pusatnya. Di peringkat kerajaan, pegawai pelancongan menyatakan sokongan terhadap pendirian MUI mengenai kedua-dua persembahan.

Indonesia ialah negara paling ramai penduduk di dunia dengan majoriti penduduk beragama Islam. Simpati awam terhadap rakyat Palestin meluas, kerajaan telah lama menyokong negara Palestin yang merdeka, dan Indonesia tidak mempunyai hubungan diplomatik dengan Israel. Komitmen ini menjelaskan mengapa pertikaian mengenai penampilan lalu seorang penyanyi telah sampai kepada pegawai yang bertanggungjawab terhadap pelancongan.

Dua tarikh dalam jelajah ulang tahun Romanza

Persembahan Bocelli di Indonesia dijadualkan berselang tiga hari: 31 Oktober di Borobudur dan 3 November di Jakarta. Kedua-duanya sebahagian daripada Jelajah Dunia Ulang Tahun Ke-30 Romanza beliau, yang meraikan album yang melonjakkan tenor Itali itu ke persada antarabangsa.

Kenyataan rasmi MUI turut menyenaraikan konsert Jakarta pada 3 November 2026 dan persembahan Borobudur pada 31 Oktober 2026.

Romanza mengandungi Con Te Partirò, salah satu lagu ikonik Bocelli. Tenor ialah penyanyi lelaki yang mempunyai julat vokal yang agak tinggi. Tumpuan muzik jelajah itu ialah meraikan kerjaya rakaman beliau, manakala pertikaian di Indonesia berpusat pada makna politik yang dikaitkan MUI dengan penganjuran persembahannya.

Status Borobudur menambah kepentingan konsert pertama itu. Candi tersebut diiktiraf UNESCO dan merupakan antara tapak bersejarah Indonesia yang paling terkenal. Persembahan yang dirancang itu membawa artis antarabangsa ke destinasi kebudayaan utama, sekali gus melibatkan secara langsung pengurusan kawasan pelancongan dalam keputusan sama ada acara itu boleh diteruskan.

Persembahan di Jakarta berdepan tuntutan pembatalan yang sama daripada MUI, walaupun penarikan balik syor khusus polis hanya melibatkan Magelang. Kedua-dua acara berkongsi jelajah dan kontroversi politik, tetapi perkembangan pentadbiran yang diumumkan di Borobudur hanya berkaitan proses mendapatkan kebenaran bagi lokasi itu.

Perkembangan pertikaian

Bantahan itu beralih daripada tuntutan awam kepada perbincangan dengan polis tempatan dan pegawai pelancongan negara dalam tempoh beberapa hari. Tarikh penting menunjukkan betapa pantas tekanan terhadap pihak penganjur meningkat:

• 2010: Bocelli menyertai acara kutipan dana di Los Angeles yang menurut MUI menyokong tentera Israel.
• 2022: Bocelli membuat persembahan di Tel Aviv, satu lagi penampilan yang disebut MUI.
• 10 Oktober 2026: MUI mula-mula mengumumkan bantahannya terhadap konsert di Indonesia.
• 13 Oktober: Bim Rekoaji mengesahkan penarikan balik syor polis dalam pertemuan dengan pihak yang menentang konsert di Borobudur.
• 14 Oktober: MUI bertemu pegawai Kementerian Pelancongan, dan Bayu Aji berkata kerajaan akan berusaha sehaluan dengan majlis itu. Catatan MUI sendiri menyatakan pertemuan berlangsung pada 13 Oktober.
• 31 Oktober: Konsert Borobudur dijadualkan berlangsung.
• 3 November: Konsert Jakarta dijadualkan berlangsung.

Pertikaian itu menghimpunkan tiga bentuk tekanan berbeza: tuntutan terbuka MUI, kenyataan kementerian bahawa ia sehaluan dengan majlis itu, dan penarikan balik sokongan polis tempatan. Bagi pihak penganjur dan penonton, persoalan utama kini ialah sama ada persembahan yang dijadualkan akan diteruskan selepas campur tangan tersebut.

Perkara Utama

• Polis Magelang menarik balik syor bagi konsert Bocelli pada 31 Oktober di Borobudur.
• MUI mahu persembahan di Borobudur dan konsert di Jakarta pada 3 November dibatalkan.
• Majlis itu menyebut acara kutipan dana untuk tentera di Los Angeles pada 2010 dan konsert di Tel Aviv pada 2022.
• Setiausaha Kementerian Pelancongan, Bayu Aji, berkata kerajaan akan sehaluan dengan keputusan MUI; menurut MUI, beliau turut meminta kenyataan yang menyokong kemerdekaan Palestin dan berkata permit konsert bukan di bawah bidang kuasa kementeriannya.
• Pengurusan pelancongan Borobudur merancang untuk berkoordinasi lanjut dengan pengurusan pusatnya.
• Tiada pengumuman pembatalan muktamad atau respons terbuka daripada Bocelli dinyatakan.