Permit Perlombongan Aceh Meliputi 155,307 Hektar, Walhi Desak Semakan Awam

Kebanyakan tanah yang dibenarkan masih di peringkat penerokaan

Permit perlombongan di 12 kabupaten dan bandar di Aceh meliputi 155,307.50 hektar, dengan lebih tiga perempat daripada kawasan itu diperuntukkan untuk penerokaan, menurut angka yang dikaitkan dengan Agensi Tenaga dan Sumber Mineral wilayah itu. Skala tersebut mendorong Walhi Aceh menuntut semakan awam tentang manfaatnya kepada penduduk serta risiko terhadap hutan, sungai dan tanah pertanian.

Angka itu menyenaraikan 85 permit perlombongan mineral dan arang batu: 56 permit penerokaan meliputi 117,727.67 hektar dan 29 permit pengeluaran meliputi 37,579.83 hektar. Penerokaan bermaksud menyiasat mendapan mineral dan potensi komersialnya. Pengeluaran ialah peringkat apabila permit membenarkan kegiatan pengekstrakan dan operasi berkaitan.

Aceh Jaya mempunyai kawasan berpermit terbesar, iaitu 48,324.30 hektar. Bersama Aceh Barat, Aceh Singkil dan Nagan Raya, kawasan ini merangkumi kira-kira 78.5% daripada jumlah keseluruhan. Kepekatan tersebut meletakkan sebahagian besar perdebatan tentang tanah, air dan mata pencarian di empat kabupaten.

Pegawai Aceh berkata permohonan menjalani pemeriksaan elektronik dan memerlukan syor daripada beberapa peringkat kerajaan. Walhi, sebuah organisasi alam sekitar, berpendapat perbincangan juga perlu menyentuh pihak yang menerima manfaat ekonomi dan pihak yang menanggung kos apabila tanah atau air terjejas.

Rekod awam itu juga mengandungi perbezaan yang perlu dijelaskan. Daftar permit Jun 2025 Agensi Tenaga dan Sumber Mineral menyenaraikan 64 permit, terdiri daripada 36 permit penerokaan dan 28 permit operasi pengeluaran. Sebab perbezaan antara daftar itu dengan 85 permit yang dikaitkan dengan agensi tersebut belum dijelaskan secara terbuka dalam maklumat yang mengiringi angka berkenaan.

Tumpuan kawasan permit terbesar

48,324.30 hektar di Aceh Jaya mewakili kira-kira 31.1% daripada jumlah wilayah yang dilaporkan. Aceh Barat menyusul dengan 30,926 hektar, Aceh Singkil dengan 22,049 hektar dan Nagan Raya dengan 20,648.48 hektar. Jumlah kawasan berpermit di empat kabupaten itu ialah 121,947.78 hektar.

Daftar Jun 2025 memberikan gambaran lebih terperinci tentang syarikat dan komoditi yang terlibat. Semua entri Aceh Jaya masih pada peringkat penerokaan, termasuk permit arang batu milik PT Mas Putih Aneka Tambang dan PT Longsunindo Perkasa, masing-masing meliputi 4,949 dan 4,655 hektar. Daftar itu turut menyenaraikan permit penerokaan emas, bijih besi dan galena di kabupaten berkenaan.

Aceh Barat mempunyai beberapa permit pada peringkat operasi pengeluaran. Antaranya ialah permit arang batu untuk PT Agrabudi Jasa Bersama yang meliputi 5,000 hektar dan PT Mifa Bersaudara yang meliputi 3,134 hektar. Di Nagan Raya, PT Mega Multi Cemerlang memegang permit operasi pengeluaran arang batu yang meliputi 7,943 hektar.

Entri ini menunjukkan sebab pemantauan perlu mengambil kira lokasi dan peringkat permit. Penduduk berhampiran lombong arang batu yang sedang beroperasi menghadapi keadaan segera yang berbeza daripada mereka yang tinggal berhampiran kawasan tempat syarikat masih menyiasat mendapan. Walhi mahu keadaan hutan dan mata pencarian sedia ada masyarakat diperiksa di setiap kawasan.

Perkara yang boleh disemak orang ramai melalui rekod rasmi

Daftar Jun 2025 mengenal pasti pemegang permit, komoditi, keluasan tanah, lokasi, peringkat permit, nombor keputusan dan tarikh sah laku. Butiran ini membolehkan penduduk mengenal pasti syarikat yang dikaitkan dengan sesuatu permit dan tempoh kebenarannya.

Daftar itu turut merangkumi batu kapur, tanah liat dan bahan lain yang digunakan dalam pengeluaran simen, selain logam dan arang batu. Oleh itu, liputannya perlu diberi perhatian apabila dibandingkan dengan angka yang secara khusus disebut sebagai permit mineral logam dan arang batu.

Satu lagi sumber kerajaan, iaitu set data permit tahunan, menyusun jumlah permit mengikut kabupaten dan bandar. Metadata sumber itu mengenal pasti ESDM Aceh sebagai pengeluar data dan pejabat Statistik Indonesia di Aceh sebagai penerbit, dengan Aceh Dalam Angka dinamakan sebagai sumber. Set data itu kali terakhir dikemas kini pada 3 Disember 2025.

Jumlah permit dan keluasan kawasan berpermit menjawab soalan yang berbeza. Jumlah menunjukkan bilangan kebenaran yang direkodkan. Angka keluasan menunjukkan tanah yang diliputi kebenaran tersebut. Bagi penduduk yang ingin memahami projek berhampiran mereka, nama syarikat, komoditi, peringkat dan tarikh tamat tempoh memberikan maklumat lanjut.

Proses semakan permohonan perlombongan menurut Aceh

Marwan Nusuf, ketua Agensi Pelaburan dan Perkhidmatan Terpadu Satu Pintu Aceh, yang dikenali sebagai DPMPTSP, berkata proses permit dilakukan secara elektronik dari permohonan hingga kelulusan. Kenyataan beliau bertarikh 9 Julai 2026.

Marwan berkata pemohon dan pegawai permit tidak bertemu secara langsung semasa permit dikeluarkan:

Tiada interaksi bersemuka antara pemohon dengan pegawai semasa proses pengeluaran permit.

Sistem merekodkan tarikh penyerahan, pemeriksaan dan tandatangan, menurut penjelasan beliau. Pegawai menyemak sama ada dokumen syarikat lengkap dan sah, termasuk dokumen sokongan dan tandatangan.

Pemohon perlu mendapatkan syor daripada kerajaan kampung, kecamatan serta kabupaten atau bandar. Syor teknikal daripada agensi berkaitan juga diperlukan untuk menilai sama ada lokasi yang dicadangkan sesuai bagi perlombongan.

Bagi masyarakat, syor tersebut merupakan titik konkrit dalam proses kelulusan yang membolehkan penggunaan tanah dan keadaan setempat diambil kira dalam penilaian kerajaan. Tuntutan Walhi lebih luas, iaitu supaya diadakan semakan terbuka terhadap keadaan alam sekitar, risiko konflik sosial dan manfaat sebenar yang diterima penduduk.

Kepentingan kuasa meluluskan permit

Marwan mengaitkan kuasa Aceh untuk mengeluarkan permit perlombongan tertentu dengan Undang-Undang No. 11 Tahun 2006 tentang Pemerintahan Aceh. Beliau berkata wilayah itu mengekalkan kuasa tertentu di bawah kerangka khas berkenaan meskipun kuasa pelesenan perlombongan secara lebih luas dipindahkan kepada kerajaan pusat di bawah Undang-Undang No. 3 Tahun 2020 tentang Perlombongan Mineral dan Arang Batu.

Isu pentadbirannya jelas: syarikat memohon kepada pihak berkuasa yang bertanggungjawab mengeluarkan permit, dan pihak berkuasa itu menilai sama ada syarat telah dipenuhi. Marwan berkata DPMPTSP boleh berdepan cabaran di Mahkamah Pentadbiran Negara, yang dikenali sebagai PTUN, jika menolak permohonan yang memenuhi semua syarat.

Walhi mengarahkan gesaan penilaiannya kepada kerajaan Aceh dan kerajaan pusat. Semakan yang dicadangkan akan meneliti keadaan hutan, kesan ekologi, kemungkinan konflik sosial, manfaat ekonomi kepada penduduk serta kewajipan syarikat memulihkan alam sekitar.

Kedua-dua pendirian itu menyentuh bahagian keputusan yang berbeza. Marwan menerangkan cara kerajaan memproses permohonan mengikut peraturannya. Walhi mahu kesan terhadap penduduk dan kawasan yang diliputi permit diteliti, termasuk selepas kegiatan pengekstrakan berakhir.

Siapa mendapat manfaat dan siapa menanggung kos?

Afifuddin, ketua Bahagian Advokasi dan Kempen Walhi Aceh, berkata angka pelaburan dan pekerjaan sahaja tidak memberikan gambaran lengkap tentang perlombongan kepada masyarakat. Kenyataan beliau bertarikh 6 Oktober 2026.

Afifuddin berkata perbincangan awam terlalu kurang memberi perhatian kepada penduduk dan alam sekitar:

Kerajaan dan pemilik lombong sentiasa bercakap tentang pertumbuhan ekonomi dan pewujudan pekerjaan. Namun, kesan terhadap masyarakat dan alam sekitar jarang dibincangkan.

Perlombongan boleh mewujudkan pekerjaan dan kegiatan perniagaan, katanya, sedangkan manfaat terbesar mungkin dinikmati pihak lain. Penduduk berhampiran projek mungkin paling terdedah kepada pencemaran air, kerosakan sungai dan kemerosotan produktiviti tanah.

Bagi isi rumah yang bergantung pada pertanian, perladangan atau perhutanan, air dan tanah yang produktif ialah aset ekonomi. Kemerosotan kualitinya boleh menjejaskan pengeluaran makanan dan pendapatan, termasuk selepas lombong tidak lagi menyediakan pekerjaan. Oleh itu, tuntutan Walhi juga menyentuh cara kerajaan menimbang satu sumber pendapatan berbanding mata pencarian sedia ada.

Daftar permit yang diterbitkan menyediakan maklumat syarikat dan tanah. Walhi meminta kerajaan memasukkan manfaat kepada masyarakat dan tanggungjawab pemulihan dalam penelitian awam yang sama, supaya penduduk dapat menilai makna sesuatu projek terhadap keadaan mereka sendiri.

Sebab hutan dan pemulihan menjadi teras pertikaian

Afifuddin mengaitkan perlindungan hutan secara langsung dengan keperluan harian masyarakat, bukannya menganggapnya isu pemuliharaan yang berasingan. Beliau berkata:

Hutan berkait secara langsung dengan ketersediaan air, keselamatan makanan, perlindungan daripada bencana ekologi serta kelangsungan mata pencarian masyarakat dan hidupan liar.

Walhi mahu setiap permit disemak secara telus dan kerajaan menghentikan pengeluaran permit baharu yang boleh mengancam hutan serta ruang hidup masyarakat. Permintaan itu merangkumi keadaan tanah sebelum pembangunan, kemungkinan konflik semasa operasi dan tanggungjawab membaik pulih kerosakan selepasnya.

Pemulihan alam sekitar bermaksud kerja untuk memulihkan tanah yang terjejas akibat perlombongan. Dalam perdebatan yang dikemukakan Walhi, persoalan praktikalnya ialah sama ada penduduk akan mempunyai tanah yang boleh digunakan dan bekalan air yang boleh diharap selepas kegiatan komersial berakhir.

Afifuddin menyatakan hasil yang mahu dielakkan oleh organisasinya:

Masyarakat tidak boleh ditinggalkan dengan hanya lubang lombong dan kerosakan alam sekitar yang terpaksa mereka tanggung selama bertahun-tahun.

Pertikaian yang berakar daripada permit terdahulu

Perdebatan Aceh tentang perlombongan dan kepentingan masyarakat mendahului angka 85 permit. Pada Disember 2018, pengarah eksekutif Walhi Aceh, M. Nur, berkata maklumat kerajaan menunjukkan terdapat 37 Kontrak Kerja dan permit usaha perlombongan yang meliputi 156,003 hektar di 10 kabupaten dan bandar.

Ketika itu, penduduk dan Walhi mencabar permit operasi pengeluaran yang dikeluarkan kepada PT Emas Mineral Murni bagi kawasan seluas 10,000 hektar di Nagan Raya dan Aceh Tengah. Mereka memohon pembatalan di Mahkamah Pentadbiran Negara Jakarta Timur kerana bimbang tentang lokasinya di Ekosistem Leuser, termasuk habitat harimau Sumatera, gajah dan orang utan.

Walhi turut melaporkan bahawa perlombongan emas haram telah merosakkan 7,500 hektar hutan dan tanah sehingga penghujung 2018. Angka itu merujuk kepada kerosakan akibat kegiatan haram, manakala jumlah hektar yang lebih besar menggambarkan kawasan yang diliputi permit.

Inventori perlombongan 2020 Walhi, yang diterbitkan pada 7 April 2021, kemudian menyenaraikan 28 permit mineral logam dan arang batu yang meliputi 70,761.10 hektar. Inventori itu merangkumi PT Emas Mineral Murni dan beberapa syarikat yang turut tersenarai dalam daftar kerajaan Jun 2025.

Rekod sejarah itu mempunyai skop yang berbeza: angka 2018 merangkumi Kontrak Kerja, inventori 2020 memfokuskan mineral logam dan arang batu, manakala daftar Jun 2025 merangkumi bahan industri. Perbandingan rekod tersebut memerlukan perhatian terhadap kategori berkenaan dan perubahan pada permit individu.

Tarikh yang membentuk rekod awam

Dokumen dan kenyataan itu merangkumi beberapa tahun. Tarikhnya membantu menjelaskan gambaran permit yang diterangkan oleh setiap sumber dan perkembangan perdebatan tersebut.

• Disember 2018: Walhi menyatakan terdapat 37 Kontrak Kerja dan permit usaha perlombongan yang meliputi 156,003 hektar, di samping cabaran terhadap permit PT Emas Mineral Murni.
• 7 April 2021: Walhi menerbitkan inventori terkini sehingga 2020 yang menyenaraikan 28 permit meliputi 70,761.10 hektar.
• Jun 2025: ESDM Aceh mengemas kini daftar 64 permit, terdiri daripada 36 permit penerokaan dan 28 permit operasi pengeluaran.
• 3 Disember 2025: Portal kerajaan mengemas kini set data tahunan jumlah permit mengikut kabupaten dan bandar.
• 9 Julai 2026: Penjelasan Marwan tentang proses permit elektronik dan kuasa Aceh diberikan tarikh.
• 6 Oktober 2026: Gesaan Afifuddin supaya kesan terhadap masyarakat dan alam sekitar diteliti diberikan tarikh.

Daftar Jun 2025 turut mengandungi tarikh tamat permit pada masa hadapan. Permit operasi pengeluaran arang batu PT Energy Tambang Gemilang di Nagan Raya sah sehingga 2 Julai 2039, manakala permit operasi pengeluaran batu kapur PT Tripa Semen Aceh di Aceh Tamiang sah sehingga 12 Jun 2040.

Tempoh tersebut menjadikan perdebatan tentang pemantauan dan pemulihan relevan untuk bertahun-tahun lamanya. Bagi penduduk, isu utamanya ialah bagaimana keputusan yang dibuat semasa kelulusan dan operasi akan mempengaruhi air, tanah produktif dan pendapatan isi rumah sepanjang tempoh itu.

Perkara Utama

• Angka yang dikaitkan dengan ESDM Aceh menunjukkan 85 permit perlombongan di 12 kabupaten dan bandar meliputi 155,307.50 hektar.
• Penerokaan merangkumi 56 permit dan 117,727.67 hektar, kira-kira 75.8% daripada kawasan berpermit.
• Aceh Jaya, Aceh Barat, Aceh Singkil dan Nagan Raya bersama-sama merangkumi kira-kira 78.5% daripada jumlah keluasan yang dilaporkan.
• Daftar rasmi Jun 2025 menyenaraikan 64 permit, jumlah yang berbeza dan perlu dijelaskan bersama angka yang lebih terkini.
• Pegawai Aceh menerangkan pemprosesan elektronik, pemeriksaan dokumen serta syor daripada kerajaan tempatan dan agensi teknikal.
• Walhi mahu permit, manfaat kepada masyarakat, keadaan hutan, risiko sosial dan kewajipan pemulihan alam sekitar disemak secara terbuka.