Indonesia Uji Ais Kering untuk Mengatasi Jerebu Kebakaran, Penglihatan di Palembang Bertambah Baik

Dua penerbangan membawa peningkatan awal jarak penglihatan

Badan Nasional Pengurusan Bencana Indonesia, BNPB, melaporkan bahawa jarak penglihatan di sekitar Lapangan Terbang Antarabangsa Sultan Mahmud Badaruddin II di Palembang meningkat daripada kira-kira 650 meter kepada 2,800 meter semasa percubaan pertama negara itu menggunakan ais kering untuk menyuraikan jerebu kebakaran hutan. Operasi bermula pada 15 Oktober 2026, ketika asap mengganggu penerbangan dan mendedahkan masyarakat di seluruh Asia Tenggara kepada udara tidak sihat.

Sebuah Cessna Caravan dengan nombor pendaftaran PK-SNP melakukan dua penerbangan pada hari pertama, masing-masing membawa 800 kilogram bahan pada altitud kira-kira 4,500 kaki, menurut jurucakap BNPB, Berton SP Panjaitan. Pesawat itu menyasarkan kawasan sekitar lapangan terbang, yang penerbangannya terganggu akibat asap tebal.

Peningkatan jarak penglihatan yang dilaporkan kira-kira 4.3 kali bacaan awal, namun masih di bawah sasaran kerajaan iaitu sekurang-kurangnya 5,000 meter. Sebelum percubaan itu, pegawai menyifatkan jarak penglihatan di kawasan terjejas sekitar 1,000 meter; kemas kini operasi BNPB memberikan bacaan awal yang lebih khusus, iaitu 650 meter berhampiran lapangan terbang.

Pihak berkuasa sedang menguji sama ada pelet karbon dioksida pepejal yang sangat sejuk boleh membantu menyuraikan asap yang terperangkap berhampiran permukaan tanah. Matlamat segera mereka adalah untuk memperbaiki keadaan di sekitar kawasan berpenduduk dan lapangan terbang sementara usaha memadam kebakaran dan operasi merangsang hujan diteruskan.

Apa yang berlaku di Palembang?

Menteri Penyelaras Hal Ehwal Politik dan Keselamatan Dudung Abdurachman meninjau persiapan di Palembang pada 14 Oktober, susulan arahan Presiden Prabowo Subianto supaya tindak balas terhadap kebakaran hutan dan tanah dipercepat. Gabenor Sumatera Selatan Herman Deru turut serta dalam persiapan itu, dengan Palembang dan sebuah daerah berdekatan dikenal pasti sebagai sasaran awal.

Rangkaian operasi beralih daripada persiapan kepada percubaan operasi singkat:

• 14 Oktober 2026: Dudung dan pegawai tempatan meninjau persiapan di Palembang, termasuk di Pangkalan Udara Sri Mulyono Herlambang.
• 15 Oktober: Pesawat mula menyebarkan ais kering di Palembang dan kawasan sekitarnya. BNPB merekodkan dua penerbangan pada hari pertama.
• 15 dan 16 Oktober: Operasi konvensional untuk merangsang hujan turut dijadualkan di Kalimantan Tengah.
• 18 Oktober: Percubaan ais kering dijadualkan berakhir, diikuti penilaian sebelum sebarang peluasan operasi.

BNPB mengenal pasti pesawat yang digunakan sebagai Cessna Caravan yang diterbangkan dari Lapangan Terbang Raden Inten II di Lampung. Persiapan turut menyebut sebuah Cessna, walaupun pengumuman terdahulu menamakan pesawat CASA yang berlepas dari Lampung.

Pada awalnya, pegawai menyediakan 1.5 tan ais kering yang dibekalkan dari Lampung dan sumber tempatan. Laporan susulan BNPB mengenai dua muatan masing-masing 800 kilogram menunjukkan jumlah bahan yang dibawa pada hari pertama ialah 1.6 tan.

Bagaimanakah ais kering boleh menggerakkan asap?

Ais kering ialah karbon dioksida dalam bentuk pepejal. Tidak seperti ais biasa, apabila panas ia berubah terus daripada pepejal kepada gas. BNPB menyatakan bahan yang digunakan dalam operasi itu berbentuk pelet kira-kira tiga milimeter lebar, dengan suhu sekitar minus 75 darjah Celsius.

Percubaan di Palembang tertumpu pada keadaan cuaca yang dikenali sebagai penyongsangan suhu. Lazimnya, udara menjadi lebih sejuk apabila altitud meningkat. Semasa penyongsangan suhu, lapisan udara lebih panas berada di atas udara lebih sejuk berhampiran permukaan tanah, lalu mengehadkan pergerakan udara ke atas dan menyebabkan asap terkumpul di bawahnya.

Budi Harsoyo, pengarah operasi pengubahsuaian cuaca di Agensi Meteorologi, Klimatologi dan Geofizik Indonesia, atau BMKG, menjelaskan bahawa penyejukan pantas akibat ais kering boleh mengganggu lapisan stabil itu. Pegawai berharap gangguan itu membolehkan asap naik dan tersebar, sekali gus mengurangkan kepekatannya berhampiran orang ramai.

BNPB memberikan penjelasan yang serupa: pelet itu bertujuan menjadikan atmosfera kurang stabil supaya asap yang terperangkap boleh bergerak dan tersebar. Operasi itu menyasarkan keadaan yang memerangkap pencemaran, sementara pasukan di tempat lain terus memadamkan kebakaran yang menghasilkannya.

Persoalan operasi ialah sejauh mana kaedah itu dapat memperbaiki keadaan dalam situasi kebakaran hutan tropika, dan berapa lama kesannya bertahan. Pihak berkuasa akan menilai kepekatan asap, kualiti udara dan jarak penglihatan selepas percubaan berakhir pada 18 Oktober; tarikh penerbitan penilaian itu belum diumumkan.

Mengapa lapangan terbang menjadi keutamaan pertama

BMKG merancang menumpukan penyuraian di kawasan yang terletak di arah datangnya angin sebelum lapangan terbang, bukannya cuba membersihkan seluruh wilayah. Angin boleh membawa udara dari kawasan sasaran itu ke arah landasan, maka lokasi setiap penerbangan penting.

Pihak berkuasa pengurusan bencana Sumatera Selatan menyelaraskan lokasi pelepasan bahan dengan pegawai wilayah, dengan mengambil kira keadaan atmosfera dan kedudukan asap. Gabenor Herman Deru meminta supaya Palembang diberi keutamaan sebagai ibu kota wilayah.

Kementerian Pengangkutan merekodkan 1,813 penerbangan domestik terjejas akibat jerebu kebakaran hutan sejak 11 Ogos. Jarak penglihatan yang buruk turut mengganggu operasi pesawat yang digunakan untuk memadam kebakaran, termasuk helikopter yang menjatuhkan air dan pesawat yang membawa bahan untuk merangsang hujan.

Oleh itu, jarak penglihatan yang lebih baik berpotensi membantu dua tugas mendesak serentak: memulihkan pengangkutan dan membolehkan pesawat pemadam kebakaran beroperasi. Pelepasan pertama oleh BNPB di sekitar Lapangan Terbang Sultan Mahmud Badaruddin II melaksanakan pendekatan itu.

Sasaran kerajaan akan meningkatkan jarak penglihatan daripada angka perancangan awal sekitar satu kilometer kepada sekurang-kurangnya lima kilometer, iaitu peningkatan lima kali ganda. Bagi operasi lapangan terbang, jarak yang dapat dilihat juruterbang merupakan perkara praktikal, manakala ukuran pencemaran udara penting bagi penduduk yang menyedut asap.

Ais kering dan hujan buatan mempunyai peranan berbeza

Indonesia menjalankan percubaan ais kering itu serentak dengan Operasi Modifikasi Cuaca, yang lazimnya disingkatkan sebagai OMC. Operasi pengubahsuaian cuaca konvensional bertujuan merangsang hujan yang boleh membantu memadam kebakaran. Sebaliknya, percubaan di Palembang bertujuan menyuraikan jerebu tanpa bergantung pada awan hujan.

Dudung Abdurachman, menteri penyelaras yang menyelia hal ehwal politik dan keselamatan, menjelaskan kedua-dua tugas itu semasa persiapan:

Pembenihan ais kering khusus bertujuan menyuraikan asap, manakala pengubahsuaian cuaca akan diteruskan untuk merangsang hujan buatan bagi memadam kebakaran. Oleh itu, kami sedang mengambil setiap pendekatan yang mungkin.

BNPB menjelaskan bahawa operasi merangsang hujan secara konvensional lazimnya menggunakan zarah halus natrium klorida, atau garam. Pembenihan awan memasukkan bahan ke dalam awan yang sesuai untuk menggalakkan proses pembentukan hujan. Operasi ais kering pula menyasarkan atmosfera yang memerangkap asap.

Kerajaan wilayah Sumatera Selatan berkata lebih daripada 70 operasi pengubahsuaian cuaca telah dijalankan di wilayah itu, namun jerebu tebal masih berterusan. Pasukan darat dan pesawat terus memadam kebakaran sementara teknik tambahan itu diuji.

Bahan lama dengan tujuan baharu

Ais kering telah digunakan dalam eksperimen cuaca sejak 1946, apabila penyelidik Amerika Vincent Schaefer mendapati bahan itu boleh mencetuskan pembentukan kristal ais dalam awan. Pada 1947, tentera Amerika Syarikat menjatuhkan ais kering yang dihancurkan ke dalam taufan semasa satu eksperimen, manakala saintis Australia turut menguji penggunaannya untuk mencetuskan hujan.

Indonesia menyesuaikan sejarah itu untuk tujuan segera yang berbeza: memperbaiki jarak penglihatan dan mengurangkan kepekatan asap berhampiran permukaan tanah. Menurut Gabenor Herman Deru, BMKG mencadangkan program itu, presiden meluluskannya dan BNPB turut serta dalam pelaksanaannya.

Sumatera Selatan ialah wilayah pertama di Indonesia yang menguji pendekatan khusus ini untuk menangani jerebu, dan salah satu daripada enam wilayah keutamaan yang dikenal pasti BNPB dalam menghadapi kecemasan kebakaran. Kerajaan bercadang menggunakan hasilnya untuk menentukan sama ada kaedah itu patut diperluas ke kawasan terjejas lain.

Kebakaran berterusan di Sumatera dan Borneo

Nusantara Atlas, sebuah platform pemantauan hutan bebas, merekodkan lebih sejuta titik panas kebakaran hutan dan hampir 900,000 hektar kawasan terbakar di Indonesia pada 2026. Titik panas ialah lokasi yang menunjukkan haba luar biasa melalui pemantauan; angka kawasan terbakar pula menggambarkan keluasan tanah yang terjejas.

Keadaan El Niño yang kuat memburukkan kemarau dan menyukarkan usaha mengawal kebakaran di Sumatera dan Borneo. El Niño ialah pemanasan berkala di Pasifik tropika yang boleh mengubah corak hujan dan membawa keadaan lebih kering ke beberapa kawasan Indonesia.

Agensi cuaca Indonesia meletakkan kawasan yang luas di negara itu di bawah indeks cuaca kebakaran sangat tinggi, yang bermaksud keadaan menggalakkan kebakaran yang sukar dikawal. Pusat Meteorologi Khusus ASEAN meramalkan cuaca kering berterusan pada hari-hari sekitar percubaan itu, dengan kemungkinan hujan di beberapa bahagian utara dan tengah Sumatera serta Borneo.

Kerosakan turut menjejaskan kawasan kediaman selain hutan dan tanah gambut. Seorang pegawai berkata kebakaran di Sumatera pada Selasa sebelum percubaan itu memusnahkan hampir 300 rumah dan memaksa ratusan orang berpindah.

Polis menamakan lebih 200 individu dan sembilan syarikat sebagai suspek berhubung kebakaran itu. Pencegahan kebakaran dan tindakan penguatkuasaan terhadap pihak yang bertanggungjawab kekal sebagai sebahagian daripada tindak balas, di samping usaha memadam kebakaran di darat dan udara.

Kesan terhadap kesihatan melangkaui Indonesia

Pihak berkuasa merekodkan lebih 280,000 kes masalah pernafasan di kawasan terjejas jerebu sejak 18 Ogos. Asap mengandungi zarah halus yang boleh masuk jauh ke dalam paru-paru, menjadikan pendedahan berpanjangan suatu kebimbangan bagi masyarakat yang tinggal di kawasan berjerebu.

Pencemaran merebak dari Indonesia ke Singapura, Malaysia, Timor-Leste dan Filipina. Agensi Alam Sekitar Kebangsaan Singapura meletakkan tahap pencemaran di barat Singapura pada tahap amaran tertinggi pada Rabu sebelum percubaan di Palembang.

Singapura mengaktifkan subsidi untuk rawatan perubatan berkaitan jerebu mulai Isnin, menghidupkan semula langkah yang kali terakhir digunakan ketika episod asap serantau teruk pada 2015. Negara itu juga mula mengagihkan pelitup N95 kepada penduduk yang layak apabila pencemaran mencapai tahap sangat tidak sihat.

Malaysia mengarahkan penutupan sekolah di tiga negeri dan sebahagian daripada empat negeri lain akibat udara tidak sihat. Timor-Leste memulakan penutupan sekolah selama tiga hari pada Khamis dan menggesa keluarga supaya memastikan kanak-kanak berada di dalam rumah serta memakai pelitup muka apabila keluar.

Malaysia turut menjalankan 11 misi pembenihan awan konvensional sejak akhir Ogos, menurut Timbalan Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam Sekitar Syed Ibrahim Syed Noh. Operasi diperluas ke Johor apabila pencemaran bertambah buruk dan merebak ke luar utara Semenanjung Malaysia.

Indonesia pada bulan sebelumnya memberikan kebenaran kepada agensi Malaysia untuk memasuki ruang udaranya bagi menjalankan pembenihan awan di sepanjang sempadan bersama. Tindak balas rentas sempadan itu mencerminkan bagaimana asap kebakaran boleh menjejaskan masyarakat yang jauh dari kawasan terbakar.

Apakah yang menentukan peluasan operasi?

Kalimantan Tengah ialah kawasan utama yang dinamakan pegawai sebagai lokasi kemungkinan peluasan operasi ais kering. Dudung berkata keputusan itu bergantung pada hasil di Sumatera Selatan, manakala BNPB beriltizam untuk menjalankan penilaian dan penyelarasan lanjut selepas percubaan.

Dudung menjelaskan syarat untuk peluasan operasi:

Jika percubaan ini berjaya, kami akan meneruskannya di kawasan lain yang menjadi tumpuan jerebu, seperti Kalimantan Tengah dan kawasan sekitarnya.

Bacaan awal jarak penglihatan di Palembang memberikan hasil operasi untuk dinilai oleh pegawai bersama ukuran kualiti udara dan asap. Bagi penduduk, keutamaan segera ialah udara lebih bersih dan pengangkutan yang berfungsi. Bagi pasukan kecemasan, keutamaannya termasuk jarak penglihatan yang mencukupi supaya pesawat dapat terus terbang sementara kebakaran dipadamkan.

Perkara Utama

• Indonesia memulakan percubaan pertama menggunakan ais kering untuk menangani jerebu kebakaran hutan di Sumatera Selatan pada 15 Oktober 2026.
• BNPB melaporkan jarak penglihatan berhampiran lapangan terbang Palembang meningkat daripada kira-kira 650 meter kepada 2,800 meter semasa operasi hari pertama.
• Sebuah Cessna Caravan melakukan dua penerbangan, masing-masing membawa 800 kilogram ais kering pada ketinggian kira-kira 4,500 kaki.
• Kaedah itu bertujuan menyuraikan asap yang terperangkap, sementara operasi pengubahsuaian cuaca berasingan merangsang hujan untuk membantu memadam kebakaran.
• Percubaan itu dijadualkan berlangsung sehingga 18 Oktober, dengan penilaian dibuat sebelum kemungkinan peluasan ke Kalimantan Tengah dan kawasan lain.
• Lebih 280,000 kes masalah pernafasan dan 1,813 penerbangan domestik terjejas direkodkan ketika kecemasan jerebu merebak merentasi sempadan.