Program Makanan Percuma di Sekolah Indonesia Lebih Banyak Memanfaatkan Pelajar daripada Keluarga Berpendapatan Tinggi, DEN Desak Keutamaan Diberikan kepada Keluarga Miskin

Hidangan sampai kepada lebih sedikit pelajar miskin meskipun kehadiran mereka meningkat dengan lebih ketara

Program Makanan Berkhasiat Percuma Indonesia memberi manfaat kepada lebih ramai pelajar daripada keluarga berada berbanding isi rumah miskin, walaupun kajian kerajaan mendapati jurang kehadiran antara penerima dengan pelajar lain amat besar dalam kalangan keluarga termiskin.

Majlis Ekonomi Negara, yang dikenali sebagai DEN, membentangkan dapatan itu kepada Presiden Prabowo Subianto di Istana Merdeka di Jakarta pada 20 Oktober 2026. Berdasarkan data pengagihan sehingga September 2026, majlis itu turut mendapati penerima masih tertumpu di kawasan bandar dan bukannya komuniti luar bandar.

Anggota DEN Mochamad Firman Hidayat menggesa agar komuniti miskin, sekolah luar bandar serta wilayah Indonesia yang kurang membangun, bersempadan dan paling terpencil diberi keutamaan lebih tinggi. Majlis itu turut mengemukakan satu lagi saranan: meningkatkan mutu makanan, yang menurut kajian berkait dengan rasa lapar pelajar dan motivasi mereka untuk belajar.

Dapatan itu mengetengahkan dua kebimbangan berhubung program yang dikenali di Indonesia sebagai Makan Bergizi Gratis atau MBG. Hidangan dikaitkan dengan kehadiran yang lebih baik dan semangat belajar yang lebih tinggi, sementara akses masih memihak kepada pelajar daripada keluarga berada dan di bandar. Keluarga yang menunjukkan perbezaan kehadiran amat besar ialah antara kumpulan yang mahu dibantu kerajaan dengan lebih berkesan oleh DEN.

Perkara yang dikaji dalam tinjauan nasional

DEN membangunkan modul khas dalam Tinjauan Sosioekonomi Nasional, yang dikenali sebagai Susenas, bersama Statistik Indonesia atau BPS serta beberapa institusi lain. Modul ialah set soalan tambahan yang dimasukkan dalam tinjauan untuk mengkaji perkara tertentu. Dalam kajian ini, soalan meliputi kehadiran ke sekolah, motivasi untuk belajar dan rasa lapar sepanjang hari persekolahan.

Kenyataan pejabat presiden menyebut modul itu bermula pada September 2025 dan meliputi seluruh Indonesia. Cakupan nasionalnya membolehkan DEN meneliti perbezaan antara lokasi dan kumpulan kebajikan isi rumah, selain perbezaan antara pelajar yang menerima makanan dengan mereka yang belum menerimanya.

Tarikh-tarikh berikut merujuk kepada pengenalan soalan tinjauan, angka pengagihan yang dibincangkan DEN serta pembentangan kepada presiden:

• September 2025: Modul khas Susenas mula mengkaji MBG, kehadiran, motivasi belajar dan rasa lapar.
• September 2026: Data pengagihan yang dipetik Firman menunjukkan penerima tertumpu di kawasan bandar, dengan lebih ramai pelajar daripada keluarga berada menerima makanan berbanding pelajar daripada keluarga miskin.
• 20 Oktober 2026: DEN membentangkan dapatan kepada Presiden Prabowo di Istana Merdeka, manakala Firman menjelaskan hasil kajian dalam taklimat media.

Pembentangan kepada umum menjelaskan hala tuju dapatan utama, namun tidak menyertakan jumlah penerima mengikut kumpulan pendapatan atau lokasi, kadar kehadiran yang tepat, ukuran berangka bagi pengurangan rasa lapar atau jadual pelaksanaan saranan.

Perubahan pengagihan yang disarankan DEN

Firman menjelaskan wujud ketidakseimbangan dari dua segi: lokasi tempat tinggal kanak-kanak dan taraf ekonomi keluarga mereka. Lebih ramai pelajar di bandar menerima makanan berbanding pelajar di luar bandar, manakala pelajar daripada isi rumah berada menerima lebih banyak berbanding mereka daripada isi rumah miskin.

DEN mencadangkan agar komuniti miskin, kawasan luar bandar dan wilayah yang dikenali di Indonesia sebagai 3T diberi keutamaan lebih tinggi. Singkatan itu merujuk kepada kawasan yang kurang membangun, bersempadan dan paling terpencil. Menurut majlis itu, kategori tersebut merangkumi kawasan yang memerlukan lebih perhatian ketika program itu memperluas jangkauannya.

Firman, anggota Majlis Ekonomi Negara, mengemukakan saranan itu selepas dapatan dibentangkan kepada presiden:

Keutamaan yang lebih baik perlu diberikan, khususnya kepada kawasan 3T, kawasan luar bandar dan komuniti miskin.

Saranan itu mengaitkan pengagihan dengan dapatan kajian tentang pendidikan. DEN mahu lebih ramai kanak-kanak menerima makanan dalam kumpulan isi rumah yang menunjukkan perbezaan kehadiran amat besar antara penerima dengan bukan penerima. Bagi keluarga dalam komuniti tersebut, persoalan segera ialah sama ada anak-anak mereka menerima program itu di sekolah.

Jurang kehadiran terbesar dalam kalangan isi rumah termiskin

Menurut penjelasan Firman mengenai kajian itu, pelajar yang menerima MBG kurang kerap tidak hadir berbanding pelajar yang belum menerimanya. Perbezaan itu paling ketara dalam kumpulan isi rumah termiskin, yang disebut sebagai desil satu.

Desil membahagikan penduduk yang disusun mengikut ukuran tertentu, seperti kebajikan isi rumah, kepada sepuluh kumpulan yang sama besar. Desil satu ialah 10 peratus terbawah dalam susunan itu. Dalam kajian ini, ia merujuk kepada kumpulan isi rumah termiskin yang dikaji.

Firman berkata kanak-kanak dalam kumpulan itu yang tidak menerima MBG cenderung lebih kerap tidak hadir ke sekolah, sementara penerima hadir dengan lebih konsisten. Dapatan itu memberikan alasan konkrit bagi gesaan DEN supaya keluarga miskin diberi keutamaan dalam usaha pengagihan.

Bagi kanak-kanak, kehadiran yang lebih konsisten bermakna lebih banyak hari di dalam kelas dan kurang pelajaran yang terlepas. Oleh itu, dapatan majlis tersebut mengaitkan program makanan dengan satu prasyarat asas untuk belajar: berada di sekolah ketika pengajaran berlangsung.

Saranan DEN membawa manfaat di bilik darjah itu ke dalam perbincangan tentang siapa yang menerima makanan. Majlis itu mengambil berat tentang jumlah kanak-kanak yang menerima manfaat serta sejauh mana pengagihan sampai kepada mereka yang paling memerlukan.

Penerimaan lebih kerap dikaitkan dengan ketidakhadiran yang lebih rendah

Firman turut menjelaskan kaitan antara kekerapan penerimaan MBG di sekolah dengan kehadiran pelajar. Apabila kekerapan penerimaan meningkat, pengurangan ketidakhadiran yang diperhatikan turut bertambah.

Hal ini menambah satu aspek penyampaian program kepada persoalan akses. Kajian itu meneliti sama ada kanak-kanak menerima MBG, sementara penjelasan Firman turut menekankan sejauh mana atau sekerap mana program itu sampai ke sekolah mereka.

Firman menjelaskan corak kehadiran dalam kalangan pelajar termiskin serta kaitannya dengan kekerapan penerimaan:

Mereka yang tidak menerima MBG sering tidak hadir, manakala penerima MBG secara relatifnya kurang berkemungkinan tidak hadir ke sekolah, dan pengurangan ketidakhadiran meningkat seiring dengan kekerapan penerimaan MBG di sekolah mereka.

Dapatan itu memberikan satu lagi alasan kepada DEN untuk menumpukan perhatian pada penyampaian makanan. Usaha memastikan makanan sampai ke sekolah dan bekalannya berterusan kedua-duanya relevan dengan corak kehadiran yang dihuraikan majlis itu.

Mengapa angka 95 peratus bergantung pada mutu makanan

Mutu makanan berkait rapat dengan motivasi pelajar untuk belajar. Dalam kalangan penerima yang menilai makanan mereka sebagai sangat baik, 95 peratus berkata motivasi mereka meningkat. Ringkasnya, angka itu bersamaan 95 daripada setiap 100 pelajar dalam kumpulan yang memberikan penilaian mutu makanan paling tinggi.

Menurut penjelasan majlis itu, pelajar yang menilai mutu makanan sebagai rendah jauh kurang berkemungkinan melaporkan peningkatan motivasi. Perbezaan itu menjadikan mutu menu antara perkara utama dalam saranan DEN kepada presiden.

Firman menjelaskan sebab majlis itu mahu kerajaan memberikan perhatian kepada makanan yang disediakan:

Antara saranan kami kepada presiden ialah mutu menu MBG perlu diberikan perhatian kerana perkara ini berkait dengan rasa lapar kanak-kanak dan motivasi mereka untuk belajar di sekolah.

Dapatan 95 peratus itu menggambarkan semangat belajar yang dilaporkan pelajar dalam kalangan mereka yang memberikan penilaian sangat tinggi terhadap makanan. Kehadiran dan rasa lapar dikaji secara berasingan dalam tinjauan itu, sekali gus memberikan DEN beberapa cara untuk menilai pengalaman kanak-kanak dengan program tersebut.

Bagi pelajar, dapatan tentang mutu makanan berkaitan dengan hidangan yang benar-benar mereka terima. DEN menegaskan bahawa kandungan hidangan itu sama pentingnya dengan ketersediaannya, kerana penilaian makanan yang lebih baik dikaitkan dengan penilaian motivasi yang lebih tinggi.

Dua keutamaan program

Saranan DEN menggabungkan akses lebih luas untuk kumpulan yang kurang mendapat perkhidmatan dengan makanan lebih baik untuk penerima. Dapatan pengagihan menunjukkan keperluan memberikan tumpuan kepada isi rumah miskin, komuniti luar bandar dan wilayah 3T. Dapatan tentang motivasi pula menunjukkan keperluan menambah baik menu.

Keutamaan itu menangani aspek berbeza dalam hari persekolahan yang sama. Akses menentukan sama ada seseorang kanak-kanak menerima makanan. Mutu makanan membentuk pengalaman kanak-kanak terhadap hidangan itu dan dikaitkan dengan rasa lapar serta semangat belajar yang dilaporkan. Kekerapan penerimaan turut dikaitkan dengan corak kehadiran yang dihuraikan Firman.

Presiden Prabowo menerima dapatan yang menunjukkan manfaat serta jurang dalam penyampaian program. Perubahan yang dicadangkan DEN bertujuan membawa manfaat itu kepada lebih ramai kanak-kanak di komuniti miskin dan kurang mendapat perkhidmatan, di samping meningkatkan mutu makanan yang sudah disediakan.

Perkara Utama

• DEN mendapati penerima MBG dalam kalangan pelajar daripada keluarga berada lebih ramai berbanding pelajar miskin, dengan pengagihan tertumpu di kawasan bandar.
• Kajian menggunakan modul Susenas di seluruh negara yang diperkenalkan pada September 2025.
• Penerima kurang kerap tidak hadir ke sekolah, dengan perbezaan amat besar dalam kalangan isi rumah termiskin.
• Kekerapan penerimaan makanan yang lebih tinggi di sekolah dikaitkan dengan pengurangan ketidakhadiran yang lebih besar.
• Dalam kalangan penerima yang menilai makanan sebagai sangat baik, 95 peratus melaporkan motivasi belajar meningkat.
• DEN menggesa menu yang lebih baik serta keutamaan lebih tinggi untuk keluarga miskin, komuniti luar bandar dan wilayah 3T.