Bangladesh sasarkan pelancaran semula NEIR pada Januari 2027 ketika harga telefon menyukarkan tindakan tegas

Sasaran hasil Tk20 bilion berdepan pasaran telefon yang mahal

Bangladesh merancang mengaktifkan semula sistem pengenalan telefon mudah alihnya mulai 1 Januari 2027, dengan menyasarkan import dan penjualan telefon bimbit haram yang menurut anggaran Lembaga Hasil Negara (NBR) menyebabkan kerajaan kehilangan Tk2,000 crore, atau Tk20 bilion, setahun. Telefon yang sudah beroperasi pada rangkaian mudah alih akan didaftarkan secara automatik, manakala kawalan lebih ketat terhadap pemindahan hak milik dan peranti klon akan diperkenalkan kemudian.

Suruhanjaya Pengawalseliaan Telekomunikasi Bangladesh (BTRC) meluluskan rancangan dua fasa bagi Daftar Identiti Peralatan Kebangsaan (NEIR). Bahagian Pengurusan Spektrum suruhanjaya itu akan melaksanakan rancangan berkenaan, dengan kelulusan kerajaan akan dipohon melalui Bahagian Pos dan Telekomunikasi.

Pelancaran semula yang dicadangkan itu merupakan percubaan ketiga untuk menjadikan sistem berkenaan beroperasi sepenuhnya sejak percubaan bermula pada 1 Julai 2021. Usaha terdahulu berdepan bantahan peniaga, kekeliruan tentang rekod pendaftaran dan kebimbangan bahawa sekatan terhadap telefon tidak rasmi yang lebih murah akan menyebabkan pengguna berdepan harga lebih tinggi.

Kemampuan membeli sekali lagi menjadi pertimbangan utama kerajaan. Peniaga berkata telefon pintar yang berharga Tk13,000 pada awal 2026 dijual pada harga kira-kira Tk18,000 menjelang September. Ini merupakan kenaikan Tk5,000, atau kira-kira 38 peratus, dalam tempoh pihak berkuasa sedang membuat persediaan untuk kawalan lebih ketat.

Menteri Pos, Telekomunikasi dan Teknologi Maklumat Fakir Mahbub Anam berkata kesan terhadap pembeli perlu dipertimbangkan sebelum telefon haram disekat. Kerajaan mahu telefon bimbit sah yang lebih murah tersedia dan sedang membincangkan matlamat itu dengan pengeluar, di samping mengadakan rundingan dengan pihak perniagaan, kementerian dalam negeri dan pihak berkuasa hasil.

Perkara yang akan diperiksa dalam daftar

NEIR ialah pangkalan data pusat yang membolehkan rangkaian mudah alih memeriksa Identiti Peralatan Mudah Alih Antarabangsa (IMEI) sesebuah telefon. IMEI ialah nombor 15 digit yang mengenal pasti peralatan yang bersambung ke rangkaian. Kad SIM mengenal pasti langganan mudah alih, manakala IMEI mengenal pasti peranti yang menggunakannya.

BTRC mahu pangkalan data itu membantu mengenal pasti telefon yang dikeluarkan atau diimport secara haram, diseludup masuk ke Bangladesh atau dijual selepas duti dan cukai dielakkan. Sekatan rangkaian akan menghalang peranti terjejas daripada menggunakan perkhidmatan mudah alih pada rangkaian negara itu.

Telefon bimbit klon menggunakan IMEI yang disalin daripada peranti lain, sekali gus menyukarkan pengenalpastian kerana telefon berlainan boleh muncul menggunakan nombor yang sama. Menurut minit mesyuarat suruhanjaya itu, fasa pertama yang dirancang tidak akan dapat menyekat telefon bimbit klon.

Agensi keselamatan mengaitkan telefon tidak berdaftar, telefon curi dan telefon klon dengan jenayah terancang, kecurian telefon bimbit dan penipuan yang melibatkan perkhidmatan kewangan mudah alih. Matlamat yang dinyatakan adalah untuk mengenal pasti peranti yang beroperasi pada rangkaian kebangsaan dan mengaitkannya dengan pengguna yang boleh dipertanggungjawabkan.

Telefon sedia ada dan stok belum terjual diberi tempoh peralihan

Telefon bimbit yang sudah aktif pada rangkaian pengendali mudah alih akan didaftarkan secara automatik dalam fasa pertama. Pengimport sah dan pengeluar tempatan juga boleh menyerahkan maklumat IMEI bagi telefon yang telah diimport atau dikeluarkan tetapi belum terjual.

Pengaturan ini akan memastikan perkhidmatan untuk pengguna sedia ada tidak terganggu dan membolehkan perniagaan sah memasukkan stok gudang ke dalam pangkalan data sebelum telefon itu sampai kepada pembeli. Tindakan penguatkuasaan akan tertumpu pada peranti haram yang memasuki pasaran selepas pelancaran semula.

Pengerusi BTRC Emdad-Ul-Bari berkata mekanisme sekatan akan dikenakan terhadap telefon yang dibawa masuk ke Bangladesh selepas sistem itu dilancarkan. Beliau turut berkata status peranti yang sudah digunakan boleh dibetulkan secara berperingkat tanpa mengganggu telefon sedia ada milik pengguna.

Fasa kedua akan memperkenalkan pembatalan pendaftaran, iaitu proses menukar pemilikan yang direkodkan bagi telefon bimbit supaya sistem mencerminkan pemilik sebenar atau pemilik terbaharunya. Hal ini penting apabila telefon dijual atau diserahkan kepada orang lain. Tarikh bagi fasa itu belum ditetapkan kerana ia memerlukan kelulusan lanjut kerajaan; tatacara terperinci pemindahan hak milik dan syarat peralihan akhir untuk pengguna juga masih belum dimuktamadkan.

BTRC menjangkakan sekurang-kurangnya dua bulan publisiti sebelum pelancaran semula. Keputusannya pada 28 September meninggalkan kira-kira tiga bulan sebelum sasaran 1 Januari, sekali gus memberi pihak berkuasa tempoh terhad untuk menerangkan pendaftaran, pengisytiharan stok dan pengendalian peranti sedia ada.

Angka pangkalan data perlu dijelaskan dengan teliti

BTRC berkata NEIR mengandungi kira-kira 770.6 juta nombor IMEI setakat Jun 2026. Daripada jumlah itu, 411.8 juta berada dalam senarai kelabu, iaitu kategori bagi rekod yang tidak dibenarkan. Angka ini bersamaan kira-kira 53.4 peratus daripada nombor IMEI yang disimpan.

Sebuah telefon bimbit boleh mempunyai lebih daripada satu IMEI, manakala beberapa telefon mungkin menggunakan nombor klon yang sama. Oleh itu, angka pangkalan data itu menggambarkan rekod pengenalan, bukannya jumlah telefon fizikal. Ini membantu menjelaskan mengapa skala daftar itu kelihatan jauh lebih besar daripada jumlah peranti yang dijangka sedang digunakan.

Kekeliruan tentang pendaftaran sudah menjadi kebimbangan orang ramai semasa pelancaran pada Januari 2026. Sesetengah pelanggan mendapati jumlah telefon yang dikaitkan dengan kad pengenalan kebangsaan mereka luar biasa besar, lalu bimbang tentang privasi, keselamatan dan penyalahgunaan maklumat peribadi.

Faiz Ahmad Taiyeb, yang ketika itu merupakan pembantu khas kepada ketua penasihat bagi hal ehwal pos, telekomunikasi dan teknologi maklumat, berkata pengendali mudah alih telah memuat naik lebih tiga bilion rekod data telefon bimbit, termasuk maklumat sejarah. Beliau berkata BTRC dan para pengendali sedang berusaha mengarkibkan rekod lama dan memaparkan hanya telefon yang sedang digunakan.

Tiga bilion rekod data sejarah dan 770.6 juta rekod IMEI menggambarkan bahagian yang berbeza dalam proses pendaftaran. Bagi pengguna, persoalan praktikalnya ialah sama ada sistem itu memaparkan dengan tepat peranti yang dikaitkan dengan identiti mereka apabila penguatkuasaan bermula.

Bagaimana Bangladesh sampai ke satu lagi tarikh pelancaran

Pihak berkuasa hasil, telekomunikasi dan keselamatan berulang kali mendesak penguatkuasaan yang lebih menyeluruh. Kertas kerja suruhanjaya itu menyatakan bahawa sekatan automatik terhadap telefon yang diimport secara haram dan kawalan bagi membendung telefon klon tidak diaktifkan selepas percubaan 2021, berdasarkan keputusan kerajaan ketika itu.

Langkah-langkah utama merentasi tempoh lebih lima tahun:

• 1 Julai 2021: NEIR mula beroperasi secara percubaan, tanpa fungsi utama sekatan automatik dan kawalan klon.
• 29 Oktober 2024: Lembaga Hasil Negara meminta BTRC mengambil tindakan terhadap pengelakan cukai telefon bimbit, dengan menyatakan kerugian tahunan sebanyak Tk2,000 crore.
• 28 Jun 2025: Bahagian Pos dan Telekomunikasi memberikan kelulusan awal kepada rancangan pengaktifan semula.
• 1 Disember 2025: Mesyuarat antara kementerian mengarahkan pelancaran penuh pada rangkaian kebangsaan.
• Disember 2025: Peniaga membantah pelaksanaan yang pada awalnya dijadualkan pada 16 Disember. Sasaran pelancaran kemudiannya ditetapkan pada 1 Januari 2026.
• 1 Januari 2026: Sistem dilancarkan tanpa sekatan automatik terhadap telefon bimbit haram, susulan kebimbangan mengenai gangguan sebelum pilihan raya parlimen.
• 9 Jun dan 2 Julai 2026: Surat daripada sebuah agensi keselamatan dan mesyuarat kementerian dalam negeri mengulangi gesaan supaya sistem dilaksanakan sepenuhnya.
• 22 September 2026: Mesyuarat yang dipengerusikan menteri dalam negeri mengesyorkan pelaksanaan dua fasa mulai Januari 2027.
• 1 Januari 2027: Fasa pertama yang dicadangkan akan bermula, tertakluk pada proses kelulusan kerajaan.

Mesyuarat September menghimpunkan wakil Bahagian Pos dan Telekomunikasi, Bank Bangladesh serta agensi penguatkuasaan undang-undang. Penglibatan mereka mencerminkan tumpuan rancangan itu yang merangkumi kutipan cukai, pengenalpastian peranti dan penipuan kewangan.

Bantahan mendedahkan kos peralihan yang sukar

Peniaga telefon bimbit mula mengadakan demonstrasi pada Disember 2025, menuntut cukai import lebih rendah dan penangguhan selama enam bulan hingga setahun. Pada 7 Disember, peniaga menghentikan sekatan jalan raya di luar BTRC sehingga keesokan harinya selepas pengawal selia itu bersetuju membincangkan pembaharuan, sambil menyatakan kedai akan terus ditutup sehingga keputusan muktamad dibuat.

Sekatan jalan raya di Agargaon, Dhaka mengganggu lalu lintas dan menyukarkan akses ke hospital berhampiran. Pesakit menghadapi kelewatan untuk sampai ke kemudahan termasuk Hospital dan Institut Kanak-kanak Bangladesh serta Institut Traumatologi dan Pemulihan Ortopedik Kebangsaan.

Emdad-Ul-Bari bersetuju bahawa mesyuarat suruhanjaya bersama akan membincangkan masalah berkaitan NEIR. Setiausaha Komuniti Perniagaan Mudah Alih, Abu Sayeed Pias, berharap perbincangan itu dapat menyelesaikan pertikaian dan memulihkan kestabilan pasaran.

Bantahan berterusan selepas pelancaran pada 1 Januari 2026. Seramai 45 peniaga telefon bimbit ditahan susulan serangan ke atas pejabat BTRC, dan kedai di seluruh negara ditutup pada 2 Januari. Komuniti Perniagaan Mudah Alih Bangladesh menuntut supaya kes digugurkan, tahanan dibebaskan dan rundingan diadakan antara pihak berkepentingan.

Taiyeb ketika itu memberi jaminan kepada pengguna bahawa telefon bimbit haram atau klon tidak akan diputuskan sambungannya selama tiga bulan. Jaminan itu, bersama usaha membersihkan rekod sejarah, menunjukkan bahawa pelaksanaan sistem berkenaan turut menjadi masalah komunikasi awam dan pengurusan data, selain penguatkuasaan.

Mengapa telefon sah masih mahal

Bangladesh telah membangunkan industri pemasangan dan pembuatan telefon bimbit sepanjang dekad lalu, yang sebahagian besarnya memenuhi permintaan bagi julat harga rendah dan sederhana. Banyak model premium masih bergantung pada import kerana komponen khusus, aturan bekalan yang rumit dan permintaan tempatan yang terhad menyukarkan pengeluaran dalam negara.

Cukai dan duti import bagi telefon pintar yang diimport secara sah dianggarkan sekitar 61.8 peratus. Peniaga menuntut pengurangan, dengan alasan jurang harga yang terhasil mendorong pembeli memilih peranti tidak rasmi.

Kerajaan memutuskan lebih awal pada 2026 untuk mengurangkan duti bagi import telefon bimbit sah, dengan harapan dapat merapatkan jurang itu. Pihak perniagaan berkata kelegaan yang dijangka telah ditenggelami kenaikan kos. Sesetengah jenama sudah menaikkan harga sebanyak Tk500 hingga Tk5,000 sebelum pengurangan duti.

Saifuddin Tipu, pengarah eksekutif Excel Telecom yang mempunyai kaitan dengan Samsung, mengaitkan peningkatan kos pengeluaran dengan masalah bekalan dan harga cip memori global. Beliau berkata pengeluar bergantung pada sebilangan kecil pengeluar cip untuk memenuhi keperluan mereka.

Pengeluar memberi amaran bahawa harga telefon pintar paling murah boleh mencecah Tk25,000 menjelang akhir 2026. Ini merupakan ramalan, manakala kenaikan harga daripada Tk13,000 kepada kira-kira Tk18,000 menjelang September ialah perubahan harga yang menurut peniaga sudah berlaku.

Bagi isi rumah yang perlu menggantikan telefon rosak, perbezaannya dirasai serta-merta: peranti yang sebelum ini dalam lingkungan bajet kini mungkin memerlukan tambahan Tk5,000. Menyekat akses kepada import tidak rasmi yang lebih murah akan menjadikan ketersediaan dan harga telefon ganti yang sah sebagai perkara utama dalam peralihan ini.

Perniagaan mahukan saluran sah pada harga berpatutan

Pengeluar dan peruncit tidak rasmi sama-sama mahukan perubahan dalam pasaran, walaupun keutamaan mereka berbeza. Pengeluar telefon bimbit sah mendakwa sekurang-kurangnya 75 peratus telefon tidak rasmi yang dijual di Bangladesh ialah telefon dibaik pulih atau terpakai. Mereka berhujah bahawa pembeli yang tertarik dengan harga lebih rendah mungkin mendapat peranti yang jangka hayat penggunaannya lebih singkat.

Naib presiden Komuniti Perniagaan Mudah Alih Bangladesh, Shamim Mollah, menggesa supaya cukai dikurangkan, peniaga dilibatkan dalam penggubalan dasar dan import telefon terpakai dibenarkan selepas duti yang ditetapkan dibayar. Beliau menyampaikan permintaan peniaga supaya diberi akses kepada saluran import yang sah:

Berikan kami peluang untuk turut memberikan input. Kurangkan cukai dan berikan kami peluang untuk mengimport,

Ziauddin Chowdhury, pengurus besar negara Xiaomi Technologies Bangladesh, menyokong pasaran telefon bimbit yang lebih teratur tetapi menggesa supaya struktur duti diseimbangkan. Beliau memberi amaran bahawa cukai tinggi dan kenaikan harga telefon pintar global boleh menyebabkan peranti di luar kemampuan pengguna biasa.

Chowdhury turut mengaitkan dasar yang stabil dengan pelaburan dan akses yang adil untuk perniagaan:

Perubahan dasar yang kerap juga tidak menggalakkan pelabur asing. Inisiatif ini perlu mesra pengguna dan mesra perniagaan. Kami membayangkan pasaran telefon pintar yang membolehkan pengguna mendapatkan produk pada harga berpatutan, kerajaan mengutip hasil yang sewajarnya dan semua perniagaan berpeluang beroperasi melalui saluran yang sah,

B M Mainul Hossain, profesor di Institut Teknologi Maklumat Universiti Dhaka, mencadangkan pengurangan duti import bagi komponen seperti kamera, panel paparan dan bateri. Cadangan beliau menyasarkan kos telefon yang dipasang di dalam negara, bukannya bergantung semata-mata pada sekatan di tempat jualan.

Satu lagi tarikh akhir untuk telefon yang terhad kepada 2G

BTRC juga meluluskan pelan hala tuju berperingkat untuk menghentikan penggunaan telefon bimbit yang hanya menyokong rangkaian mudah alih generasi kedua menjelang Disember 2029. Pelan itu akan mengehadkan kelulusan, pembuatan, import dan pemasaran telefon berkenaan.

Pelan hala tuju itu melibatkan teknologi rangkaian yang disokong oleh sesebuah telefon bimbit. NEIR pula melibatkan identiti dan status undang-undang yang direkodkan bagi telefon itu. Oleh itu, sesebuah telefon boleh tertakluk pada keperluan berbeza di bawah kedua-dua dasar, dengan penguatkuasaan pendaftaran dirancang pada Januari 2027 dan peralihan daripada peranti yang terhad kepada 2G berlanjutan hingga Disember 2029.

Bagi pelancaran semula yang akan datang, tugas kerajaan ialah menggabungkan rekod yang tepat, bekalan sah yang mampu dibeli dan peraturan yang boleh dilaksanakan untuk peniaga. Pendaftaran automatik telefon sedia ada dan pengenalan kawalan pemindahan hak milik pada peringkat kemudian bertujuan mengagihkan peralihan itu mengikut masa, manakala cadangan menyekat peranti haram baharu akan mengetatkan kemasukan ke pasaran.

Perkara Utama

• BTRC merancang memulakan fasa pertama pelancaran semula NEIR pada 1 Januari 2027, dengan kelulusan kerajaan sedang dipohon.
• Lembaga Hasil Negara menganggarkan kerugian tahunan akibat pengelakan cukai telefon bimbit sebanyak Tk2,000 crore, atau Tk20 bilion.
• Telefon yang sudah aktif pada rangkaian mudah alih akan didaftarkan secara automatik, dan perniagaan sah boleh menyerahkan maklumat stok belum terjual.
• Fasa pertama akan menyasarkan telefon bimbit haram yang baharu, tetapi kawalan pemindahan hak milik dan sekatan telefon klon akan diperkenalkan kemudian.
• Kenaikan harga telefon, duti import yang tinggi dan bantahan peniaga terdahulu kekal sebagai perkara utama dalam rundingan kerajaan.
• Pelan hala tuju BTRC yang berasingan menyasarkan penghentian penggunaan telefon yang hanya menyokong 2G menjelang Disember 2029.