Indonesia Meneliti Batam dan Halmahera untuk Loji Nuklear Pertama, Sasaran 2032 Semakin Hampir

Batam menyertai usaha pencarian lokasi loji nuklear pertama Indonesia yang semakin meluas

Indonesia sedang mengkaji Batam di Kepulauan Riau serta lokasi di Halmahera, Kalimantan dan Sumatera bagi loji janakuasa nuklear pertamanya, dengan keputusan lokasi dijangka dibuat selewat-lewatnya pada 2027. Usaha pencarian itu menggabungkan beberapa cadangan dengan kapasiti dan jadual berbeza: loji awal berkapasiti 250 megawatt yang disasarkan beroperasi pada 2032, pelan elektrik negara yang memperuntukkan 500 megawatt di dua wilayah, serta cadangan kemudahan terapung berkapasiti 200 megawatt di Halmahera Utara.

Menteri Penyelaras Hal Ehwal Hiliran dan Peralihan Tenaga Bahlil Lahadalia menyebut Batam ketika menyampaikan kenyataan di Kementerian Tenaga dan Sumber Mineral di Jakarta pada 26 Oktober 2026. Beliau berkata keputusan pembinaan akan dibuat selepas kajian kebolehlaksanaan, yang menilai sama ada projek boleh dilaksanakan dengan selamat, dari segi teknikal dan ekonomi di lokasi tertentu.

Bahlil berkata Indonesia telah menjalin kerjasama dengan beberapa negara dalam pembangunan nuklear. Ketika mengulas pencarian lokasi, beliau berkata:

Kerajaan Indonesia telah menjalin kerjasama dengan beberapa negara untuk loji janakuasa nuklear. Salah satu lokasi berpotensi yang sedang dikaji ialah di Kepulauan Riau.

Oleh itu, Batam ialah calon lokasi dan bukannya tapak pembinaan yang telah disahkan. Bahlil turut mengenal pasti Halmahera di Maluku Utara, Kalimantan dan Sumatera sebagai kawasan yang sedang dikaji, dengan kerjasama Rusia dinilai bagi cadangan di Halmahera.

Tugas segera ialah menterjemahkan pilihan wilayah itu kepada lokasi terpilih, reka bentuk projek dan proses pembangunan yang diluluskan. Timbalan Menteri Tenaga Yuliot Tanjung berkata kerajaan perlu menetapkan lokasi sebelum meminta syarikat utiliti elektrik milik negara, PLN, mengadakan tender untuk memilih kontraktor projek.

Mengapa 250, 500 dan 200 megawatt semuanya muncul dalam perancangan

Pelan Perniagaan Bekalan Elektrik PLN bagi 2025 hingga 2034, yang dikenali melalui singkatan bahasa Indonesianya, RUPTL, memperuntukkan kapasiti nuklear sebanyak 250 megawatt untuk Sumatera dan 250 megawatt lagi untuk Kalimantan. Jumlah keseluruhannya ialah 500 megawatt, atau 0.5 gigawatt.

Bahlil sebelum ini menyatakan hasrat untuk memulakan dengan kapasiti yang agak kecil, iaitu 250 megawatt, dengan pembinaan mungkin bermula pada 2027 dan siap menjelang 2032. Yuliot memberikan jangka masa lebih luas, dari 2032 hingga 2034, untuk menyambungkan kapasiti awal 500 megawatt ke grid elektrik.

Angka-angka itu menggambarkan skala berbeza dalam proses perancangan: 250 megawatt untuk pembangunan awal dan 500 megawatt merentasi peruntukan dua wilayah dalam pelan PLN. Loji terapung yang dicadangkan di Halmahera Utara mempunyai reka bentuk tersendiri, iaitu 200 megawatt yang dibekalkan oleh dua unit berkapasiti 100 megawatt setiap satu. Pegawai belum menjelaskan bagaimana cadangan itu akan disepadukan dengan peruntukan bagi Sumatera dan Kalimantan.

Megawatt mengukur kadar sesebuah loji menjana elektrik. Jumlah elektrik sebenar yang dibekalkan dalam tempoh setahun turut bergantung pada kekerapan loji beroperasi dan tempoh loji dihentikan untuk penyelenggaraan atau pengisian semula bahan api. Oleh itu, kapasiti yang diumumkan menggambarkan saiz kemudahan yang dicadangkan, manakala keluaran sebenar kelak bergantung pada reka bentuk dan pengaturan operasi yang dipilih.

28 lokasi calon, dengan lebih banyak lokasi sedang dipertimbangkan

Yuliot berkata pada 22 Oktober bahawa kerajaan telah menyediakan 28 lokasi calon dan sedang mempertimbangkan lokasi tambahan, termasuk pilihan untuk loji nuklear terapung. Beliau menyebut Pulau Bangka, Kalimantan Timur dan Kalimantan Barat antara kawasan yang telah dipertimbangkan.

Bahlil sebelum ini berkata Sumatera dan Kalimantan telah menjalani pemeriksaan kebolehlaksanaan dan menjadi keutamaan sementara. Kenyataan beliau pada 26 Oktober memperluas perhatian umum kepada Batam dan Halmahera, namun keputusan masih bergantung pada kajian lanjut.

Langkah prosedur seterusnya ialah pemilihan lokasi. Menurut urutan yang diterangkan Yuliot, PLN kemudian akan mengadakan tender untuk memilih pihak yang akan melaksanakan projek. Bagi masyarakat di kawasan calon, pemilihan itu akan membawa cadangan tersebut ke arah proses pembangunan setempat yang khusus, termasuk permit dan keperluan alam sekitar.

Pilihan terapung menambah satu lagi dimensi kepada usaha pencarian itu. Selain mempertimbangkan reaktor yang dibina di darat, kerajaan turut meneliti kemudahan yang dipasang pada unit terapung. Cadangan itu masih memerlukan lokasi yang ditetapkan serta kelulusan berkaitan keselamatan, sekuriti dan alam sekitar nuklear.

Cadangan Rusia dan pelabur Indonesia untuk Halmahera

Cadangan di Halmahera Utara mempunyai rangka komersial yang lebih terperinci berbanding usaha pencarian lokasi negara secara menyeluruh. Syarikat nuklear milik negara Rusia, Rosatom, dan PT Pembangkit Listrik Nuklir Indonesia menandatangani perjanjian kerjasama semasa Minggu Tenaga Rusia di Moscow pada 16 Oktober 2026.

Pengaturan yang dicadangkan itu akan menyediakan dua unit jana kuasa terapung FPU-100, masing-masing berkapasiti 100 megawatt. Jumlah gabungan 200 megawatt itu akan membekalkan elektrik ke Halmahera Utara di Maluku Utara. PT Pembangkit Listrik Nuklir ialah syarikat berasingan daripada utiliti elektrik milik negara, PLN.

Unit terapung itu dirancang menggunakan reaktor siri RITM, yang mempunyai pengalaman operasi di atas kapal pemecah ais Rusia berkuasa nuklear. Kemudahan nuklear terapung menjana elektrik menggunakan reaktor yang dipasang pada struktur terapung, dengan bekalan elektrik disasarkan kepada pengguna di darat.

Pelabur Romo Nitiyudo Wachjo, yang juga dikenali sebagai Haji Robert, mempromosikan pembangunan itu melalui PT Pembangkit Listrik Nuklir. Projek tersebut masih memerlukan kajian kebolehlaksanaan, permit, pematuhan terhadap piawaian keselamatan dan sekuriti nuklear serta perlindungan alam sekitar sebelum dapat diteruskan.

Bahlil menyifatkan kerjasama dengan Rusia bagi Halmahera sebagai perkara yang sedang dikaji. Perjanjian itu menetapkan syarikat yang terlibat serta teknologi yang dicadangkan, manakala kelulusan kerajaan dan baki kerja pembangunan akan menentukan sama ada projek itu dibina.

Pemimpin tempatan melihat peluang bekalan elektrik dan pekerjaan di Halmahera Utara

Bupati Halmahera Utara Piet Hein Babua menyatakan sokongan terhadap pelaburan yang dicadangkan itu pada 26 Oktober. Beliau berhujah bahawa penjanaan nuklear boleh menyediakan bekalan elektrik yang banyak dan stabil, sambil membantu wilayah itu memenuhi keperluan tenaga jangka panjangnya.

Piet menekankan keupayaan tenaga nuklear untuk menghasilkan jumlah elektrik yang besar daripada kuantiti bahan api yang kecil. Di loji nuklear, tenaga yang dilepaskan di dalam reaktor menghasilkan haba, yang digunakan untuk menjana elektrik. Proses penjanaan elektrik itu tidak menghasilkan pelepasan karbon dioksida secara langsung daripada pembakaran bahan api.

Ahli perundangan tempatan Iksan Wan daripada Parti Gerindra dan Jumar Mafoloi daripada Parti Amanat Nasional turut menyokong pelaburan itu. Jumar berkata beliau berharap pelaburan tersebut dapat menggalakkan pelaburan lanjut dan mewujudkan pekerjaan untuk penduduk tempatan, khususnya golongan muda.

Jangkaan itu menjelaskan daya tarikan cadangan tersebut di peringkat tempatan: bekalan elektrik yang lebih banyak boleh menyokong industri dan kegiatan ekonomi lain. Pelan yang diterbitkan tidak menyatakan kos projek, harga elektrik atau jumlah pekerjaan tempatan, menyebabkan penduduk belum mendapat maklumat praktikal itu sementara penilaian diteruskan.

Jadual ketat dari pemilihan lokasi hingga bekalan elektrik

Yuliot menganggarkan pembinaan loji nuklear akan mengambil masa tujuh hingga 10 tahun. Amaran beliau bahawa persediaan lokasi perlu dimulakan awal memberi tekanan kepada jadual, khususnya apabila kajian dan keputusan lokasi masih belum selesai.

Permulaan pembinaan pada 2027 diikuti penyiapan pada 2032 akan memberikan tempoh kira-kira lima tahun. Jika anggaran Yuliot digunakan untuk pembinaan yang bermula pada 2027, penyiapan pula dijangka antara 2034 hingga 2037. Jadual itu bergantung pada projek yang dipilih dan takrif pegawai tentang permulaan pembinaan serta kerja yang disiapkan terlebih dahulu.

Tarikh-tarikh utama menunjukkan bagaimana perbincangan komersial, persediaan lokasi dan perancangan negara berjalan serentak:

• 26 Mei 2025: Pelan bekalan elektrik PLN bagi 2025 hingga 2034 diluluskan, termasuk penjanaan nuklear.
• 15 Oktober 2026: Bahlil membincangkan cadangan teknologi nuklear asing di simposium keselamatan tenaga di Tangerang, Banten.
• 16 Oktober 2026: Rosatom dan PT Pembangkit Listrik Nuklir menandatangani perjanjian kerjasama di Moscow.
• 22 Oktober 2026: Yuliot berkata pemilihan lokasi mesti mendahului tender projek PLN dan menyatakan terdapat 28 lokasi calon.
• 26 Oktober 2026: Bahlil mengenal pasti Batam dan wilayah lain yang sedang dikaji.
• 2027: Kerajaan menjangka menetapkan lokasi pertama selewat-lewatnya pada tahun itu; Bahlil turut menyebut kemungkinan pembinaan bermula.
• 2032 hingga 2034: Pegawai menetapkan tempoh ini untuk kapasiti nuklear pertama mula beroperasi, dengan 2032 sebagai sasaran lebih awal.

Peraturan keselamatan dan rakan asing kekal penting

Indonesia sedang membincangkan kerjasama nuklear dengan negara termasuk Rusia, Amerika Syarikat, Korea Selatan dan Jepun. Pada simposium 15 Oktober, Bahlil turut menyenaraikan Jerman dan Kanada sebagai antara negara yang menawarkan kerjasama dalam teknologi nuklear.

Bahlil berkata bakal rakan kerjasama mesti mempunyai keupayaan yang telah diuji dan pengalaman yang terbukti. Pendekatan yang dinyatakannya itu meletakkan penilaian teknikal dan keselamatan sebagai aspek utama dalam pemilihan lokasi serta rakan antarabangsa.

Badan pengawal selia nuklear Indonesia, BAPETEN, turut terlibat dalam penyediaan rangka kerja undang-undang. Haendra Subekti, timbalannya bagi penilaian keselamatan, berkata kerajaan sedang menyemak semula Undang-Undang No. 10 Tahun 1997 mengenai Tenaga Nuklear bagi menangani aspek sekuriti, kesiapsiagaan, kerjasama antarabangsa dan penguatkuasaan undang-undang.

Aspek-aspek itu merangkumi tanggungjawab yang berbeza. Keselamatan merujuk kepada operasi kemudahan yang boleh dipercayai dan perlindungan daripada kemalangan. Sekuriti pula melibatkan perlindungan daripada ancaman yang disengajakan, manakala kesiapsiagaan merangkumi keupayaan bertindak balas terhadap kecemasan. Bagi Indonesia, pembangunan loji bermakna pengaturan ini perlu disediakan seiring dengan pembinaan fizikal.

Nuklear pada awalnya bahagian kecil daripada peluasan yang jauh lebih besar

Pelan PLN menyasarkan tambahan kapasiti sebanyak 69.5 gigawatt menjelang 2034. Pecahan yang dinyatakan ialah 42.6 gigawatt daripada tenaga baharu dan boleh baharu, 10.3 gigawatt daripada penyimpanan tenaga serta 16.6 gigawatt daripada bahan api fosil. Bahagian bahan api fosil itu terdiri daripada 10.3 gigawatt gas dan 6.3 gigawatt arang batu.

Kapasiti nuklear yang dirancang sebanyak 0.5 gigawatt bersamaan kira-kira 0.7 peratus daripada tambahan 69.5 gigawatt itu. Perbandingan tersebut menunjukkan betapa kecilnya program nuklear awal dalam peluasan bekalan elektrik yang lebih luas, meskipun loji pertama Indonesia mendapat perhatian besar.

Penyimpanan tenaga mempunyai fungsi yang berbeza daripada penjana. Ia menyimpan tenaga yang dihasilkan lebih awal dan melepaskannya apabila diperlukan. Penyertaannya bersama penjanaan baharu mencerminkan keperluan mengurus masa bekalan elektrik tersedia, selain jumlah kapasiti penjanaan yang dipasang.

Hasrat nuklear jangka panjang jauh lebih besar. Unjuran tenaga negara membayangkan kapasiti nuklear sebanyak 35 hingga 42 gigawatt menjelang 2060, yang membekalkan sehingga 12.1 peratus daripada bauran tenaga primer Indonesia. Tenaga primer merangkumi tenaga sebelum ditukar kepada elektrik atau bentuk lain yang boleh digunakan, maka peratusan itu menggunakan ukuran yang lebih luas berbanding penjanaan elektrik sahaja.

Mencapai 35 hingga 42 gigawatt bermakna kapasiti nuklear 70 hingga 84 kali ganda daripada 0.5 gigawatt awal dalam pelan PLN. Oleh itu, projek-projek pertama akan memulakan peluasan jangka panjang yang memerlukan lebih banyak lokasi, pelaburan dan pembinaan.

Penyelidikan tempatan menambah satu lagi komponen kepada program

Setiausaha Negara Prasetyo Hadi berkata Badan Riset dan Inovasi Nasional, BRIN, serta badan kerajaan lain mengarahkan penyelidikan nuklear kepada keperluan tenaga dan kesihatan. BRIN membentangkan penyelidikan dan inovasi nuklear di Istana Presiden pada 6 Ogos, termasuk usaha yang bertujuan menyokong pembinaan loji janakuasa nuklear.

Penyelidik turut menyatakan potensi sumber Indonesia sehingga 89,000 tan uranium dan 143,000 tan torium. Bahan-bahan ini berkaitan dengan tenaga nuklear, namun proses menukar sumber di dalam tanah kepada bahan api reaktor yang boleh digunakan memerlukan beberapa peringkat perindustrian.

Usaha penyelidikan dan rundingan dengan rakan asing menangani bahagian berbeza dalam program yang sama. Kerja BRIN berkaitan keupayaan saintifik dan teknikal tempatan, manakala cadangan loji semasa melibatkan pemilihan lokasi, pemerolehan teknologi, pengaturan pembinaan dan pematuhan terhadap keperluan kawal selia.

Bagi Batam, Halmahera dan kawasan calon lain, peristiwa penting seterusnya ialah keputusan lokasi. Pilihan itu akan menentukan tempat pembangunan projek terperinci diteruskan dan membantu menetapkan jadual serta kapasiti yang akan membentuk loji janakuasa nuklear pertama Indonesia yang beroperasi.

Perkara Utama

• Indonesia sedang menilai Batam, Halmahera serta lokasi di Sumatera dan Kalimantan, dengan keputusan lokasi pertama dijangka dibuat menjelang 2027.
• Pelan PLN memperuntukkan 250 megawatt setiap satu untuk Sumatera dan Kalimantan, dengan jumlah keseluruhan 500 megawatt.
• Pegawai menyebut 2032 dan tempoh lebih luas antara 2032 hingga 2034 sebagai waktu operasi awal.
• Rosatom dan PT Pembangkit Listrik Nuklir mencadangkan dua unit terapung dengan jumlah kapasiti 200 megawatt untuk Halmahera Utara.
• Projek Halmahera memerlukan kajian lanjut, permit serta kelulusan keselamatan, sekuriti dan alam sekitar nuklear.
• Indonesia sedang menyediakan pindaan kepada undang-undang tenaga nuklearnya sambil mengusahakan sasaran jangka panjang kapasiti nuklear 35 hingga 42 gigawatt menjelang 2060.