Bil Import Tenaga Indonesia Meluaskan Defisit Luaran ketika Rupiah Jatuh kepada 18,110 bagi Setiap Dolar

Bil tenaga yang lebih besar memberi tekanan kepada rupiah

Defisit akaun semasa Indonesia melebar kepada US$12.49 bilion pada suku kedua 2026, meningkat daripada US$3.58 bilion pada suku pertama, apabila import tenaga yang lebih mahal meningkatkan keperluan negara itu terhadap mata wang asing. Defisit tersebut mencapai 3.34% daripada keluaran dalam negara kasar, berbanding 0.97% tiga bulan sebelumnya.

Gabenor Bank Indonesia Destry Damayanti mengenal pasti keperluan import tenaga yang besar sebagai punca utama kekurangan itu. Tekanan bukan hanya melibatkan minyak: lebihan yang lebih kecil daripada barangan lain, bayaran untuk perkhidmatan dan pendapatan yang dihantar kepada pelabur asing turut membebankan akaun luaran Indonesia.

Rupiah ditutup pada 18,110 bagi setiap dolar AS pada Isnin, 26 Oktober, paras penutupan terlemahnya sejak awal Jun. Harga minyak yang lebih tinggi, ketegangan di Timur Tengah dan aliran keluar dana asing daripada saham domestik menambah permintaan terhadap dolar.

Catatan penutupan meletakkan penurunan harian mata wang itu pada 0.39%. Kemas kini pasaran intrahari menggunakan paras penutupan sebelumnya pada 18,080; berbanding paras itu, kadar penutupan 18,110 menunjukkan penurunan kira-kira 0.17%. Pada pukul 2:12 petang waktu Jakarta, rupiah diniagakan pada 18,133 sebelum pulih sedikit.

Indonesia kini berdepan dua tugas yang saling berkait: mengurangkan mata wang asing yang diperlukan untuk membeli tenaga dan import lain, sambil menarik pelaburan stabil yang mencukupi untuk membiayai jurang tersebut. Bank Indonesia boleh mengurus turun naik mata wang yang mendadak, tetapi perubahan eksport dan pengeluaran yang dicadangkan Destry memerlukan tindakan merentas kerajaan dan industri.

Seberapa cepat defisit itu meningkat?

Angka suku tahunan Bank Indonesia menunjukkan defisit meningkat sebanyak US$8.91 bilion antara suku pertama dengan suku kedua, menjadikannya kira-kira 3.5 kali lebih besar. Bahagiannya daripada KDNK meningkat sebanyak 2.37 mata peratusan.

Akaun semasa menjejaki perdagangan barangan dan perkhidmatan, pendapatan yang merentas sempadan serta pemindahan wang seperti kiriman pulang pekerja di luar negara. Defisit bermakna bayaran ke luar negara bagi kategori tersebut melebihi penerimaan dari luar negara. Perbezaannya perlu dibiayai melalui pelaburan, pinjaman atau sumber luaran lain.

Kemerosotan itu juga ketara berbanding setahun sebelumnya. Suku kedua 2025 mencatatkan defisit kira-kira US$3 bilion, atau 0.8% daripada KDNK. Sepanjang 2025, defisit jauh lebih kecil, kira-kira US$1.5 bilion, atau 0.1% daripada KDNK, apabila lebihan kukuh dalam barangan selain minyak dan gas menyokong imbangan tersebut.

Rentetan peristiwa ini menunjukkan bagaimana tekanan luaran berkembang seiring perubahan kepimpinan dan dasar bank pusat:

• Suku pertama 2026: defisit akaun semasa berjumlah US$3.58 bilion, atau 0.97% daripada KDNK.
• Suku kedua 2026: defisit melebar kepada US$12.49 bilion, atau 3.34% daripada KDNK.
• Jun 2026: rizab pertukaran asing berjumlah US$145.6 bilion.
• 25 Julai 2026: Destry menjadi pemangku gabenor selepas Perry Warjiyo meletak jawatan atas sebab peribadi.
• Ogos 2026: Bank Indonesia mengekalkan kadar faedah untuk bulan kedua berturut-turut selepas kenaikan terkumpul satu mata peratusan sejak Mei.
• 26 Oktober 2026: rupiah ditutup pada 18,110 bagi setiap dolar.

Minyak dan gas menghakis lebihan barangan

Defisit perdagangan minyak dan gas Indonesia meningkat dua kali ganda daripada US$5.09 bilion pada suku pertama kepada US$10.18 bilion pada suku kedua, menurut angka imbangan pembayaran Bank Indonesia. Harga minyak global yang lebih tinggi menjadikan tenaga import lebih mahal.

Lebihan perdagangan bagi semua barangan merosot daripada US$8.2 bilion kepada US$1.3 bilion dalam tempoh yang sama, penurunan US$6.9 bilion, atau kira-kira 84%. Indonesia masih memperoleh lebih banyak daripada eksport barangan berbanding perbelanjaannya untuk import barangan, tetapi penampan itu menjadi jauh lebih nipis.

Import selain minyak dan gas turut meningkat apabila permintaan domestik menyokong pembelian bahan mentah, jentera dan produk pengguna. Pembelian ini mempunyai tujuan berbeza: jentera boleh meningkatkan pengeluaran pada masa depan, manakala bahan mentah memastikan kilang terus beroperasi. Semuanya memerlukan bayaran kepada pembekal luar negara.

Bank Indonesia menyifatkan kemerosotan suku tahunan itu didorong faktor sementara, termasuk harga minyak yang tinggi dan import yang lebih kukuh. Ketua ekonomi Bank Permata, Josua Pardede, menumpukan perhatian kepada komposisi pertumbuhan itu dan keupayaan perniagaan domestik memenuhi permintaan.

Josua menjelaskan mengapa perbelanjaan yang lebih kukuh boleh meningkatkan kebergantungan terhadap import apabila pengeluaran tempatan tidak mencukupi:

"Ini bermakna apabila permintaan domestik mengukuh, kapasiti pengeluaran domestik masih belum dapat memenuhi sepenuhnya permintaan tambahan, menyebabkan sebahagian pertumbuhan disalurkan kepada import," katanya.

Perkhidmatan dan pendapatan pelaburan menambah bil

Defisit perkhidmatan Indonesia melebar pada suku kedua, sebahagiannya disebabkan musim haji. Perjalanan dan perkhidmatan berkaitan yang dibeli di luar negara mewujudkan bayaran dalam mata wang asing walaupun tiada barangan fizikal memasuki negara ini.

Defisit pendapatan utama juga meningkat, mencerminkan bayaran seperti dividen kepada pemegang saham asing, faedah yang perlu dibayar kepada pemberi pinjaman luar negara dan keuntungan yang dipindahkan ke luar negara oleh syarikat multinasional. Pembayaran dividen korporat bermusim menyumbang kepada kenaikan suku tahunan itu.

Oleh itu, pelaburan asing muncul dalam akaun dalam dua cara dari semasa ke semasa. Pelaburan baharu membawa wang masuk ke Indonesia, manakala pulangan yang diperoleh pemilik asingnya kemudiannya boleh menjana bayaran ke luar negara. Lebihan barangan yang lebih besar membantu menampung obligasi berulang ini.

Kiriman wang oleh pekerja Indonesia di luar negara menyediakan sumber penerimaan asing yang lebih stabil. Bank Indonesia berkata lebihan pendapatan sekunder, yang merangkumi kiriman wang dan pemindahan lain, kekal agak stabil berbanding suku pertama. Kiriman wang merupakan komponen terbesarnya.

Pelaburan asing menampung sebahagian besar jurang

Akaun modal dan kewangan Indonesia mencatatkan lebihan US$11.95 bilion pada suku kedua. Akaun ini merekodkan aliran pembiayaan, termasuk pembelian sekuriti oleh pihak asing dan pelaburan dalam perniagaan. Aliran masuk itu menampung sebahagian besar kekurangan akaun semasa.

Defisit imbangan pembayaran menyusut kepada kira-kira US$0.9 bilion daripada US$9.1 bilion pada suku pertama. Imbangan yang lebih luas itu merangkumi akaun semasa, urus niaga pembiayaan dan pelarasan statistik. Oleh itu, kedudukan pembiayaan luaran Indonesia bertambah baik pada suku tersebut walaupun akaun semasanya merosot.

Jenis wang yang masuk turut penting. Aliran masuk pelaburan portfolio mencecah US$9.95 bilion, berbanding US$2.78 bilion bagi pelaburan langsung. Aliran masuk portfolio kira-kira 3.6 kali ganda pelaburan langsung. Kategori ini merupakan sebahagian daripada akaun kewangan yang lebih luas, yang turut merangkumi urus niaga lain; oleh itu, jumlahnya berbeza daripada lebihan keseluruhan akaun tersebut.

Pelabur portfolio membeli aset yang boleh diniagakan seperti bon dan saham. Pelabur langsung lazimnya memperoleh kepentingan perniagaan jangka panjang, seperti kilang atau pegangan pemilikan yang besar. Sekuriti biasanya boleh dijual dengan lebih cepat, menyebabkan pembiayaan lebih terdedah kepada perubahan sentimen pelabur.

Josua memberi amaran bahawa dana yang tertarik dengan pulangan mungkin keluar jika keyakinan global merosot, kadar faedah AS meningkat atau kebimbangan mengenai kewangan awam Indonesia bertambah. Tekanan yang timbul boleh menyebabkan rupiah melemah, kos pinjaman kerajaan meningkat dan rizab pertukaran asing merosot.

Rizab menyediakan penampan, sementara hutang perlu dipantau

Indonesia mempunyai rizab pertukaran asing sebanyak US$145.6 bilion pada Jun. Rizab itu menyediakan sumber untuk bayaran luaran dan operasi bank pusat semasa tekanan pasaran.

Hutang luaran berjumlah kira-kira 30.6% daripada KDNK pada suku kedua. Hutang luaran jangka pendek berdasarkan tempoh matang berbaki mencecah 7.2% daripada KDNK. Tempoh matang berbaki mengira hutang yang perlu dibayar dalam tempoh setahun, termasuk pinjaman yang pada asalnya diatur untuk tempoh lebih panjang.

Nisbah hutang luaran jangka pendek kepada rizab meningkat kepada 72.8%, daripada 55.8% pada suku sebelumnya, iaitu kenaikan 17 mata peratusan. Maka, bahagian yang lebih besar daripada jumlah rizab kini diimbangi oleh obligasi yang hampir perlu dibayar balik.

Syafruddin Karimi, profesor di Fakulti Ekonomi dan Perniagaan Universiti Andalas, menyifatkan defisit yang melebar sebagai sebab untuk berhati-hati. Beliau memberi amaran bahawa keadaan pembiayaan global yang lebih ketat atau kenaikan semula harga minyak boleh meningkatkan tekanan terhadap rupiah dan keperluan pembiayaan Indonesia.

Bank Indonesia mengurus tekanan mata wang dan kadar faedah

Destry berkata pada 26 Oktober bahawa Bank Indonesia terus berada di pasaran, memantau pergerakan mata wang serta imbangan antara permintaan dengan penawaran. Bank pusat itu tidak mengubah strategi intervensinya.

Bank Indonesia menggunakan urus niaga spot, yang melibatkan pembelian atau penjualan mata wang untuk penyelesaian hampir serta-merta, bersama kontrak hadapan tanpa serahan di luar negara dan kontrak hadapan tanpa serahan domestik. Kontrak ini membolehkan peserta mengurus pendedahan kadar pertukaran melalui penyelesaian tunai kemudian.

Bank pusat juga perlu mempertimbangkan keadaan pembiayaan domestik. Dalam penilaian parlimen pada Ogos, ketika menjadi calon tunggal yang dicalonkan Presiden Prabowo Subianto untuk jawatan gabenor, Destry berkata kadar Sekuriti Rupiah Bank Indonesia, yang dikenali sebagai SRBI, sedang menurun. Jumlah SRBI tertunggak menyusut daripada paras puncak hampir 1,100 trilion rupiah kepada sekitar 1,050 trilion rupiah.

Pengurangan kira-kira 50 trilion rupiah itu bertujuan menambah kecairan dan merapatkan kadar pasaran dengan kadar semalaman bank pusat. Kecairan ialah wang yang sedia tersedia untuk pinjaman dan urus niaga. Pelarasannya mempengaruhi kadar yang dikenakan institusi kewangan antara satu sama lain dan, akhirnya, keadaan pinjaman dalam ekonomi yang lebih luas.

Destry turut membezakan antara sokongan berkekalan kepada mata wang, seperti akaun luaran yang lebih kukuh, dengan pergerakan jangka pendek yang didorong sentimen pasaran. Pada 26 Oktober, indeks dolar AS turun sedikit sebanyak 0.01% kepada 101.802 pada pukul 3 petang waktu Jakarta, sementara rupiah melemah.

Penggantian tenaga dan eksport menjadi tumpuan

Kerajaan berusaha mengurangkan import tenaga melalui perubahan dalam campuran bahan api, termasuk B50 dan E50. Label ini lazimnya merujuk kepada campuran yang masing-masing mengandungi 50% biodiesel dan 50% etanol, dengan baki campuran terdiri daripada bahan api petroleum.

Pendekatan itu bertujuan menggantikan sebahagian keperluan petroleum import dengan bekalan bahan api alternatif. Destry turut mengenal pasti galakan eksport dan penggantian import sebagai tindak balas utama terhadap defisit akaun semasa. Tarikh pelaksanaan atau anggaran penjimatan mata wang asing bagi B50 dan E50 tidak dinyatakan.

Penggantian import bermaksud menghasilkan dalam negara barangan yang sebaliknya akan dibeli dari luar negara. Dalam sektor tenaga, langkah itu menyasarkan sumber utama permintaan dolar. Dalam sektor pembuatan, bekalan bahan dan peralatan tempatan yang lebih banyak boleh membolehkan pengeluaran berkembang dengan import tambahan yang lebih sedikit.

Syafruddin menggesa penggantian import tenaga bersama eksport barangan pembuatan yang mempunyai nilai tambah lebih tinggi. Pemprosesan barangan menjadi produk yang lebih bernilai sebelum dijual ke luar negara boleh meningkatkan pendapatan eksport, manakala pengurangan kebergantungan terhadap import tenaga akan mengurangkan kategori besar bayaran asing.

Bagi isi rumah, rupiah yang lebih lemah boleh menaikkan kos tempatan produk import dan barangan yang dibuat menggunakan bahan asing. Perniagaan yang membayar pembekal dalam dolar memerlukan lebih banyak rupiah untuk menjelaskan invois dolar yang sama. Syarikat yang memperoleh dolar daripada eksport menerima lebih banyak rupiah bagi setiap dolar, walaupun syarikat yang menggunakan input import turut menghadapi kos lebih tinggi.

Jurang unjuran semakin luas

Institut Penyelidikan Ekonomi Permata mengunjurkan defisit akaun semasa sebanyak 2.5% hingga 3% daripada KDNK bagi keseluruhan 2026. Unjuran tahunan Bank Indonesia yang disebut bersama-sama pengumuman suku tahunan itu lebih rendah, iaitu 0.5% hingga 1.3% daripada KDNK.

Keputusan setahun penuh akan bergantung pada baki suku tahun, termasuk kos minyak, penerimaan eksport, permintaan import dan bayaran pendapatan. Imbangan tahunan Indonesia sebelum ini menunjukkan betapa besar pengaruh pendapatan komoditi terhadap keputusan: lebihan akaun semasa US$13.2 bilion pada 2022 berubah menjadi defisit US$1.6 bilion pada 2023 apabila harga tenaga dan komoditi pertanian global kembali ke paras yang lebih lazim.

Keperluan pinjaman kerajaan menambah satu lagi tekanan yang perlu dipantau. Defisit belanjawan berjumlah 0.76% daripada KDNK pada separuh pertama 2026, sementara unjuran kerajaan bagi keseluruhan tahun ialah 2.85%. Defisit belanjawan merujuk kepada perbelanjaan kerajaan yang melebihi hasil; defisit akaun semasa pula melibatkan urus niaga Indonesia dengan seluruh dunia.

Apabila kedua-duanya memerlukan pembiayaan, kerajaan dan peminjam swasta mungkin menghadapi persaingan lebih sengit untuk mendapatkan dana, khususnya jika pelabur antarabangsa kurang bersedia untuk memberi pinjaman. Tindak balas segera terhadap mata wang terletak pada Bank Indonesia, manakala penambahbaikan yang lebih berkekalan bergantung pada pendapatan eksport, kos tenaga, pengeluaran domestik dan kestabilan pelaburan masuk.

Perkara Utama

• Defisit akaun semasa Indonesia melebar kepada US$12.49 bilion, atau 3.34% daripada KDNK, pada suku kedua 2026.
• Defisit perdagangan minyak dan gas meningkat dua kali ganda kepada US$10.18 bilion, sementara lebihan keseluruhan barangan merosot kepada US$1.3 bilion.
• Rupiah ditutup pada 18,110 bagi setiap dolar pada 26 Oktober, paras penutupan terlemahnya sejak awal Jun.
• Aliran masuk pelaburan portfolio sebanyak US$9.95 bilion mengatasi pelaburan langsung sebanyak US$2.78 bilion.
• Rizab pertukaran asing pada Jun berjumlah US$145.6 bilion, sementara hutang yang hampir perlu dibayar balik meningkat berbanding rizab.
• Bank Indonesia meneruskan intervensi mata wang ketika kerajaan berusaha menggantikan tenaga import dan mengukuhkan eksport.