Indonesia Rancang Perbelanjaan Rp 1,300 Trilion, Hasil Uji Janji Hadkan Defisit

Perbelanjaan lebih besar pada suku akhir, janji belanjawan ketat

Indonesia merancang membelanjakan kira-kira Rp 1,300 trilion dalam tiga bulan terakhir 2026, mempercepat perbelanjaan awam untuk menyokong pertumbuhan sambil berikrar mengekalkan defisit belanjawan hampir 2.85% daripada keluaran dalam negara kasar. Perbelanjaan itu dijangka meningkat Rp 100 trilion, atau kira-kira 8.3%, berbanding tempoh sama pada 2025.

Suahasil Nazara menggariskan rancangan itu selepas bertemu Presiden Prabowo Subianto di kompleks istana presiden di Jakarta pada 19 Oktober. Perkhidmatan awam, perlindungan sosial dan bantuan makanan antara keutamaannya, dengan bantuan makanan bagi suku keempat sudah mula diagihkan.

Kerajaan berdepan dua tugas serentak: menyalurkan wang kepada perkhidmatan dan isi rumah dengan cukup pantas untuk menyokong kegiatan ekonomi, serta mengutip hasil yang mencukupi bagi mengehadkan jurang antara pendapatan dengan perbelanjaan. Angka Kementerian Kewangan menunjukkan perbelanjaan sehingga September mencecah Rp 2,660 trilion, berbanding sasaran setahun penuh kira-kira Rp 3,840 trilion.

Jika ditambah dengan perbelanjaan suku akhir yang dirancang, jumlah perbelanjaan tahunan akan mencecah kira-kira Rp 3,960 trilion, sekitar Rp 120 trilion melebihi sasaran itu. Ahli ekonomi berkata hasilnya bergantung pada kutipan hasil, kos pembiayaan dan sama ada program menyediakan perkhidmatan serta pekerjaan yang bermanfaat.

Suahasil, pegawai kewangan yang membentangkan rancangan perbelanjaan kerajaan, menjelaskan kesan yang disasarkan dalam sidang media di istana:

Belanjawan negara akan membelanjakan kira-kira Rp 1.3 kuadrilion pada suku keempat 2026, lebih tinggi berbanding Rp 1.2 kuadrilion yang dibelanjakan dalam tempoh sama tahun lalu. Ini akan merangsang kegiatan ekonomi, termasuk melalui perkhidmatan awam kerajaan dan perlindungan sosial.

Rp 1.3 kuadrilion dan Rp 1,300 trilion merujuk kepada jumlah yang sama. Cadangan itu melibatkan perbelanjaan merentas belanjawan negara, yang dikenali di Indonesia sebagai APBN.

Seberapa pantas perbelanjaan perlu meningkat?

Perbelanjaan kerajaan purata Rp 295.6 trilion sebulan dari Januari hingga September. Untuk membelanjakan Rp 1,300 trilion sepanjang Oktober, November dan Disember, kerajaan perlu membelanjakan kira-kira Rp 433 trilion sebulan, sekitar 47% lebih tinggi berbanding kadar bulanan sebelumnya.

Suku akhir akan merangkumi hampir satu pertiga daripada jumlah tahunan tersirat sebanyak Rp 3,960 trilion. Oleh itu, peningkatan ini jauh lebih besar daripada kenaikan 8.3% berbanding suku sama tahun lalu: kementerian dan agensi juga perlu melaksanakan program dengan jauh lebih pantas berbanding sembilan bulan pertama.

Angka Kementerian Kewangan menunjukkan perbelanjaan sudah meningkat. Jumlah perbelanjaan kerajaan sehingga September naik 19% berbanding setahun sebelumnya, manakala perbelanjaan kerajaan pusat mencecah Rp 2,060 trilion, meningkat 29.6%. Perbelanjaan kerajaan pusat ialah sebahagian daripada jumlah perbelanjaan negara yang lebih luas.

Suahasil menjangkakan tambahan wang itu akan meningkatkan sumbangan perbelanjaan awam kepada kegiatan ekonomi. Bagi isi rumah, kesan paling segera mungkin dirasai melalui bantuan dan perkhidmatan awam. Bagi pengurus program, cabarannya ialah menyalurkan manfaat tersebut dalam baki bulan yang ada sambil terus mengawal kos dan pelaksanaan.

Tarikh penting di sebalik usaha meningkatkan perbelanjaan

Pengumuman Oktober menyusuli pemantauan belanjawan selama beberapa bulan dan komitmen terdahulu kepada parlimen. Perkembangan utama termasuk:

• Julai 2026: Kerajaan membentangkan unjuran defisit kira-kira 2.85% daripada KDNK kepada Jawatankuasa Belanjawan parlimen, menurut Suahasil.
• Akhir Ogos 2026: Kementerian Kewangan meletakkan defisit pada 0.93% daripada KDNK dan baki primer pada lebihan Rp 154 trilion.
• 21 September 2026: Ahli ekonomi CORE Indonesia, Yusuf Rendy Manilet, memberi amaran bahawa peningkatan perbelanjaan yang lazim pada suku akhir boleh mendorong defisit menghampiri unjuran 2.85%.
• Akhir September 2026: Defisit mencecah Rp 319 trilion, bersamaan 1.24% daripada KDNK.
• 19 Oktober 2026: Suahasil mengumumkan unjuran perbelanjaan Rp 1,300 trilion selepas bertemu Prabowo.
• Oktober hingga Disember 2026: Kerajaan berhasrat mempercepat perbelanjaan sambil meneruskan langkah kecekapan belanjawan.

Baki primer mengukur hasil berbanding perbelanjaan sebelum pembayaran faedah. Lebihan primer pada Ogos bermakna hasil melebihi perbelanjaan tidak termasuk faedah, walaupun belanjawan mencatatkan defisit selepas kos faedah diambil kira.

Hasil akan menentukan ruang yang masih ada

Yusuf Rendy Manilet, ahli ekonomi di Center of Reform on Economics, menghuraikan pengiraan di sebalik risiko fiskal itu. Dengan anggaran KDNK nominal kira-kira Rp 25,700 trilion, perbelanjaan tahunan Rp 3,960 trilion dan hasil Rp 3,153.6 trilion, defisit akan mencecah kira-kira Rp 807 trilion, atau sekitar 3.14% daripada KDNK.

Defisit ialah jumlah lebihan perbelanjaan kerajaan berbanding hasil. KDNK mengukur nilai barangan dan perkhidmatan yang dihasilkan dalam ekonomi; KDNK nominal menyatakan nilai itu pada harga semasa. Perbandingan defisit dengan KDNK membantu menunjukkan saiz jurang belanjawan berbanding ekonomi.

Berdasarkan andaian Yusuf, hasil perlu mencecah kira-kira Rp 3,228 trilion untuk mengekalkan defisit pada 2.85% daripada KDNK. Jumlah itu sekitar 102% daripada sasaran hasil Rp 3,153.6 trilion yang digunakan dalam pengiraannya. Untuk mengekalkan defisit di bawah 3%, hasil sekurang-kurangnya perlu mencapai kira-kira Rp 3,190 trilion.

Satu lagi angka unjuran yang disebut dalam perbahasan itu meletakkan hasil tahunan pada Rp 3,208.1 trilion. Ketua ahli ekonomi BCA, David Sumual, berkata pencapaian unjuran itu akan membantu kerajaan mengekalkan defisit hampir 2.85%. Pengiraan Yusuf memerlukan hasil kira-kira Rp 20 trilion lebih tinggi kerana andaian perbelanjaan dan KDNK beliau menghasilkan imbangan belanjawan yang berbeza.

Hasil sehingga September mencapai 74.2% daripada sasaran dan meningkat 25.5% berbanding setahun sebelumnya, menurut angka yang dipetik Yusuf. Ini memberi kerajaan asas kutipan yang besar menjelang suku akhir, namun hasil akhirnya masih bergantung pada baki bulan yang ada.

Angka defisit yang mana sedang dipertahankan kerajaan?

Suahasil berulang kali menyebut kira-kira 2.85% daripada KDNK sebagai unjuran defisit yang dibentangkan kepada parlimen pada Julai dan sasaran kerja kerajaan sehingga Disember. Beliau turut dipetik menyebut angka 2.58% dalam laporan Oktober mengenai pengumuman itu; kenyataan berulang di istana mengenal pasti 2.85% sebagai unjuran pada Julai.

Reka bentuk belanjawan asal yang dipetik Yusuf memperuntukkan defisit Rp 689.1 trilion, bersamaan 2.68% daripada KDNK. Oleh itu, unjuran lebih tinggi, iaitu 2.85%, mencerminkan jangkaan jurang yang lebih besar berbanding rancangan asal.

Pengalaman Indonesia pada 2025 menjelaskan sebahagian kebimbangan itu. Defisit pada penghujung tahun tersebut mencecah Rp 695.1 trilion, atau 2.92% daripada KDNK, melebihi sasaran asal Rp 616.2 trilion, atau 2.53%. Jurang akhir itu Rp 78.9 trilion lebih besar berbanding rancangan asal.

Ketua ahli ekonomi Maybank Indonesia, Juniman, memberi amaran bahawa perbelanjaan terlalu agresif tanpa hasil yang mencukupi boleh mendorong defisit melepasi had undang-undang sebanyak 3% daripada KDNK. Beliau menggesa kerajaan menilai semula keupayaan perbelanjaan, keutamaan dan kecekapan sebelum membuat komitmen perbelanjaan yang tidak mampu disokong oleh hasil.

Bantuan makanan berdepan tekanan harga

Indonesia memasuki suku akhir selepas mencatat pertumbuhan ekonomi 5.45% pada separuh pertama 2026, menurut angka yang dibentangkan Suahasil. Inflasi tahunan berada pada 3.28% pada September. Beliau menyifatkan ekonomi sebagai berdaya tahan meskipun berdepan cabaran luaran, termasuk tekanan inflasi di Amerika Syarikat dan ketidaktentuan di Eropah.

Harga makanan menimbulkan kebimbangan lebih segera bagi isi rumah yang menerima bantuan. Inflasi dalam kategori makanan bergejolak, yang merangkumi makanan dengan harga yang boleh berubah dengan ketara, dilaporkan pada 5.03% pada September. Angka itu 1.75 mata peratusan lebih tinggi berbanding kadar inflasi keseluruhan.

Wijayanto Samirin, ahli ekonomi kanan di Universiti Paramadina, memberi amaran bahawa sokongan terhadap penggunaan perlu disertai bekalan makanan yang mencukupi. Bantuan tunai memberi keluarga lebih banyak wang untuk dibelanjakan. Jika bekalan terhad, permintaan yang lebih kukuh boleh menambah tekanan terhadap harga.

Makanan yang diagihkan secara langsung membantu memenuhi keperluan penerima tanpa menghendaki mereka membeli sendiri barangan tersebut. Wijayanto berkata kesan kedua-dua pendekatan bergantung pada keadaan pasaran dan pengagihan. Ukuran praktikalnya ialah sama ada bantuan meningkatkan akses kepada makanan sementara bekalan masih tersedia pada harga berpatutan.

Suahasil berkata pengagihan bagi suku keempat sudah bermula, sambil menjelaskan kesan yang disasarkan:

Pengagihan bantuan makanan bagi suku keempat 2026 sudah mula dilaksanakan. Ini akan menggalakkan penggunaan dan meningkatkan sumbangan perbelanjaan kerajaan kepada kegiatan ekonomi.

Kecekapan melibatkan program makanan percuma

Suahasil berkata kecekapan belanjawan akan diteruskan sehingga penghujung 2026 sementara program keutamaan kekal beroperasi. Beliau menyifatkan matlamatnya sebagai melaksanakan hasil program yang dirancang dengan menggunakan sumber secara lebih cekap, bukannya memotong semua belanjawan.

Program Makanan Percuma Berkhasiat, dikenali sebagai Makan Bergizi Gratis atau MBG, menjadi contoh utamanya. Beliau berkata perubahan pengurusan di Agensi Pemakanan Negara membuka peluang untuk menambah baik penggunaan peruntukan program itu.

Keluarga sudah merasai pelarasan nyata selepas kerajaan mengurangkan pengagihan makanan mingguan daripada enam hari kepada lima hari mulai 31 Mac, dengan sasaran penjimatan tahunan kira-kira Rp 40 trilion. Ketika itu, program berkenaan memberi khidmat kepada 61 juta orang dan mempunyai peruntukan 2026 sebanyak Rp 335 trilion. Kawasan terpencil dan tempat yang mencatat kadar bantut tinggi mengekalkan pengagihan enam hari seminggu.

Perubahan terdahulu itu menunjukkan bagaimana keputusan perbelanjaan memberi kesan langsung kepada penerima: perubahan jadual program mengubah sokongan yang diterima isi rumah. Suahasil tidak memberikan anggaran penjimatan atau jadual pelaksanaan terperinci bagi perubahan pengurusan terkini yang disebutnya pada Oktober.

Adakah perbelanjaan tambahan akan mendorong pertumbuhan menghampiri 6%?

David Sumual, ketua ahli ekonomi BCA, menjangkakan perbelanjaan kerajaan yang lebih tinggi akan menyokong kegiatan ekonomi, tetapi pertumbuhan dijangka kekal sekitar 5% dan bukannya meningkat dengan jelas ke arah 6%. Beliau berkata kesannya bergantung pada sumber pembiayaan dan sektor yang menerima wang tersebut.

Ekonomi Indonesia berkembang 5.39% berbanding setahun sebelumnya pada suku keempat 2025, ketika perbelanjaan kerajaan mencapai Rp 1,200 trilion. Kenaikan Rp 100 trilion dalam rancangan tahun ini memberikan sokongan perbelanjaan awam tambahan kepada ekonomi, manakala kesan akhirnya bergantung pada perkara yang disampaikan serta tindak balas isi rumah dan perniagaan.

David menggesa peruntukan yang mempunyai kesan pengganda besar. Ini bermakna pembayaran awal menjana kegiatan susulan: wang yang dibayar melalui sesuatu program mungkin dibelanjakan oleh penerima atau pembekal, sekali gus menyokong perniagaan dan pekerja lain.

Wijayanto turut menggesa kerajaan menilai perbelanjaan berdasarkan sama ada wang itu sampai kepada golongan sasaran dan mewujudkan pekerjaan. Beliau memberi amaran bahawa pelaksanaan yang tertumpu pada penghujung tahun boleh mengurangkan kecekapan, terutama apabila persediaan dan pengawasan program dipercepatkan.

Wijayanto mengaitkan corak berulang itu dengan peraturan yang rumit dan kesukaran melaksanakan belanjawan merentas beberapa tahun. Perancangan yang lebih baik dari tahun ke tahun, katanya, akan membolehkan program berjalan mengikut jadual yang lebih teratur. Beliau turut menggesa penyelarasan dengan Bank Indonesia dan Pihak Berkuasa Perkhidmatan Kewangan bagi mengekalkan kestabilan sambil menyokong pertumbuhan.

Kos pinjaman menambah satu lagi kekangan

Yusuf berkata pinjaman kerajaan sehingga September mencecah Rp 494.3 trilion, manakala pembayaran faedah menghampiri 19% daripada hasil negara. Pada kadar itu, hampir Rp 19 daripada setiap Rp 100 yang dikutip akan digunakan untuk membayar faedah, mengurangkan baki untuk perbelanjaan lain.

Pinjaman tambahan mungkin menjadi lebih mahal jika pelabur menuntut pulangan lebih tinggi bagi sekuriti kerajaan, yang dikenali sebagai SBN. Pulangan ialah kadar keuntungan yang dituntut pelabur untuk memegang hutang tersebut. Yusuf memberi amaran bahawa tekanan dalam pasaran bon dan terhadap rupiah boleh meningkatkan kos pembiayaan sekiranya kerajaan gagal menjelaskan cara perbelanjaan tambahan akan dibiayai.

Yusuf mengesyorkan penerbitan unjuran terkini bagi perbelanjaan tahunan, hasil, defisit dan keperluan pembiayaan. Beliau juga mencadangkan penggunaan baki belanjawan terkumpul, yang dikenali sebagai SAL, sebagai alternatif kepada pinjaman baharu jika pembiayaan tidak mencukupi dan kos hutang tinggi.

Oleh itu, bulan-bulan terakhir tahun ini akan menguji beberapa bahagian belanjawan secara serentak: kutipan hasil, pelaksanaan program, bekalan makanan dan kos hutang. Kerajaan telah berkomitmen untuk mempercepat perbelanjaan dan mengekalkan defisit hampir 2.85%; untuk mencapai kedua-dua matlamat, semua bahagian itu perlu kekal selaras sehingga Disember.

Perkara Utama

• Indonesia merancang perbelanjaan kira-kira Rp 1,300 trilion dari Oktober hingga Disember 2026, meningkat Rp 100 trilion berbanding tempoh sama pada 2025.
• Rancangan itu membayangkan perbelanjaan tahunan kira-kira Rp 3,960 trilion, sekitar Rp 120 trilion melebihi sasaran perbelanjaan yang dinyatakan.
• Suahasil berkata kerajaan mengekalkan unjuran defisit hampir 2.85% daripada KDNK.
• Perkhidmatan awam, perlindungan sosial dan bantuan makanan menjadi keutamaan, dengan pengagihan makanan sudah bermula.
• Ahli ekonomi berkata kekuatan hasil, kos pinjaman, bekalan makanan dan pelaksanaan program akan menentukan manfaat serta risiko fiskal.
• Berdasarkan andaian Yusuf Rendy Manilet, hasil perlu mencecah kira-kira Rp 3,228 trilion untuk mengekalkan defisit pada 2.85% daripada KDNK.