Indonesia Berdepan Risiko Diturunkan kepada Status Pasaran Kendiri oleh MSCI, OJK Tangani Kebimbangan Integriti Pasaran

Reformasi diuji dari segi penguatkuasaan

Indonesia mempunyai masa sehingga 30 April 2027 untuk mengemukakan hujahnya menentang cadangan MSCI menurunkan taraf pasaran negara itu, yang boleh menyebabkan sahamnya dikeluarkan daripada indeks pasaran sedang pesat membangun yang menjadi rujukan meluas. Pihak Berkuasa Perkhidmatan Kewangan, yang dikenali sebagai OJK, berkata kebimbangan utama ialah sama ada masalah dagangan dan pemilikan yang melibatkan syarikat seperti Barito Renewables Energy, Petrindo Jaya Kreasi dan Dian Swastatika Sentosa boleh berulang.

Ketika berucap pada 31 Oktober 2026, Agus Firmansyah, ketua pengawalseliaan dan pembangunan pasaran modal, derivatif dan bursa karbon OJK, berkata MSCI mengakui adanya reformasi tetapi masih mahukan langkah pencegahan dan penguatkuasaan yang lebih kukuh. Beliau menjelaskan kebimbangan yang masih ada dalam kalangan penyedia indeks itu:

Walaupun reformasi telah diumumkan, mereka masih bimbang tentang kepincangan pasaran,

Cadangan itu dibuat ketika pasaran merosot teruk. Indeks Komposit IDX penanda aras Indonesia ditutup pada 30 Oktober pada paras 5,057.05, turun 41.52% sejak awal 2026. Pengelasan Indonesia masih dalam proses rundingan, dengan keputusan muktamad dijangka selewat-lewatnya pada 30 Jun 2027.

Oleh itu, tugas segera pihak berkuasa Indonesia lebih luas daripada sekadar mengumumkan peraturan pendedahan baharu. MSCI mahukan bukti bahawa maklumat pemilikan boleh dipercayai, dagangan dapat berjalan dengan baik dan hukuman mampu mencegah salah laku.

Perubahan jika berstatus kendiri

MSCI membina indeks saham yang digunakan dana pelaburan untuk memilih pegangan atau mengukur prestasi. Pengelasannya membantu menentukan negara yang termasuk dalam produk meliputi pasaran maju, sedang pesat membangun dan sempadan.

Pasaran kendiri berada di luar produk indeks pasaran sedang pesat membangun dan sempadan MSCI. Jika Indonesia dipindahkan ke kategori itu, sahamnya akan dikeluarkan daripada penanda aras yang lebih luas tersebut, sekali gus menjejaskan dana yang peraturan pelaburannya mewajibkan mereka mengikuti indeks berkenaan.

Cadangan MSCI pada 16 Oktober melangkaui kemungkinan penurunan taraf kepada status pasaran sempadan yang dibincangkan lebih awal pada 2026. Penyedia itu berkata tahap serius masalah kebolehcapaian pasaran Indonesia wajar menyebabkan status kendiri turut dipertimbangkan. Kebolehcapaian pasaran merujuk kepada kemudahan pelabur membeli, memegang dan menjual saham dengan maklumat yang boleh dipercayai serta keadaan dagangan yang berfungsi.

UBS menganggarkan bahawa penyingkiran itu boleh mencetuskan jualan kira-kira AS$4 bilion oleh dana pasif, yang menjejaki indeks, dan berpotensi tambahan AS$15 bilion daripada pelabur aktif, yang pengurusnya memilih pelaburan. Jika digabungkan, anggaran itu berjumlah aliran keluar berpotensi AS$19 bilion, dengan anggaran pelabur aktif hampir empat kali ganda anggaran dana pasif.

Indonesia akan menjadi ekonomi terbesar dalam kumpulan pasaran kendiri MSCI. FTSE Russell, satu lagi penyedia indeks utama, terus mengelaskan Indonesia sebagai pasaran sedang pesat membangun, menurut Agus. Ini menyebabkan pelabur berdepan pengelasan berbeza daripada penyedia yang berlainan.

Mengapa tiga syarikat menjadi tumpuan pertikaian

OJK mengaitkan kebimbangan MSCI dengan kes yang melibatkan Barito Renewables Energy, yang didagangkan sebagai BREN; Petrindo Jaya Kreasi, yang didagangkan sebagai CUAN; dan Dian Swastatika Sentosa, yang didagangkan sebagai DSSA. Kes-kes itu berkaitan dengan perlakuan dagangan dan penumpuan pemilikan saham.

Bagi Dian Swastatika Sentosa, OJK mendakwa berlakunya manipulasi harga secara terancang. Hasan Fawzi, pegawai OJK, menyifatkan perlakuan yang didakwa itu sebagai:

terancang dan berstruktur

Bagi Barito Renewables dan Petrindo, dakwaan berkaitan saham yang ditawarkan dalam tawaran awam permulaan mereka. Saham itu didakwa sejak awal lagi bertujuan diberikan kepada pihak yang mempunyai kaitan dengan pemegang saham pengawal, lalu menyebabkan pemilikan tertumpu.

Penumpuan pemilikan penting kerana sesebuah syarikat mungkin mempunyai banyak saham tersenarai, tetapi hanya sebahagian kecil yang benar-benar tersedia untuk didagangkan oleh pelabur biasa. Jika pemegang saham yang kelihatan berasingan sebenarnya mempunyai kaitan, hubungan itu perlu didedahkan supaya pelabur dapat memahami siapa yang mengawal bekalan saham tersedia.

Selepas pengumuman MSCI pada Oktober, OJK mengumumkan denda bernilai jutaan dolar terhadap peserta pasaran yang terlibat dalam pelanggaran dagangan berkaitan ketiga-tiga syarikat itu. Agus berkata siasatan telah bermula jauh sebelum pengumuman tersebut. Syarikat-syarikat berkenaan belum memberikan maklum balas segera terhadap permintaan komen yang dilaporkan ketika itu.

Agus berkata MSCI mahukan langkah pencegahan yang disokong hukuman untuk mencegah salah laku berulang dan perbuatan serupa oleh pihak lain. Ini menjadikan tumpuan terarah kepada cara pihak berkuasa mengesan aktiviti mencurigakan dan tindakan yang diambil apabila pelanggaran ditemukan.

Perubahan yang telah dilaksanakan Indonesia

Menurut OJK, MSCI mengakui beberapa reformasi di Indonesia. Pemegang saham dengan pegangan melebihi 1% mesti didedahkan, kategori pelabur telah diperluas daripada sembilan kepada 39, dan pihak berkuasa telah memperkenalkan pelaporan mengenai penumpuan pegangan saham yang tinggi, dikenali sebagai HSC.

Bilangan kategori pelabur yang lebih besar memberi pihak berkuasa maklumat lebih terperinci tentang pemegang saham. Pendedahan pemilikan dan maklumat mengenai pihak berkaitan membantu pelabur menilai jumlah saham yang benar-benar tersedia di pasaran.

Indonesia juga sedang meningkatkan syarat minimum apungan bebas daripada 7.5% kepada 15%. Apungan bebas ialah bahagian saham syarikat yang tersedia untuk dagangan awam, bukannya dipegang oleh pemilik pengawal atau pemegang lain yang dikecualikan di bawah peraturan berkenaan.

Paras minimum yang dicadangkan itu ialah dua kali ganda paras sebelumnya. Bekalan saham awam yang lebih besar boleh memberi pelabur lebih ruang untuk membeli dan menjual, manakala pelaporan yang tepat diperlukan untuk menentukan saham yang layak dikira.

OJK serta institusi yang mengawal selia dan mengendalikan pasaran modal Indonesia sedang melaksanakan reformasi dalam lapan bidang. Selain pendedahan pemilikan dan apungan bebas, agenda itu merangkumi penguatkuasaan lebih kukuh, kerjasama lebih erat antara institusi dan demutualisasi Bursa Saham Indonesia. Demutualisasi mengubah struktur pemilikan bursa supaya pemilikan dan keahlian dipisahkan.

Dua bidang lemah masih menjadi perhatian dalam penilaian

Ketua eksekutif Bursa Saham Indonesia, Jeffrey Hendrik, berkata Indonesia menerima penilaian positif sepenuhnya dalam 10 daripada 18 kategori penilaian MSCI. Enam kategori dinilai positif tetapi masih boleh ditambah baik, manakala dua lagi dinilai negatif.

Dua kategori negatif itu berkaitan dasar pertukaran asing dan aliran maklumat. Jeffrey berkata dasar pertukaran asing berada di luar bidang kuasa langsung institusi pasaran modal, bermakna sebahagian usaha menangani isu itu memerlukan tindakan di luar bursa saham.

Bagi aliran maklumat, MSCI mendapati sesetengah maklumat masih tidak tersedia dalam bahasa Inggeris. Jeffrey berkata bursa telah mengarahkan syarikat tersenarai menerbitkan pendedahan dalam bahasa Indonesia dan bahasa Inggeris, selaras dengan keperluan OJK sedia ada.

Bagi pelabur luar negara, akses tepat pada masanya kepada pengumuman syarikat boleh mempengaruhi keputusan untuk membeli atau menjual saham. Ketiadaan terjemahan menyukarkan mereka menilai perkembangan pada masa yang sama dengan pelabur yang dapat membaca pendedahan asal.

Penilaian itu menunjukkan mengapa beberapa reformasi yang telah diselesaikan belum menamatkan pertikaian mengenai pengelasan. Indonesia mencatatkan keputusan positif dalam kebanyakan kategori, sementara MSCI terus menuntut penambahbaikan dalam bidang tertentu serta bukti bahawa langkah pencegahan dan penguatkuasaan dilaksanakan secara konsisten.

Tarikh akhir reformasi melangkaui keputusan MSCI

Jadual masa untuk meningkatkan apungan bebas menimbulkan cabaran praktikal. Sesetengah syarikat perlu mematuhi syarat itu sebelum keputusan MSCI, manakala yang lain diberi masa sehingga 2028 atau 2029.

Syarikat yang apungan bebasnya melebihi 12.5% tetapi kurang daripada 15% disasarkan memenuhi paras minimum baharu itu menjelang 31 Mac 2027. Syarikat di bawah 12.5% mempunyai jadual berperingkat sehingga 2028. Syarikat dengan permodalan pasaran di bawah Rp5 trilion diberi masa sehingga 2029.

Permodalan pasaran ialah nilai saham tersenarai sesebuah syarikat pada harga semasa. Jadual yang lebih panjang memberi syarikat lebih kecil masa untuk mengubah struktur pemilikan mereka, tetapi menyebabkan sebahagian program reformasi belum selesai ketika MSCI membuat keputusan pengelasannya.

Tarikh-tarikh utama ialah:

• 27 Januari 2026: Pengumuman MSCI menandakan peringkat awal tekanan pasaran pada tahun itu.
• 16 Oktober 2026: MSCI mencadangkan status kendiri, sekali gus mencetuskan jualan besar-besaran di pasaran.
• 31 Oktober 2026: OJK menjelaskan kebimbangan yang masih ada dan tindak balas reformasinya.
• 31 Mac 2027: Sasaran apungan bebas 15% dikenakan kepada syarikat yang sudah melebihi 12.5% tetapi kurang daripada 15%.
• 30 April 2027: Rundingan MSCI dijadualkan berakhir.
• 30 Jun 2027: Keputusan muktamad pengelasan dijangka selewat-lewatnya pada tarikh ini.
• 2028 dan 2029: Tempoh pematuhan apungan bebas yang lebih lewat dikenakan kepada kumpulan syarikat lain.

MSCI menyatakan pengelasan semula akan diteruskan melainkan pihaknya menemukan penambahbaikan yang jelas dalam tadbir urus dan fungsi pasaran. Oleh itu, kemajuan sebelum rundingan berakhir amat penting bagi pihak berkuasa dan syarikat tersenarai.

Sekatan sedia ada mengehadkan perubahan indeks

Sekatan MSCI terhadap sekuriti Indonesia kekal berkuat kuasa sepanjang tempoh rundingan. MSCI tidak akan menambah syarikat Indonesia ke dalam indeksnya, meningkatkan faktor kemasukan asing atau bilangan saham terindeks mereka, mahupun memindahkan saham ke segmen yang merangkumi syarikat dengan nilai pasaran lebih besar.

Faktor kemasukan asing ialah bahagian saham syarikat yang dianggap tersedia kepada pelabur antarabangsa oleh MSCI untuk tujuan pengindeksan. Faktor ini membantu menentukan wajaran sesuatu saham dalam indeks.

MSCI juga akan terus mengeluarkan sekuriti yang dikenal pasti oleh pihak berkuasa Indonesia di bawah kerangka pemilikan tertumpu. MSCI merancang menggunakan data pendedahan pemegang saham untuk melaraskan anggaran apungan bebasnya.

Bagi syarikat tersenarai, sekatan itu mengehadkan peluang untuk dimasukkan atau mendapat wajaran lebih besar dalam penanda aras MSCI sepanjang rundingan berlangsung. Komponen indeks sedia ada juga berdepan penelitian terhadap data pemilikan yang digunakan untuk mengira perwakilan mereka dalam indeks.

Jeffrey berkata bursa akan menjalankan pemeriksaan rawak terhadap laporan syarikat mengenai apungan bebas dan pemegang saham bersekutu. Pengarah yang bertanggungjawab atas pelaporan tidak tepat akan dikenakan tindakan tegas, katanya. Pemeriksaan itu menghubungkan reformasi pendedahan dengan penguatkuasaan yang dituntut MSCI.

Pasaran sudah pun berdepan tekanan berat

Indeks penanda aras Jakarta jatuh 11.57% pada 16 Oktober, kejatuhan harian paling teruk sejak Januari 1998. Gelombang jualan mencetuskan penggantungan dagangan selama 30 minit. Kira-kira AS$60 bilion nilai pasaran terhapus pada hari itu, sebagai sebahagian daripada kerugian terkumpul lebih AS$350 bilion yang dilaporkan ketika itu.

Rupiah jatuh sebanyak 0.8% kepada 18,070 bagi setiap dolar AS sebelum pulih sedikit. Kelemahan mata wang menambah satu lagi kebimbangan bagi pelabur asing kerana nilai pegangan mereka di Indonesia turut bergantung pada kadar pertukaran apabila ditukar kepada mata wang negara masing-masing.

Tekanan berterusan pada penghujung bulan. Dalam minggu berakhir 30 Oktober, Indeks Komposit IDX jatuh 7.03%, daripada 5,439.26 kepada 5,057.05. Permodalan pasaran merosot 7.52% kepada Rp8,862 trilion.

Pelabur asing mencatatkan jualan bersih Rp138.71 bilion pada 30 Oktober, menjadikan jualan bersih terkumpul pada 2026 sebanyak Rp97.92 trilion. Jualan bersih bermakna nilai saham yang dijual melebihi nilai saham yang dibeli.

Agus berkata MSCI hanyalah salah satu faktor yang menyumbang kepada kemerosotan itu. Jangkaan bahawa kadar faedah global akan kekal tinggi, ketegangan geopolitik dan tekanan terhadap rupiah turut membebankan pasaran. Indeks penanda aras itu pernah pulih, meningkat kira-kira 1% pada Julai dan 4.64% pada Ogos.

Pegawai dan pelabur tumpukan perhatian pada kredibiliti

Menteri kanan ekonomi Indonesia, Airlangga Hartarto, mempersoalkan mengapa status kendiri tidak dibincangkan dalam pertemuan dengan MSCI di Bangkok, tidak lama sebelum pengumuman Oktober. Jeffrey berkata bursa akan mendapatkan penjelasan tentang asas cadangan itu.

Menurut Agus, OJK telah berbincang dengan lebih 20 pelabur global mengenai reformasi pasaran. Perbincangan itu berjalan seiring dengan rundingan rasmi, yang akan membolehkan MSCI menilai maklum balas peserta pasaran.

Angus Mackintosh, pakar ASEAN di Aletheia Capital di Singapura, berhujah bahawa pengelasan yang dicadangkan itu tidak menggambarkan keadaan kebanyakan syarikat tersenarai atau ekonomi Indonesia secara keseluruhan. Namun, beliau menyeru supaya hukuman berat dikenakan terhadap pihak yang terlibat dalam manipulasi saham secara terancang.

Mackintosh menggambarkan keadaan itu begini:

Ini amaran yang menyedarkan Indonesia,

Ujian paling segera ialah sama ada syarikat memberikan maklumat pemilikan yang tepat, bursa mengesahkannya dan OJK bertindak berkesan terhadap pelanggaran. Beberapa tarikh akhir apungan bebas jatuh selepas Jun 2027, maka keputusan MSCI turut bergantung pada apa yang dapat dibuktikan oleh pihak berkuasa ketika program reformasi lebih luas masih dilaksanakan.

Perkara Utama

• MSCI sedang berunding mengenai pemindahan Indonesia daripada status pasaran sedang pesat membangun kepada status kendiri, dengan keputusan dijangka selewat-lewatnya pada 30 Jun 2027.
• OJK berkata kebimbangan utama ialah kepincangan pasaran yang berulang serta keberkesanan langkah pencegahan dan penguatkuasaan.
• Reformasi yang diiktiraf termasuk pendedahan pegangan melebihi 1%, penambahan kategori pelabur dan pelaporan pemilikan tertumpu.
• Indonesia merancang menggandakan apungan bebas minimum daripada 7.5% kepada 15%, dengan tarikh pematuhan antara 2027 hingga 2029.
• Sekatan terhadap penambahan saham Indonesia dan peningkatan tertentu dalam perwakilannya dalam indeks MSCI kekal berkuat kuasa.
• Indeks Komposit IDX turun 41.52% pada 2026 setakat 30 Oktober, manakala pelabur asing mencatatkan jualan bersih Rp97.92 trilion.