Indonesia Rancang Kutipan Cukai Digital Lebih Meluas Mulai 9 November, Libatkan Bank dan Fintech

Bank dan platform digital berdepan peranan kutipan yang lebih luas

Indonesia merancang untuk memperluas kutipan cukai digital mulai 9 November 2026, dengan melibatkan bank, syarikat teknologi kewangan dan platform dalam talian dalam usaha mendapatkan hasil daripada transaksi yang terlepas daripada kutipan, menurut Hashim Djojohadikusumo, pengerusi lembaga penasihat Dewan Perniagaan dan Industri Indonesia, atau Kadin.

Hashim mengumumkan tarikh itu pada pembukaan mesyuarat kepimpinan nasional Kadin di Hotel Borobudur, Jakarta Pusat, pada 29 Oktober. Beliau menyebut bank milik kerajaan, bank swasta, Shopee, Lazada dan GoTo antara perniagaan yang dijangka memungut cukai dan memindahkan wang itu kepada kerajaan.

Pengumuman itu dibuat ketika Direktorat Jeneral Cukai, yang dikenali sebagai DJP, membangunkan dua mekanisme kutipan dengan tujuan berbeza. Mekanisme pertama memungut cukai pendapatan daripada penjual domestik melalui pasaran dalam talian. Mekanisme kedua, yang dipanggil SPP-TDLN, memungut cukai nilai tambah ke atas transaksi digital yang melibatkan penyedia luar negara melalui institusi pembayaran yang mengambil bahagian.

Sebahagian kutipan sudah bermula. Ketua Pengarah Cukai DJP, Bimo Wijayanto, berkata empat pasaran dalam talian mula memungut cukai pendapatan di bawah Perkara 22 pada 1 Oktober. Lima platform perbankan dan satu platform fintech juga mula memungut cukai melalui SPP-TDLN menjelang akhir September.

Oleh itu, 9 November ialah tarikh yang ditetapkan Hashim untuk pelaksanaan lebih meluas, selepas beberapa peringkat kutipan terdahulu. Pengumumannya meletakkan sistem pembayaran di tengah-tengah agenda hasil yang bercita-cita tinggi: meningkatkan jumlah penerimaan kerajaan daripada kira-kira 12% keluaran dalam negara kasar kepada 18% dalam tempoh dua hingga tiga tahun.

Apakah perubahan untuk penjual dalam talian?

Peraturan Menteri Kewangan No. 37 Tahun 2025 menyediakan rangka kerja bagi kutipan cukai pendapatan Perkara 22 melalui pasaran dalam talian. Di bawah mekanisme itu, platform yang dilantik memungut 0.5% daripada perolehan penjual domestik, tidak termasuk cukai nilai tambah dan cukai jualan barangan mewah dalam pengiraan.

Perolehan bermaksud hasil jualan sebelum perbelanjaan perniagaan ditolak. Bagi penjual, perubahan praktikalnya ialah pasaran dalam talian menguruskan kutipan cukai pendapatan berkaitan, dan bukannya membiarkan keseluruhan proses kutipan itu kepada peniaga.

Bimo menamakan Shopee, Tokopedia, Blibli dan Lazada sebagai empat pemungut cukai pasaran dalam talian yang dilantik. Senarai ini lebih khusus berbanding rujukan umum Hashim kepada bank, syarikat fintech dan kumpulan korporat seperti GoTo.

DJP berkata mekanisme pasaran dalam talian itu mengubah cara cukai pendapatan peniaga dipungut. Bimo juga berkata ia tidak memperkenalkan kategori cukai baharu dan tidak mengubah kadar cukai nilai tambah.

Pembayar cukai individu dengan perolehan tahunan sehingga Rp500 juta boleh mendapat pengecualian daripada kutipan melalui pasaran dalam talian jika mereka mengemukakan pengisytiharan yang diwajibkan di bawah peraturan. Dokumen itu penting bagi penjual kecil: pengecualian bergantung pada had perolehan serta pengemukaan kenyataan yang diwajibkan.

Bagaimana transaksi digital luar negara diliputi

SPP-TDLN ialah akronim bahasa Indonesia bagi sistem untuk memungut cukai ke atas transaksi digital luar negara. Tumpuannya ialah cukai nilai tambah, yang lazim disebut VAT, bukannya cukai pendapatan yang dipungut daripada penjual domestik di pasaran dalam talian.

VAT ialah cukai yang dikenakan ke atas pembelian bercukai. Cukai pendapatan pula berkaitan pendapatan yang diperoleh seseorang atau perniagaan. Bank atau platform boleh bertindak sebagai saluran kutipan bagi mana-mana mekanisme, tetapi cukai yang mendasarinya dikenakan ke atas perkara yang berbeza.

Bimo berkata pada 15 Oktober bahawa DJP telah bertemu 30 bakal peserta daripada sektor perbankan dan fintech serta memberi mereka masa sehingga November untuk membuat persediaan. Kerja-kerja itu termasuk memastikan infrastruktur dan sistem pembayaran mereka bersedia untuk menjalankan kutipan.

DJP menyelaraskan usaha dengan Pihak Berkuasa Perkhidmatan Kewangan, atau OJK, dan Bank Indonesia. Persediaan itu turut melibatkan integrasi dengan rangkaian pembayaran antarabangsa, termasuk Mastercard dan Visa. Pengeluar instrumen pembayaran ialah institusi yang menyediakan alat pembayaran, seperti kad, kepada pelanggannya.

Jumlah akhir pengeluar instrumen pembayaran yang akan dilantik secara rasmi, liputan penuh transaksi dan peraturan operasi terperinci bagi peluasan pada November belum dinyatakan dalam pengumuman itu. Bimo berkata pelantikan bergantung pada kesiapsiagaan infrastruktur dan sistem setiap institusi.

Transaksi awal menunjukkan skala tugas

DJP merekodkan 5.5 juta transaksi antara 25 September hingga 11 Oktober semasa operasi awal SPP-TDLN. Nilai transaksi yang berpotensi dikenakan cukai berjumlah kira-kira Rp10 trilion.

Dengan menggunakan andaian kadar VAT sebanyak 11%, Bimo menganggarkan potensi cukai berkaitan berjumlah Rp1.1 trilion. Pengiraannya mudah: 11% daripada Rp10 trilion bersamaan Rp1.1 trilion.

Bimo menyifatkan angka itu sebagai sementara ketika sistem sedang distabilkan dan lebih banyak platform membuat persediaan untuk menyertai mekanisme itu. Angka Rp10 trilion merujuk kepada nilai transaksi; angka Rp1.1 trilion ialah anggaran cukai berkaitan nilai itu, bukannya wang yang sudah disahkan diterima oleh perbendaharaan negara.

Lima platform perbankan dan satu platform fintech sudah mengendalikan mekanisme itu menjelang akhir September. Penyertaan mereka memberikan DJP kumpulan awal transaksi untuk dinilai sambil menyediakan rangkaian pemungut yang lebih besar.

Bagi institusi yang mengambil bahagian, tugas segera bersifat teknikal dan pentadbiran: menghubungkan infrastruktur pembayaran dengan proses kutipan serta membuat persediaan untuk memindahkan cukai yang dipungut. Kesan kewangan kepada pelanggan dan perniagaan bergantung pada transaksi yang tertakluk pada peraturan berkenaan.

Tarikh di sebalik pengumuman November

Program cukai digital berkembang melalui beberapa peringkat, dengan kutipan cukai pendapatan pasaran dalam talian dan kutipan VAT digital luar negara berjalan secara serentak.

• Akhir September 2026: Lima platform perbankan dan satu platform fintech mula memungut cukai melalui SPP-TDLN.
• 25 September hingga 11 Oktober: DJP merekodkan 5.5 juta transaksi dengan nilai berpotensi dikenakan cukai kira-kira Rp10 trilion.
• 1 Oktober: Bimo berkata Shopee, Tokopedia, Blibli dan Lazada mula memungut cukai pendapatan Perkara 22 daripada transaksi pasaran dalam talian.
• 15 Oktober: Bimo membincangkan persediaan dengan 30 bakal peserta daripada sektor perbankan dan fintech serta memberi mereka masa sehingga November untuk membuat persediaan.
• 29 Oktober: Hashim mengumumkan tarikh peluasan pada 9 November ketika mesyuarat kepimpinan nasional Kadin di Jakarta.
• 9 November: Tarikh yang ditetapkan Hashim untuk peluasan kutipan cukai digital yang melibatkan bank, syarikat fintech dan platform dalam talian.

Hashim turut berkata kerajaan telah mengambil langkah melalui peraturan presiden untuk menangani kutipan hasil. Kenyataannya meletakkan program digital itu dalam usaha lebih luas untuk memperbaik pentadbiran cukai dan kastam.

Mengapa Hashim mahu hasil mencecah 18% daripada KDNK

Hujah utama Hashim ialah Indonesia mengutip hasil kerajaan yang terlalu sedikit berbanding saiz ekonominya. Beliau menganggarkan jumlah penerimaan, termasuk cukai, duti eksais dan hasil bukan cukai, pada kira-kira 12% daripada KDNK.

KDNK mengukur nilai barangan dan perkhidmatan yang dihasilkan dalam sesebuah ekonomi. Nisbah hasil sebanyak 12% bermakna kerajaan menerima kira-kira Rp12 bagi setiap Rp100 keluaran ekonomi. Hashim mahu angka itu meningkat kepada Rp18.

Dengan menggunakan angka KDNK yang direkodkan sebanyak Rp25,000 trilion, pengiraan di sebalik sasarannya menunjukkan jumlah yang besar. Hasil bersamaan 12% ialah Rp3,000 trilion, manakala 18% ialah Rp4,500 trilion. Perbezaannya ialah Rp1,500 trilion setahun.

Itu merupakan peningkatan enam mata peratusan dalam nisbah hasil dan kenaikan 50% dalam penerimaan berbanding angka permulaan, jika KDNK kekal sama. Hashim mengemukakan pengiraan itu sebagai potensi hasil negara.

Penanda aras beliau ialah Kemboja, yang menurutnya mempunyai nisbah hasil sebanyak 18%. Beliau turut menyebut India pada 20% dan Vietnam pada 23%. Angka negara-negara itu ialah perbandingan yang dibuat Hashim bagi menyokong sasarannya.

Hashim, yang juga berkhidmat sebagai utusan khas Presiden Prabowo Subianto bagi iklim dan tenaga, berkata Indonesia patut mencapai tahap Kemboja dalam tempoh dua hingga tiga tahun. Hujahnya meletakkan tanggungjawab pada usaha menambah baik kutipan oleh pihak berkuasa cukai dan kastam, bukannya kekurangan kegiatan ekonomi.

Ekonomi Rp10,000 trilion di luar rekod

Hashim menganggarkan kira-kira Rp10,000 trilion kegiatan ekonomi berlangsung di luar rekod rasmi dan di luar jangkauan kutipan cukai. Beliau mengaitkan anggaran 35% hingga 40% kegiatan ekonomi yang tidak direkodkan dengan Bank Dunia.

Contoh yang diberikannya ialah perkhidmatan biasa: tukang gunting rambut yang datang ke apartmennya, tukang urut yang menerima bayaran secara langsung, gerai makanan dan salun kecantikan. Beliau menggambarkan pembayaran tunai tanpa resit.

Hashim berkata kegiatan ini merangkumi pekerjaan biasa yang sah. Cabaran yang dihuraikannya ialah ketiadaan rekod transaksi yang dapat membantu pihak berkuasa mengenal pasti kegiatan ekonomi dan melaksanakan peraturan cukai yang berkaitan.

Hashim berkata sistem elektronik, teknologi maklumat dan kecerdasan buatan akan digunakan untuk menambah baik kutipan di bawah undang-undang sedia ada. Dari segi praktikal, rekod transaksi digital boleh memberikan lebih banyak maklumat kepada pihak berkuasa cukai tentang pembayaran yang melalui institusi yang mengambil bahagian.

Contoh yang diberikannya menjelaskan sebab kerajaan tidak hanya menyasarkan perniagaan yang sudah memfailkan akaun terperinci. Rancangan itu berusaha membawa lebih banyak transaksi ke dalam sistem kutipan melalui institusi yang memproses pembayaran, sementara kewajipan cukai kekal tertakluk pada peraturan yang berkenaan.

Anggaran Rp16 trilion mempunyai skop yang lebih kecil

Anggaran Bimo bagi penerimaan cukai daripada kegiatan ekonomi digital ialah kira-kira Rp16 trilion, dengan potensi pertumbuhan sekitar 50%. Beliau menyifatkan anggaran itu sebagai berhati-hati dan berkata penerimaan dalam tempoh tiga tahun sebelumnya berada dalam lingkungan Rp8 trilion hingga Rp12 trilion.

Kegiatan yang dibincangkannya termasuk perdagangan digital, transaksi mata wang, aset kripto dan pelaburan. Beliau mengenal pasti dasar perdagangan elektronik domestik dan SPP-TDLN sebagai langkah yang boleh menyokong tambahan penerimaan.

Hasrat Hashim untuk meningkatkan hasil sebanyak Rp1,500 trilion merangkumi kenaikan hasil kerajaan yang jauh lebih luas. Anggaran Bimo sebanyak Rp16 trilion pula berkaitan kegiatan ekonomi digital. Perbezaan skalanya besar: Rp16 trilion bersamaan kira-kira 1.1% daripada Rp1,500 trilion.

Oleh itu, kutipan digital merupakan satu bahagian daripada program hasil yang dihuraikan Hashim. Untuk mencapai sasaran nasionalnya, peningkatan perlu dilakukan merentas sistem cukai, kastam dan hasil kerajaan lain yang lebih luas, di samping langkah digital.

Angka Bimo juga menunjukkan sebab jumlah transaksi dan penerimaan kerajaan perlu dikira secara berasingan. Jumlah pembayaran digital yang besar menghasilkan hasil cukai mengikut asas cukai, kadar dan peraturan kutipan yang berkenaan.

Makna usaha meningkatkan hasil kepada perbelanjaan

Hashim mengaitkan usaha memperkukuh kutipan dengan pembiayaan keutamaan kerajaan, termasuk program makanan berkhasiat percuma, yang dikenali sebagai MBG, serta koperasi kampung dan kawasan kejiranan bandar Merah Putih.

Beliau menganggarkan defisit belanjawan negara sekitar Rp500 trilion hingga Rp600 trilion. Defisit bermaksud perbelanjaan kerajaan melebihi hasil, lalu mewujudkan jurang yang perlu dibiayai.

Jika dibandingkan dengan hujung atas julat itu, tambahan Rp1,500 trilion akan meninggalkan Rp900 trilion selepas menampung jurang Rp600 trilion, dengan andaian perbelanjaan dan keadaan lain kekal sama. Hashim menggunakan pengiraan itu untuk berhujah bahawa kutipan yang lebih baik boleh mengubah belanjawan menjadi lebihan.

Hashim, yang bercakap sebagai pengerusi lembaga penasihat Kadin dan utusan presiden, menolak anggapan bahawa keadaan kewangan Indonesia mencerminkan ekonomi yang sememangnya lemah:

Indonesia tidak lemah.

Kenyataannya bermaksud "Indonesia tidak lemah." Penyelesaian yang dicadangkannya ialah mengutip lebih banyak hasil yang menurutnya mampu dijana oleh ekonomi sedia ada, dengan menggunakan bank, platform dan sistem digital sebagai saluran kutipan.

Pencapaian praktikal seterusnya ialah 9 November, selepas tempoh persediaan yang diberikan Bimo kepada institusi yang mengambil bahagian. Penjual yang sudah tertakluk pada kutipan melalui pasaran dalam talian berdepan perkara berasingan yang perlu diberi perhatian segera: menyemak peraturan cukai pendapatan yang berkenaan dan, jika layak, melengkapkan pengisytiharan untuk pengecualian penjual kecil.

Perkara Utama

• Hashim Djojohadikusumo mengumumkan peluasan kutipan cukai digital mulai 9 November 2026, dengan melibatkan bank, syarikat fintech dan platform dalam talian.
• Shopee, Tokopedia, Blibli dan Lazada mula memungut cukai pendapatan melalui pasaran dalam talian pada 1 Oktober, menurut DJP.
• Kadar bagi pasaran dalam talian ialah 0.5% daripada perolehan penjual domestik, tidak termasuk VAT dan cukai jualan barangan mewah dalam pengiraan.
• Pembayar cukai individu dengan perolehan tahunan sehingga Rp500 juta boleh layak mendapat pengecualian dengan mengemukakan pengisytiharan yang diwajibkan.
• SPP-TDLN melibatkan VAT ke atas transaksi digital luar negara. Angka awalnya menunjukkan transaksi berpotensi dikenakan cukai bernilai Rp10 trilion dan potensi cukai yang dianggarkan sebanyak Rp1.1 trilion.
• Hashim mahu jumlah hasil kerajaan meningkat daripada 12% kepada 18% daripada KDNK dalam tempoh dua hingga tiga tahun, bersamaan tambahan Rp1,500 trilion setahun berdasarkan angka KDNK yang digunakannya.
• Anggaran cukai digital Bimo sebanyak kira-kira Rp16 trilion meliputi penerimaan yang lebih kecil skopnya berbanding sasaran hasil nasional Hashim.