Indonesia Utamakan Bekalan Elektrik Dalam Negara, Pertikaian Harga Bayangi Rancangan Pembekalan Elektrik kepada Singapura

Jakarta tetapkan syarat bagi rancangan elektrik 3.4 GW

Indonesia berkemungkinan tidak akan mengeksport elektrik dalam masa terdekat, kata Menteri Tenaga dan Sumber Mineral Bahlil Lahadalia di Jakarta pada 2 November 2026, sambil menetapkan syarat harga bagi rancangan membekalkan Singapura dengan elektrik sebanyak 3.4 gigawatt daripada sumber yang menghasilkan pelepasan karbon lebih rendah menjelang 2035.

Bahlil, yang juga berkhidmat sebagai menteri penyelaras bagi hiliran dan peralihan tenaga, berkata Indonesia masih memerlukan bekalan elektrik itu untuk kegunaan dalam negara. Ketika berucap di Istana Presiden, beliau tidak menolak kemungkinan eksport sekiranya pembeli menerima harga yang ditetapkan kerajaannya.

Amaran itu menyusuli keputusan Indonesia mengalihkan 31 juta kaki padu standard gas asli sehari daripada eksport kepada penjanaan elektrik domestik. Singapura menjana kira-kira 95 peratus bekalan elektriknya menggunakan gas asli, menjadikan hubungan bekalan itu penting bagi kedua-dua negara.

Eksport elektrik dan bekalan gas sedia ada ialah bahagian berasingan dalam hubungan tersebut. Projek elektrik yang dicadangkan memerlukan kemudahan penjanaan baharu, kabel penghantaran dan perjanjian lanjut. Gas pula sudah disalurkan melalui paip di bawah kontrak komersial, yang syarat penghantarannya menjadi punca perselisihan.

Apakah harga yang boleh membuka laluan kepada eksport?

Bahlil berkata kerajaan telah mengira harga eksport elektrik yang dicadangkannya. Beliau tidak mendedahkan harga itu atau menyatakan bila eksport boleh bermula.

Di Istana Presiden, menteri itu menjelaskan syarat yang perlu dipenuhi bakal pembeli:

Selagi harganya sesuai dan mereka bersetuju dengan harga kami, maka sudah tentu ia boleh dilakukan. Tetapi jika harganya tidak sesuai, kami akan mengutamakan keperluan dalam negara.

Pada hari yang sama, di Konvensyen dan Pameran Mineral dan Arang Batu 2026 di Jakarta, Bahlil berkata eksport elektrik tidak mungkin berlaku dalam masa terdekat kerana Indonesia masih memerlukan bekalan itu. Kenyataannya di istana menjelaskan bahawa harga yang boleh diterima masih membuka ruang kepada perjanjian.

Pendirian Indonesia itu meneruskan hujah yang dikemukakan Bahlil pada 11 Mei, apabila beliau menggesa supaya syarat dan manfaat yang adil diberikan kepada kedua-dua negara. Pada Julai, beliau berkata rundingan mengenai harga elektrik hijau masih berlangsung. Kenyataan pada November meletakkan bekalan domestik dan penetapan harga kerajaan sebagai pertimbangan utama dalam keputusan itu.

Siapa yang mengawal keputusan eksport?

Danantara, agensi pelaburan berdaulat Indonesia, memainkan peranan utama dalam membangunkan perdagangan elektrik dengan Singapura. Presiden Prabowo Subianto melantiknya untuk menyelia penyertaan Indonesia, manakala portfolio agensi itu merangkumi syarikat utiliti elektrik milik negara, PLN.

Namun, Bahlil berkata kuasa mengeluarkan permit eksport elektrik terletak pada Kementerian Tenaga dan Sumber Mineral. Beliau menggesa Danantara menolak lobi negara-negara yang mahu membeli elektrik Indonesia pada harga lebih rendah.

Di konvensyen perlombongan itu, Bahlil menyatakan pembahagian tanggungjawab secara terus:

Saya sudah mengingatkan Danantara, jangan biarkan mereka melobi anda. Permit di bawah kuasa ESDM, bukan Danantara.

ESDM ialah singkatan bahasa Indonesia bagi kementeriannya. Danantara boleh membantu mengatur pelaburan dan perjanjian komersial, manakala kementerian memutuskan sama ada eksport mendapat kelulusan. Oleh itu, syarikat yang merundingkan projek memerlukan aturan perniagaan yang praktikal serta kebenaran kerajaan.

Pembangunan industri domestik turut menjadi pertimbangan Jakarta. Kilang peleburan, kawasan perindustrian dan pusat data memerlukan bekalan elektrik yang boleh diharapkan. Batam, hab perindustrian dan pusat data yang terletak berhampiran Singapura, menjadi sebahagian daripada rancangan tenaga domestik Indonesia dan rangkaian eksport yang dicadangkan.

Berapakah jumlah elektrik yang menjadi pertaruhan?

Singapura menyasarkan import 6 GW elektrik daripada sumber yang menghasilkan pelepasan karbon lebih rendah menjelang 2035. Jumlah 3.4 GW yang dirancang dari Indonesia bersamaan kira-kira 57 peratus daripada sasaran import itu, berdasarkan pengiraan daripada kedua-dua angka tersebut.

Gigawatt mengukur kapasiti kuasa, iaitu jumlah elektrik yang boleh dibekalkan pada sesuatu masa. Projek Indonesia akan menyumbang sebahagian besar daripada kapasiti import yang dirancang Singapura, dengan penjanaan tenaga boleh baharu termasuk tenaga solar dijangka membekalkan sebahagian besar bekalan itu.

Pihak Berkuasa Pasaran Tenaga Singapura memberikan lesen bersyarat kepada lima projek Indonesia berjumlah 2 GW pada September 2024. Dua lagi projek menerima kelulusan bersyarat bagi tambahan 1.4 GW. Menjelang Ogos 2026, enam projek Indonesia telah mendapat lesen bersyarat, menurut kementerian perdagangan Singapura.

Pembangun masih memerlukan kelulusan dan perjanjian lanjut sebelum penghantaran komersial boleh bermula. Rancangan itu melibatkan kabel elektrik dasar laut, dengan sebahagian bekalan dijangka datang dari kawasan Batam, Bintan dan Karimun di Kepulauan Riau, Indonesia.

Bagi Singapura, yang mempunyai tanah dan sumber tenaga boleh baharu yang terhad, import akan menyediakan satu lagi cara untuk mengurangkan kebergantungan kepada bahan api fosil. Bagi Indonesia pula, projek itu boleh membawa pelaburan dalam penjanaan tenaga boleh baharu dan infrastruktur penghantaran. Rundingan harga akan menentukan cara manfaat dan kos dikongsi.

Bagaimana rundingan sampai ke tahap ini

Indonesia dan Singapura membangunkan inisiatif elektrik itu melalui perjanjian dan pertemuan pemimpin selama beberapa tahun. Syarat terkini Bahlil dibuat selepas kedua-dua kerajaan mengesahkan semula sokongan mereka untuk meneruskan usaha itu.

• September 2024: Singapura memberikan lesen bersyarat bagi import 2 GW elektrik dari Indonesia dan kelulusan bersyarat bagi tambahan 1.4 GW.
• Jun 2025: Kedua-dua negara menandatangani tiga memorandum persefahaman yang meliputi perdagangan elektrik, penangkapan dan penyimpanan karbon serta zon perindustrian mampan di Kepulauan Riau.
• 11 Mei 2026: Bahlil berkata eksport elektrik memerlukan syarat dan manfaat yang adil untuk kedua-dua pihak.
• Julai 2026: Perdana Menteri Lawrence Wong dan Presiden Prabowo mengesahkan semula inisiatif itu dalam pertemuan pemimpin mereka serta menyaksikan perjanjian mengenai pembelian elektrik, infrastruktur penghantaran dan pelan hala tuju.
• 24 Oktober 2026: Indonesia mula mengurangkan eksport gas melalui paip ke Singapura untuk membekalkan penjanaan elektrik domestik.
• 2 November 2026: Bahlil berkata eksport elektrik tidak mungkin berlaku dalam masa terdekat, namun tetap membuka ruang jika pembeli menerima harga Indonesia.

Perjanjian Julai meliputi pembelian elektrik, iaitu komitmen untuk membeli bekalan yang dihasilkan sesuatu projek. Komitmen sedemikian membantu pembangun merancang pendapatan dan mendapatkan pembiayaan. Kenyataan November menetapkan satu lagi syarat sebelum aturan itu dapat menjadi projek yang beroperasi: persetujuan dengan Jakarta mengenai harga eksport.

Ke mana gas Indonesia dialihkan

Pihak berkuasa huluan minyak dan gas Indonesia, SKK Migas, berkata pengalihan gas itu bertujuan melindungi kebolehpercayaan bekalan bahan api domestik untuk penjanaan elektrik. Jumlahnya ialah 31 juta kaki padu standard sehari, terdiri daripada 15 juta dari Natuna dan 16 juta dari Sumatera.

Gas Natuna dihantar kepada PLN Batam melalui saluran paip WNTS–Pulau Pemping–Batam. Bekalan dari Sumatera pula dialihkan melalui saluran paip TGI bagi memenuhi keperluan elektrik di Batam, Bintan dan Sumatera.

Pihak Berkuasa Pasaran Tenaga Singapura berkata pengimport telah memaklumkannya tentang pengurangan sebanyak 17 bilion unit terma British sehari selama 18 hari, iaitu kurang daripada 2 peratus permintaan gas harian Singapura. Unit terma British mengukur kandungan tenaga, manakala kaki padu mengukur isipadu gas.

Bahlil menganggarkan pengurangan itu kira-kira 8 peratus daripada eksport yang terjejas. Peratusan beliau merujuk kepada bekalan eksport tersebut; angka Singapura membandingkan kehilangan tenaga dengan jumlah permintaan gas hariannya. Kedua-dua peratusan itu menggambarkan bahagian yang berlainan dalam sistem tenaga.

Bagi kawasan Indonesia yang menerima bahan api yang dialihkan itu, tujuan segera adalah untuk membekalkan loji janakuasa. Bagi Singapura, pengurangan itu menjejaskan bekalan bahan api sedia ada, sementara cadangan import elektrik masih dalam pembangunan untuk operasi pada masa hadapan.

Pendirian kedua-dua pihak mengenai kontrak

Bahlil berkata penghantaran gas yang dikurangkan itu masih memenuhi keperluan minimum kontrak, iaitu sekitar 91 hingga 92 peratus. Beliau mengaitkan keadaan itu sebahagiannya dengan keperluan penyelenggaraan dan permintaan domestik.

Menteri itu menjelaskan pemahamannya mengenai had kontrak:

Kami hanya mengurangkannya kira-kira 8 peratus. Kami hanya akan melanggar kontrak jika mengurangkannya sebanyak 10 peratus.

Kementerian tenaga Singapura berkata Gas Supply Private Limited akan berhubung dengan pembekalnya bagi menentukan sama ada pengurangan itu merupakan pelanggaran kontrak. Semakan itu bermakna penilaian kontrak antara kedua-dua pihak masih belum dimuktamadkan.

Jurucakap kementerian menyambut baik jaminan Bahlil bahawa penghantaran akan mematuhi perjanjian:

Kami mengalu-alukan penjelasan bahawa pembekal Indonesia akan mematuhi kontrak mereka.

Perdana Menteri Lawrence Wong berkata pada 25 Oktober bahawa Singapura menjangkakan pihak-pihak berkaitan mematuhi komitmen komersial mereka. Bahlil membalas pada hari berikutnya bahawa Indonesia telah memenuhi kewajipannya. Perselisihan itu berkaitan dengan tuntutan kontrak gas sedia ada, di samping rundingan berasingan mengenai syarat eksport elektrik pada masa hadapan.

Mengapa perdagangan LNG menjadi sebahagian daripada pertikaian

Bahlil turut membangkitkan kebimbangan mengenai gas asli cecair, atau LNG, yang dijual kepada syarikat di Singapura. LNG ialah gas yang disejukkan sehingga menjadi cecair supaya boleh diangkut menggunakan kapal. Indonesia juga membekalkan gas kepada Singapura melalui saluran paip.

Pada 29 Oktober, Bahlil berkata beliau percaya sebahagian daripada 148 kargo LNG yang dihantar ke Singapura telah diperdagangkan dan dieksport ke tempat lain. Beliau tidak mengenal pasti penghantaran tertentu atau menyatakan tempoh bagi 148 kargo itu. Beliau turut berkata Indonesia tidak mempunyai rancangan segera untuk mengurangkan eksport LNG ke Singapura.

Kementerian tenaga Singapura menjawab pada 30 Oktober bahawa lebih daripada 50 syarikat yang berpangkalan di Singapura membeli, memasarkan dan memperdagangkan LNG dari seluruh dunia. Bekalan mereka termasuk gas dari Indonesia, Amerika Syarikat, Australia dan Malaysia.

Jurucakap kementerian menjelaskan cara syarikat itu mengatur penghantaran:

Walaupun pedagang yang berpangkalan di Singapura membuat keputusan komersial berkaitan kargo itu, kargo LNG sebenar biasanya bergerak terus dari negara sumber ke negara destinasi dan tidak melalui Singapura secara fizikal.

Kementerian itu berkata gas Indonesia yang diimport melalui saluran paip digunakan dalam negara dan tidak dieksport semula. Peranan Singapura sebagai pusat perdagangan LNG melibatkan syarikat yang mengatur pembelian dan jualan merentas sempadan, dengan kapal biasanya bergerak terus antara negara pengeluar dan pelanggan akhir.

Bahlil kembali menyentuh isu perdagangan pada 2 November, dengan menegaskan sumber Indonesia patut dieksport terus ke negara destinasi dan bukannya melalui negara perantara. Kebimbangannya tertumpu pada pihak yang menerima manfaat komersial daripada perdagangan sumber Indonesia.

Kerjasama diteruskan meskipun terdapat perselisihan

Menteri Luar Singapura Vivian Balakrishnan menyentuh keseimbangan antara keperluan domestik dan kerjasama tenaga semasa lawatannya ke Jakarta dari 27 hingga 29 Oktober. Beliau berkata kerajaan bertanggungjawab memastikan bekalan penting untuk penduduk mereka, manakala kontrak tenaga antarabangsa boleh menarik pelaburan, mengembangkan infrastruktur dan mengurangkan kos melalui skala yang lebih besar.

Balakrishnan menyifatkan kedua-dua matlamat itu serasi:

Bekerjasama dan menjaga keperluan sendiri, kedua-duanya boleh dilakukan. Ia bukan soal memilih salah satu. Ia bukan perkara yang hanya ada dua pilihan.

Menteri Pelaburan Indonesia Rosan Roeslani berkata pada 29 Oktober bahawa komitmen pelaburan Singapura kekal meskipun terdapat perbezaan mengenai gas dan jerebu. Singapura menjadi sumber pelaburan langsung asing terbesar Indonesia sejak 2014, dengan nilai pelaburan mencecah US$17.4 bilion pada 2025.

Shinta Kamdani, timbalan pengerusi Dewan Perniagaan dan Industri Indonesia serta pengerusi Persatuan Majikan Indonesia, berkata beliau tidak melihat penurunan minat pelabur Singapura terhadap ekonomi sebenar. Namun, beliau berkata ketegangan boleh menjejaskan sentimen pasaran kewangan.

Semasa lawatan Balakrishnan, kedua-dua kerajaan turut bersetuju menubuhkan pasukan petugas bersama mengenai jerebu, dengan tumpuan pada perkongsian maklumat dan penyelarasan penguatkuasaan. Perjanjian itu serta rundingan pelaburan yang diteruskan menunjukkan kerjasama berjalan seiring dengan perselisihan tenaga.

Inisiatif elektrik itu sebahagian daripada usaha lebih luas Grid Kuasa ASEAN untuk menghubungkan sistem elektrik serantau. Langkah praktikal seterusnya masih bergantung pada harga, permit dan aturan komersial. Sementara itu, hubungan gas sedia ada bergantung pada penyelesaian syarat penghantaran kontrak oleh pembekal dan pembeli.

Perkara Utama

• Indonesia berkata keperluan elektrik domestik diutamakan, manakala eksport boleh dilakukan jika pembeli menerima harganya.
• Bekalan 3.4 GW yang dirancang dari Indonesia bersamaan kira-kira 57 peratus daripada sasaran import elektrik Singapura sebanyak 6 GW menjelang 2035.
• Kementerian tenaga Indonesia mengawal permit eksport; Danantara menerajui penyelarasan pelaburan dan urusan komersial.
• Indonesia mengalihkan 31 juta kaki padu standard gas sehari kepada penjanaan elektrik domestik.
• Singapura berkata pengurangan gas yang dimaklumkan kepadanya kurang daripada 2 peratus permintaan gas hariannya.
• Penilaian kontrak bagi penghantaran gas yang dikurangkan masih belum dimuktamadkan, sementara kedua-dua negara meneruskan perbincangan mengenai pelaburan dan tenaga.