Macacua menang undian 51–27 untuk mengetuai kerajaan pertama Bangsamoro yang dipilih

Majoriti parlimen menamatkan tujuh tahun peralihan

Abdulraof "Sammy Gambar" Macacua memperoleh 51 undi berbanding 27 undi untuk bekas pemimpin Ahod "Al Haj Murad" Ebrahim pada 30 Oktober 2026, sekali gus menjadi ketua menteri di bawah Parlimen pertama yang dipilih bagi Wilayah Autonomi Bangsamoro di Mindanao Muslim. Undian di Bandar Cotabato itu menamatkan pentadbiran lebih tujuh tahun oleh pihak berkuasa peralihan yang dilantik.

Macacua, 69, bekas komander sayap bersenjata Barisan Pembebasan Islam Moro, memperoleh 10 undi lebih daripada 41 undi yang diperlukan dalam dewan dengan 80 anggota. Seorang ahli parlimen berkecuali dan seorang lagi tidak hadir kerana sakit. Sokongannya mewakili 63.75 peratus daripada keseluruhan anggota Parlimen.

Pengumuman Parlimen Bangsamoro merekodkan bahawa 79 ahli parlimen menghadiri sidang sulung dan anggota mula memegang jawatan pada tengah hari. Penggal mereka berlangsung sehingga 30 Jun 2031.

Macacua sudah pun mengetuai kerajaan interim. Perubahannya ialah asas kuasa beliau: ahli parlimen yang dipilih melalui pilihan raya wilayah pada 14 September memilihnya untuk mengetuai kerajaan tetap, menggantikan pentadbiran yang anggotanya dilantik oleh presiden Filipina.

Amer Zaakaria Rakim daripada Gabungan Besar BARMM memenangi jawatan speaker dengan margin yang sama, menewaskan Mohammad Yacob, 51–27. Kedua-dua keputusan itu memberikan pakatan pemerintah kawalan ke atas kepimpinan eksekutif dan jawatan pengerusi Parlimen, sementara penyokong Ebrahim kekal sebagai kumpulan besar dalam dewan.

Bagaimana ahli parlimen memilih kerajaan

Ahli Parlimen Kitem Kadatuan mencalonkan Macacua, pengerusi Parti Federalis Bangsamoro, manakala Ahli Parlimen Mohagher Iqbal mencalonkan Ebrahim daripada Parti Keadilan Bangsamoro Bersatu. Pengerusi sementara Ishak Mastura mengendalikan proses pencalonan dan pemilihan.

Ahli parlimen mengundi dengan berdiri untuk menunjukkan calon pilihan mereka. Akta Republik No. 11054, Undang-undang Organik Bangsamoro, mensyaratkan sokongan majoriti daripada semua ahli Parlimen, bukan sekadar majoriti mereka yang hadir. Dengan 80 kerusi, ambang kemenangan kekal 41 walaupun seorang anggota tidak hadir.

Macacua mengangkat sumpah di hadapan Sheikh Muslim Guiamaden, wali Bangsamoro atau ketua istiadat, kemudian mempengerusikan pemilihan speaker. Abdulrahman Mangudadatu, ahli parlimen yang tidak hadir, telah memaklumkan sekretariat Parlimen bahawa beliau kurang sihat.

Pengundi Bangsamoro memilih wakil yang kemudiannya memilih ketua menteri daripada kalangan mereka sendiri. Di bawah bekas Wilayah Autonomi di Mindanao Muslim, pengundi memilih gabenor wilayah secara langsung. Sistem baharu ini menjadikan sokongan dalam Parlimen penting untuk membentuk dan menjalankan kerajaan wilayah.

Dewan itu terdiri daripada 40 wakil parti, 32 wakil daerah dan lapan wakil sektor. Kerusi sektor mewakili wanita, belia, pemimpin tradisional, ulama Islam yang dikenali sebagai Ulama, masyarakat Orang Asli bukan Moro dan komuniti peneroka. Lembaga Pengiraan Undi Wilayah Suruhanjaya Pilihan Raya merekodkan 2,018,478 pengundi dalam pilihan raya September, dengan kadar keluar mengundi 84.34 peratus.

Pakatan merentasi kesetiaan parti

Parti Macacua muncul daripada pilihan raya wilayah tanpa memperoleh 41 kerusi yang diperlukan untuk memerintah sendirian. Oleh itu, rundingan antara parti dan ahli parlimen individu menentukan pihak yang mampu membentuk majoriti. Sebelum sidang sulung, Parti Federalis Bangsamoro mendakwa mendapat sokongan 46 ahli Parlimen; Macacua akhirnya memperoleh 51 undi.

Kekalahan Ebrahim turut mendedahkan perpecahan dalam gerakan politik yang menerajui peralihan. Empat wakil daerah daripada Parti Keadilan Bangsamoro Bersatu yang dipimpinnya mengundi menentangnya: Tawakal Midtimbang dari Maguindanao del Sur, serta Hamza Gauraki, Lampa Pandi dan Ahmad Amir Balindong dari Lanao del Sur. Ebrahim mendapat sokongan Ali Sangki daripada Gabungan Besar BARMM.

Presiden Ferdinand Marcos Jr., yang berucap kepada Parlimen sebelum pengundian bermula, berkata majoriti dan kepimpinan Parlimen sudah pun dipersetujui. Beliau berbual sebentar dengan Macacua sebelum meninggalkan dewan sidang.

Kemenangan Rakim yang serupa, 51–27, menunjukkan pakatan itu kekal utuh dalam kedua-dua perebutan jawatan kepimpinan utama. Tanggungjawabnya berbeza daripada Macacua: ketua menteri menjalankan pentadbiran eksekutif, manakala speaker mengendalikan persidangan dalam institusi yang membahaskan undang-undang, meluluskan belanjawan dan meneliti perbelanjaan kerajaan.

Daripada perjuangan bersenjata kepada kem politik yang bersaing

Macacua menentang pasukan kerajaan ketika remaja semasa pemerintahan bapa Presiden Marcos. Beliau kemudian menjadi ketua staf Angkatan Bersenjata Islam Bangsamoro, sayap ketenteraan MILF, sebelum memegang peranan dalam rundingan damai dan pentadbiran awam.

Profil kepimpinan kerajaan wilayah itu menyatakan Macacua berkhidmat dalam Panel Perundingan Damai MILF dan Suruhanjaya Peralihan Bangsamoro, yang menggubal Undang-undang Organik Bangsamoro. Beliau turut membantu membangunkan undang-undang pilihan raya wilayah dan tadbir urus tempatan sepanjang tempoh peralihan.

Macacua berkhidmat sebagai menteri alam sekitar, sumber asli dan tenaga dari 2019 hingga 2022, kemudian menjadi menteri kanan di bawah Ebrahim, dan dilantik sebagai pegawai yang bertanggungjawab bagi wilayah Maguindanao del Norte yang baru diwujudkan pada 2023. Kini beliau mewakili daerah parlimen ketiga wilayah itu.

Keputusan Marcos menggantikan Ebrahim dengan Macacua sebagai ketua menteri interim pada 2025 mendapat tentangan daripada pemimpin kanan MILF. Profil kerajaan wilayah itu menyatakan pelantikan tersebut berlaku pada Februari 2025; pengumuman Parlimen pula meletakkan permulaan tempoh interim beliau pada Mac 2025.

Macacua kemudiannya berpisah daripada kepimpinan Parti Keadilan Bangsamoro Bersatu dan mengetuai Parti Federalis Bangsamoro. Jawatankuasa pusat MILF menuduhnya menerima jawatan interim tanpa perundingan, dan beliau kehilangan jawatan kepimpinan ketenteraannya sebelum pilihan raya. Pertandingan di Parlimen mendedahkan perpecahan itu melalui pencalonan dan undian yang bersaing.

Detik penting yang membawa kepada kerajaan baharu ini merangkumi lebih sedekad:

• 2014: Kerajaan dan MILF menandatangani Perjanjian Komprehensif mengenai Bangsamoro.
• 2019: BARMM ditubuhkan, dengan Ebrahim mengetuai kerajaan peralihan yang dilantik.
• 2023: Macacua menjadi pegawai yang bertanggungjawab bagi Maguindanao del Norte.
• 2025: Macacua menggantikan Ebrahim sebagai ketua menteri interim.
• 14 September 2026: Pengundi memilih Parlimen Bangsamoro tetap yang pertama.
• 30 Oktober 2026: Parlimen memilih Macacua sebagai ketua menteri dan Rakim sebagai speaker.
• 30 Jun 2031: Penggal Parlimen pertama yang dipilih dijadualkan berakhir.

Janji keterangkuman berdepan ujian awal

Macacua menyifatkan mandatnya sebagai amanah, perkataan Arab yang bermaksud kepercayaan atau tanggungjawab. Beliau berjanji untuk berkhidmat kepada rakyat tanpa mengira kesetiaan politik mereka dan meneruskan Agenda Tadbir Urus Bermoral yang dikaitkan dengan Ebrahim.

Dalam ucapan penerimaannya, Macacua menyentuh makna memegang jawatan:

Hari ini bukan sekadar tentang mengambil alih kepimpinan. Ia tentang meneruskan pemenuhan sebuah janji.

Ebrahim menghampiri Macacua untuk mengucapkan tahniah dan memeluknya selepas pemilihan. Dalam kenyataan selepas itu, pengerusi MILF dan presiden Parti Keadilan Bangsamoro Bersatu tersebut berjanji untuk terus berusaha dalam reformasi, keamanan dan pembangunan, sambil menggalakkan penduduk mengambil bahagian dalam pembangunan wilayah itu.

Kerjasama berdepan ujian prosedur serta-merta semasa pemilihan pegawai Parlimen. Ahli Parlimen Mary Ann Arnado, wakil komuniti peneroka yang sehaluan dengan Parti Keadilan Bangsamoro Bersatu, meminta agar pihak minoriti dibenarkan mencalonkan ketua dan timbalan ketua blok mereka. Persidangan berakhir tanpa pemilihan ketua blok minoriti.

Ahli Parlimen Naguib Sinarimbo mempertahankan hak majoriti untuk mengatur kerajaan yang dibentuk oleh pakatannya. Pertikaian itu menyebabkan susunan kepimpinan minoriti belum diselesaikan ketika pentadbiran baharu memulakan penggalnya.

Pembentukan Kabinet dan kerja perundangan bermula

Macacua perlu membentuk Kabinet, dengan majoriti ahlinya dipilih daripada Parlimen, dan mengemukakan platform kerajaan untuk kelulusan ahli parlimen. Di bawah Undang-undang Organik Bangsamoro, beliau juga mencalonkan dua timbalan ketua menteri untuk dipilih oleh dewan.

Dalam sidang sulung, ahli parlimen memilih Hadjimar Matba sebagai timbalan ketua menteri bagi Mindanao Barat Daya dan Mamintal Adiong III sebagai timbalan ketua menteri bagi Mindanao Utara Tengah. Mereka turut memilih 10 timbalan speaker, seorang ketua blok majoriti dan Bantuas Lucman sebagai setiausaha agung.

Pengerusi jawatankuasa dilantik agar Parlimen dapat mula meneliti undang-undang, mengadakan pendengaran awam dan menyemak program kerajaan. Jawatankuasa itu akan menyediakan saluran untuk meneliti cara kementerian membelanjakan wang dan menyampaikan perkhidmatan.

Pendidikan, penjagaan kesihatan, infrastruktur, pertanian dan pekerjaan kini termasuk dalam tanggungjawab perundangan, belanjawan dan pengawasan kerajaan tetap. Bagi penduduk, peralihan kepada pemerintahan pilihan raya akan dirasai melalui keputusan praktikal: jalan mana menerima peruntukan, sama ada sekolah dan klinik mempunyai sumber mencukupi, serta bagaimana bantuan sampai kepada isi rumah yang rentan.

Marcos menggesa ahli parlimen meluluskan undang-undang yang responsif, menambah baik perkhidmatan dan menggunakan sumber awam secara bertanggungjawab. Beliau berkata matlamatnya adalah memastikan manfaat keamanan sampai kepada keluarga Bangsamoro dalam kehidupan seharian mereka.

Komitmen keamanan berterusan selepas pilihan raya

Perjanjian 2014 membuka laluan daripada konflik bersenjata kepada kerajaan berautonomi berparlimen. Anggaran kerajaan menyatakan konflik itu mengorbankan sekurang-kurangnya 150,000 anggota kombatan dan orang awam, manakala jutaan orang kehilangan tempat tinggal sebelum penyelesaian damai dicapai.

MILF berkata lebih 14,000 pejuang masih menunggu proses pelucutan senjata, iaitu proses meninggalkan khidmat bersenjata tersusun di bawah perjanjian damai. MILF berkata sebahagian bantuan sosial dan ekonomi yang dijanjikan kepada kumpulan bekas kombatan terdahulu masih belum ditunaikan.

Keganasan turut menjejaskan pilihan raya pada 14 September. Insiden tembakan dan letupan berlaku, dan Parti Keadilan Bangsamoro Bersatu berkata lima penyokongnya terbunuh. Penyempurnaan peralihan politik menjadikan keselamatan dan baki komitmen damai tanggungjawab berterusan kerajaan dan MILF.

Burhan Undalayan, 57, bekas kombatan MILF dari Nabalawag, memberikan contoh jelas tentang kesan komitmen itu terhadap keluarga. Selepas sakit menyebabkan kakinya dipotong dan menamatkan penglibatannya dalam konflik, beliau menjadi nelayan. Di bawah pentadbiran interim, beliau menerima kaki palsu dan bantuan kewangan melalui program kebajikan orang kurang upaya, yang membantu membayar pendidikan anak-anaknya.

Undalayan berkata beliau telah menasihati anak-anak dan cucu-cucunya supaya tidak menyertai pemberontakan bersenjata:

supaya mereka hanya perlu bersekolah.

Raissa Jajurie, bekas menteri perkhidmatan sosial dan pembangunan yang memasuki Parlimen baharu sebagai wakil Parti Keadilan Bangsamoro Bersatu, menggesa agar kerjasama antara kerajaan wilayah, pihak berkuasa negara dan rakan pembangunan antarabangsa diteruskan. Beliau mengaitkan bantuan kepada penduduk rentan dengan usaha mengekalkan keyakinan terhadap keamanan.

Pekerjaan, pendidikan dan dana di sebalik autonomi

BARMM mempunyai lebih 4.5 juta penduduk. Ekonominya berkembang sebanyak 5.0 peratus pada 2025, disokong sektor perkhidmatan, manakala kadar kemiskinan isi rumah turun kepada 12.8 peratus daripada 26 peratus pada 2023. Ini merupakan penurunan sebanyak 13.2 mata peratusan dalam tempoh dua tahun, menjadikan kadar yang dilaporkan kurang daripada separuh paras sebelumnya.

Wilayah itu sejak sekian lama disifatkan sebagai yang termiskin di negara ini dan mencatat kadar celik huruf terendah. Angka kemiskinan isi rumah yang lebih baharu menunjukkan peningkatan ketara, menjadikan kemajuan berterusan dalam pendapatan dan pendidikan tugas utama pentadbiran yang dipilih.

Bahagian Ekonomi kerajaan interim menggesa kepimpinan baharu memperkukuh pengeluaran tempatan dan mempercepat pelaburan awam. Keutamaan itu menghubungkan pertumbuhan ekonomi dengan pekerjaan, pengangkutan dan akses kepada perkhidmatan di seluruh komuniti yang mengalami konflik selama beberapa dekad.

Pembiayaan negara akan terus menjadi asas belanjawan wilayah. Belanjawan Filipina yang dicadangkan bagi 2027 memperuntukkan secara sementara lebih 115 bilion peso, kira-kira $1.8 bilion, dalam bentuk pindahan kepada BARMM. Jumlah itu masih cadangan, dan pembiayaan muktamad bergantung pada proses belanjawan negara.

Hessa Ladiasan, pelajar universiti berusia 21 tahun dari Datu Odin Sinsuat, berkata beliau mahukan lebih banyak peluang pembelajaran untuk golongan muda, termasuk melanjutkan pengajian di luar negara. Adik perempuannya, Heisei, 15, mahukan persekitaran yang lebih selamat dan penguatkuasaan undang-undang yang tegas. Harapan mereka meletakkan pendidikan dan keselamatan harian seiring dengan tugas institusi kerajaan baharu.

Masyarakat sivil menuntut perlindungan autonomi

Katungod Bangsamoro dan kumpulan masyarakat sivil sekutunya mengalu-alukan Parlimen yang dipilih, sambil menyeru perlindungan lebih kukuh daripada rasuah, dinasti politik dan campur tangan kerajaan negara. Mereka menggesa ketelusan perbelanjaan, pengawasan bebas dan penyertaan awam yang lebih meluas.

Konsortium itu turut mendesak ahli parlimen menangani tuntutan tanah leluhur, perampasan tanah, eksploitasi sumber dan peluang ekonomi yang tidak seimbang. Perikatan Rakyat Moro-Kristian menarik perhatian kepada keluarga yang kehilangan tempat tinggal akibat kepungan Marawi pada 2017 serta ketiadaan tanah dalam kalangan petani Moro dan komuniti Orang Asli bukan Moro.

Katungod Bangsamoro menyatakan harapannya dalam satu kenyataan:

Parlimen baharu mesti menjadikan usaha memerangi rasuah sebagai komitmen utama pentadbirannya.

Fauzea Guiani, pengerusi Anakbayan-Selatan Mindanao, mengkritik campur tangan negara dalam hal ehwal wilayah. Amira Lidasan, setiausaha agung Perikatan Rakyat Moro-Kristian, memberi amaran bahawa keselarasan Macacua dengan pentadbiran Marcos boleh melemahkan kebebasan wilayah. Macacua berjanji untuk bekerjasama secara membina, manakala Marcos menjanjikan sokongan berterusan daripada kerajaan negara.

Penduduk Bandar Cotabato turut merasai kesan serta-merta sekitar majlis perasmian. Kawalan keselamatan polis dan tentera yang dipertingkat mengehadkan pergerakan serta menjejaskan perniagaan, sekali gus menimbulkan rungutan daripada peniaga dan penduduk tentang kehilangan pendapatan. Kebimbangan mereka membawa tuntutan praktikal kehidupan seharian ke tengah-tengah hari yang didominasi upacara politik.

Kepimpinan baharu bermula dengan majoriti yang cukup kuat untuk memilih pegawai utamanya. Tugas seterusnya ialah menukarkan pakatan itu menjadi pentadbiran yang berfungsi, mengatur penelitian Parlimen yang bermakna dan membawa komitmen keamanan yang belum selesai ke dalam keputusan belanjawan dan dasar.

Perkara Utama

• Abdulraof Macacua menewaskan Ahod Ebrahim, 51–27, pada 30 Oktober 2026 untuk mengetuai kerajaan tetap pertama BARMM yang dipilih.
• Seramai 79 daripada 80 ahli Parlimen hadir; seorang berkecuali dan seorang lagi tidak hadir kerana sakit.
• Amer Zaakaria Rakim memenangi jawatan speaker dengan margin 51–27 yang sama.
• Undian itu menamatkan lebih tujuh tahun pemerintahan peralihan yang dilantik selepas pilihan raya Parlimen pada 14 September.
• MILF berkata lebih 14,000 pejuang masih menunggu proses pelucutan senjata di bawah proses damai.
• Pindahan negara kepada BARMM yang dicadangkan melebihi 115 bilion peso bagi 2027, tertakluk pada proses belanjawan.
• Penggal Parlimen pertama yang dipilih berlangsung sehingga 30 Jun 2031.