Bangladesh Menuntut Ekstradisi Hasina Ketika Beliau Bertegas Mahu Pulang pada Disember

Dhaka menuntut penyerahan di bawah perjanjian dengan India

Bangladesh mendesak India menyerahkan bekas Perdana Menteri Sheikh Hasina di bawah perjanjian ekstradisi kedua-dua negara ketika beliau sekali lagi berjanji akan pulang pada Disember meskipun dijatuhi hukuman mati. Menteri Negara bagi Hal Ehwal Luar Humaiun Kobir berkata kerajaan sedang mengusahakan penyerahan melalui saluran kehakiman, sambil menolak persoalan tentang pengeluaran pasport atau pas perjalanan untuk beliau.

Hasina dan bekas Menteri Dalam Negeri Asaduzzaman Khan Kamal dijatuhi hukuman mati pada 17 November 2025 atas jenayah terhadap kemanusiaan semasa tindakan keras terhadap kebangkitan rakyat pada 2024. Laporan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menganggarkan kira-kira 1,400 orang terbunuh dalam kekacauan itu. Hasina menafikan mengarahkan pembunuhan dan menolak keputusan tribunal.

Kobir bercakap di Lapangan Terbang Antarabangsa Hazrat Shahjalal di Dhaka selepas mengiringi Liu Haixing, menteri Jabatan Antarabangsa Jawatankuasa Pusat Parti Komunis China. Beliau berkata Bangladesh akan mengusahakan kepulangan Hasina melalui saluran undang-undang dan diplomatik yang ditetapkan.

Kobir, menteri yang bertanggungjawab menjelaskan pendirian Bangladesh, menyatakan tuntutan itu dengan jelas:

Kami mahu Hasina diserahkan. Beliau akan diserahkan. Beliau pengganas. Beliau pelarian. Bangladesh dan India mempunyai perjanjian ekstradisi yang masih berkuat kuasa.

India belum menyerahkan Hasina. Pendirian rasminya menyatakan permintaan Bangladesh sedang diteliti melalui prosedur yang ditetapkan. Pesuruhjaya Tinggi India Dinesh Trivedi berkata pada 3 Oktober bahawa mahkamah terlibat dan tiada tempoh masa dapat diberikan.

Pertikaian semasa berkisar tentang pihak yang akan mengatur kepulangan Hasina dan proses yang akan digunakan. Beliau menyifatkan Disember sebagai masa yang dipilihnya sendiri untuk pulang. Kerajaan Bangladesh pula berkata kepulangannya harus berlaku melalui ekstradisi, iaitu proses rasmi sesebuah negara menyerahkan seseorang kepada negara lain untuk menghadapi prosiding jenayah atau hukuman.

Mengapa soal pasport menjadi pertikaian

Kobir menjawab soalan sama ada Hasina, yang tinggal di India sejak Ogos 2024, akan diberikan pasport Bangladesh atau pas perjalanan. Beliau menyifatkan cadangan itu sebagai tidak masuk akal dan berkata seorang pelarian yang dikehendaki melalui ekstradisi tidak memerlukan dokumen tersebut untuk diserahkan.

Pendirian Bangladesh, menurut penjelasannya, berasaskan waran tangkap mahkamah, prosiding kehakiman sedia ada dan perjanjian ekstradisi dengan India. Kerajaan meminta pihak berkuasa India menyerahkan Hasina melalui saluran itu.

Perjanjian 2013 memperuntukkan penyerahan individu yang melakukan jenayah di satu negara dan berlindung di negara lain, tetapi turut menetapkan alasan penolakan. Perkara 6(1) membenarkan ekstradisi ditolak jika kesalahan itu bersifat politik. Perkara 8(III) menyediakan alasan tambahan untuk menolak ekstradisi sekiranya tuduhan tidak dibuat dengan suci hati demi kepentingan keadilan. Perkara 10(3) dipinda pada Julai 2016 bagi memudahkan ekstradisi segera penjenayah buruan.

Analisis oleh Institut Pengajian Asia Selatan turut menyatakan bahawa Seksyen 29 Akta Ekstradisi India 1962 membenarkan penolakan apabila permintaan itu remeh, dibuat dengan niat jahat, didorong pertimbangan politik atau bertentangan dengan kepentingan keadilan. Peruntukan itu memberikan kemungkinan alasan untuk menolak penyerahan; ia tidak membuktikan bahawa India telah menolak permintaan Bangladesh.

Pasport biasanya menjadi dokumen pengenalan bagi seseorang yang melakukan perjalanan antarabangsa. Ekstradisi pula melibatkan permintaan antara kerajaan untuk memindahkan seseorang yang dikehendaki dalam kes jenayah. Hujah Kobir ialah proses kedua, bukannya perjalanan penumpang biasa, terpakai kepada Hasina.

Kobir turut berkata beliau tidak tahu sama ada Hasina telah memohon pasport atau pas perjalanan. Beliau menjelaskan bahawa beliau baru pulang dari Mesyuarat Ketua-Ketua Kerajaan Komanwel di Antigua dan Barbuda. Oleh itu, kenyataannya menjelaskan pendirian kerajaan mengenai ekstradisi tanpa mengesahkan sama ada permohonan telah dikemukakan.

Hasina berkata keputusannya untuk pulang tidak berubah

Hasina, yang berkhidmat sebagai perdana menteri dari 2009 hingga digulingkan pada 2024, berkata beliau berhasrat untuk pulang meskipun menjangkakan akan ditangkap dan berdepan bahaya lain. Beliau belum mendedahkan laluan, tarikh ketibaan tepat atau aturan untuk memasuki Bangladesh.

Bekas perdana menteri itu menyatakan tekadnya dalam jawapan bertulis kepada soalan temu bual:

Jika kematian sudah menjadi takdir saya, lebih baik saya mati di bumi negara sendiri, bersama rakyat sendiri," katanya. "Jadi, saya akan pulang ke Bangladesh. Keputusan itu tidak berubah.

Hasina turut berkata beliau sedar bahawa beliau boleh ditangkap, dipenjarakan, diseksa atau dibunuh. Beliau menyebut semua itu sebagai risiko, bukannya tindakan yang diumumkan pihak berkuasa.

Dalam temu bual pada Julai, beliau berkata merancang untuk pulang menjelang Disember dan menyerah diri kepada mahkamah. Beliau menyatakan hasrat untuk pulang secara terbuka pada Ogos dan kini mengulangi komitmen itu. Kepulangannya yang dirancang akan membawanya kembali ke negara yang menjatuhkan hukuman mati terhadapnya dan mengharamkan parti politiknya.

Keputusan tribunal dan kematian yang menjadi asas kes

Tribunal Jenayah Antarabangsa Bangladesh mendapati Hasina bertanggungjawab mengarahkan tindakan keras berdarah terhadap penunjuk perasaan semasa kebangkitan rakyat yang memaksanya meninggalkan kuasa. Keputusan November 2025 itu turut menjatuhkan hukuman mati terhadap bekas Menteri Dalam Negeri Asaduzzaman Khan Kamal. Kes lain terhadap mereka masih berjalan.

Dalam keputusan bertulis setebal 453 halaman, panel tiga anggota itu berkata Perkara 7 Statut Rom Mahkamah Jenayah Antarabangsa, yang mentakrifkan jenayah terhadap kemanusiaan, menjadi asas prosiding, dan keterangan mangsa turut menyumbang kepada dapatan tribunal. Bangladesh meminda Akta Tribunal Jenayah Antarabangsa pada November 2024 supaya peruntukan mengenai tanggungjawab pemerintah dan jenayah terhadap kemanusiaan lebih sejajar dengan Statut Rom.

Tribunal mensabitkan Hasina atas tiga daripada lima pertuduhan, dengan mendapati beliau menghasut keganasan, mengarahkan pembunuhan dan gagal mencegah atau menghukum kekejaman. Dapatannya termasuk arahan menggunakan dron, helikopter dan senjata maut terhadap penunjuk perasaan, serta tanggungjawab atas pembunuhan 12 penunjuk perasaan di Chankharpul, Dhaka dan Ashulia, Savar. Hakim turut menyatakan bahawa meskipun Hasina menyalahkan kelemahan disiplin dalam pasukan keselamatan, beliau menerima tanggungjawab kepimpinannya.

Pihak pendakwaan memanggil 54 saksi, kira-kira separuh daripadanya memberikan keterangan pakar, manakala selebihnya ialah mangsa atau ahli keluarga. Bukti terhadap Hasina termasuk rakaman audio yang menunjukkan beliau seolah-olah mengarahkan penggunaan senjata maut. Hasina dan Kamal dibicarakan tanpa kehadiran mereka. Bekas ketua polis Chowdhury Abdullah Al-Mamun, yang ditahan dan bekerjasama sebagai saksi pihak kerajaan, menerima hukuman lebih ringan, iaitu penjara lima tahun. Tribunal turut memerintahkan penyitaan aset Hasina dan Kamal serta pampasan kepada keluarga mangsa.

Human Rights Watch berkata prosiding itu tidak memenuhi piawaian perbicaraan adil antarabangsa, termasuk peluang mengemukakan pembelaan penuh dan diwakili peguam pilihan tertuduh. Organisasi itu berkata sebarang ekstradisi perlu membolehkan individu yang dikehendaki mencabar pemindahan mereka melalui prosiding undang-undang di India yang memenuhi piawaian proses wajar, dan tiada sesiapa patut diekstradisi untuk menghadapi perbicaraan tidak adil yang boleh membawa kepada hukuman mati.

Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menganggarkan kira-kira 1,400 orang maut dalam kekacauan 2024. Ribuan lagi cedera dalam tindakan keras itu. Skala keganasan tersebut menjadi asas penting tuntutan Bangladesh supaya Hasina dikembalikan untuk menghadapi proses kehakiman negara itu.

Hasina menafikan salah laku dan mencabar kesahan perbicaraan serta keputusan tribunal. Peguamnya turut mempertikaikan angka korban. Dapatan tribunal, anggaran PBB dan pembelaan Hasina ialah bahagian berasingan dalam pertikaian ini: mahkamah menetapkan tanggungjawab jenayah, PBB menilai jumlah korban, manakala Hasina mempertikaikan kes terhadapnya.

Bagi keluarga yang kehilangan saudara-mara dan mereka yang cedera semasa kebangkitan rakyat itu, permintaan ekstradisi berkait dengan usaha menuntut pertanggungjawaban atas keganasan tersebut. Bagi Hasina, kepulangan bermakna beliau akan berada dalam jangkauan pihak berkuasa yang bertanggungjawab melaksanakan keputusan tribunal.

India tidak menetapkan tempoh keputusan

Bangladesh telah menghantar beberapa surat untuk meminta Hasina dikembalikan. Dhaka berkata pihaknya belum menerima jawapan terhadap surat-surat itu, manakala Kementerian Hal Ehwal Luar India menyatakan secara terbuka bahawa permintaan tersebut sedang diteliti mengikut prosedur yang ditetapkan.

Bangladesh secara rasmi meminta ekstradisi Hasina pada penghujung 2024. Selepas keputusan tribunal pada November 2025, Kementerian Luarnya menggesa India menyerahkan Hasina dan Kamal di bawah perjanjian ekstradisi, dengan menyifatkan pemberian perlindungan kepada individu yang disabitkan atas jenayah terhadap kemanusiaan sebagai tindakan tidak mesra dan tidak menghormati keadilan. Penasihat Hal Ehwal Luar ketika itu, Md Touhid Hossain, berkata proses kehakiman yang telah selesai mengubah keadaan dan Bangladesh akan memaklumkan pendiriannya secara rasmi kepada India. Pendakwa tribunal Gazi Monawar Hossain Tamim berkata permintaan bantuan Interpol turut sedang disediakan.

Dalam maklum balas rasmi awal terhadap keputusan itu, Kementerian Hal Ehwal Luar India berkata pihaknya mengambil maklum keputusan tersebut dan kekal komited terhadap kepentingan terbaik rakyat Bangladesh, termasuk keamanan, demokrasi, keterangkuman dan kestabilan, serta akan berhubung secara membina dengan semua pihak berkepentingan. Kenyataan itu tidak mengumumkan keputusan untuk menyerahkan Hasina atau Kamal. Hasina masih berada di India dan permintaan ekstradisi itu belum diputuskan.

Perdana Menteri Tarique Rahman membangkitkan permintaan ekstradisi itu dalam pertemuan dengan Pesuruhjaya Tinggi India Dinesh Trivedi di Dhaka pada Ogos. Trivedi kemudian berkata pada 3 Oktober bahawa perkara itu melalui proses undang-undang tersusun yang melibatkan mahkamah.

Trivedi turut memberikan penjelasan India mengenai ketibaan Hasina. Beliau berkata Hasina masih menjadi perdana menteri Bangladesh ketika tiba di India dan menyifatkan keadaan itu sebagai tragik. Beliau berkata Hasina tidak dibawa ke sana oleh Tentera Udara India mahupun Tentera Darat India.

Kehadiran Hasina yang berterusan di India menegangkan hubungan antara dua negara jiran itu. Bangladesh mengusahakan pemindahan di bawah perjanjian mereka, manakala India terus menyatakan bahawa permintaan itu sedang diteliti dari sudut undang-undang. Keyakinan Kobir bahawa Hasina akan diserahkan beriringan dengan keengganan India menetapkan tempoh masa.

Bagaimana pertikaian ini berkembang

Tuntutan ekstradisi itu menyusuli pergolakan politik, pertukaran kerajaan dan keputusan jenayah. Rancangan Hasina untuk pulang pada Disember menetapkan tarikh peribadi bagi proses yang menurut India tidak mempunyai tempoh penyelesaian tetap.

• Ogos 2024: Bantahan pelajar dan kebangkitan rakyat secara besar-besaran memaksa Hasina meninggalkan kuasa. Beliau melarikan diri ke India dan terus berada di sana.
• Selepas beliau digulingkan: Muhammad Yunus mengetuai pentadbiran sementara selama 18 bulan.
• 17 November 2025: Tribunal menjatuhkan hukuman mati terhadap Hasina dan bekas Menteri Dalam Negeri Asaduzzaman Khan Kamal.
• Februari 2026: Tarique Rahman memenangi pilihan raya dengan majoriti besar yang diadakan di bawah pentadbiran sementara. Liga Awami pimpinan Hasina dilarang bertanding.
• Ogos: Rahman mengemukakan tuntutan ekstradisi Bangladesh kepada Trivedi di Dhaka.
• 3 Oktober: Trivedi berkata proses undang-undang masih berjalan dan tidak memberikan tempoh masa.
• Disember: Hasina berkata beliau berhasrat untuk pulang ke Bangladesh.

Pilihan raya Februari mengubah kerajaan yang mengendalikan tuntutan kepulangannya. Pentadbiran Rahman kini menguruskan kes yang berpunca daripada keganasan sebelum kerajaan sementara dibentuk.

Parti yang diharamkan dan dakwaan berbeza mengenai penindasan

Liga Awami pimpinan Hasina masih diharamkan, manakala tokoh kanan parti itu telah ditangkap atau hidup dalam buangan. Pengecualiannya daripada pilihan raya Februari bermakna kepulangan yang dirancang Hasina akan berlaku di luar persaingan biasa antara parti-parti yang mengambil bahagian dalam proses politik yang sama.

Hasina mendakwa sekurang-kurangnya 20,000 anggota Liga Awami dibunuh sejak Ogos 2024, sementara ribuan lagi ditangkap, diseksa atau dipaksa bersembunyi. Beliau turut berkata penyokongnya kehilangan rumah, perniagaan dan sumber mata pencarian kerana hubungan politik mereka. Ini ialah dakwaan Hasina; kerajaan menafikannya dan berkata penangkapan berkaitan pertuduhan jenayah tertentu.

Hasina menyifatkan keadaan politik yang dihadapi partinya dengan terus terang:

"Tiada suasana politik atau demokrasi yang normal," katanya.

Human Rights Watch dan kumpulan hak asasi lain mengkritik serangan terhadap hak sivil dan politik di bawah kerajaan Rahman. Kumpulan minoriti turut melaporkan intimidasi, sementara kebimbangan terhadap kumpulan radikal meningkat semasa pentadbiran sementara. Pentadbiran Yunus menafikan dakwaan berhubung pengendalian keadaan tersebut.

Pertikaian ini melangkaui nasib peribadi Hasina. Anggota parti yang menghadapi pendakwaan, keluarga yang mendakwa berlaku keganasan politik dan mereka yang menuntut keadilan atas tindakan keras pada 2024 semuanya berkepentingan secara langsung dalam cara kerajaan mengendalikan kemungkinan kepulangannya.

Hasina menolak perlindungan asing

Hasina berkata beliau tidak meminta perlindungan daripada India atau Amerika Syarikat untuk memastikan kepulangannya. Ketika ditanya sama ada kerajaan asing patut mendesak Bangladesh menjamin keselamatannya, beliau berkata beliau tidak memerlukan perlindungan kuasa asing untuk pulang.

Pendirian itu menyandingkan kesediaannya yang dinyatakan untuk pulang dengan tuntutan ekstradisi Bangladesh. Perjalanan secara sukarela akan bermula dengan urusan perjalanan yang dibuat untuknya. Penyerahan pula memerlukan tindakan pihak berkuasa India sebagai tindak balas terhadap permintaan Bangladesh. Kedua-duanya akan meletakkan beliau dalam jangkauan prosiding jenayah Bangladesh.

Kenyataan Kobir dibuat ketika kegiatan diplomatik lebih luas yang melibatkan China sedang berlangsung. Semasa lawatan Liu Haixing, Bangladesh dan China membincangkan kerjasama politik, perdagangan, pelaburan dan kesalinghubungan serantau. Kobir turut menyatakan minat terhadap koridor ekonomi yang dicadangkan, yang menghubungkan Bangladesh, Myanmar dan China, sambil menjadikan kestabilan serantau serta penyelesaian mampan bagi krisis Rohingya sebagai keutamaan.

Tuntutan ekstradisi itu kekal sebagai urusan antara Dhaka dengan New Delhi. Bangladesh mendesak pemindahan melalui saluran kehakiman, India berkata penelitian masih berjalan, dan Hasina berpegang pada janjinya untuk pulang pada Disember.

Perkara Utama

• Bangladesh mahu India menyerahkan Sheikh Hasina di bawah perjanjian ekstradisi kedua-dua negara.
• Hasina dan bekas Menteri Dalam Negeri Asaduzzaman Khan Kamal dijatuhi hukuman mati pada 17 November 2025.
• Laporan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menganggarkan kira-kira 1,400 orang maut dalam kekacauan 2024.
• Hasina menafikan salah laku dan berkata beliau berhasrat untuk pulang pada Disember meskipun berisiko ditangkap.
• Kobir berkata ekstradisi, bukannya pengeluaran pasport atau pas perjalanan, ialah proses yang terpakai.
• India berkata permintaan itu sedang melalui penelitian undang-undang dan tidak menetapkan tempoh masa.
• Liga Awami masih diharamkan selepas dikecualikan daripada pilihan raya Februari yang dimenangi Tarique Rahman.