Persaingan AI AS-China Menguji Negara yang Mencari Cip, Pelaburan dan Kemerdekaan

Kazakhstan menetapkan harga bagi keseimbangan AI

Kazakhstan menandatangani perjanjian pada 15 Jun 2026 bagi projek infrastruktur kecerdasan buatan yang berpotensi menarik pelaburan sehingga $10 bilion, termasuk pusat data terancang di Ekibastuz yang dilengkapi pemproses Nvidia. Cita-cita diplomatiknya sama besarnya: mendapatkan akses kepada teknologi Amerika sambil membantu membentuk sebuah organisasi AI yang dipromosikan China.

Negara Asia Tengah itu menyertai perkongsian teknologi AS, Pax Silica, pada Jun. Tiga minggu kemudian, menteri AI negara itu, Zhaslan Madiyev, ke Shanghai untuk menghadiri majlis menandatangani perjanjian yang menjadikan Kazakhstan anggota pengasas Pertubuhan Kerjasama AI Sedunia China.

Bagi negara dengan kira-kira 21 juta penduduk, tarikan itu nyata. Perkongsian dengan Amerika menawarkan cip canggih, infrastruktur pengkomputeran dan potensi pekerjaan. Perkongsian dengan China membawa pelaburan, teknologi AI yang lebih mampu milik dan suara dalam sebuah organisasi yang 28 anggota pengasasnya yang lain termasuk Pakistan dan Rusia.

Washington memberi amaran bahawa penyertaan dalam inisiatif AI yang bersaing boleh menjejaskan status sesebuah negara sebagai rakan kongsi yang dipercayai. Beijing pula mempersembahkan organisasinya sebagai alternatif yang inklusif. Negara yang mahukan kedua-duanya kini semakin perlu mempertimbangkan sama ada pembelian teknologi atau perjanjian diplomatik boleh menjejaskan akses kepada pihak yang satu lagi.

Pendirian Kazakhstan mencerminkan persaingan lebih luas yang merentasi Indonesia dan Singapura hingga ke Arab Saudi dan Eropah. Kerajaan mahu menikmati manfaat AI tanpa memberikan negara lain kawalan penentu ke atas pemproses, perisian dan perkhidmatan pengkomputeran yang diperlukan oleh perniagaan serta institusi awam mereka.

Perkara sebenar yang terkandung dalam projek $10 bilion

Perjanjian Kazakhstan melibatkan Firebird, syarikat pemula Amerika yang disokong Nvidia, dan pengendali milik kerajaan Kazakhtelecom. Data Center Valley yang dirancang akan dibina di Ekibastuz, hab tenaga di timur laut yang menarik kerana bekalan elektrik murah.

Fasa pertama bernilai kira-kira $5 bilion, termasuk $1 bilion daripada Kazakhtelecom. Operasi komersial disasarkan bermula pada 2027 dengan tapak berkapasiti 125 megawatt. Megawatt menggambarkan skala keperluan kuasa elektriknya. Hal ini menjadi pertimbangan utama kerana kemudahan pengkomputeran AI berskala besar menggunakan elektrik dalam jumlah besar.

Angka utama $10 bilion merangkumi potensi pelaburan menerusi beberapa perjanjian. Rangka kerja kerjasama strategik menyatakan hasrat tanpa mewujudkan kewajipan pelaburan yang mengikat, manakala helaian terma Kazakhtelecom dan Firebird mengikat kedua-dua pihak. Pembiayaan, bekalan elektrik dan penghantaran cip masih perlu diselaraskan bagi merealisasikan fasa pertama.

Rancangan peluasan menyasarkan sekurang-kurangnya 300 megawatt, dengan cita-cita akhirnya menghampiri satu gigawatt, atau 1,000 megawatt. Projek itu berpotensi menempatkan sehingga 100,000 unit pemproses grafik Nvidia, termasuk teknologi GB300 dan Vera Rubin. Pemproses ini, yang biasanya dipanggil GPU, menjalankan banyak pengiraan serentak dan menjadi teras kepada latihan serta pengendalian AI canggih.

Cadangan kapasiti 300 megawatt itu 2.4 kali ganda daripada 125 megawatt pada peringkat awal. Angka itu memberikan gambaran tentang skala peluasan yang sedang dibincangkan, walaupun sasaran lebih besar itu masih merupakan matlamat pembangunan.

Sebab Washington dan Beijing mahukan rakan kongsi

Amerika Syarikat menyusun Pax Silica berasaskan rakan kongsi teknologi yang dipercayai dan rantaian bekalan yang selamat. Bagi negara peserta, manfaat yang berpotensi termasuk kerjasama teknologi yang lebih rapat, peluang pembuatan dan tempat dalam rangkaian pembekal infrastruktur AI.

Jabatan Negara AS memberi amaran bahawa negara yang terlibat secara signifikan dalam inisiatif yang memajukan visi persaingan tentang superkepintaran boleh menjejaskan kedudukan mereka sebagai rakan kongsi Pax Silica yang dipercayai. Superkepintaran merujuk kepada bentuk AI masa depan yang dicadangkan, dengan kebolehan mengatasi manusia dalam pelbagai tugas.

Kedutaan China di Washington berhujah bahawa kedua-dua kuasa itu patut menggunakan kekuatan AI masing-masing secara bersama dan teknologi tersebut perlu dapat diakses di luar kuasa besar. Beijing juga sedang mencari rakan kongsi ketika berdepan sekatan AS terhadap akses kepada cip AI canggih dan peralatan untuk mengeluarkannya.

Kyle Chan, sarjana di Pusat China John L. Thornton, Brookings Institution, melihat perbezaan titik mula diplomatik kedua-dua pihak. Washington sudah mempunyai rangkaian pakatan yang kukuh, manakala Beijing berusaha menarik negara menyertai gabungan alternatif. Oleh itu, negara yang boleh bekerjasama dengan mana-mana pihak mempunyai kuasa tawar-menawar.

Garis masa ringkas strategi Kazakhstan

Langkah Kazakhstan menggabungkan keanggotaan diplomatik, perjanjian pelaburan dan rancangan menjual perkhidmatan pengkomputeran ke luar negara. Perkembangan utama merangkumi beberapa tarikh:

• 2025: Pelaburan langsung China di Kazakhstan mencecah rekod $2.8 bilion, menurut pegawai tempatan.
• Jun: Madiyev melawat Washington ketika Kazakhstan menyertai Pax Silica.
• 15 Jun 2026: Perjanjian bagi projek infrastruktur AI yang dicadangkan ditandatangani di Astana.
• Tiga minggu selepas lawatan ke Washington: Madiyev menghadiri majlis menandatangani perjanjian organisasi AI China di Shanghai.
• 2027: Operasi komersial bagi 125 megawatt pertama Data Center Valley disasarkan bermula, serentak dengan rancangan Kazakhstan memulakan eksport pengkomputeran.

Pegawai menyasarkan eksport pengkomputeran tahunan bernilai $3 bilion. Secara praktikal, pelanggan di luar negara akan membayar untuk menggunakan pemproses yang ditempatkan di Kazakhstan, berbanding memasang sendiri semua peralatan yang diperlukan. Ketua Kazakhtelecom, Bagdat Mussin, menyifatkan 2027 sebagai tarikh yang diharapkan untuk memulakannya.

Bekas diplomat Kazakhstan, Dana Masalimova, sarjana bebas yang bergabung dengan Pusat Davis bagi Pengajian Rusia dan Eurasia di Universiti Harvard, berkata negara itu sedang mempelbagaikan risiko, bukannya menerima pilihan antara dua kuasa. Beliau turut menyifatkan kedudukan negara itu sebagai terdedah dan berisiko tinggi.

Kazakhstan mempunyai sumber elektrik dan mineral yang menjadikannya menarik kepada pelabur teknologi. Cabarannya adalah menukar kelebihan itu kepada pendapatan berkekalan dan perkhidmatan domestik yang berguna, sambil mengekalkan akses kepada perkongsian Amerika dan China.

Indonesia dan Singapura mencari ruang untuk bergerak

Indonesia menyertai inisiatif AI China sambil terus mengusahakan perkongsian teknologi dengan Amerika. Sumber nikel dan tembaganya memberikan aset yang relevan kepada rantaian bekalan teknologi, namun kekayaan mineral semata-mata tidak dapat menyediakan cip, perisian dan kepakaran yang diperlukan untuk AI canggih.

Mari Pangestu, naib pengerusi Majlis Ekonomi Nasional Indonesia, menjelaskan pilihan negara itu ketika bercakap kepada wartawan di sebuah acara sekolah perniagaan Universiti Hong Kong. Beliau berkata Indonesia mahu mendapat manfaat daripada kedua-dua kuasa:

Ringkasnya, kita sepatutnya dapat menjadi sebahagian daripada kedua-dua pihak dan memilih yang terbaik untuk sistem ini.

Singapura sedang mempertimbangkan untuk menyertai organisasi AI China meskipun syarikat Amerika memperluas kehadiran mereka di sana. Anthropic sedang menubuhkan pejabat baharu Asia di negara kota itu, menambah satu lagi perniagaan AI Amerika kepada sektor teknologinya.

Indonesia dan Singapura memperlihatkan sumber kuasa tawar-menawar yang berbeza. Indonesia menawarkan sumber dan pasaran yang besar. Singapura menyediakan lokasi yang mantap untuk operasi teknologi antarabangsa. Kedua-duanya cuba mengekalkan hubungan komersial merentasi persaingan itu, bukannya menyusun keseluruhan strategi AI mereka berasaskan satu negara pembekal sahaja.

Arab Saudi menggabungkan cip Amerika dengan model China

Arab Saudi sedang mengusahakan infrastruktur pengkomputeran Nvidia canggih, di samping menerima pakai teknologi berasaskan model terbuka China. Syarikat pemula AI Arab Saudi, Humain, melancarkan platform yang menggunakan model tersebut pada September.

Perkakasan dan model mempunyai fungsi berbeza. Cip menjalankan pengiraan, manakala model AI ialah perisian terlatih yang menggunakan pengiraan itu untuk menjana jawapan, menganalisis maklumat atau melaksanakan tugas lain. Oleh itu, sesebuah negara boleh membeli pemproses Amerika dan menjalankan perisian yang dibangunkan di tempat lain padanya.

Model terbuka memberikan pengguna akses kepada komponen utama sistem terlatih supaya mereka boleh menjalankan atau mengubah suainya sendiri, tertakluk pada syarat lesen. Ini boleh memberi kerajaan dan syarikat kawalan lebih besar terhadap penggunaannya serta mengurangkan pergantungan pada perkhidmatan yang dikendalikan sepenuhnya oleh pembekal asing.

Pendekatan Arab Saudi membantu menjelaskan sebab blok-blok yang muncul sukar dipisahkan secara kemas. Kerajaan mungkin memilih perkakasan dari sebuah negara, model dari negara lain dan pusat data domestik mereka sendiri. Tekanan diplomatik boleh menyukarkan gabungan yang sebaliknya masuk akal dari segi komersial.

Eropah dan Jepun berdepan kekangan berbeza

Perancis berusaha mencapai kemerdekaan teknologi yang lebih besar melalui Mistral, antara pembangun AI paling bercita-cita tinggi di luar Amerika Syarikat dan China. Keupayaannya membangunkan model sendiri memberikan Perancis pilihan yang tiada bagi banyak kerajaan lain.

Britain dan Jerman mempunyai ekonomi besar serta keupayaan ketenteraan yang kukuh, namun sarjana Carnegie Endowment for International Peace, Anton Leicht dan Sam Winter-Levy, menyifatkan kedua-duanya tidak memiliki model canggih termaju domestik yang setanding. Model canggih termaju ialah sistem yang beroperasi hampir pada tahap terkehadapan dalam keupayaan AI.

Para sarjana itu berhujah bahawa perkongsian AS mungkin penting untuk mendapatkan akses kepada pusat data dan perjanjian cip. Bagi negara sedemikian, keputusan yang dibuat di Washington dan Beijing boleh membentuk akses kepada sistem canggih, walaupun kerajaan mereka sendiri mempunyai pengaruh terhad terhadap keputusan tersebut.

Jepun kekal sejajar rapat dengan Washington dalam hal strategik dan keselamatan, termasuk semikonduktor canggih, AI yang dipercayai dan piawaian. Namun, Takahiro Tsuchiya, profesor di Universiti Pengajian Asing Kyoto, menjangkakan masih ada ruang untuk model China yang murah dalam aplikasi berisiko lebih rendah.

Pembangunan model domestik Perancis dan penggunaan teknologi asing secara terpilih oleh Jepun merupakan laluan berbeza ke arah autonomi yang lebih besar. Namun, kedua-duanya masih beroperasi dalam industri yang sumber pengkomputeran dan sistem AI tercanggih tertumpu pada sebilangan kecil syarikat dan negara.

China meluaskan pengaruh melalui pembiayaan

Peranan AI antarabangsa China tidak terhad kepada penjualan atau pengeluaran model. Kajian oleh AidData, sebuah makmal di William & Mary di Virginia, mendapati geran dan pinjaman kerajaan China menyokong projek serta aktiviti yang menggunakan atau memudahkan penggunaan AI di sekurang-kurangnya 77 negara berpendapatan rendah atau sederhana.

Penerima utama yang dikenal pasti dalam kajian itu termasuk Nigeria, Zambia, Ghana, Bangladesh, Senegal, Cameroon dan Kenya. Pembiayaan serta bantuan teknikal memberikan negara laluan lain untuk membina infrastruktur dan kemahiran yang diperlukan bagi menggunakan AI.

Alberto Lemma, penyelidik di ODI Global, berhujah bahawa pendekatan terbuka China terhadap model boleh membantu negara mengurangkan pergantungan pada Amerika Syarikat. Perisian mampu milik amat penting terutamanya apabila kerajaan dan perniagaan mempunyai belanjawan terhad untuk perkhidmatan pengkomputeran.

Kajian Pusat Penyelidikan Pew juga menunjukkan pandangan yang lebih positif terhadap China dalam kalangan penduduk negara berpendapatan sederhana berhubung AI dan kawal selianya. Sikap masyarakat sedemikian turut membentuk persekitaran yang mempengaruhi pilihan rakan kongsi teknologi oleh kerajaan.

Amerika Syarikat mengekalkan kelebihan dalam sistem AI tercanggih, manakala China berusaha merapatkan jurang dalam pengeluaran cip dan keupayaan AI. Negara yang memilih pembiayaan atau perisian China masih mempunyai sebab untuk mencari teknologi Amerika bagi keperluan pengkomputeran mereka yang paling mencabar.

Bagaimanakah perjanjian AI menjadi perkhidmatan yang berguna?

Rancangan domestik Kazakhstan menunjukkan sebab kerajaan mahukan lebih daripada keanggotaan dalam organisasi antarabangsa. Madiyev, yang juga timbalan perdana menteri dan menteri AI serta pembangunan digital, berkata negara itu berhasrat membangunkan lima peringkat kegiatan AI, daripada infrastruktur tenaga dan cip hingga model bahasa dan aplikasi.

Madiyev menganggarkan potensi ekonomi AI global melebihi $50 trilion, iaitu anggaran peluang, bukannya hasil semasa. Beliau melihat potensi khusus dalam aplikasi praktikal yang membantu perniagaan beroperasi dengan lebih cekap dan memudahkan orang ramai melaksanakan tugas harian.

Ketua Freedom Holding, Timur Turlov, berkata syarikatnya merancang perkongsian pusat data dengan Nvidia serta pembantu AI dalam aplikasi supernya. Pembantu yang dicadangkan itu akan membantu pelanggan menggunakan perkhidmatan daripada pelaburan dan insurans hingga membeli-belah, hotel dan penerbangan. Syarikat itu sudah menggunakan AI dalam pentadbiran, pelaporan dan pengurusan proses.

Di AI & Digital Bridge 2026, pengasas dan ketua eksekutif Sofreh Capital, Shervin Pishevar, turut menyatakan hasrat untuk membuka pejabat dan melabur di Kazakhstan. Syarikat Teknologi Maklumat Nasional Kazakhstan dan Agensi Tadbir Urus Digital Georgia menandatangani memorandum yang meliputi kerjasama dalam kerajaan digital, perkhidmatan awam dan kemungkinan projek teknologi bersama.

Bagi pelabur, keputusan segera berkaitan aliran wang ke dalam pemproses, elektrik, pengkomputeran awan dan pusat data. Projek Kazakhstan menunjukkan sebab terma perjanjian penting: perjanjian yang mengikat, pelan pembiayaan dan kemudahan yang beroperasi mewakili peringkat pembangunan yang berbeza. Firebird berkata kilang AI miliknya di Armenia dibina dalam kira-kira enam bulan dan dijadualkan mula beroperasi pada Julai, sekali gus memberikan perbandingan bagi cita-cita pembinaannya.

Alok Mehta, pengarah Pusat AI Wadhwani di Pusat Kajian Strategik dan Antarabangsa, berkata negara sedang menimbang kekuatan dan kelemahan sistem teknologi yang bersaing sambil berusaha mencapai kedaulatan AI. Secara mudah, ini bermaksud mempunyai kawalan yang mencukupi terhadap infrastruktur, perisian dan akses agar perkhidmatan penting terus beroperasi mengikut syarat yang boleh diterima sesebuah negara.

Pencapaian konkrit Kazakhstan yang seterusnya ialah pembukaan komersial yang dirancang pada 2027. Penyediaan kemudahan yang mempunyai bekalan kuasa, pemerolehan cip dan usaha menarik pelanggan berbayar akan menentukan sejauh mana keseimbangan diplomatiknya berkembang menjadi industri yang berfungsi.

Perkara Utama

• Kazakhstan menyertai perkongsian Pax Silica AS, kemudian menjadi anggota pengasas organisasi AI China tiga minggu kemudian.
• Perjanjian infrastruktur AI negara itu berpotensi menarik sehingga $10 bilion, dengan fasa pertama bernilai kira-kira $5 bilion.
• Kemudahan 125 megawatt di Ekibastuz disasarkan mula beroperasi secara komersial pada 2027.
• Washington memberi amaran bahawa penyertaan signifikan dalam inisiatif AI yang bersaing boleh menjejaskan status sebagai rakan kongsi yang dipercayai.
• Indonesia, Singapura dan Arab Saudi sedang mengusahakan gabungan hubungan teknologi dengan Amerika dan China.
• AidData mengenal pasti geran dan pinjaman China yang menyokong kegiatan AI di sekurang-kurangnya 77 negara berpendapatan rendah atau sederhana.
• Akses kepada pembiayaan, elektrik, cip canggih dan perisian yang boleh digunakan akan menentukan tahap kemerdekaan yang mampu dicapai oleh negara.