Indonesia Sasarkan 2026 untuk Pelajaran Pencegahan LGBTQ, Penyelidik Bimbang tentang Buli

Kementerian Hal Ehwal Agama Rancang Pelajaran Merentas Agama

Kementerian Hal Ehwal Agama Indonesia menyasarkan untuk memperkenalkan bahan bagi mencegah penyebaran apa yang disebutnya sebagai budaya LGBTQ ke dalam kurikulum sekolah sedia ada menjelang akhir 2026, atau selewat-lewatnya pada awal tahun akademik 2027. Inisiatif itu akan meliputi institusi pendidikan yang berkaitan dengan Islam, Protestanisme, Katolik, Hindu, Buddha dan Konfusianisme.

Timbalan Menteri Hal Ehwal Agama Muhammad Syafi'i berkata bahan kurikulum itu hampir siap dalam kenyataan yang dilaporkan pada 5 November. Kaunselor agama akan menerima bahan berkaitan untuk kerja mereka dalam masyarakat, sekali gus meluaskan capaian inisiatif itu melangkaui bilik darjah.

Cadangan itu menggabungkan pendidikan agama, bimbingan keluarga dan kebimbangan kerajaan yang dinyatakan berhubung pertahanan negara. Syafi'i memetik Peraturan Presiden No. 111 Tahun 2025, yang menurutnya meletakkan penyebaran budaya LGBT sebagai antara ancaman terhadap pertahanan negara yang tidak melibatkan kekuatan tentera.

Penyelidik kepelbagaian gender Dr. Dede Oetomo memberi amaran bahawa pelajaran itu boleh menggalakkan tindakan membuli pelajar yang penampilan atau tingkah lakunya tidak menepati jangkaan lazim tentang kelakian. Kebimbangannya turut meliputi guru yang mungkin menjadi sasaran gosip dan gangguan.

Penyerahan masyarakat sivil yang disediakan untuk Semakan Berkala Sejagat Indonesia pada 2017 menawarkan satu lagi titik perbandingan. Dokumen itu berhujah bahawa pengecualian orientasi seksual dan identiti gender daripada pendidikan kesihatan reproduktif telah menyumbang kepada salah faham dan penolakan terhadap golongan LGBT.

Oleh itu, isu segera bagi sekolah ialah kandungan yang akan diajar dalam pelajaran baharu itu dan cara pelajar akan dilayan. Kementerian telah mengumumkan tempoh sasaran, tetapi kandungan akhir untuk bilik darjah, jadual pelaksanaan terperinci dan perlindungan daripada buli belum ditetapkan.

Apakah Perubahan di Bilik Darjah?

Syafi'i menerangkan pendekatan yang akan memasukkan bahan ke dalam kurikulum sedia ada. Pelajar akan mempelajari kandungan itu melalui mata pelajaran yang sudah diajar, bukan menerusi kursus baharu yang diumumkan secara berasingan.

Kementerian berkata persiapannya mengambil kira ajaran dan tafsiran pelbagai agama di Indonesia. Golongan sasaran termasuk murid, pendidik, pemimpin agama dan kaunselor yang berhubung secara langsung dengan keluarga dan masyarakat.

Syafi'i menerangkan keluasan persiapan itu dalam kenyataan yang dilaporkan pada 5 November. Dalam terjemahan daripada bahasa Indonesia, beliau berkata:

Kementerian Hal Ehwal Agama hampir selesai menyediakan sisipan kurikulum untuk mencegah penyebaran budaya menyimpang di semua institusi pendidikan, sama ada Islam, Protestan, Katolik, Hindu, Buddha mahupun Konfusianisme.

Gambaran budaya LGBTQ sebagai menyimpang ialah kerangka yang digunakan oleh menteri itu. LGBTQ merujuk kepada golongan lesbian, gay, biseksual, transgender dan queer. Orientasi seksual berkaitan dengan tarikan, manakala identiti gender merujuk kepada pemahaman seseorang tentang gender dirinya. Ekspresi gender ialah penampilan luaran, seperti pakaian atau tingkah laku.

Perbezaan itu penting dalam perbahasan bilik darjah kerana amaran Oetomo berkaitan pelajar yang disasarkan kerana penampilan atau tingkah laku mereka. Seseorang murid boleh menjadi sasaran stereotaip gender tanpa mengira orientasi seksual atau identiti gendernya.

Keluarga dan Kaunselor Agama Bakal Berperanan

Kementerian turut membincangkan cara memperkukuh kehidupan beragama di rumah dan menggalakkan komunikasi terbuka serta saling menghormati antara anggota keluarga. Syafi'i menyifatkan keluarga sebagai sumber utama perlindungan kanak-kanak daripada pengaruh yang dianggapnya sebagai LGBTQ.

Kaunselor agama akan menggunakan bahan pendidikan itu ketika berbicara dengan masyarakat. Penglibatan mereka akan menghubungkan pelajaran di institusi pendidikan dengan nasihat di luar sekolah, termasuk perbincangan tentang hubungan, keibubapaan dan tuntutan agama.

Syafi'i meminta ulama, pemimpin pondok pesantren dan pendidik bekerjasama dengan kerajaan. Pendekatan itu meletakkan tanggungjawab besar pada orang dewasa yang membimbing golongan muda, menjadikan pilihan kata-kata mereka dan tindak balas terhadap gangguan sebagai faktor utama dalam menentukan kesan dasar itu terhadap kanak-kanak.

Penyelidik Beri Amaran tentang Buli dan Pelajar Berhenti Sekolah

Oetomo, seorang penyelidik kepelbagaian gender, memberi amaran dalam wawancara pada 30 Oktober 2026 bahawa kurikulum yang bertujuan mencegah budaya LGBTQ boleh memberi isyarat kepada pelajar bahawa mereka boleh mengganggu rakan sekelas yang tidak menepati norma kelakian yang diterima.

Beliau mengetengahkan ciri-ciri harian yang boleh mengundang buli, termasuk pakaian, pilihan warna dan tingkah laku. Dalam terjemahan daripada bahasa Indonesia, Oetomo berkata:

Buli biasanya berasaskan ekspresi gender seseorang, contohnya pelajar yang dianggap kurang maskulin atau cara mereka berpakaian, termasuk pilihan warna pakaian.

Oetomo berkata gangguan boleh menjejaskan kesihatan mental, menyebabkan kanak-kanak menjauhkan diri daripada orang lain atau berhenti sekolah, serta meningkatkan risiko bunuh diri. Beliau menyatakannya sebagai kemungkinan akibat buli, bukannya kesan yang telah diukur di bawah kurikulum yang dicadangkan.

Guru lelaki yang dianggap feminin juga boleh menjadi sasaran gosip dan buli, katanya, khususnya dalam kalangan pelajar sekolah menengah pertama dan menengah atas. Amaran beliau meletakkan kesejahteraan kakitangan seiring dengan keselamatan murid dalam perbahasan tentang cara bahan itu akan disampaikan.

Kebimbangan praktikalnya ialah sama ada pelajaran yang dibingkaikan sebagai usaha mencegah pengaruh yang tidak diingini akan mendorong pelajar melabel rakan sekelas atau guru sebagai contoh pengaruh itu. Hujah Oetomo ialah kesannya boleh meliputi sesiapa sahaja yang penampilannya mengundang prasangka.

Semakan Pendidikan Terdahulu Mahukan Lebih Banyak Maklumat

Penyerahan semakan 2017 oleh gabungan masyarakat sivil, yang disediakan untuk Semakan Berkala Sejagat Indonesia, menyifatkan pengajaran kesihatan reproduktif sebagai terhad kepada aspek biologi. Menurutnya, kurikulum kebangsaan merangkumi organ pembiakan, konsepsi dan penyakit kelamin.

Semakan Berkala Sejagat ialah proses Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu yang meneliti rekod hak asasi manusia negara-negara. Dokumen ini merupakan penyerahan gabungan kepada proses itu yang mengemukakan dapatan dan saranan masyarakat sivil.

Gabungan itu berhujah bahawa pengecualian orientasi seksual dan identiti gender daripada pelajaran kesihatan reproduktif menyumbang kepada kurangnya pemahaman tentang kepelbagaian seksual. Gabungan itu turut berkata kontroversi dan penolakan terhadap golongan LGBT telah menghalang institusi pendidikan daripada mengadakan perbincangan tentang isu LGBT.

Penyerahan itu mengaitkan pendidikan seksualiti komprehensif yang tidak mencukupi dan akses terhad kepada perkhidmatan kesihatan reproduktif dengan masalah termasuk HIV, kehamilan awal, pengguguran tidak selamat, perkahwinan kanak-kanak dan keganasan seksual. Pendidikan seksualiti komprehensif bermaksud pengajaran tentang tubuh, kesihatan, hubungan dan keputusan berkaitan, bukan hanya tentang pembiakan.

Saranannya termasuk melatih guru, bekerjasama dengan masyarakat sivil, serta melibatkan golongan muda dan pendidik dalam membangunkan pendidikan di dalam dan di luar sekolah. Gabungan itu menggesa agar Panduan Teknikal Antarabangsa mengenai Pendidikan Seksualiti dan garis panduan UNESCO dijadikan rujukan.

Kedua-dua pendekatan meletakkan keutamaan berbeza pada ruang pendidikan yang sama. Gabungan itu mahukan maklumat lebih luas untuk meningkatkan mutu keputusan berkaitan kesihatan dan pemahaman; inisiatif yang diumumkan kementerian pula bertujuan mencegah pengaruh budaya yang dianggapnya berbahaya.

Bagaimana Cadangan Itu Dikaitkan dengan Perbahasan Pertahanan Negara

Kementerian Hal Ehwal Agama dan Suruhanjaya VIII Dewan Perwakilan Rakyat mengadakan perbincangan di Jakarta tentang pencegahan penyebaran budaya LGBTQ. Pesertanya termasuk rektor universiti agama negeri dan ketua pejabat wilayah kementerian di seluruh Indonesia.

Husain Insawan, rektor Universiti Islam Negeri Kendari, menghadiri perbincangan itu. Universitinya menyatakan sokongan terhadap pendidikan berteraskan nilai agama, peranan keluarga yang lebih kukuh dan langkah pencegahan yang konkrit.

Dalam perbincangan itu, pengerusi suruhanjaya parlimen Marwan Dasopang berkata penggubal undang-undang sedang menunggu kertas akademik bagi menyokong cadangan undang-undang yang melarang LGBTQ. Kertas sedemikian mengemukakan alasan dan penyelidikan yang bertujuan menyokong cadangan perundangan.

Syafi'i berkata tumpuan dasar ialah budaya kebebasan seksual, bukannya individu. Rujukannya kepada ancaman di luar bidang ketenteraan meletakkan inisiatif itu dalam perbahasan kerajaan yang lebih luas tentang daya tahan negara, sekali gus meluaskan perbincangan melangkaui perancangan kurikulum.

Kementerian turut menyediakan kertas akademik dan asas perundangan tambahan untuk mengambil tindakan terhadap pihak yang dianggapnya menaja penyebaran budaya LGBT. Cadangan undang-undang dan persiapan itu merupakan langkah berasingan daripada memasukkan bahan ke dalam pelajaran sekolah.

Cadangan Rawatan dan Pandangan Berbeza tentang Pancasila

Syafi'i turut menggesa supaya rawatan perubatan, bantuan dan pemulihan disediakan kepada golongan yang mempunyai orientasi seksual berbeza. Cadangan itu akan membawa perkhidmatan kesihatan ke dalam inisiatif yang selainnya diterangkan dari sudut pendidikan, agama dan pertahanan negara.

Orientasi seksual bukan penyakit. Menggambarkannya sebagai sesuatu yang memerlukan rawatan boleh mempengaruhi cara pelajar memahami diri mereka dan cara keluarga melayan mereka, menjadikan kerangka perubatan yang digunakan menteri itu satu bahagian penting dalam perbincangan dasar.

Pancasila, lima prinsip asas Indonesia, turut menjadi titik perselisihan. Syafi'i berhujah bahawa kebebasan seksual yang ditentangnya bercanggah dengan Pancasila dan Perlembagaan 1945.

Oetomo membuat kesimpulan yang bertentangan tentang inisiatif pencegahan itu. Beliau berhujah bahawa pengecualian golongan LGBTQ bercanggah dengan prinsip ketiga, Persatuan Indonesia, yang bermaksud perpaduan Indonesia. Beliau turut memetik prinsip kedua, Kemanusiaan yang Adil dan Beradab.

Hujah Oetomo ialah tindakan menstigma golongan LGBTQ meletakkan anggota negara yang sama pada kedudukan lebih rendah. Oleh itu, pertikaian ini menyentuh cara nilai kebangsaan harus membimbing layanan terhadap masyarakat, selain perkara yang patut diajar oleh institusi agama.

Tarikh dan Keputusan yang Perlu Diperhatikan

Perbincangan awam telah beralih daripada perancangan pendidikan kepada cadangan yang melibatkan undang-undang dan pertahanan negara. Tarikh utama menunjukkan perkembangan isu-isu ini:

• 2017: Penyerahan masyarakat sivil kepada Semakan Berkala Sejagat Indonesia menggesa pendidikan seksualiti yang lebih luas dan persediaan guru yang lebih baik.
• 30 Oktober 2026: Oetomo memberi amaran bahawa kurikulum yang dirancang boleh meningkatkan buli dan menjejaskan kesihatan mental pelajar.
• 2 November 2026: Butiran perbincangan di Jakarta yang melibatkan kementerian, penggubal undang-undang dan pemimpin pendidikan agama diterbitkan.
• 5 November 2026: Kenyataan Syafi'i menyebut sisipan kurikulum itu hampir siap dan menggariskan persiapan perundangan yang berkaitan.
• Akhir 2026 atau awal tahun akademik 2027: Tempoh sasaran kementerian untuk memperkenalkan bahan tersebut.

Langkah penting seterusnya bagi sekolah ialah penerbitan bahan pengajaran sebenar. Kandungannya akan menunjukkan bagaimana tumpuan yang dinyatakan kementerian terhadap budaya diterjemahkan kepada pelajaran tentang masyarakat, keluarga dan hubungan.

Bagi murid dan guru, kesan segera adalah nyata: perkara yang disampaikan di dalam kelas, sama ada orang dewasa bertindak apabila berlaku gangguan, dan sama ada pelajar berasa mereka boleh terus bersekolah serta mendapatkan sokongan.

Perkara Utama

• Kementerian Hal Ehwal Agama Indonesia menyasarkan akhir 2026 atau awal tahun akademik 2027 untuk memperkenalkan bahan kurikulum tentang pencegahan budaya LGBTQ.
• Inisiatif itu akan meliputi institusi pendidikan daripada enam tradisi agama dan menyediakan bahan untuk kaunselor agama.
• Penyelidik Dede Oetomo memberi amaran bahawa pelajar dan guru yang tidak menepati stereotaip gender mungkin berdepan lebih banyak buli.
• Penyerahan semakan masyarakat sivil pada 2017 menggesa pendidikan seksualiti yang lebih luas, latihan guru dan penyertaan golongan muda.
• Pihak berkuasa turut membincangkan persiapan akademik dan perundangan, sementara bahan pengajaran akhir dan aturan pelaksanaan terperinci masih belum ditetapkan.