Akta Keselamatan Dalam Talian 2024 Malaysia: Mengimbangi Perlindungan Kanak-kanak, Hak Digital dan Kuasa Kawal Selia

Akta Keselamatan Dalam Talian 2024 Malaysia: Era Baharu Kawal Selia Digital

Malaysia berada di ambang perubahan besar dalam pendekatannya terhadap keselamatan dalam talian dan tadbir urus digital. Akta Keselamatan Dalam Talian 2024, yang baru-baru ini diluluskan Parlimen dan sedang menunggu penguatkuasaan sepenuhnya, dirangka untuk menangani ancaman kemudaratan dalam talian yang semakin meningkat, khususnya terhadap kanak-kanak, sambil mengubah tanggungjawab platform digital, ibu bapa dan pengawal selia. Namun, peruntukan undang-undang yang luas itu mencetuskan perdebatan nasional: Bolehkah Malaysia melindungi pengguna internet yang paling rentan tanpa menjejaskan hak digital, privasi dan kebebasan bersuara?

Artikel ini meneliti ciri utama Akta Keselamatan Dalam Talian 2024, rasional di sebalik pengenalannya, kebimbangan yang dibangkitkan pakar dan masyarakat sivil, serta implikasinya yang lebih luas terhadap masa depan digital Malaysia.

Apakah Matlamat Akta Keselamatan Dalam Talian 2024?

Akta Keselamatan Dalam Talian 2024 ialah sebahagian daripada usaha perundangan lebih luas untuk memodenkan undang-undang digital Malaysia bagi menangani peningkatan ancaman siber, penipuan dalam talian dan penyebaran kandungan berbahaya. Objektif utama Akta ini ialah:

• Melindungi kanak-kanak dan pengguna rentan daripada kemudaratan dalam talian, termasuk eksploitasi seksual, buli siber serta pendedahan kepada kandungan haram atau berbahaya.
• Mempertanggungjawabkan penyedia perkhidmatan dalam talian dan platform media sosial terhadap kandungan yang dihoskan serta ciri keselamatan yang disediakan.
• Memberi pihak berkuasa kuasa kawal selia dan penguatkuasaan baharu untuk bertindak pantas terhadap kegiatan dalam talian yang menyalahi undang-undang atau memudaratkan.

Menteri Komunikasi Datuk Fahmi Fadzil dan Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-undang dan Reformasi Institusi) Datuk Seri Azalina Othman Said sama-sama menegaskan bahawa Akta ini bertujuan mewujudkan persekitaran digital yang lebih selamat, khususnya untuk kanak-kanak, serta memastikan platform digital melaksanakan tanggungjawab berjaga-jaga yang ditetapkan.

Peruntukan Utama: Bagaimanakah Akta Ini Berfungsi?

Akta Keselamatan Dalam Talian 2024 memperkenalkan pelbagai keperluan dan mekanisme baharu yang melibatkan beberapa pihak berkepentingan:

• Tanggungjawab Penyedia Perkhidmatan: Penyedia Perkhidmatan Aplikasi (ASP), Penyedia Perkhidmatan Aplikasi Kandungan (CASP) dan Penyedia Perkhidmatan Rangkaian (NSP) mesti melaksanakan mekanisme yang kukuh untuk melaporkan dan mengendalikan kandungan berbahaya, menerbitkan garis panduan pengguna serta menyediakan alat untuk pengguna mengurus keselamatan dalam talian mereka.
• Pelaporan dan Penurunan Kandungan Berbahaya: Platform mesti membolehkan pengguna melaporkan kandungan berbahaya, seperti bahan penderaan seksual kanak-kanak, penipuan kewangan, kandungan lucah atau tidak senonoh, gangguan dan kandungan yang menghasut keganasan. Penyedia perkhidmatan diwajibkan meneliti laporan dan, jika perlu, memastikan kandungan berbahaya tidak lagi boleh diakses secara kekal.
• Tanggungjawab Ibu Bapa dan Penjaga: Pindaan yang dicadangkan akan mewajibkan ibu bapa dan penjaga memantau kegiatan dalam talian anak-anak mereka serta menghadiri latihan formal tentang keselamatan dalam talian. Langkah ini menyusuli insiden berprofil tinggi, seperti penahanan seorang remaja berusia 16 tahun di Johor kerana menjual imej pornografi palsu menggunakan AI.
• Penyeliaan Kawal Selia: Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) diberi kuasa untuk menguatkuasakan Akta, mengeluarkan arahan dan, jika penyedia perkhidmatan gagal mematuhinya, menyekat akses kepada kandungan berbahaya. Jawatankuasa Keselamatan Dalam Talian akan menasihati MCMC, manakala Tribunal Rayuan Keselamatan Dalam Talian akan mengendalikan pertikaian.
• Penalti: Kegagalan mematuhi peraturan boleh mengakibatkan penalti kewangan yang besar, sehingga RM10 juta bagi penyedia perkhidmatan, serta denda harian bagi pelanggaran yang berterusan.

Akta ini tidak terpakai kepada ciri pesanan peribadi dan turut memperuntukkan beberapa pengecualian bagi kandungan berkaitan pendidikan, sains atau kesedaran awam.

Pelesenan Media Sosial dan Akauntabiliti Platform

Seiring dengan Akta Keselamatan Dalam Talian, Malaysia memperkenalkan rangka kerja pelesenan baharu bagi platform media sosial yang mempunyai lebih lapan juta pengguna. Platform kini perlu mendapatkan Lesen Kelas Penyedia Perkhidmatan Aplikasi, mematuhi keperluan penyederhanaan kandungan dan menyumbang sebahagian daripada hasil mereka untuk meluaskan akses internet dalam komuniti yang kurang mendapat perkhidmatan. Ini menandakan peralihan daripada kawal selia tidak campur tangan sebelum ini kepada pendekatan yang lebih aktif, dengan kerajaan berhujah bahawa kawal selia kendiri oleh platform tidak mencukupi untuk membendung ancaman digital.

Kebimbangan Pakar dan Masyarakat Sivil: Risiko Kuasa Melampau dan Kesan Tidak Diingini

Walaupun kerajaan menyifatkan Akta ini sebagai langkah perlu untuk melindungi kanak-kanak dan masyarakat, pakar keselamatan siber, pejuang hak digital dan pertubuhan masyarakat sivil telah membangkitkan beberapa kebimbangan:

1. Memperluas Jurang Digital dan Membebankan Hubungan Keluarga

Penganalisis keselamatan siber memberi amaran bahawa kewajipan pemantauan oleh ibu bapa, tanpa menangani jurang literasi digital terlebih dahulu, boleh membawa kesan sebaliknya. Dr. Azree Shahrel Ahmad Nazri, seorang penganalisis keselamatan siber, memberi amaran bahawa penguatkuasaan dibelenggu risiko privasi, kelemahan teknikal dan kebimbangan etika:

Perkara ini bukan semudah menyuruh ibu bapa memantau anak-anak mereka. Dari sudut keselamatan siber, penguatkuasaan dibelenggu risiko privasi, kelemahan teknikal dan kebimbangan etika.

Beliau menegaskan bahawa undang-undang yang berniat baik boleh mendatangkan kesan tidak diingini jika tidak mengambil kira realiti isi rumah yang mempunyai literasi digital minimum atau tidak mempunyai akses kepada alat yang sesuai. Tanpa sokongan pendidikan yang kukuh, seperti aplikasi kawalan ibu bapa percuma dan latihan yang mudah diakses, undang-undang ini berisiko memperluas jurang digital dan membebankan hubungan keluarga.

Dr. Azree turut merujuk kajian daripada Pusat Penyelidikan Pew dan Institut Internet Oxford, sambil menyatakan bahawa kanak-kanak cenderung menjauhkan diri apabila ibu bapa bergantung pada pengawasan, tetapi berkembang dengan baik apabila pemantauan dilakukan secara telus dan berasaskan komunikasi.

2. Risiko terhadap Kebebasan Bersuara dan Privasi

Kumpulan hak asasi manusia, termasuk ARTICLE 19 dan Pusat Kewartawanan Bebas, berpendapat bahawa Akta ini dan pindaan berkaitan kepada Akta Komunikasi dan Multimedia (CMA) 1998 memberikan kuasa berlebihan kepada MCMC dan Menteri Komunikasi. Kuasa ini termasuk:

• Keupayaan mengarahkan pengawasan, penggeledahan dan penyitaan tanpa waran atau pengawasan kehakiman.
• Kuasa memaksa penyedia perkhidmatan mendedahkan data pengguna dan menurunkan kandungan yang dianggap “berbahaya”, walaupun kandungan itu tidak menyalahi undang-undang.
• Takrif “kandungan berbahaya” yang luas dan kabur, yang boleh menyebabkan penapisan berlebihan serta penurunan ucapan yang sah, satira atau kritikan terhadap kerajaan.

Pengkritik memberi amaran bahawa peruntukan ini boleh digunakan untuk membungkam perbezaan pendapat, menyekat wacana terbuka dan menghakis hak privasi. Zaid Malek, pengarah Lawyers for Liberty, menekankan bahaya penggunaan bahasa yang kabur dalam undang-undang itu:

Kemasukan perkataan ‘kekeliruan’ dan ‘tidak lengkap’ dalam takrif kepalsuan di sini memperluas kesalahan itu dengan begitu ketara. Ia akan menimbulkan ketakutan dalam kalangan masyarakat dan menghalang mereka daripada menyertai perbincangan mengenai perkara berkepentingan awam.

Pejuang kebebasan media merujuk kedudukan Malaysia yang merosot dalam Indeks Kebebasan Akhbar Dunia dan kadar permintaan kerajaan yang tinggi kepada platform seperti TikTok dan Meta untuk menurunkan kandungan sebagai bukti peningkatan penapisan.

3. Kebebasan dan Akauntabiliti Kawal Selia

Satu lagi kebimbangan utama ialah ketiadaan penyeliaan bebas. MCMC, yang menguatkuasakan Akta ini, tidak bebas dari segi undang-undang mahupun amalan dan tertakluk kepada arahan menteri. Kumpulan masyarakat sivil mengesyorkan penubuhan Suruhanjaya Keselamatan Dalam Talian yang bebas daripada campur tangan kerajaan bagi memastikan ketelusan dan akauntabiliti dalam kawal selia kandungan.

4. Kesan terhadap Pencipta, Inovasi dan Ekonomi Digital

Pencipta kandungan dan usahawan digital bimbang peraturan baharu itu boleh membantutkan inovasi serta mengehadkan peluang. Sekatan terhadap platform seperti ArtStation, peningkatan permintaan untuk menurunkan kandungan dan ancaman penalti berat sudah menyebabkan penapisan kendiri serta mengurangkan peluang pekerjaan bagi artis dan pencipta. Kumpulan industri seperti Gabungan Internet Asia memberi amaran bahawa peraturan pelesenan itu “tidak dapat dilaksanakan” dan boleh menjejaskan ekonomi digital Malaysia.

Respons Kerajaan: Mengimbangi Keselamatan, Akses dan Hak

Menjawab kritikan, pegawai kerajaan menegaskan bahawa Akta ini tidak bertujuan menjadikan ekspresi yang sah sebagai kesalahan jenayah atau mengenakan sekatan umur menyeluruh terhadap akses internet. Menteri Komunikasi Fahmi Fadzil berkata Malaysia akan mengamalkan “pendekatan seimbang” dengan mengambil kira konteks sosio budaya dan landskap undang-undang negara. Beliau turut menekankan kepentingan kempen kesedaran awam dan pendidikan, dan bukan hanya bergantung pada penguatkuasaan.

Fahmi Fadzil menjelaskan:

Mengimbangi akses dengan keselamatan itu penting, namun pengguna juga mesti dididik tentang langkah keselamatan asas yang perlu diamalkan. Inilah yang akan kami laksanakan melalui kempen kesedaran keselamatan dalam talian.

Kerajaan telah mengadakan siri jelajah di seluruh negara untuk meningkatkan kesedaran tentang keselamatan dalam talian, keperluan pelesenan baharu serta pindaan kepada CMA dan Akta Keselamatan Dalam Talian.

Bagaimanakah Akta Ini Sejajar dengan Tadbir Urus Digital Malaysia yang Lebih Luas?

Akta Keselamatan Dalam Talian 2024 ialah sebahagian daripada gelombang kawal selia digital yang lebih besar di Malaysia, termasuk:

• Akta Keselamatan Siber 2024, yang menetapkan rangka kerja pematuhan nasional bagi infrastruktur kritikal serta keperluan pemberitahuan insiden dengan segera.
• Pindaan kepada Akta Perlindungan Data Peribadi (PDPA), yang memperkenalkan kewajipan memaklumkan pelanggaran data, pelantikan Pegawai Perlindungan Data, takrif data sensitif yang diperluas dan penalti lebih berat bagi ketidakpatuhan.
• Rejim pelesenan media sosial baharu, yang mewajibkan platform mendapatkan lesen, menyederhanakan kandungan dan menyumbang kepada dana akses internet sejagat.

Langkah-langkah ini mencerminkan hasrat Malaysia untuk memperkukuh ekonomi digital, melindungi pengguna dan menyelaraskan negara dengan piawaian antarabangsa. Namun, langkah itu turut menimbulkan persoalan tentang keseimbangan antara keselamatan, inovasi dan hak asasi.

Konteks Serantau dan Antarabangsa: Usaha Global Memperkukuh Keselamatan Dalam Talian

Penstrukturan semula kawal selia Malaysia mencerminkan trend global ketika negara-negara berdepan cabaran kemudaratan dalam talian, maklumat salah dan tanggungjawab platform digital. Sebagai contoh, Australia baru-baru ini meluluskan undang-undang yang menetapkan umur minimum untuk mengakses media sosial, manakala Singapura dan Hong Kong memperkenalkan undang-undang baharu mengenai keselamatan siber dan perlindungan data. Rantau Asia Pasifik menyaksikan peningkatan peraturan siber, dengan kewajipan lebih ketat bagi pelaporan insiden, penilaian risiko dan penalti bagi ketidakpatuhan.

Namun, pendekatan Malaysia menonjol kerana penekanannya terhadap akauntabiliti platform, tanggungjawab ibu bapa dan pemusatan kuasa kawal selia. Kejayaan langkah-langkah ini bergantung pada penguatkuasaan yang telus, penyeliaan bebas dan penglibatan berterusan dengan pihak berkepentingan, termasuk ibu bapa, pendidik, industri dan masyarakat sivil.

Ringkasan

• Akta Keselamatan Dalam Talian 2024 ialah usaha paling bercita-cita tinggi Malaysia setakat ini untuk mengawal selia platform digital, melindungi kanak-kanak dan membanteras kemudaratan dalam talian.
• Akta ini mengenakan tanggungjawab baharu kepada penyedia perkhidmatan, ibu bapa dan pengawal selia, dengan penalti besar bagi ketidakpatuhan.
• Pakar dan masyarakat sivil memberi amaran bahawa undang-undang ini boleh memperluas jurang digital, membebankan hubungan keluarga serta menjejaskan kebebasan bersuara dan privasi jika tidak dilaksanakan dengan cermat.
• Kebimbangan tertumpu pada kuasa luas yang diberikan kepada MCMC, takrif kandungan berbahaya yang kabur dan ketiadaan penyeliaan bebas.
• Kerajaan menegaskan bahawa pendekatan seimbang sedang diambil, dengan mengutamakan pendidikan dan kesedaran di samping penguatkuasaan.
• Akta ini sebahagian daripada perubahan kawal selia yang lebih luas di Malaysia, termasuk undang-undang baharu mengenai perlindungan data dan keselamatan siber serta rejim pelesenan bagi platform media sosial.
• Pengalaman Malaysia menyerlahkan cabaran global untuk mengimbangi keselamatan dalam talian, hak digital dan inovasi dalam dunia yang semakin terhubung.