Krisis Kesaksamaan Gender Jepun: Pewarisan Takhta Diraja, Ketegangan dengan PBB dan Negara di Persimpangan

Krisis Kesaksamaan Gender Jepun: Mengapa Dunia Memerhati

Jepun, yang sekian lama diraikan kerana keunggulan ekonominya dan pengaruh budayanya, kini menjadi tumpuan penelitian global yang mendalam atas sebab yang sangat berbeza: masalah kesaksamaan gender yang berterusan dan semakin buruk. Pada 2025, Jepun menduduki tempat ke-118 daripada 148 negara dalam Indeks Jurang Gender Global, kedudukan terendah dalam kalangan negara G7 dan antara yang tercorot di dunia. Kedudukan ini bukan sekadar angka, malah mencerminkan isu berakar umbi dalam perwakilan politik, kesaksamaan di tempat kerja dan perlindungan undang-undang bagi wanita. Keputusan terbaharu kerajaan Jepun, khususnya langkah menghentikan pembiayaan kepada Jawatankuasa Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) bagi Penghapusan Diskriminasi terhadap Wanita (Cedaw), telah membawa isu ini ke hadapan dalam perbahasan antarabangsa.

Apakah Pencetus Kontroversi Terbaharu?

Pencetus segera krisis semasa ialah saranan Cedaw pada penghujung 2024 agar Jepun menyemak undang-undang pewarisan takhta diraja yang hanya membenarkan lelaki. Undang-undang Keluarga Diraja 1947 hanya membenarkan lelaki daripada garis keturunan sebelah bapa menaiki Takhta Kekwa, satu tradisi yang berterusan selama berabad-abad. Seruan Cedaw untuk melakukan pembaharuan berasaskan prinsip kesaksamaan gender dan semakin berkurangnya bilangan pewaris lelaki dalam keluarga diraja. Maharaja Naruhito, yang berusia 65 tahun pada Februari 2025, hanya mempunyai tiga pewaris lelaki, sekali gus menimbulkan kebimbangan terhadap kestabilan monarki pada masa hadapan.

Walaupun sokongan orang ramai amat tinggi—tinjauan menunjukkan kira-kira 90% rakyat Jepun menyokong kebenaran untuk maharani menaiki takhta—kerajaan demi kerajaan menolak perubahan, dengan alasan pentingnya mengekalkan susur galur lelaki diraja yang tidak terputus. Isu ini bukan sekadar simbolik; ia menonjolkan keengganan lebih meluas dalam kalangan penggubal dasar Jepun untuk menangani diskriminasi struktur terhadap wanita.

Tindak Balas Jepun: Menghentikan Pembiayaan PBB

Pada Januari 2025, kerajaan Jepun mengumumkan akan membekukan pembiayaan sukarela kepada Cedaw, langkah yang secara meluas ditafsirkan sebagai tindakan balas terhadap saranan jawatankuasa itu. Kementerian Luar memaklumkan Pejabat Pesuruhjaya Tinggi Hak Asasi Manusia PBB bahawa sumbangan Jepun tidak seharusnya digunakan untuk kegiatan Cedaw. Lawatan yang dirancang oleh anggota jawatankuasa Cedaw ke Jepun turut dibatalkan.

Jurucakap Kementerian Luar Toshihiro Kitamura menjelaskan bahawa kerajaan tidak menganggap pewarisan takhta diraja sebagai hak asasi manusia yang asas dan oleh itu tidak menganggap peraturan yang hanya membenarkan lelaki sebagai diskriminasi. Beliau berkata, “Pewarisan takhta diraja ialah perkara yang menyentuh asas negara dan tidak wajar bagi jawatankuasa itu membincangkan Undang-undang Keluarga Diraja.”

Namun, pengkritik berhujah bahawa pendirian ini tidak selari dengan norma antarabangsa dan kewajipan Jepun sendiri di bawah perjanjian. Human Rights Watch memberi amaran bahawa tindakan Jepun boleh menjadi duluan berbahaya, mendorong negara lain bertindak balas terhadap badan hak asasi manusia PBB apabila berdepan saranan yang tidak menyenangkan.

Bagaimanakah Jepun Sampai ke Tahap Ini? Punca Ketidaksamaan Gender

Cabaran kesaksamaan gender di Jepun bukan perkara baharu. Negara itu meratifikasi Konvensyen Penghapusan Segala Bentuk Diskriminasi terhadap Wanita pada 1985, tetapi kemajuan sejak itu perlahan dan tidak sekata. Walaupun Jepun mempromosikan kesaksamaan gender di pentas antarabangsa—terutamanya melalui inisiatif “Womenomics” di bawah bekas Perdana Menteri Shinzo Abe—pembaharuan dalam negara jauh ketinggalan.

Wanita masih sangat kurang diwakili dalam politik. Kabinet Perdana Menteri Ishiba Shigeru ketika ini hanya mempunyai dua wanita daripada 20 anggota, berbanding lima sebelum ini. Kemerosotan ini mencetuskan kritikan di dalam dan luar negara, dengan ramai pihak melihatnya sebagai petanda bahawa dasar kesaksamaan gender bukan keutamaan kerajaan.

Di tempat kerja, wanita berdepan halangan berterusan untuk kemajuan kerjaya, jurang gaji dan akses terhad kepada jawatan kepimpinan. Perlindungan undang-undang daripada keganasan berasaskan gender dan diskriminasi di tempat kerja sering kali tidak memadai, dan Jepun masih belum menjadikan diskriminasi dan gangguan sebagai kesalahan jenayah sepenuhnya. Negara itu juga mengekalkan undang-undang yang mewajibkan pasangan berkahwin menggunakan nama keluarga yang sama, dasar yang menjejaskan autonomi wanita secara tidak seimbang.

Isu Wanita Penghibur dan Ketidakadilan Sejarah

Hubungan Jepun yang tegang dengan organisasi antarabangsa berhubung isu gender melangkaui perdebatan tentang pewarisan takhta diraja. Negara itu berulang kali dikritik kerana cara mengendalikan isu “wanita penghibur”—wanita, ramai daripadanya dari Korea dan negara Asia lain, yang dipaksa menjadi hamba seks oleh tentera Jepun semasa Perang Dunia II. Cedaw dan badan PBB lain menggesa Jepun mengakui beratnya jenayah ini dan memberikan pampasan kepada mangsa yang terselamat. Permohonan maaf rasmi sering disusuli penafian atau usaha melemahkan kenyataan terdahulu, sekali gus menambah ketegangan hubungan dengan masyarakat antarabangsa.

Tindak Balas Antarabangsa dan Kesan Diplomatik

Keputusan Jepun menghentikan pembiayaan kepada Cedaw dibuat pada masa yang sangat sensitif. Tahun ini menandakan ulang tahun ke-30 Deklarasi Beijing dan ulang tahun ke-25 Agenda Wanita, Keamanan dan Keselamatan PBB—kedua-duanya merupakan pencapaian penting dalam gerakan global bagi kesaksamaan gender. Langkah itu dikecam secara meluas oleh organisasi hak asasi manusia dan menimbulkan kebimbangan dalam kalangan sekutu Jepun, yang kebanyakannya mengutamakan kesaksamaan gender dalam hubungan diplomatik mereka.

Human Rights Watch menyatakan bahawa tindakan Jepun, walaupun sebahagian besarnya bersifat simbolik memandangkan sumbangannya tidak membiayai Cedaw sejak 2005, berisiko menjejaskan kebebasan badan hak asasi manusia PBB. Organisasi itu memberi amaran bahawa “menyenaraihitamkan secara terbuka badan hak asasi manusia kerana saranannya tidak disenangi akan mewujudkan duluan yang berbahaya.”

Pengarah Eksekutif UN Women Sima Bahous, dalam ucapannya pada 2025, menekankan kepentingan perpaduan global dan memberi amaran bahawa pemotongan pembiayaan kesaksamaan gender “menjejaskan kemajuan, mengurangkan peluang, membahayakan keamanan dan memburukkan keadaan kita semua.” Beliau menyeru negara anggota supaya memperbaharui komitmen terhadap janji yang dibuat dalam Deklarasi Beijing serta melabur dalam hak dan pemerkasaan wanita.

Imbangan Diplomatik Jepun

Kerajaan Jepun berusaha memperkecilkan kepentingan penghentian pembiayaan itu. Menteri Luar Iwaya Takeshi berkata Jepun “menghargai kesaksamaan gender dan akan terus bekerjasama dengan Cedaw,” sambil menegaskan bahawa langkah itu bukan paksaan ekonomi, sebaliknya penjelasan tentang pendirian Jepun berhubung pewarisan takhta diraja. Namun begitu, langkah itu ditafsirkan sebagai isyarat kepada khalayak dalam dan luar negara bahawa Jepun tidak bersedia menerima tekanan luar berhubung isu budaya dan politik yang sensitif.

Mengapa Pewarisan Takhta Diraja Begitu Penting?

Perdebatan tentang pewarisan takhta diraja bukan sekadar soal siapa yang menduduki takhta. Bagi ramai golongan konservatif, peraturan yang hanya membenarkan lelaki dianggap penting untuk memelihara identiti dan kestabilan negara. Undang-undang Keluarga Diraja, yang digubal pada 1947, bertujuan memastikan susur galur lelaki tidak terputus—tradisi yang berusia lebih satu alaf.

Namun, realiti demografi memaksa isu ini ditangani. Keluarga diraja kini hanya mempunyai 16 anggota, termasuk empat lelaki. Putera Hisahito, satu-satunya pewaris lelaki dalam generasinya, dilihat sebagai harapan terakhir untuk mengekalkan garis keturunan sebelah bapa. Jika undang-undang itu tidak diubah, risiko krisis pewarisan takhta semakin besar.

Di peringkat antarabangsa, pendirian Jepun amat berbeza daripada negara seperti Sweden, yang telah memperbaharui undang-undang pewarisan takhta untuk membolehkan kesaksamaan gender. Saranan Cedaw kepada Jepun bukan sesuatu yang belum pernah dilakukan; jawatankuasa itu sebelum ini telah menggesa negara lain menangani undang-undang pewarisan yang mendiskriminasi dan sistem penjagaan lelaki.

Pendapat Awam Berbanding Realiti Politik

Walaupun sokongan orang ramai terhadap kebenaran untuk maharani menaiki takhta amat tinggi, kemahuan politik untuk melakukan pembaharuan masih lemah. Kumpulan konservatif seperti Nippon Kaigi mempunyai pengaruh besar dan menganggap saranan antarabangsa sebagai pencerobohan terhadap kedaulatan negara. Tindakan kerajaan menarik balik pembiayaan daripada Cedaw mungkin menguatkan lagi pengaruh puak ini dan terus melambatkan kemajuan kesaksamaan gender.

Implikasi Lebih Luas: Kedudukan Jepun di Dunia

Krisis kesaksamaan gender Jepun membawa implikasi jauh melangkaui sempadannya. Sebagai anggota utama G7 dan penyumbang besar kepada organisasi antarabangsa, tindakan Jepun diperhatikan dengan teliti oleh sekutu dan rakan kongsi. Keputusan menjauhkan diri daripada Cedaw berisiko merosakkan reputasi antarabangsa Jepun dan menjejaskan kredibilitinya dalam hal hak asasi manusia dan keadilan gender.

Pakar memberi amaran bahawa pendekatan Jepun boleh mendorong negara lain bertindak balas terhadap badan hak asasi manusia PBB, khususnya ketika sistem pelbagai hala sedang tertekan akibat kekurangan pembiayaan dan polarisasi politik. Kebebasan dan keberkesanan jawatankuasa seperti Cedaw bergantung pada kesediaan negara anggota untuk menerima penelitian dan melibatkan diri dengan norma antarabangsa secara ikhlas.

Laporan UN Women 2025 menekankan keperluan mendesak untuk memperbaharui komitmen terhadap kesaksamaan gender, dengan menyatakan bahawa hanya dua daripada 14 petunjuk di bawah Matlamat Pembangunan Mampan 5 hampir mencapai sasaran di seluruh dunia. Laporan itu menyeru peningkatan pelaburan, perlindungan undang-undang yang lebih kukuh dan penyertaan politik yang lebih besar bagi wanita di seluruh dunia.

Apakah yang Perlu Berubah?

Untuk merapatkan jurang antara retorik antarabangsa dengan realiti dalam negara, Jepun mesti menangani halangan struktur terhadap kesaksamaan gender. Ini termasuk:

• Meminda Undang-undang Keluarga Diraja untuk membenarkan wanita mewarisi takhta
• Meningkatkan perwakilan wanita dalam politik dan jawatan kepimpinan
• Memperkukuh perlindungan undang-undang daripada diskriminasi dan keganasan berasaskan gender
• Menangani ketidakadilan sejarah, termasuk isu wanita penghibur
• Menjalin semula kerjasama dengan badan antarabangsa dan menerima pakai Protokol Pilihan kepada Cedaw, yang membolehkan individu memfailkan aduan

Tanpa pembaharuan yang bermakna, kedudukan Jepun dalam hal kesaksamaan gender akan terus merosot, di dalam negara mahupun di pentas dunia.

Ringkasan

• Jepun menduduki tempat ke-118 daripada 148 negara dalam Indeks Jurang Gender Global 2025, kedudukan terendah dalam kalangan negara G7
• Kerajaan menghentikan pembiayaan kepada jawatankuasa Cedaw PBB selepas jawatankuasa itu mengesyorkan agar undang-undang pewarisan takhta diraja Jepun yang hanya membenarkan lelaki disemak
• Langkah ini mencetuskan kritikan antarabangsa dan berisiko merosakkan reputasi Jepun dalam hal kesaksamaan gender
• Cabaran kesaksamaan gender Jepun termasuk perwakilan wanita yang rendah dalam politik, diskriminasi di tempat kerja dan perlindungan undang-undang yang tidak memadai
• Sokongan orang ramai terhadap maharani yang menaiki takhta tinggi, tetapi puak politik konservatif menolak pembaharuan
• Pakar memberi amaran bahawa tindakan Jepun boleh menjadi duluan berbahaya yang mendorong negara lain bertindak balas terhadap badan hak asasi manusia PBB
• Kemajuan yang bermakna memerlukan pembaharuan undang-undang, peningkatan penyertaan politik wanita dan penglibatan semula dengan norma antarabangsa