Indonesia Desak OIC Halang Pengilhakan Gaza dan Bendung Dorongan Israel Raya

Mesyuarat kecemasan yang jarang diadakan meletakkan Gaza sebagai tumpuan

Indonesia menggunakan mesyuarat kecemasan Pertubuhan Kerjasama Islam (OIC) di Jeddah untuk mendesak tindakan bersatu menentang apa yang disifatkannya sebagai rancangan menjajah Semenanjung Gaza secara kekal dan mengukuhkan lagi cengkaman di Tebing Barat. Mesyuarat yang diadakan pada penghujung Ogos dan dipengerusikan oleh Turki itu menghimpunkan wakil daripada 43 daripada 57 negara anggota OIC, dengan tumpuan kepada krisis kemanusiaan yang semakin buruk di Gaza serta hala tuju politik konflik tersebut. Perwakilan Indonesia menggesa kerajaan anggota menggunakan segala alat diplomatik dan ekonomi yang tersedia untuk menghalang Gaza daripada diletakkan di bawah kawalan ketenteraan penuh Israel.

Desakan itu dibuat susulan kenyataan Perdana Menteri Israel Benjamin Netanyahu baru-baru ini yang menyokong idea memperluas kawalan Israel selaras dengan konsep yang lazim disebut sebagai Israel Raya. Istilah itu telah lama digunakan dalam wacana politik untuk menggambarkan projek yang akan memperluas sempadan Israel jauh melangkaui garis yang diiktiraf di peringkat antarabangsa. Kenyataan tersebut mencetuskan bantahan keras di seluruh rantau ini. Kerajaan Arab, bersama khalayak Muslim dan antarabangsa yang lebih luas, menyifatkan idea itu tidak selaras dengan undang-undang antarabangsa dan kestabilan serantau.

Kecemasan kemanusiaan di Gaza menjadi latar bagi setiap perbincangan dalam mesyuarat Jeddah. Hampir dua tahun selepas permusuhan sengit dan keadaan kepungan bermula, Gaza berdepan kebuluran dan penyakit yang meluas, keruntuhan perkhidmatan asas serta perpindahan penduduk secara besar-besaran. Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) menyatakan Gaza telah memasuki keadaan kebuluran menyeluruh. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) melaporkan pada Mei bahawa hampir separuh daripada kira-kira 2.1 juta penduduk Gaza berada dalam keadaan malapetaka, dengan kebuluran melampau, malnutrisi akut, penyakit dan kadar kematian yang meningkat. Sistem air, elektrik dan kesihatan di sebahagian besar wilayah itu lumpuh akibat tekanan konflik dan pengasingan.

Usaha negara-negara dan agensi antarabangsa untuk menyalurkan bantuan berulang kali terhalang. PBB telah merekodkan halangan serius di lintasan dan pusat pemeriksaan serta melaporkan bahawa sebahagian penduduk yang terdesak terpaksa menjarah untuk mendapatkan makanan dan bekalan. Bagi kebanyakan negara OIC, keadaan ini menuntut usaha diplomatik luar biasa untuk membuka laluan bantuan yang boleh diharap dan menghentikan keadaan daripada merosot menjadi tragedi yang lebih parah.

Tindakan yang diminta Indonesia daripada anggota OIC

Perwakilan Indonesia menggesa kerajaan OIC menggembleng kekuatan dan sumber bersama untuk menghentikan langkah pengilhakan di Gaza serta membendung peluasan penempatan di Tebing Barat. Timbalan Menteri Luar Indonesia Anis Matta berkata anggota OIC perlu bersetuju mewujudkan mekanisme bersatu yang mampu melindungi keselamatan dan kedaulatan negara-negara di rantau ini, sambil mendesak agar dasar pendudukan benar-benar ditamatkan.

Desakan untuk menggunakan segala cara yang tersedia

Jakarta menggesa OIC bekerjasama dengan pertubuhan antarabangsa untuk menamatkan perang di Gaza dan mewujudkan laluan yang boleh diharap bagi penghantaran bantuan kemanusiaan melalui darat, udara dan laut. Pegawai Indonesia menyatakan bahawa pendapat umum global terhadap Palestin sedang berubah dan menggesa ibu negara anggota OIC memanfaatkan momentum itu untuk berkempen demi pengiktirafan lebih meluas terhadap kenegaraan Palestin. Mereka turut mencadangkan agar Majlis Keselamatan PBB mengadakan sidang khas bagi menamatkan pendudukan Israel di Gaza dan seluruh wilayah Palestin yang lain.

Ketika memulakan kenyataannya mengenai kecemasan kemanusiaan itu, Anis Matta mengecam penggunaan kebuluran dalam peperangan.

Anis Matta, Timbalan Menteri Luar Indonesia, berkata: "Tiada yang lebih buruk daripada menggunakan kebuluran sebagai senjata perang dan pembunuhan beramai-ramai terhadap saudara-saudari kita di Gaza."

Indonesia menggambarkan pertemuan di Jeddah itu sebagai peluang untuk meningkatkan kos diplomatik bagi sebarang usaha mengubah sempadan secara paksa. Indonesia turut mendesak negara anggota mempergiat lobi di Perhimpunan Agung PBB dan forum lain untuk menjamin akses bantuan segera serta membina sokongan terhadap hak rakyat Palestin.

Israel Raya menjadi tumpuan

Konsep yang sering disebut sebagai Israel Raya menjadi inti kepada kemelut diplomatik semasa. Dari segi sejarah, istilah itu digunakan dalam perdebatan politik dan akademik untuk merujuk kepada cita-cita memperluas kawalan Israel jauh melangkaui sempadan negara itu yang diiktiraf di peringkat antarabangsa. Wacana tersebut merangkumi rujukan kepada pengilhakan Gaza, Tebing Barat dan sebahagian negara jiran, sebab itulah ia membimbangkan kerajaan serantau.

Bagi anggota OIC, visi ini menandakan ancaman terhadap kedaulatan dan keselamatan negara-negara di seluruh Timur Tengah. Pegawai Indonesia memberi amaran bahawa sebarang usaha menterjemahkan idea sedemikian kepada dasar akan meningkatkan ketidakstabilan serantau, mencetuskan limpahan konflik dan menghakis kerangka undang-undang yang menjadi panduan diplomasi Arab-Israel selama beberapa dekad.

Kenyataan penutup mesyuarat Jeddah menolak rancangan untuk mengenakan kawalan ketenteraan penuh ke atas Gaza dan menyifatkan langkah sedemikian sebagai peningkatan berbahaya. Para peserta menyifatkannya sebagai usaha mengukuhkan pendudukan yang menyalahi undang-undang melalui kekerasan. Mereka turut menggesa agar kepungan ditarik balik dan mengecam dasar yang menurut mereka membawa kepada kebuluran, kemusnahan meluas dan perpindahan penduduk secara paksa.

Krisis kemanusiaan di Gaza mendesak tindakan segera

Agensi kemanusiaan telah merekodkan peningkatan malnutrisi, wabak penyakit yang boleh dicegah dan bekalan air bersih yang semakin berkurangan. PBB menyifatkan Gaza sedang memasuki keadaan kebuluran menyeluruh, yang menunjukkan tahap keterjaminan makanan dan malnutrisi yang amat buruk serta melibatkan sebahagian besar penduduk. Keadaan ini sejajar dengan gangguan berpanjangan terhadap pasaran dan aliran bantuan, selain keruntuhan infrastruktur asas kesihatan, sanitasi dan bekalan elektrik.

Takrif kebuluran

Dalam amalan kemanusiaan, kebuluran ialah kategori kecemasan makanan yang paling parah, apabila kelaparan dan malnutrisi mencapai tahap yang dikaitkan dengan kadar kematian yang sangat tinggi. Keadaan ini lazimnya berlaku apabila akses kepada makanan jatuh jauh di bawah keperluan asas untuk tempoh yang berpanjangan, perkhidmatan perubatan tidak mampu menangani penyakit dan kecederaan, serta penduduk terperangkap akibat keganasan atau sekatan yang menghalang bantuan. Dalam keadaan sedemikian, pakar menggesa operasi bantuan berskala besar dilaksanakan segera dan permusuhan yang menghalang penghantaran bantuan dihentikan.

Di Gaza, aliran trak yang membawa makanan dan ubat-ubatan serta operasi hospital terjejas akibat keadaan konflik dan sekatan akses. Kumpulan bantuan menggambarkan laluan bantuan yang tidak menentu dan kerap ditutup tanpa amaran. Kemas kini PBB menyebut kelewatan pemeriksaan, kebimbangan keselamatan dan kerosakan infrastruktur yang menyukarkan penghantaran bantuan. Apabila saluran akses rasmi lemah atau disekat, keluarga yang terdesak kadangkala mencari apa sahaja yang boleh dimakan di gudang, kedai dan konvoi bantuan.

Turki gesa tekanan yang diselaraskan

Turki, yang mempengerusikan sidang di Jeddah, mengulangi mesej Indonesia. Menteri Luar Hakan Fidan menggesa negara-negara OIC menyelaraskan tekanan untuk menghentikan apa yang disifatkannya sebagai usaha pengilhakan dan membuka saluran bantuan yang boleh diharap. Beliau berkata kebuluran di Gaza berpunca daripada tindakan manusia dan menyatakan bahawa menghalang bantuan melanggar prinsip asas undang-undang dan moral.

Hakan Fidan, Menteri Luar Turki, berkata: "Menghalang bantuan ialah jenayah terhadap kemanusiaan."

Pegawai Turki turut menyebut mesyuarat Majlis Menteri-Menteri Luar OIC di Istanbul sebagai platform untuk membina tindak balas lebih luas terhadap krisis yang semakin memuncak di rantau ini, termasuk konfrontasi Israel-Iran. Laporan mengenai pertemuan itu menonjolkan kehadiran ramai menteri luar, sekali gus menggariskan kesediaan negara anggota terhadap pendekatan terselaras yang mengaitkan perang di Gaza dengan keselamatan serantau yang lebih luas.

Kerangka undang-undang: peraturan berkaitan pendudukan, pengilhakan dan kebuluran

Beberapa prinsip teras undang-undang antarabangsa menjadi inti perbahasan ini. Piagam PBB melarang pemerolehan wilayah melalui kekerasan. Undang-undang pendudukan, yang berasaskan Konvensyen Geneva, mewajibkan kuasa pendudukan melindungi orang awam, mengekalkan perkhidmatan asas sedaya mungkin dan membenarkan bantuan kemanusiaan yang tidak berat sebelah. Pengilhakan kekal atau langkah yang bertujuan mengubah status wilayah yang diduduki melanggar peraturan ini.

Pembinaan penempatan yang memindahkan penduduk awam kuasa pendudukan ke wilayah yang diduduki bertentangan dengan Konvensyen Geneva Keempat. Banyak kerajaan melihat peluasan penempatan di Tebing Barat menerusi kerangka ini, sambil merujuk kepada rekod panjang resolusi PBB yang menyifatkan kegiatan sedemikian sebagai menyalahi undang-undang. Negara-negara OIC melihat keadaan semasa sebagai ujian sama ada piawaian undang-undang tersebut akan dikuatkuasakan.

Undang-undang kemanusiaan antarabangsa turut melarang kebuluran orang awam sebagai kaedah peperangan. Pihak-pihak yang berkonflik mesti membenarkan dan memudahkan laluan bantuan segera tanpa halangan kepada orang awam yang memerlukan, tertakluk pada kawalan yang dibenarkan undang-undang. Apabila bantuan disekat secara sistematik atau kebuluran digunakan sebagai taktik, pakar undang-undang menganggapnya sebagai pelanggaran berat dan, bergantung pada keadaan, kemungkinan jenayah di bawah Statut Rom Mahkamah Jenayah Antarabangsa.

Diplomasi Indonesia yang lebih luas mengenai Palestin

Pendirian Indonesia mengenai Palestin konsisten selama beberapa dekad. Indonesia tidak menjalin hubungan diplomatik dengan Israel dan menyokong kenegaraan Palestin, pendirian yang berteraskan Perlembagaannya serta kenyataan berulang kali oleh pemimpin berturut-turut. Pada Sidang Kemuncak OIC di Banjul pada awal konflik itu, Menteri Luar Retno Marsudi menegaskan bahawa sebarang perdamaian memerlukan pendudukan ditamatkan dan menggesa perpaduan dalam menyokong hak rakyat Palestin, termasuk usaha mendapatkan keanggotaan penuh PBB. Sidang kemuncak itu menerima Deklarasi Banjul yang menegaskan semula sokongan terhadap hak Palestin untuk menentukan nasib sendiri dan menggesa masyarakat antarabangsa mendesak pematuhan kepada undang-undang antarabangsa.

Penganalisis Indonesia menggesa Jakarta meningkatkan usaha di PBB. Muhammad Syaroni Rofii, pakar Timur Tengah yang dipetik media nasional, berpendapat Indonesia perlu membawa krisis kebuluran di Gaza ke Perhimpunan Agung PBB dan menggembleng Gerakan Negara-Negara Berkecuali di belakang pendirian bersama. Beliau menyatakan sokongan terhadap pengiktirafan kenegaraan Palestin semakin meningkat dalam kalangan kerajaan Barat, yang boleh diterjemahkan Jakarta kepada diplomasi konkrit.

Indonesia turut bekerjasama dengan negara majoriti Muslim lain dalam isu keselamatan serantau yang lebih luas. Dalam beberapa bulan kebelakangan ini, 24 kerajaan, termasuk Indonesia, Arab Saudi, Mesir, Pakistan dan Malaysia, mengecam serangan Israel ke atas Iran serta menggesa gencatan senjata segera. Kenyataan bersama mereka menyeru pengurangan ketegangan, penghormatan terhadap kedaulatan dan pewujudan zon serantau bebas senjata nuklear. Walaupun tertumpu pada krisis berasingan tetapi berkaitan, pendirian ini mencerminkan tema mesyuarat OIC di Jeddah mengenai Gaza dan menunjukkan kesediaan Indonesia untuk terlibat dalam pelbagai isu.

Jakarta mengiringi diplomasi itu dengan langkah praktikal untuk melindungi rakyatnya yang terperangkap dalam pergolakan serantau. Kementerian Luar Indonesia menaikkan tahap amaran di kedutaannya di Tehran dan menyediakan rancangan pemindahan ketika permusuhan Israel-Iran semakin memuncak. Langkah itu menandakan kesediaan kerajaan bertindak terhadap perubahan pantas dalam dinamik keselamatan sambil terus memperjuangkan hak rakyat Palestin.

Hasil mesyuarat Jeddah dan implikasinya terhadap dasar

Mesyuarat Jeddah berakhir dengan kenyataan bersama yang menggesa serangan Israel dihentikan serta-merta, kepungan ke atas Gaza ditarik balik dan tindakan kebuluran, kemusnahan berskala besar serta perpindahan penduduk secara paksa dikecam secara jelas. Para perwakilan menolak sebarang rancangan untuk mengenakan kawalan ketenteraan penuh ke atas Gaza dan menyifatkannya sebagai langkah berbahaya yang akan mengukuhkan pendudukan melalui kekerasan. Kenyataan itu menggesa pertubuhan antarabangsa, termasuk PBB, bertindak segera untuk melindungi orang awam dan memastikan bantuan disalurkan secara berkala.

Wakil daripada 43 negara anggota OIC menghadiri mesyuarat itu, termasuk 21 menteri luar bersama menteri luar Palestin. Menurut laporan Indonesia dan Turki, resolusi itu menyatukan pendirian mengenai pengilhakan Gaza, menekankan kecemasan kemanusiaan dan komitmen anggota untuk memperhebat tekanan diplomatik di forum global.

Di luar mesyuarat, Timbalan Menteri Luar Indonesia Anis Matta bertemu rakan sejawatannya dari Iraq untuk meneroka kerjasama ekonomi dan pelaburan. Jakarta melihat hubungan dua hala sedemikian sebagai sebahagian daripada strategi lebih luas untuk membina kepentingan bersama yang boleh menyokong pendirian sepunya di OIC dan PBB.

Bolehkah kenyataan diterjemahkan kepada hasil

Usaha menterjemahkan deklarasi kepada dasar memerlukan penyelarasan dan kegigihan. Penganalisis yang menyokong pendirian Indonesia berpendapat bahawa kerajaan OIC mempunyai alat yang boleh digunakan bersama. Ini termasuk membina blok di PBB untuk mendesak sidang dan resolusi kecemasan, melancarkan usaha mendapatkan pengiktirafan kenegaraan Palestin, menyokong tindakan undang-undang antarabangsa bagi menuntut kebertanggungjawaban dan mengatur koridor kemanusiaan yang boleh diharap serta dipantau agensi tidak berat sebelah. Sesetengah pihak dalam ulasan serantau menggesa langkah lebih tegas yang meningkatkan tekanan politik dan ekonomi terhadap Israel, sambil mendesak pendakwaan bagi jenayah berat jika terdapat bukti yang menyokong kes sedemikian.

OIC juga perlu mengurus perbezaan dalaman. Negara anggota mempunyai kepentingan nasional, kebimbangan keselamatan dan kerjasama luar yang berbeza-beza. Sesetengah negara telah menjalin atau mengekalkan hubungan secara senyap dengan Israel, manakala negara lain menolak sebarang normalisasi selagi pendudukan belum berakhir. Keadaan ini menyukarkan penyelarasan. Ini juga bermakna langkah praktikal seperti tekanan diplomatik yang diselaraskan, mesej yang lebih bersatu dan sokongan bersama terhadap operasi kemanusiaan berkemungkinan menjadi hasil jangka pendek yang paling boleh dicapai daripada usaha di Jeddah.

Langkah seterusnya

Perhatian kini tertumpu kepada New York dan Istanbul. Indonesia mahu Majlis Keselamatan PBB mengadakan sidang khas mengenai Gaza dan pendudukan Israel. Diplomat turut menjangkakan Perhimpunan Agung PBB mungkin menyaksikan inisiatif baharu, termasuk usul untuk menyorot kebuluran di Gaza dan meluaskan pengiktirafan terhadap kenegaraan Palestin. Sidang Majlis Menteri-Menteri Luar OIC di Istanbul dijangka meneliti langkah seterusnya, menyelaraskan usaha dengan Liga Arab dan membincangkan mekanisme untuk memastikan bantuan terus disalurkan serta meredakan ketegangan serantau. Sama ada melalui OIC, Liga Arab atau sistem PBB, matlamat yang dikongsi banyak kerajaan ialah memberikan bantuan segera kepada orang awam di Gaza dan membina laluan politik berasaskan undang-undang antarabangsa.

Perkara Utama

• Indonesia menggesa anggota OIC di Jeddah menggembleng sumber untuk menghentikan pengilhakan Gaza dan membendung peluasan penempatan di Tebing Barat.
• Sidang kecemasan yang dipengerusikan Turki itu menghimpunkan wakil daripada 43 negara OIC dan memberi tumpuan kepada kebuluran yang semakin buruk di Gaza serta risiko keselamatan.
• Rujukan perdana menteri Israel kepada konsep Israel Raya mencetuskan kecaman serantau dan meningkatkan kebimbangan OIC terhadap peluasan sempadan.
• Kenyataan bersama OIC menuntut serangan dihentikan serta-merta, kepungan Gaza ditarik balik serta mengecam kebuluran, kemusnahan dan perpindahan paksa.
• Jakarta menggesa sidang khas Majlis Keselamatan PBB dan menyeru kempen lebih luas untuk mendapatkan pengiktirafan kenegaraan Palestin.
• PBB menyifatkan Gaza berada dalam keadaan kebuluran menyeluruh, manakala WHO memberi amaran bahawa hampir separuh penduduk berdepan kebuluran dan penyakit pada tahap malapetaka.
• Operasi bantuan terus terhalang oleh sekatan akses dan keadaan tidak selamat, sekali gus mencetuskan gesaan agar koridor bantuan yang boleh diharap diwujudkan.
• Menteri luar Turki berkata menghalang bantuan ialah jenayah terhadap kemanusiaan dan menggesa tekanan terselaras untuk menghentikan pengilhakan.
• Penganalisis di Indonesia mencadangkan agar krisis kebuluran di Gaza dibawa ke Perhimpunan Agung PBB dan Gerakan Negara-Negara Berkecuali digembleng.
• Penyelarasan OIC diteruskan, termasuk melalui mesyuarat peringkat tinggi di Istanbul yang akan membincangkan Gaza dan keselamatan serantau yang lebih luas.