Thailand Tuduh Kemboja Sebarkan Propaganda Perang Ketika Ketegangan Sempadan Memuncak

Perang naratif ketika gencatan senjata rapuh semakin tertekan

Thailand meningkatkan diplomasi awam berhubung pertempuran sempadan terbaharu dengan Kemboja, dengan menuduh Phnom Penh menjalankan kempen maklumat palsu yang membahayakan gencatan senjata rapuh dan menjejaskan rundingan damai. Kementerian Luar Thailand berkata kerajaan Kemboja dan media yang sehaluan dengan negara itu menyebarkan dakwaan mengelirukan untuk meraih simpati di dalam dan luar negara, sambil menyifatkan usaha itu sebagai propaganda perang. Kemboja menolak tuduhan salah laku dan menegaskan komitmennya terhadap gencatan senjata. Kedua-dua kerajaan terus bertukar-tukar tuduhan pelanggaran di sepanjang sempadan yang belum ditandakan secara rasmi dan menjadi pertikaian selama beberapa dekad.

Ketegangan terbaharu tercetus selepas pertempuran kecil yang mengorbankan nyawa pada akhir Mei dan pertempuran sengit yang meletus pada 24 Julai, apabila roket Kemboja menyasarkan beberapa lokasi di Thailand dan serangan udara Thailand membalasnya, menurut beberapa saluran berita. Gencatan senjata yang menjadi pengantara Malaysia pada 28 Julai, dengan penyertaan China dan Amerika Syarikat, menghentikan pertempuran paling sengit. Gencatan senjata itu kekal rapuh, dengan tentera kedua-dua pihak berada berdekatan di kawasan panas dan masing-masing menuduh pihak satu lagi melakukan pelanggaran baharu. Orang awam menanggung kesan yang berat, dengan laporan menyebut sekurang-kurangnya 24 orang awam terbunuh dalam lima hari pertempuran, manakala jumlah keseluruhan yang lebih besar mencatat sekurang-kurangnya 43 kematian dan ratusan ribu orang kehilangan tempat tinggal.

Usaha diplomatik berterusan meskipun ketegangan di lapangan masih berlarutan. Perwakilan bertemu di Kuala Lumpur untuk memperkukuh gencatan senjata dan membincangkan pengurusan sempadan, sementara pemerhati ASEAN dan rakan antarabangsa memantau perkembangan. Namun, dakwaan dan dakwaan balas mengenai periuk api, dron dan provokasi rentas sempadan mencetuskan perang maklumat yang sengit, sekali gus menyukarkan usaha mencapai ketenangan yang berkekalan.

Jurucakap Thailand mengemukakan hujah

Nikorndej Balankura, ketua pengarah Jabatan Penerangan dan jurucakap Kementerian Luar Thailand, secara terbuka mencabar naratif Kemboja. Beliau berhujah bahawa tindakan Phnom Penh di lapangan tidak selari dengan ikrarnya untuk menghormati gencatan senjata. Beliau turut merujuk laporan Jane’s Defence Weekly yang menurut Thailand menunjukkan imej satelit sebuah pangkalan tentera Kemboja yang dibina beberapa bulan sebelum pertempuran, dan digambarkan Bangkok sebagai bukti niat untuk meningkatkan ketegangan. Kemboja tidak menerima dakwaan itu.

Dalam satu kenyataan rasmi, Nikorndej berkata tingkah laku Kemboja merupakan “propaganda perang”, sambil menambah bahawa tindakan itu berisiko menghasut keganasan dan menghalang usaha mencari penyelesaian aman.

Dakwaan Thailand mengenai keadaan di lapangan

Thailand menyenaraikan empat tindakan utama yang menurutnya melanggar gencatan senjata dan memburukkan ketegangan. Pegawai menuduh tentera Kemboja memasang periuk api antipersonel baharu di beberapa bahagian sempadan, menggunakan dron untuk mengganggu tentera Thailand, menggalakkan orang awam Kemboja mengadakan tunjuk perasaan berhampiran sempadan, dan meletakkan alat letupan buatan sendiri berkuasa tinggi di wilayah Thailand. Dakwaan Thailand belum disahkan secara bebas sepenuhnya, manakala pihak berkuasa Kemboja menafikan pemasangan periuk api baharu atau usaha mencetuskan konfrontasi. Akses media bebas dan kemanusiaan ke kawasan paling sensitif masih terhad.

Periuk api menjadi pusat pertikaian berbahaya

Dakwaan mengenai periuk api menjadi antara isu paling mencetuskan ketegangan. Pihak berkuasa Thailand berkata mereka menemui periuk api PMN-2 yang baru dipasang di tanah Thailand sejak beberapa minggu kebelakangan ini dan beberapa askar Thailand kehilangan anggota badan. Pegawai Kemboja menegaskan tiada periuk api baharu dipasang, dengan alasan bahawa sebarang korban terkini berpunca daripada stok lama yang ditinggalkan sejak era konflik terdahulu. Kedua-dua negara merupakan pihak kepada Konvensyen Ottawa, yang mengharamkan periuk api antipersonel. Pegawai Thailand mencadangkan agar penderma yang menyokong kerja-kerja pemusnahan periuk api di Kemboja menilai semula bantuan sekiranya pemasangan baharu disahkan, dan mereka menggesa negara penandatangan perjanjian lain supaya memberikan tekanan. Rantau ini mempunyai sejarah pencemaran bahan letupan yang panjang akibat konflik terdahulu, dan tuduhan baharu menyukarkan kerja pembersihan rentas sempadan yang menurut kumpulan kemanusiaan penting bagi membolehkan orang awam pulang dengan selamat.

Dron, tunjuk perasaan sempadan dan dakwaan IED

Pegawai Thailand turut mendakwa unit Kemboja menggunakan dron untuk mengumpul risikan atau mengganggu kedudukan tentera Thailand, sementara warga Kemboja mengadakan tunjuk perasaan berhampiran pintu lintasan sensitif dengan cara yang dianggap Bangkok sebagai tekanan terancang. Thailand turut mendakwa menemui alat letupan buatan sendiri di pihaknya di sepanjang sempadan. Kemboja menolak dakwaan bahawa rusuhan itu dirancang dan berkata laporan Thailand memutarbelitkan rungutan penduduk setempat. Dakwaan itu menunjukkan bagaimana peralatan moden, daripada dron murah hingga media sosial, boleh membesarkan insiden kecil dan menyemarakkan kemarahan orang ramai di kedua-dua pihak sempadan yang dipertikaikan.

Maklumat palsu dan medan perang maklumat

Ketika tembakan sebahagian besarnya reda selepas 28 Julai, pertarungan sengit mengenai naratif berterusan. Penganalisis dan wartawan mendokumentasikan bahan mengelirukan atau palsu yang disebarkan secara meluas dalam talian, termasuk imej daripada konflik jauh yang digunakan semula dan dilabel sebagai bukti baharu. Analisis BBC menghuraikan bagaimana media sosial Kemboja dan saluran yang disokong kerajaan menyebarkan dakwaan yang kemudiannya terbukti tidak benar, seperti dakwaan sebuah jet Thailand ditembak jatuh yang menggunakan rakaman tidak berkaitan, serta dakwaan penggunaan gas beracun yang disertakan foto pesawat pemadam kebakaran awam. Tindak balas Thailand, yang lazimnya disampaikan menerusi taklimat rasmi yang kering, sukar menandingi kepantasan dan emosi kandungan media sosial. Pegawai Thailand berkata mereka mengutamakan maklumat yang boleh dipercayai dan disahkan, walaupun penyampaiannya lebih lambat.

Beberapa pakar berkata maklumat palsu menyukarkan usaha meredakan ketegangan. Dalam wawancara dengan The Diplomat, ahli sains politik Napon Jatusripitak berhujah bahawa peningkatan ketegangan pada 2025 dari segi kepantasan dan skalanya tidak boleh dikaitkan dengan pencetus di sempadan semata-mata. Beliau menekankan peranan politik domestik, dinamika media dan sentimen nasionalis di kedua-dua negara, yang boleh menjadikan insiden setempat sebagai ujian tekad negara.

Napon Jatusripitak berkata titik-titik panas terbaharu “tidak dapat menjelaskan sepenuhnya kepantasan atau skala peningkatan ketegangan itu”, sambil menambah bahawa iklim politik domestik di kedua-dua pihak menyukarkan usaha membina kepercayaan.

Pertempuran, gencatan senjata dan realiti di sepanjang sempadan

Permusuhan meningkat pada 24 Julai selepas berbulan-bulan rondaan tegang dan pertempuran kecil terdahulu. Artileri roket Kemboja menyerang kawasan Thailand, dan Thailand bertindak balas dengan serangan udara serta artileri. Kawasan awam di Thailand diserang, sementara wilayah Kemboja berdepan kuasa udara Thailand. Gencatan senjata diusahakan pada 28 Julai, sekali gus menghentikan lima hari pertempuran paling sengit, tetapi kedua-dua pihak terus melaporkan insiden terpencil dan saling menuduh melakukan pelanggaran baharu. Angka korban berbeza-beza mengikut sumber. Sekurang-kurangnya 24 orang awam terbunuh sepanjang lima hari pertempuran, menurut laporan yang memfokuskan korban awam. Anggaran keseluruhan yang lebih besar mencatat sekurang-kurangnya 43 kematian dan lebih 300,000 orang kehilangan tempat tinggal apabila korban tentera serta perpindahan berpanjangan sepanjang Julai dan awal Ogos turut diambil kira.

Ahli parlimen Thailand Wasawat Puangpornsri, yang mewakili daerah sempadan di Ubon Ratchathani, melawat pintu lintasan Chong Anma dan mendapati tentera kedua-dua negara berada pada jarak kira-kira 50 meter antara satu sama lain. Beliau menyifatkan keadaan itu tegang dan tidak menentu bagi penduduk yang mahu pulang.

“Pertempuran boleh meletus pada bila-bila masa; keadaan tidak stabil,” kata Wasawat Puangpornsri, anggota parlimen Thailand yang melawat kawasan itu.

Perpindahan penduduk besar dan berubah-ubah mengikut masa. Kemas kini kemanusiaan merekodkan peningkatan mendadak jumlah penduduk yang kehilangan tempat tinggal di dalam negara di Kemboja, diikuti kepulangan secara besar-besaran pada Ogos ketika rundingan sempadan menunjukkan kemajuan, dengan puluhan ribu orang masih berada di kem atau menumpang dengan saudara-mara. Pihak berkuasa Thailand sedang menilai kerosakan pada rumah orang awam dan membincangkan pampasan, sementara ramai penduduk yang dipindahkan menunggu jaminan keselamatan sebelum pulang. Kedua-dua pihak berdepan tekanan untuk memulihkan perkhidmatan dan membersihkan kawasan tercemar, khususnya kawasan yang terancam oleh periuk api dan bahan letupan yang belum meletup.

Kesan terhadap penduduk di kedua-dua belah sempadan

Penduduk yang terperangkap dalam pertempuran menceritakan ketakutan, kehilangan dan ketidaktentuan. Di wilayah Ubon Ratchathani, Thailand, seorang wanita bernama Phian Somsri berkata beliau sedang memberi makan itik ketika letupan mula kedengaran di ladang berhampiran. Beliau melarikan diri ke pagoda Buddha yang dijadikan tempat perlindungan, sambil berdukacita atas kematian seorang sahabat karib yang terbunuh apabila roket menghentam rumahnya. Suaminya dibenarkan memeriksa harta mereka seketika beberapa hari kemudian, tetapi haiwan ternakan mereka tidak terselamat. Beliau memberitahu seorang wartawan bahawa beliau berdoa agar keamanan kembali supaya keluarga dapat pulang ke rumah.

Bom jatuh di sawah,” kata Phian Somsri, yang berlindung bersama jiran-jirannya. “Saya benar-benar berasa terbeban, dan saya cuma mahu pulang.

Seorang lagi penduduk, pekerja pembersihan hospital bernama Netagit, pulang dan mendapati rumahnya musnah akibat serangan roket. Beliau cuba melindungi anak-anaknya daripada berita itu, kemudian melihat imej kejadian tersebar melalui telefon dan media sosial sehingga perkara itu tidak lagi dapat disembunyikan. Kehilangan itu memaksa keluarganya berpindah dan membuatkannya tidak pasti bagaimana hendak memulakan hidup semula.

Saya tidak tahu apa yang akan saya lakukan selepas ini,” katanya sambil berdiri berhampiran runtuhan. “Saya cuma cuba bersedia untuk apa sahaja yang akan berlaku.

Di seberang sempadan, Kemboja menyaksikan perpindahan penduduk secara mendadak. Laporan kemanusiaan menyatakan jumlah penduduk yang kehilangan tempat tinggal di dalam negara di Kemboja menurun daripada lebih 150,000 kepada kurang daripada 40,000 apabila kepulangan meningkat pada Ogos, walaupun ribuan orang masih berada di pusat penempatan sementara atau tinggal bersama keluarga dan rakan. Kemboja mendesak Thailand membebaskan askar yang ditawannya, dengan menyatakan 18 orang masih dalam tahanan pada pertengahan Ogos dan perlu dipulangkan mengikut undang-undang kemanusiaan. Kumpulan bantuan memberi amaran bahawa keperluan kesihatan mental, risiko bahan letupan yang belum meletup serta akses kepada air bersih dan perkhidmatan kesihatan masih menjadi kebimbangan mendesak.

Pekerja migran dan kejutan ekonomi

Konflik itu menjejaskan kehidupan pekerja migran Kemboja di Thailand, tenaga kerja penting dalam sektor pertanian, pembinaan dan pembuatan. Beratus-ratus ribu orang pulang ketika krisis memuncak selepas perdana menteri Kemboja menggesa mereka pulang dan khabar angin tersebar bahawa mereka yang tinggal akan dikenakan hukuman undang-undang. Kehilangan pekerjaan di luar negara mengancam pendapatan isi rumah di tanah air, dengan kiriman wang dari Thailand dilaporkan berjumlah hampir AS$3 bilion setahun untuk keluarga Kemboja. Pegawai di Phnom Penh berkata pekerjaan dengan gaji setara akan disediakan di dalam negara, namun ramai pekerja yang pulang meragui dakwaan itu.

“Saya mula berasa cemas apabila semakin ramai orang pulang dan tidak mahu menjadi orang terakhir yang tinggal,” kata Kri Phart, pekerja ternakan ayam yang pulang ke Kemboja.

“Saya tidak pasti bagaimana hendak menyara ibu bapa saya sekarang,” kata Thouk Houy, yang pernah bekerja di sebuah kilang kulit berhampiran Bangkok.

Diplomasi, undang-undang dan jalan meredakan ketegangan

Malaysia membantu mengadakan rundingan sempadan di Kuala Lumpur untuk mengukuhkan gencatan senjata 28 Julai. Pegawai Thailand dan Kemboja bertemu selama beberapa hari, dengan pemerhati dari Malaysia, China dan Amerika Syarikat hadir pada satu sesi peringkat menteri. Perhatian antarabangsa turut meningkat. Perdana menteri Kemboja membincangkan gencatan senjata itu dengan setiausaha agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, yang menyambut baik gencatan senjata dan menggesa kedua-dua negara supaya mengelakkan penggunaan kekerasan, khususnya berhampiran kawasan awam, serta memanfaatkan mekanisme sedia ada seperti Suruhanjaya Sempadan Bersama.

Setiausaha Agung PBB Antonio Guterres “menyambut baik gencatan senjata antara tentera Kemboja dan Thailand” dan menggesa kedua-dua kerajaan “mengelakkan penggunaan kekuatan tentera dalam menyelesaikan isu sempadan yang belum dimuktamadkan, khususnya di kawasan yang didiami orang awam.”

Pertikaian mengenai saluran undang-undang memecahbelahkan Bangkok dan Phnom Penh. Kemboja telah mengambil langkah membawa sebahagian daripada pertikaian itu ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa, dengan merujuk kawasan yang dipertikaikan dan keputusan terdahulu seperti penghakiman 1962 mengenai kuil Preah Vihear. Thailand menolak laluan Mahkamah Keadilan Antarabangsa dan memilih rundingan dua hala di bawah Suruhanjaya Sempadan Bersama, yang sebahagiannya dipengaruhi kenangan politik sensitif berhubung kes 1962 itu. Peranan ASEAN kekal terhad oleh tradisi tidak campur tangan, meskipun Malaysia mengambil pendekatan memudah cara yang lebih aktif. Laporan Reuters turut merakamkan beberapa ancaman dasar yang keras, termasuk amaran Thailand mengenai penutupan sempadan dan bekalan elektrik serta langkah balas Kemboja yang menyasarkan import dan media.

Petunjuk niat daripada satelit dan pagar

Thailand telah mendedahkan bukti yang menurutnya merupakan imej satelit, dilaporkan oleh Jane’s, sebuah pangkalan tentera Kemboja yang dibina beberapa bulan sebelum pertempuran pada Julai. Bangkok berhujah imej itu menunjukkan perancangan awal. Penganalisis mengingatkan bahawa imej satelit lazimnya tidak memberikan konteks yang mencukupi. Penempatan unit atau pembinaan kubu boleh menyokong pendirian pertahanan mahupun serangan, dan pengesahan pihak luar amat penting. Pengesahan oleh pakar berkecuali dapat membantu menjelaskan sama ada penempatan itu menandakan persediaan untuk menyerang atau tindak balas terhadap persepsi keselamatan setempat.

Thailand turut meneruskan pembinaan pagar baharu sepanjang 16 kilometer di wilayah Sa Kaeo, antara Baan Nong Chan dengan Baan Nong Ya Kaew. Pegawai berkata pagar itu bertujuan memperkukuh keselamatan dan melindungi penduduk susulan laporan pencerobohan serta ketegangan antara penduduk kampung Thailand dengan peneroka Kemboja di kawasan yang dikaitkan dengan komuniti pelarian sejak 1970-an.

Laksamana Muda Surasant Kongsiri, jurucakap Pusat Ad Hoc Thailand bagi Situasi Sempadan, berkata pagar itu bertujuan “memperkukuh keselamatan dan melindungi penduduk”, dan pemerhati tentera ASEAN telah memulakan lawatan ke lokasi untuk membantu penilaian mereka.

Pemasangan pagar dan kepungan boleh mengurangkan jenayah setempat atau pertikaian tanah, namun juga boleh mengukuhkan pendirian dan memburukkan ketegangan masyarakat jika tidak disertai proses undang-undang yang jelas berhubung hak tanah serta dialog rentas sempadan yang telus. Kehadiran pemerhati boleh meningkatkan keyakinan, tetapi hanya jika kedua-dua pihak percaya dapatan mereka adil dan masyarakat setempat dilibatkan dalam perancangan praktikal.

Langkah untuk mengurangkan risiko sekarang

Pakar berpendapat ketenangan berkekalan memerlukan lebih daripada sekadar gencatan senjata. IISS menghuraikan jaringan rungutan sejarah dan politik identiti nasional yang kembali memuncak apabila berlaku perubahan domestik. Pandangan itu selari dengan penilaian Jatusripitak bahawa pertempuran kecil setempat berkembang menjadi krisis yang lebih luas melalui dinamika politik perantara, persaingan media dan mobilisasi nasionalis. Langkah yang pernah berkesan dalam pertikaian sempadan lain mungkin membantu di sini: pasukan pemusnah periuk api dan pengesahan yang diselaraskan, talian hotline langsung antara komander di lapangan, komitmen bersama untuk melindungi orang awam dalam zon keselamatan yang dipersetujui, pemantauan pihak ketiga oleh ASEAN atau badan berkecuali lain, serta agenda berstruktur bagi Suruhanjaya Sempadan Bersama yang merangkumi peta dan kerja ukur dengan susunan yang jelas.

Walaupun gencatan senjata dipersetujui pada 28 Julai, ia rapuh,” kata Jatusripitak. “Selagi faktor politik yang mencetuskan pertempuran asal masih wujud, kemungkinan kembali kepada konflik tidak boleh diketepikan.

Usaha meredakan ketegangan turut bergantung pada pembebasan atau pemberian maklumat mengenai tahanan, pengekalan akses kemanusiaan dan kebenaran untuk pengesahan fakta secara bebas. Kedua-dua kerajaan berdepan tekanan domestik untuk menunjukkan ketegasan dalam jangka pendek. Mengelakkan ketegangan daripada meningkat semula memerlukan langkah praktikal membina keyakinan yang memberikan masyarakat di sepanjang sempadan laluan kembali yang boleh dipercayai ke sekolah, pekerjaan dan perjalanan biasa, sementara pemimpin politik memastikan saluran dua hala terus terbuka.

Perkara Utama

• Thailand menuduh Kemboja menjalankan propaganda perang ketika gencatan senjata rapuh dan tuduhan pelanggaran masih berterusan.
• Bangkok menyenaraikan empat tindakan yang didakwa dilakukan Kemboja: periuk api baharu, gangguan menggunakan dron, tunjuk perasaan di sempadan dan IED di tanah Thailand, yang semuanya dinafikan Phnom Penh.
• Pertempuran sengit dari 24 hingga 28 Julai mengorbankan sekurang-kurangnya 24 orang awam, manakala angka korban keseluruhan yang lebih besar menyebut sekurang-kurangnya 43 kematian dan lebih 300,000 orang kehilangan tempat tinggal.
• Gencatan senjata pada 28 Julai, yang diusahakan dengan bantuan Malaysia, China dan Amerika Syarikat, mengurangkan pertempuran tetapi ketegangan dan tuduhan masih berterusan.
• Maklumat palsu menyemarakkan krisis, dengan dakwaan dan imej palsu yang didokumentasikan tersebar dalam talian, sementara komunikasi rasmi sukar menyaingi kepantasannya.
• Kemas kini kemanusiaan menunjukkan ramai penduduk yang kehilangan tempat tinggal di Kemboja pulang pada Ogos, namun puluhan ribu orang di kedua-dua pihak masih kehilangan tempat tinggal.
• Beratus-ratus ribu pekerja migran Kemboja meninggalkan Thailand, menjejaskan pendapatan keluarga yang bergantung pada kiriman wang.
• Kemboja mahu membawa sebahagian daripada pertikaian itu ke Mahkamah Keadilan Antarabangsa, manakala Thailand menolak penglibatan mahkamah itu dan memilih rundingan dua hala.
• Setiausaha agung PBB menyambut baik gencatan senjata dan menggesa kedua-dua negara mengelakkan penggunaan kekerasan serta menggunakan mekanisme sedia ada seperti Suruhanjaya Sempadan Bersama.
• Thailand merujuk imej satelit sebuah pangkalan Kemboja dan meluluskan pembinaan pagar sepanjang 16 kilometer di wilayah Sa Kaeo sebagai sebahagian daripada langkah keselamatan sempadan.