Thailand berkata mahkamah mesti memutuskan ekstradisi Uyghur ketika kumpulan hak asasi memberi amaran supaya mereka tidak dihantar pulang ke China

Lima waran tangkap China, dua lelaki dibebaskan dari penjara

Thailand berkata China mesti menggunakan proses ekstradisi rasmi untuk menuntut pemulangan lima lelaki Uyghur yang ditahan sejak 2014, dengan membawa kes mereka ke mahkamah Thailand ketika kumpulan hak asasi manusia memberi amaran bahawa mereka mungkin berdepan penyeksaan dan kehilangan paksa di China.

Setiausaha Agung Majlis Keselamatan Negara Chaiyapruek Duangprapat berkata pada 4 November 2026 bahawa kesemua lima lelaki itu berdepan waran tangkap China dan tiada seorang pun berstatus pelarian. Dua daripada mereka menerima pengampunan diraja pada 21 Oktober dan dipindahkan dari penjara ke tahanan imigresen di Bangkok. Tiga yang lain masih mempunyai kira-kira setahun lagi untuk menjalani hukuman berkaitan cubaan melarikan diri daripada tahanan.

Kebimbangan segera tertumpu pada nasib dua lelaki yang diampunkan itu. Pembebasan mereka dari penjara menyebabkan mereka kini berada dalam tahanan imigresen dan bukannya bebas untuk pergi. Kedua-duanya meminta supaya tidak dihantar pulang ke China, tempat mereka bimbang akan didera.

Chaiyapruek berkata Kementerian Luar Thailand akan menilai waran China dan sebarang permohonan ekstradisi sebelum perkara itu dibawa ke mahkamah. Lelaki-lelaki itu boleh melantik peguam dan membantah pemulangan mereka. Beliau menyifatkan laluan itu berbeza daripada penghantaran pulang 40 warga Uyghur oleh kerajaan ke China pada Februari 2025.

Kenyataan Amnesty International pada November mengetengahkan satu isu undang-undang penting: Artikel 13 Akta Pencegahan dan Pembanterasan Penyeksaan dan Kehilangan Paksa Thailand melarang penghantaran pulang apabila terdapat alasan kukuh untuk menjangkakan penyeksaan, layanan kejam atau kehilangan paksa. Undang-undang itu berkuat kuasa sejak 2023.

Bagi kedua-dua lelaki itu, kes ini melibatkan prosedur untuk meneliti tuntutan China serta tanggungjawab Thailand melindungi orang daripada penderaan serius.

Proses ekstradisi yang bakal dilalui

Thailand dan China menandatangani perjanjian ekstradisi pada 1993, yang mula berkuat kuasa pada 1999. Ekstradisi ialah proses undang-undang yang membolehkan sesebuah negara meminta negara lain menyerahkan seseorang untuk prosiding jenayah. Pengusiran pula ialah tindakan imigresen untuk mengeluarkan seseorang dari sesebuah negara.

Chaiyapruek berkata kes lima lelaki itu akan melalui sistem kehakiman dan bukannya diputuskan oleh agensinya sebagai perkara dasar. Mahkamah Thailand akan meneliti sama ada penyerahan yang diminta boleh diteruskan, dan lelaki-lelaki itu berhak mencabarnya.

Chaiyapruek, yang bercakap sebagai ketua Majlis Keselamatan Negara, menjelaskan kemungkinan keputusan yang bakal dibuat:

Namun, jika mahkamah memutuskan mereka bersalah, mereka akan diekstradisi mengikut perjanjian itu. Inilah proses kehakiman.

Jurucakap Kementerian Luar China Mao Ning tidak menyatakan sama ada Beijing telah mengemukakan permohonan ekstradisi rasmi. Tiada tarikh pendengaran atau jadual keputusan diumumkan.

Jika mahkamah memutuskan memihak kepada lelaki-lelaki itu, satu lagi keputusan praktikal perlu dibuat: ke mana mereka boleh pergi. Chaiyapruek berkata penempatan semula bergantung pada persetujuan negara lain untuk menerima mereka.

Peguam telah dilantik, tetapi akses dipertikaikan

Jurucakap kerajaan Ekkapob Pianpises berkata seorang peguam telah dilantik untuk dua lelaki itu dan mereka boleh mencabar ekstradisi di mahkamah. Jaminan itu menyentuh kebimbangan utama bagi mereka yang ditahan di pusat imigresen: sama ada mereka boleh menyediakan pembelaan undang-undang sebelum dihantar keluar.

Bagaimanapun, Amnesty International berkata pihak berkuasa telah menghalang lelaki-lelaki itu daripada mengakses peguam sejak pemindahan mereka pada 21 Oktober. Pertubuhan itu turut berkata akses oleh organisasi masyarakat sivil dan Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Kebangsaan Thailand telah disekat.

Kenyataan kerajaan merujuk kepada pelantikan wakil undang-undang; aduan Amnesty pula menyentuh sama ada wakil itu benar-benar dapat menemui anak guam mereka. Lelaki-lelaki itu perlu berhubung dengan peguam untuk menjelaskan kebimbangan mereka, meneliti kes terhadap pemulangan mereka dan mengemukakan bantahan.

Setiausaha Agung Amnesty International Agnès Callamard menggesa supaya mereka diberikan akses kepada khidmat guaman dan destinasi yang selamat:

Pihak berkuasa Thailand kini mesti membenarkan mereka mendapatkan khidmat peguam pilihan mereka dan, bersama masyarakat antarabangsa, segera mencari penyelesaian yang selamat dan sukarela di negara ketiga untuk mereka serta warga Uyghur lain yang masih ditahan di Thailand.

Lelaki-lelaki itu meminta supaya tidak dihantar pulang

Dua lelaki itu menyuarakan kebimbangan mereka dalam surat yang diedarkan oleh Kannavee Suebsang, bekas ahli parlimen Thailand dan pengasas Peace Rights Foundation, yang mewakili mereka. Rayuan mereka bersifat peribadi dan jelas: mereka mahu dilindungi daripada dihantar pulang ke China.

Seorang daripada lelaki itu menulis dalam bahasa Inggeris tentang ketakutannya untuk dihantar pulang. Dalam surat yang dikongsi oleh Kannavee, beliau berkata:

Setiap kali kami bimbang China akan membawa kami pulang,

Lelaki yang sama menolak dakwaan China bahawa tahanan itu pengganas:

Kami bukan pengganas,

Kedua-dua lelaki itu ditahan di pusat tahanan imigresen Suan Phlu di Bangkok. Amnesty berkata mereka telah menghabiskan lebih 12 tahun dalam tahanan Thailand, bermula sejak penahanan mereka pada Mac 2014.

Lima lelaki itu dipenjarakan pada 2020 kerana cuba melarikan diri daripada tahanan imigresen. Undang-undang Thailand hanya membenarkan warga asing yang dipenjarakan dihantar pulang selepas hukuman mereka tamat. Ini menjelaskan mengapa dua lelaki yang diampunkan itu kini berdepan kemungkinan lebih segera untuk dihantar keluar, sedangkan tiga yang lain masih berada di penjara.

Bagaimana penahanan lebih 12 tahun berlaku

Amnesty menyatakan kumpulan itu mula ditahan pada 13 Mac 2014. Lebih 300 warga Uyghur yang melarikan diri dari China ditahan di selatan Thailand berhampiran sempadan Malaysia. Uyghur ialah kumpulan etnik Turkik yang kebanyakannya beragama Islam dan berasal dari Xinjiang di barat laut China.

Thailand kemudian menghantar kumpulan-kumpulan itu ke destinasi berbeza. Wanita dan kanak-kanak dibenarkan pergi ke Türkiye, manakala kumpulan besar lelaki dihantar pulang ke China meskipun dibantah organisasi hak asasi dan pegawai antarabangsa.

• 13 Mac 2014: Pihak berkuasa Thailand menahan lebih 300 warga Uyghur, menurut Amnesty International.
• Jun 2015: Thailand membenarkan 173 wanita dan kanak-kanak pergi ke Türkiye. Pada 2015, negara itu turut menghantar pulang sekurang-kurangnya 109 warga Uyghur ke China.
• 2020: Lima lelaki dipenjarakan kerana cuba melarikan diri daripada tahanan imigresen.
• 7 Januari 2025: Kedutaan China meminta supaya 45 lelaki Uyghur dihantar pulang, menurut dokumen yang diperoleh Amnesty.
• Februari 2025: Thailand menghantar pulang 40 warga Uyghur ke China, manakala lima yang lain kekal menjalani hukuman penjara.
• 21 Oktober 2026: Dua daripada lima lelaki itu menerima pengampunan diraja dan dipindahkan ke tahanan imigresen.
• 4 November 2026: Pegawai Thailand berkata ekstradisi perlu melalui prosiding mahkamah.

Surat kedutaan pada Januari 2025 mengaitkan kes terbaharu ini dengan penghantaran pulang terdahulu: China menuntut 45 lelaki, Thailand menghantar pulang 40, dan lima lagi kekal di penjara. Lima lelaki itu kini menjadi subjek waran yang disebut oleh ketua keselamatan Thailand.

Apa yang berlaku kepada 40 lelaki yang dihantar pulang pada 2025?

Thailand menghantar pulang 40 lelaki itu ke China pada Februari 2025 meskipun mereka sendiri, ahli parlimen Thailand dan pegawai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu merayu supaya tindakan itu tidak dilakukan. Sebelum operasi tersebut, kerajaan Thailand menafikan rancangan untuk menghantar mereka ke China.

Pegawai Thailand kemudian berkata lelaki-lelaki itu telah menandatangani borang dalam bahasa Cina yang menyatakan persetujuan untuk pulang secara sukarela. Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Kebangsaan Thailand berkata pegawai terlibat gagal mengemukakan bukti persetujuan atau jaminan keselamatan mereka.

Amnesty berkata pihak berkuasa Thailand melawat Xinjiang pada Februari dan Mac 2025 atas jemputan China. Organisasi yang memantau kes itu berkata para pelawat dapat menemui kurang daripada 10 orang yang dihantar pulang. Beberapa kumpulan media Thailand terpilih turut menyertai lawatan rasmi, tetapi tidak mendapat akses bebas untuk menemu bual lelaki yang dihantar pulang itu.

Keberadaan dan keadaan kesemua 40 lelaki itu belum dapat dipastikan. Kannavee berkata pertanyaan rasmi yang dibuatnya ketika menjadi ahli parlimen tidak mendapat jawapan. Beliau berkata Kementerian Luar Thailand dan pihak lain turut cuba mendapatkan perkembangan lanjut; kementerian itu enggan mengulas.

Elaine Pearson, pengarah Asia di Human Rights Watch, memberi amaran tentang layanan terhadap mereka yang dihantar pulang dalam operasi terdahulu:

Kerajaan Thailand terdahulu telah menahan warga Uyghur dalam keadaan tidak berperikemanusiaan selama bertahun-tahun sebelum mematuhi tuntutan Beijing untuk menghantar mereka ke China, tempat mereka dihilangkan secara paksa,

Kehilangan paksa bermaksud seseorang ditahan, sementara pihak berkuasa menyembunyikan atau enggan mengakui nasib atau keberadaannya, sekali gus meletakkan mereka di luar perlindungan undang-undang biasa.

Undang-undang Thailand meletakkan perlindungan daripada penyeksaan sebagai keutamaan

Thailand bukan pihak kepada Konvensyen Pelarian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Namun, negara itu terikat dengan Konvensyen Menentang Penyeksaan dan prinsip antarabangsa tanpa pemulangan paksa, yang melarang penghantaran seseorang ke tempat mereka berdepan risiko sebenar terhadap penderaan serius tertentu.

Artikel 13 Akta Pencegahan dan Pembanterasan Penyeksaan dan Kehilangan Paksa Thailand menyediakan asas undang-undang domestik untuk perlindungan itu. Amnesty berkata peruntukan tersebut melarang penghantaran pulang apabila terdapat alasan kukuh untuk mempercayai seseorang akan berdepan penyeksaan, layanan kejam, tidak berperikemanusiaan atau menjatuhkan maruah, ataupun kehilangan paksa.

Kenyataan Chaiyapruek bahawa lima lelaki itu tidak berstatus pelarian perlu dilihat bersama kewajipan ini. Perlindungan daripada dihantar pulang ke tempat berlakunya penyeksaan terpakai kepada sesiapa sahaja yang berdepan bahaya itu, tanpa mengira sama ada mereka diiktiraf secara rasmi sebagai pelarian.

Sasinan Thamnithinan, ahli parlimen daripada Parti Rakyat pembangkang, berkata Thailand mempunyai tanggungjawab di bawah undang-undang domestik dan antarabangsa. Dalam satu kenyataan, beliau menggesa kerajaan mengutamakan tanggungjawab itu berbanding kepentingan diplomatik:

Mengekalkan hubungan antarabangsa memang penting, tetapi ia tidak boleh mengatasi hak asasi manusia dan kedaulatan undang-undang. Tiada sesiapa patut dihantar pulang untuk berdepan bahaya hanya kerana kerajaan mahu menamatkan sesuatu masalah,

China mempertahankan kerjasama dengan Thailand

Beijing berulang kali menuntut agar warga Uyghur itu dipulangkan dan menyifatkan anggota kumpulan tahanan tersebut sebagai pengganas. Kementerian Keselamatan Awam China menggelar 40 lelaki yang dihantar pulang pada 2025 sebagai pendatang tanpa izin.

Mao Ning, jurucakap Kementerian Luar China, mempertahankan kerjasama dengan Thailand apabila ditanya tentang kes terbaharu:

Kerjasama China dan Thailand dalam membanteras jenayah rentas sempadan, termasuk imigresen haram, adalah selaras dengan undang-undang kedua-dua negara serta undang-undang dan amalan antarabangsa,

China menafikan dakwaan penderaan di Xinjiang dan berkata dasar-dasarnya menyokong pembangunan ekonomi serta membanteras ekstremisme. Organisasi hak asasi manusia dan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu menuduh Beijing melakukan penderaan serius terhadap warga Uyghur dan masyarakat lain yang kebanyakannya beragama Islam, termasuk penahanan beramai-ramai dan buruh paksa.

Siasatan Amnesty pada 2021 mendokumentasikan pemenjaraan, penyeksaan dan penganiayaan yang disifatkannya sebagai jenayah terhadap kemanusiaan. Penilaian Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu yang dikeluarkan pada Ogos 2022 menyatakan penderaan di Xinjiang mungkin merupakan jenayah terhadap kemanusiaan. Istilah itu merujuk kepada perbuatan tertentu yang amat berat, dilakukan sebagai sebahagian daripada serangan meluas atau sistematik terhadap orang awam.

Dapatan itu menjadi asas kepada amaran kumpulan hak asasi tentang lima lelaki tersebut. Callamard berkata jaminan daripada China tidak boleh mengatasi kewajipan Thailand untuk melindungi orang yang berdepan risiko sebenar penyeksaan atau pelanggaran serius lain.

Destinasi selamat memerlukan persetujuan kerajaan lain

Amnesty International dan Human Rights Watch menggesa Thailand membenarkan dua lelaki yang diampunkan itu pergi ke negara ketiga yang selamat. Aturan sedemikian memerlukan persetujuan kerajaan negara lain untuk menerima mereka serta proses yang membolehkan mereka meninggalkan tahanan Thailand dengan selamat.

Thailand sebelum ini membenarkan anggota kumpulan asal itu pergi ke Türkiye. Amnesty menyatakan seramai 173 wanita dan kanak-kanak berbuat demikian pada Jun 2015. Bagi lima lelaki yang masih berada di Thailand, ketua keselamatan negara itu menetapkan penerimaan oleh negara lain sebagai syarat untuk penempatan semula sekiranya mahkamah memutuskan memihak kepada mereka.

Keputusan segera melibatkan akses kepada peguam, pengendalian permintaan China dan pemakaian perlindungan Thailand daripada penghantaran pulang ke tempat berlakunya penderaan serius. Bagi dua lelaki yang telah diampunkan itu, keputusan tersebut akan menentukan sama ada tamatnya hukuman penjara mereka membawa kepada keselamatan di tempat lain atau pemindahan ke China.

Perkara Utama

• Thailand berkata permintaan China terhadap lima lelaki Uyghur mesti melalui sistem kehakimannya.
• Dua lelaki menerima pengampunan diraja pada 21 Oktober 2026, tetapi masih berada dalam tahanan imigresen di Bangkok.
• Kerajaan berkata seorang peguam telah dilantik; Amnesty berkata pihak berkuasa menghalang akses kepada wakil undang-undang.
• Undang-undang Thailand melarang penghantaran pulang apabila terdapat alasan kukuh untuk menjangkakan penyeksaan, layanan kejam atau kehilangan paksa.
• Keberadaan dan keadaan kesemua 40 warga Uyghur yang dihantar pulang ke China pada Februari 2025 masih tidak diketahui.
• Kumpulan hak asasi mahukan penempatan semula yang selamat di negara lain untuk lelaki-lelaki yang masih ditahan di Thailand.