Wang Tolak Penyelesaian Tidak Langsung bagi Kenyataan Takaichi tentang Taiwan Ketika Jepun Berusaha Meredakan Ketegangan

Pertemuan di Beijing mendedahkan halangan untuk memperbaiki hubungan

Menteri Luar China Wang Yi menolak cadangan bekas Menteri Luar Jepun Takeshi Iwaya untuk menyelesaikan pertikaian berhubung kenyataan Perdana Menteri Sanae Takaichi mengenai Taiwan dengan menegaskan semula perjanjian diplomatik 1972, menurut Iwaya. Sebaliknya, Beijing mahu pemimpin Jepun itu sendiri menangani masalah tersebut.

Cadangan itu dikemukakan dalam pertemuan pada 28 September di Dewan Besar Rakyat di Beijing. Iwaya, yang berkunjung sebagai pengerusi Persatuan Jepun bagi Promosi Perdagangan Antarabangsa, berhujah bahawa dasar Jepun berhubung Taiwan tidak berubah dan penarikan balik secara jelas oleh perdana menteri yang sedang berkhidmat akan membawa kos politik yang besar.

Wang, menteri luar China dan anggota Biro Politik Parti Komunis, berulang kali meminta kenyataan itu ditarik balik, menurut butiran pertemuan yang dikongsi dalam kerajaan Jepun. Beliau melihat kenyataan Takaichi sebagai cerminan pemikirannya yang sudah lama berhubung sejarah, bukannya kesilapan lisan yang tidak disengajakan.

Seorang lagi peserta, pengarah persatuan Tomoki Izumikawa, kemudian menyifatkan permintaan Wang sebagai tuntutan supaya kenyataan itu diperbetulkan segera, bukannya ditarik balik. Perbezaan istilah itu membiarkan satu persoalan diplomatik utama belum terjawab: kenyataan apakah daripada Tokyo yang dapat memuaskan hati Beijing?

Apa yang dikatakan Takaichi tentang Taiwan

Jawapan Takaichi di parlimen pada 7 November 2025 mengaitkan kemungkinan konflik melibatkan Taiwan dengan kategori undang-undang yang boleh membolehkan Jepun melaksanakan hak mempertahankan diri secara kolektif. Beliau berkata situasi yang melibatkan kapal perang dan penggunaan kekerasan boleh dikategorikan sebagai keadaan yang mengancam kelangsungan hidup Jepun.

Pertahanan diri secara kolektif bermaksud menggunakan kekerasan untuk membantu mempertahankan negara lain dalam keadaan tertentu. Frasa yang merujuk kepada kelangsungan hidup Jepun itu penting kerana ia mengaitkan perbincangan tentang Taiwan dengan keadaan yang membolehkan kerajaan Jepun membenarkan tindakan ketenteraan.

China membantah keras kaitan itu. Tuntutan Beijing kini berkisar pada cara perdana menteri patut menangani kata-katanya, manakala Tokyo menegaskan bahawa dasar sedia adanya kekal utuh.

Penjelasan Tokyo belum memuaskan hati Wang

Jemaah menteri Jepun kemudian meluluskan jawapan bertulis yang menyatakan kerajaan mengekalkan sepenuhnya pendirian sedia adanya. Berdasarkan pendirian itu, sebarang keputusan sama ada sesuatu keadaan mengancam kelangsungan hidup Jepun bergantung pada keadaan khusus serta penilaian objektif dan munasabah terhadap semua maklumat yang tersedia kepada kerajaan.

Ringkasnya, Tokyo berkata pihaknya akan meneliti krisis sebenar sebelum memutuskan kuasa undang-undang yang terpakai. Iwaya membawa penjelasan itu ke pertemuan di Beijing, dengan berhujah bahawa kenyataan Takaichi di parlimen selepas itu dan kenyataan lain telah menjelaskan kesinambungan dasar Jepun.

Wang terus meminta Takaichi sendiri memberikan maklum balas. Menurut Iwaya, kedua-dua mereka bersetuju bahawa hubungan perlu diperbaiki, tetapi penilaian kerajaan China terhadap pentadbiran Takaichi kekal keras.

Oleh itu, perselisihan ini menyentuh soal dasar dan tanggungjawab. Jepun telah memberikan penjelasan kerajaan tentang cara keputusan akan dibuat. Wang mahu pemimpin yang mengeluarkan kenyataan dipertikaikan itu menyelesaikan pertikaian berkenaan.

Mengapa Iwaya merujuk kepada perjanjian 1972

Iwaya mencadangkan agar kedua-dua kerajaan menegaskan semula hasrat Komunike Bersama Jepun-China 1972, salah satu dokumen politik asas yang mengawal hubungan mereka. Beliau mengemukakannya sebagai cara untuk mencapai kesan praktikal penarikan balik tanpa meminta Takaichi menarik balik jawapannya secara jelas.

Komunike itu mencatatkan bahawa Jepun memahami sepenuhnya dan menghormati pendirian China bahawa Taiwan ialah sebahagian wilayah Republik Rakyat China yang tidak boleh dipisahkan. Kembali kepada ungkapan itu akan memberikan kedua-dua kerajaan teks diplomatik sedia ada sebagai asas untuk merangka persetujuan.

Bagi Iwaya, langkah itu menawarkan jalan keluar daripada pertikaian yang menyukarkan perdana menteri berundur secara terbuka atas sebab politik. Bagi Wang, cadangan ungkapan itu membiarkan terlalu banyak perkara tidak diselesaikan.

Iwaya menceritakan penolakan Wang dalam satu wawancara pada 7 Oktober. Wang, yang berucap sebagai menteri luar China, membantah penyelesaian pertikaian secara tidak langsung:

Pendekatan samar-samar tidak baik,

Wang turut memetik peribahasa China bahawa orang yang menimbulkan masalah patut menyelesaikannya. Mesej beliau meletakkan tanggungjawab semula pada Takaichi, bukannya pada perjanjian yang dirundingkan berasaskan kenyataannya.

Penarikan balik atau pembetulan?

Izumikawa, 47, mengiringi Iwaya dalam pertemuan dengan Wang dan Naib Perdana Menteri China He Lifeng semasa lawatan pada September itu. Dalam wawancara sekitar ulang tahun pertama jawapan Takaichi, beliau berkata Wang mahukan pembetulan secepat mungkin terhadap kenyataan mengenai Taiwan yang dianggap Beijing sebagai salah dan dibuat oleh seorang pemimpin.

Menurut Iwaya, tuntutan itu ialah supaya kenyataan berkenaan ditarik balik; menurut Izumikawa, Wang meminta pembetulan, yang ditafsirkannya sebagai rumusan yang kurang mendesak. Kedua-dua keterangan meletakkan langkah substantif seterusnya di pihak Jepun.

Izumikawa turut memetik kenyataan Kementerian Luar China dalam satu taklimat bahawa bola kini berada di gelanggang Jepun. Beliau berhujah bahawa dialog amat penting dan Jepun perlu mengemukakan maklum balas yang boleh diterima China.

Tiada rumusan yang dipersetujui, tarikh akhir atau tarikh untuk pertemuan seterusnya diumumkan dalam keterangan tersebut. Penilaian Izumikawa menunjukkan masih ada ruang untuk membincangkan cara Takaichi memberi maklum balas, sementara cadangan Iwaya yang ditolak membuktikan bahawa penegasan semula perjanjian sedia ada sahaja tidak memadai dalam pertemuan September itu.

Perkembangan pertikaian

Usaha diplomatik itu berlangsung dari jawapan Takaichi di parlimen pada November 2025 hingga pertemuan di Beijing pada September berikutnya dan laporan kepada umum pada Oktober serta November 2026. Langkah-langkah utamanya ialah:

• 7 November 2025: Takaichi memberitahu parlimen bahawa krisis Taiwan yang melibatkan kapal perang dan kekerasan boleh dikategorikan sebagai keadaan yang mengancam kelangsungan hidup Jepun.
• Selepas jawapan itu: Jemaah menteri Jepun meluluskan jawapan bertulis yang mengekalkan pendirian bahawa kerajaan akan menilai sebarang keadaan sedemikian berdasarkan keadaan khususnya.
• 27 hingga 30 September 2026: Iwaya melawat China sebagai pengerusi persatuan promosi perdagangan dan mengadakan pertemuan berasingan dengan Wang dan He.
• 28 September: Iwaya dan Wang membincangkan kenyataan mengenai Taiwan di Dewan Besar Rakyat.
• 7 Oktober: Iwaya menceritakan secara terbuka penyelesaian yang dicadangkannya dan penolakan Wang.
• Sekitar ulang tahun 7 November: Izumikawa menyifatkan bahasa Wang sebagai seruan untuk membuat pembetulan dan menggesa dialog diteruskan.

Rentetan peristiwa itu menunjukkan sebab perbincangan pada September penting. Hampir setahun selepas jawapan asal, seorang bekas menteri luar masih berusaha mencari rumusan yang dapat membuka semula hubungan politik yang terjejas akibat kenyataan itu.

Kerjasama ekonomi kekal sebagai ruang berasingan

He Lifeng menyatakan hasrat kuat untuk memajukan kerjasama ekonomi dalam pertemuan berasingannya dengan Iwaya. Pelawat Jepun itu meminta China memperbaiki pengurusan eksport nadir bumi dan mineral kritikal lain ke Jepun.

Nadir bumi ialah sekumpulan unsur yang digunakan dalam produk perindustrian dan proses pembuatan. Kepentingannya dalam pertikaian ini berpunca daripada kegunaannya dalam pengeluaran awam dan industri pertahanan, menjadikan keputusan tentang pelanggan atau kegunaan yang dimaksudkan amat penting.

He, naib perdana menteri China, memberitahu Iwaya bahawa Beijing berhasrat membezakan kegunaan ketenteraan daripada kegunaan awam:

Kami akan mengenakan sekatan jika bahan itu untuk kegunaan ketenteraan, tetapi tiada masalah jika untuk kegunaan awam,

Beliau turut berkata China sedang meneroka cara yang lebih baik untuk mengurus sekatan tersebut. Bagi perniagaan Jepun, persoalan praktikalnya ialah sama ada kelulusan eksport membolehkan bahan sampai ke kilang apabila diperlukan.

Menjelang 21 Oktober, Jepun meminta bantuan Amerika Syarikat berhubung kekurangan yttrium, sejenis nadir bumi yang digunakan dalam enjin jet dan peralatan pembuatan semikonduktor. Pegawai Jepun dan eksekutif syarikat perdagangan memberi amaran bahawa kekurangan boleh berlaku menjelang akhir 2026. Oleh itu, perbincangan ekonomi di Beijing menyentuh bekalan yang memberi kesan langsung kepada pengeluaran, di samping pertikaian tentang bahasa politik.

Dasar pertahanan Jepun menambah satu lagi punca ketegangan

Iwaya turut meminta Wang berhenti menyifatkan usaha Jepun memperkukuh keupayaan pertahanannya sebagai bentuk baharu ketenteraan. Permintaan itu menyentuh punca ketidakpercayaan yang lebih luas antara kedua-dua kerajaan, melangkaui satu jawapan di parlimen tentang Taiwan.

Jepun secara berasingan sedang mempertimbangkan cara untuk menggambarkan China dalam Strategi Keselamatan Negara yang disemak semula. Menjelang akhir Oktober, Tokyo menimbang sama ada mahu mengekalkan frasa cabaran strategik terbesar sambil mengelakkan label yang lebih keras, iaitu ancaman.

Rumusan yang dicadangkan dalam strategi keselamatan itu masih dibincangkan. Rundingan yang melibatkan parti pemerintah Jepun dijangka bermula pada pertengahan November, manakala semakan terhadap tiga dokumen dasar keselamatan dijadualkan selesai menjelang akhir 2026.

Keputusan itu meletakkan bahasa diplomatik dan perancangan pertahanan dalam jadual yang bertindih. Tokyo berusaha mencari ruang untuk membincangkan hubungan yang lebih baik sambil meneliti semula cara menggambarkan kegiatan ketenteraan China dan tekanan lain. Sementara itu, Beijing terus membantah peningkatan keupayaan pertahanan Jepun.

Mengapa saluran melalui Iwaya penting

Iwaya berkunjung sebagai ketua sebuah pertubuhan promosi perdagangan, bukannya sebagai menteri luar Jepun yang sedang berkhidmat. Namun, lawatannya berjaya memperoleh pertemuan dengan dua pegawai kanan China dan membolehkannya menyampaikan penjelasan politik serta kebimbangan perniagaan.

Sesetengah pemerhati mentafsir sambutan mesra itu sebagai usaha Beijing menggalakkan perpecahan dalam Jepun. Iwaya berkata beberapa faktor mungkin terlibat, tetapi berhujah bahawa China nampaknya menyedari keperluan untuk berhubung dengan seseorang dari pihak Jepun.

Iwaya, anggota Parti Demokratik Liberal yang memerintah, menjelaskan sebab beliau menganggap hubungan itu berguna:

Penting untuk memulakan perbualan terlebih dahulu dan menyampaikan kepada China bahawa terdapat juga pihak di Jepun yang benar-benar percaya hubungan perlu diperbaiki.

Pertemuan beliau mendedahkan ruang yang terbuka dan batasannya. He Lifeng menyatakan minat terhadap kerjasama ekonomi, dan Wang bersetuju bahawa hubungan perlu diperbaiki. Namun, Wang menolak rumusan diplomatik yang dicadangkan, sekali gus meletakkan maklum balas Takaichi di tengah-tengah pertikaian politik itu.

Perkara Utama

• Wang Yi menolak cadangan Iwaya untuk menyelesaikan pertikaian berhubung kenyataan tentang Taiwan dengan menegaskan semula Komunike Bersama Jepun-China 1972.
• Jepun menegaskan bahawa dasarnya tidak berubah dan sebarang keputusan keselamatan akan bergantung pada keadaan sebenar sesuatu krisis.
• Iwaya menyifatkan tuntutan itu sebagai permintaan supaya kenyataan ditarik balik; Izumikawa, yang turut serta, menyifatkannya sebagai permintaan pembetulan dan mentafsirkannya sebagai rumusan yang lebih lunak.
• Naib Perdana Menteri He Lifeng menyatakan minat terhadap kerjasama ekonomi dan berkata sekatan eksport mineral akan membezakan kegunaan ketenteraan daripada kegunaan awam.
• Tiada rumusan penyelesaian atau tarikh pertemuan seterusnya diumumkan dalam laporan lawatan tersebut.