Bunyi Hantu di Sempadan Kemboja-Thailand Cetus Trauma dan Rayuan kepada PBB

Malam penuh ketakutan di Prey Chan dan Chouk Chey

Sejak malam 10 Oktober, keluarga di Prey Chan dan Chouk Chey, dua buah kampung Kemboja di wilayah Banteay Meanchey, dikejutkan daripada tidur oleh rakaman kuat suara ratapan, deruman enjin, lolongan anjing dan muzik pengebumian yang dipancarkan dari seberang sempadan di Thailand. Siaran itu kedengaran lewat malam, kadangkala pada awal pagi, dan menjadikan waktu tidur sesuatu yang menakutkan bagi kanak-kanak dan ibu bapa.

Kumpulan perlindungan kanak-kanak di Kemboja berkata bunyi bising setiap malam itu memberikan kesan serius. Mereka melaporkan kanak-kanak menangis pada waktu malam, mengalami mimpi ngeri dan enggan ke sekolah pada keesokan harinya. Guru menggambarkan suasana bilik darjah yang dipenuhi murid keletihan dan mudah terkejut. Ibu bapa yang tidak pasti apa sebenarnya berlaku mengambil keputusan membiarkan anak-anak di rumah kerana takut. Laporan ini mencetuskan rayuan luar biasa kepada Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) oleh Jawatankuasa Hak Asasi Manusia Kemboja, yang mendakwa terdapat kempen gangguan psikologi terhadap masyarakat di kawasan sempadan.

Pihak berkuasa di Phnom Penh meminta Pasukan Pemerhati Interim ASEAN membantu mengesahkan siaran itu, manakala Kementerian Pertahanan Negara Kemboja menghantar misi lapangan. Di pihak Thailand, seorang senator terkenal menggesa siasatan dan memberi amaran bahawa tindakan menakutkan orang awam boleh melanggar peraturan antarabangsa yang melindungi mereka daripada penderaan psikologi. Tentera Thailand mempertahankan operasi psikologi di sepanjang sempadan sebagai langkah keselamatan untuk menangani maklumat palsu dan kegiatan haram, serta menyatakan komitmen terhadap ketelusan.

Inti pertikaian ini ialah laporan bahawa seorang tokoh media sosial Thailand yang dikenali dengan kandungan nasionalis membantu mencetuskan atau memperhebat bunyi bising lewat malam itu. Pemimpin dan sami Kemboja berhujah bahawa penggunaan bunyi sebagai senjata untuk menakutkan orang awam melanggar batas moral dan undang-undang, lebih-lebih lagi apabila kanak-kanak terjejas. Kes ini kini menjadi ujian terhadap diplomasi sempadan, norma kemanusiaan dan tanggungjawab pempengaruh dalam talian yang beroperasi di kawasan pertikaian.

Kontroversi ini berlaku ketika ketegangan meningkat di beberapa bahagian sempadan Kemboja-Thailand selepas berbulan-bulan pertikaian mengenai penandaan sempadan dan kerja menyahaktifkan periuk api. Video siaran itu tersebar luas di media sosial, sekali gus meningkatkan ketakutan dalam masyarakat berhampiran yang tidak mendengar bunyi itu sendiri tetapi kini menjangkakannya. Pihak berkuasa tempatan dan pejuang hak kanak-kanak bimbang khabar angin dan spekulasi di telefon mungkin menambah ketakutan golongan muda yang sudah berasa tidak selamat pada waktu malam.

Apa yang didakwa didengar penduduk

Penduduk menggambarkan gabungan bunyi yang menggerunkan dan seolah-olah direka untuk menimbulkan keresahan. Sesetengah rakaman menyerupai suara manusia meratap, manakala yang lain kedengaran seperti pesawat berlepas atau haiwan dalam kesusahan. Beberapa penduduk kampung berkata siaran itu menjadi lebih kuat selepas tengah malam, kemudian kedengaran semula pada awal pagi sekitar 3:30 pagi. Kanak-kanak sukar melelapkan mata, manakala mereka yang berjaya tidur sering terjaga dalam keadaan panik.

Pov Boeun, ketua Kampung Prey Chan, berkata bunyi bising setiap malam itu mengganggu kehidupan harian keluarga yang memerlukan rehat secukupnya untuk bertani, belajar dan bekerja.

Beliau berkata: "Bunyi itu menyeramkan dan tidak semula jadi, serta menyukarkan kanak-kanak kecil untuk tidur."

Di rumah-rumah berhampiran, penduduk lebih tua yang masih mengingati konflik berkata mereka lebih mampu bertahan menghadapi malam yang bising berbanding golongan muda, tetapi bimbang tentang tekanan berpanjangan terhadap kanak-kanak dan orang sakit. Seorang penduduk kampung warga emas berkata kampung itu telah melalui beberapa malam dengan tidur yang sedikit atau langsung tidak tidur, dan kini orang ramai berasa gerun apabila malam menjelang.

Mengapa kanak-kanak amat mudah terjejas

Pakar psikologi kanak-kanak dan kumpulan hak kanak-kanak memberi amaran bahawa pendedahan berulang kepada bunyi yang menakutkan pada waktu malam boleh mencetuskan keresahan, gangguan tidur dan tindak balas tekanan dalam kalangan kanak-kanak. Ketakutan pada waktu malam boleh menyebabkan mereka enggan tidur, sentiasa berjaga-jaga dan mengalami gejala panik. Keadaan ini juga boleh menyukarkan pembelajaran di bilik darjah kerana fungsi otak yang menyokong tumpuan dan ingatan terjejas akibat kurang tidur.

Yan Lay, pengarah eksekutif Gabungan Hak Kanak-kanak Kemboja, berkata bunyi bising berterusan itu menyebabkan kemudaratan serius kepada golongan muda di kawasan berkenaan.

Beliau berkata: "Bunyi yang menakutkan dan membuatkan orang berasa tidak selamat mengganggu tidur kanak-kanak, sering menyebabkan mimpi ngeri dan serangan panik pada waktu malam."

Penyelidikan mengenai konflik dan pemindahan menunjukkan kanak-kanak serta kumpulan rentan lain berisiko tinggi mengalami keresahan, kemurungan dan tekanan apabila terdedah kepada peristiwa traumatik atau ketakutan berterusan. Pertubuhan Kesihatan Sedunia menganggarkan kira-kira seorang daripada 10 orang yang terjejas akibat konflik akan mengalami masalah kesihatan mental yang serius, manakala seorang lagi daripada setiap 10 orang akan mengalami masalah tingkah laku. Kajian tentang krisis lampau yang melibatkan masyarakat Kemboja mendokumentasikan trauma berpanjangan di samping daya tahan, dengan hasil yang dipengaruhi sokongan keluarga, perpaduan masyarakat, amalan keagamaan dan akses kepada rawatan.

Laporan semasa dari Banteay Meanchey mencerminkan tanda-tanda amaran yang lazim. Kanak-kanak menangis pada waktu malam, berpaut pada ibu bapa dan mengelak ke sekolah. Ibu bapa yang tidak mendapat maklumat jelas dan boleh dipercayai kadangkala mengisi kekosongan dengan spekulasi atau khabar angin, lalu menyebarkan ketakutan dalam kalangan rakan sebaya. Pakar menasihati ibu bapa dan penjaga supaya mendengar luahan kanak-kanak dengan teliti, menerangkan perkara yang diketahui menggunakan bahasa yang jelas dan mengelakkan keterlaluan. Sekolah boleh membantu dengan menyediakan orang dewasa yang dipercayai untuk diajak berbual oleh kanak-kanak, serta mengembalikan rutin bilik darjah yang teratur.

Perbahasan undang-undang mengenai operasi psikologi

Pegawai Kemboja dan kumpulan masyarakat sivil berkata siaran itu melanggar undang-undang antarabangsa kerana kelihatan bertujuan untuk menakut-nakutkan orang awam. Mereka merujuk kepada perjanjian yang terpakai tanpa mengira sama ada pertempuran terbuka sedang berlaku. Konvensyen Menentang Penyeksaan melarang tindakan yang sengaja menyebabkan penderitaan mental yang teruk apabila dilakukan oleh pegawai awam atau dengan persetujuan mereka. Kovenan Antarabangsa mengenai Hak Sivil dan Politik melarang layanan kejam, tidak berperikemanusiaan atau menjatuhkan maruah. Konvensyen Mengenai Hak Kanak-kanak mewajibkan negara melindungi kanak-kanak daripada segala bentuk keganasan mental.

Keo Remy, presiden Jawatankuasa Hak Asasi Manusia Kemboja, meminta pejabat hak asasi manusia PBB menjalankan siasatan dan menghantar pemerhati ke kawasan sempadan. Dalam suratnya, beliau memetik rakaman dan keterangan penduduk kampung mengenai waktu dan kandungan siaran itu.

Beliau menulis: "Suara hantu meratap disiarkan melalui pembesar suara pada lewat malam sebelum tengah malam dan awal pagi sekitar 3:30 pagi."

Di Bangkok, Senator Angkhana Neelapaijit menggesa pihak berkuasa menyiasat peranan pempengaruh dan sebarang penglibatan rasmi, sambil memberi amaran bahawa tindakan menakutkan orang awam boleh melanggar batas undang-undang yang bertujuan melindungi maruah dan kesihatan mental mereka.

Beliau berkata: "Sebarang tindakan yang menimbulkan ketakutan atau menjejaskan kesejahteraan mental orang awam, khususnya kumpulan rentan, mungkin merupakan penyeksaan psikologi."

Pakar undang-undang berkata sama ada siaran itu menepati takrif penyeksaan bergantung pada niat, tahap keseriusan dan sama ada ejen negara terlibat. Jika pasukan atau pihak berkuasa kerajaan membenarkan atau menyokong kegiatan itu dengan tujuan menakut-nakutkan, tindakan tersebut mungkin tergolong di bawah Konvensyen Menentang Penyeksaan. Jika tidak, siaran berulang dan serius yang ditujukan kepada orang awam masih boleh dianggap sebagai layanan kejam atau tidak berperikemanusiaan di bawah peraturan hak asasi manusia yang lain. Apa pun, tindakan yang sengaja menjejaskan kesihatan mental kanak-kanak melanggar norma yang diterima secara meluas.

Siapa di sebalik siaran itu dan apa yang diketahui tentang motifnya

Pihak berkuasa Kemboja dan laporan tempatan mengaitkan bunyi itu dengan seorang pempengaruh media sosial Thailand, Guntouch Pongpaiboonwet, yang dikenali dalam talian sebagai Gun Jompalang. Beliau mempromosikan mesej nasionalis dan pernah muncul di kawasan sempadan. Pegawai Kemboja turut mendakwa pihak berkuasa tempatan Thailand dan unit tentera bekerjasama dengannya atau membenarkan kegiatan itu diteruskan. Dakwaan ini akan dinilai melalui proses pemerhatian dan diplomatik yang sedang berlangsung.

Motif penting untuk ditentukan. Jika tujuannya menakutkan penduduk kampung supaya meninggalkan tanah pertanian berhampiran garisan sempadan yang dipertikaikan, tindakan itu menunjukkan cubaan menggunakan ketakutan untuk mengubah tingkah laku orang awam. Jika siaran itu sebahagian daripada perang maklumat yang lebih luas berkaitan kerja pembersihan tanah dan operasi keselamatan di wilayah Sa Kaeo, Thailand, kesan undang-undang dan politiknya boleh melangkaui kawasan terdekat. Video tular sudah pun memperluas penyebaran mesej itu di Kemboja, menyebarkan kebimbangan jauh dari kawasan sempadan.

Tindak balas Thailand dan diplomasi serantau

Pegawai tentera Thailand mempertahankan operasi psikologi mereka di sepanjang sempadan. Mereka berkata langkah sedemikian bertujuan mengekalkan keselamatan, menangani maklumat palsu dan membanteras kegiatan haram seperti penyeludupan serta lintasan sempadan tanpa kebenaran. Tentera berkata tindakannya mematuhi piawaian antarabangsa dan pihaknya akan bekerjasama dengan pihak berkepentingan bagi mengekalkan keamanan dan ketenteraman di sepanjang sempadan.

Mekanisme serantau kini terlibat. Kementerian Pertahanan Negara Kemboja telah menghantar misi lapangan, manakala Pasukan Pemerhati Interim ASEAN terlibat dalam proses pengesahan. Phnom Penh berkata hasil siasatan akan didokumenkan dan dikongsi melalui saluran diplomatik. Matlamatnya adalah untuk menentukan apa yang berlaku, mengurangkan kemudaratan terhadap orang awam dan meredakan ketegangan.

Tokoh masyarakat Thailand turut menyuarakan pandangan. Senator Angkhana menggesa siasatan, manakala wartawan terkenal memberi amaran bahawa tindakan menakutkan negara jiran menjejaskan reputasi Thailand. Suara-suara ini mencerminkan perdebatan lebih luas di Thailand tentang tingkah laku agensi keselamatan dan personaliti dalam talian berhampiran sempadan sensitif.

Bunyi sebagai senjata dan pengajaran daripada konflik lampau

Bunyi sudah lama digunakan untuk mempengaruhi tingkah laku semasa pertikaian. Di sepanjang sempadan Korea Utara dan Korea Selatan, kedua-dua pihak pernah menggunakan pembesar suara untuk menyiarkan propaganda dan muzik. Pihak tentera pula menggunakan penggera, siren dan bunyi industri untuk mengganggu lawan. Dalam kalangan orang awam, taktik sedemikian membawa risiko khusus kerana kesannya lebih kuat terhadap kanak-kanak, warga emas, orang sakit dan orang kurang upaya berbanding orang dewasa yang sihat.

Masyarakat sempadan Kemboja yang kini melaporkan malam tanpa tidur termasuk keluarga yang masih mengingati keganasan masa lalu. Kajian terhadap rakyat Kemboja yang pernah melalui peperangan dan pemindahan menunjukkan kadar trauma yang tinggi bertahun-tahun selepas peristiwa itu. Sesetengah penduduk kampung warga emas mungkin berasa lebih bersedia menghadapi keadaan berbanding kanak-kanak kerana pernah melalui kesusahan sebelum ini, namun tekanan terkumpul masih boleh memudaratkan, khususnya jika tidur terganggu selama banyak malam berturut-turut.

Bukti daripada persekitaran kemanusiaan menunjukkan bahawa hubungan kekeluargaan yang kukuh, maklumat yang jelas dan akses kepada sokongan kesihatan mental boleh mengehadkan kemudaratan. Langkah mudah seperti rutin tidur, ruang mesra kanak-kanak untuk bermain dan meluahkan perasaan, serta hubungan dengan kaunselor atau sukarelawan terlatih dapat mengurangkan ketakutan dan membantu kanak-kanak mendapatkan semula rasa kawalan.

Langkah yang boleh diambil masyarakat dan pihak berkuasa sekarang

Respons yang mengutamakan kanak-kanak amat mendesak apabila ketakutan berlarutan selepas gelap. Ibu bapa dan penjaga boleh bermula dengan mengakui bahawa bunyi itu menakutkan, serta menjelaskan bahawa orang dewasa sedang berusaha untuk menghentikannya. Kanak-kanak wajar diberi peluang untuk meluahkan perasaan dengan kata-kata sendiri. Waktu tidur yang tetap, rutin menenangkan diri sebelum tidur dan pengurangan penggunaan skrin menjelang waktu tidur dapat membantu memulihkan tidur. Sekolah boleh memperuntukkan masa untuk perbincangan kumpulan kecil, seni atau permainan yang membolehkan murid memproses ketakutan dalam suasana selamat.

Pemimpin tempatan boleh menyediakan ruang untuk dialog masyarakat dan menjemput petugas kesihatan atau sukarelawan terlatih untuk berkongsi panduan praktikal. Kumpulan masyarakat sivil di Kemboja berpengalaman mengendalikan program kos rendah, daripada pendidikan psikologi hingga permainan dan kegiatan kreatif untuk kanak-kanak, selalunya di pusat perlindungan sementara semasa krisis sempadan. Kegiatan itu menggalakkan luahan perasaan dan membina semula rasa selamat tanpa memerlukan klinik khusus. Jika gejala seperti mimpi ngeri berterusan, serangan panik atau tindakan menyendiri berlarutan, keluarga wajar dirujuk kepada kaunselor atau perkhidmatan kesihatan mental untuk rawatan susulan.

Pihak berkuasa di kedua-dua belah sempadan juga boleh mengurangkan kemudaratan dengan mengeluarkan maklumat awam yang jelas dan konsisten. Ini termasuk menerangkan perkara yang diketahui, tidak menggalakkan penyebaran khabar angin dan memberikan nasihat kepada ibu bapa tentang cara menyokong anak-anak. Penyeliaan lebih ketat terhadap kandungan mengelirukan atau sensasi dalam talian, khususnya bahan yang membesar-besarkan sifat siaran itu, boleh membendung kebimbangan yang tidak perlu. Pada peringkat diplomatik, pengesahan yang telus, komitmen awam untuk menghentikan sebarang bunyi yang ditujukan kepada orang awam dan talian hotline antara komander tempatan boleh membawa kelegaan dengan segera.

Perkara Utama

• Sejak 10 Oktober, rakaman suara ratapan, bunyi haiwan, enjin dan muzik pengebumian disiarkan pada waktu malam ke kampung-kampung Kemboja dari arah Thailand di seberang sempadan.
• Pejuang hak kanak-kanak melaporkan mimpi ngeri, panik dan keengganan ke sekolah dalam kalangan kanak-kanak di Prey Chan dan Chouk Chey, wilayah Banteay Meanchey.
• Jawatankuasa Hak Asasi Manusia Kemboja meminta PBB menjalankan siasatan dan menyifatkan siaran itu sebagai intimidasi psikologi terhadap orang awam.
• Tentera Thailand mempertahankan operasi psikologi sebagai langkah keselamatan, manakala seorang senator Thailand menggesa siasatan dan memberi amaran tentang kemungkinan pelanggaran undang-undang antarabangsa.
• Pegawai Kemboja mengaitkan siaran itu dengan seorang pempengaruh media sosial Thailand, sementara misi pemerhati dan saluran diplomatik sedang menilai dakwaan tersebut.
• Penyelidikan kesihatan mental menunjukkan kanak-kanak yang terdedah kepada konflik dan ketakutan berisiko lebih tinggi mengalami keresahan, kemurungan dan gangguan tidur, namun sokongan keluarga dan sekolah dapat mengurangkan kemudaratan.
• Pakar menggesa komunikasi yang jelas dengan kanak-kanak, penyediaan ruang masyarakat untuk meluahkan perasaan serta tindakan segera kedua-dua kerajaan untuk menghentikan bunyi yang ditujukan kepada orang awam dan mengesahkan fakta.