Singapura Mengharungi Perairan Baharu dengan Perjanjian Laut Lepas
Singapura kini sedang menjalankan semakan menyeluruh terhadap perundangan domestik dan dasar maritimnya agar selaras dengan kewajipan di bawah perjanjian global bersejarah. Perjanjian Laut Lepas PBB, yang secara rasmi dikenali sebagai Perjanjian Biodiversiti di Luar Bidang Kuasa Negara (BBNJ), berkuat kuasa secara rasmi pada 17 Januari, menandakan detik penting dalam tadbir urus lautan antarabangsa. Perjanjian ini bertujuan melindungi hidupan marin di kawasan lautan luas yang berada di luar kawalan mana-mana negara, meliputi hampir dua pertiga lautan dunia. Sebagai antara lebih 80 negara yang terawal meratifikasinya, Singapura kini berusaha menterjemahkan komitmen antarabangsa ini kepada undang-undang tempatan yang konkrit.
Kandungan
Kementerian Ehwal Luar mengesahkan bahawa agensi kerajaan sedang meneliti rangka kerja perundangan sedia ada secara aktif bagi mengenal pasti jurang. Semakan ini memberi tumpuan kepada usaha memastikan Singapura dapat mentadbir aktiviti yang termasuk dalam skop perjanjian itu dengan berkesan. Perubahan yang dijangka mungkin membentuk semula cara penilaian kesan alam sekitar dijalankan, aktiviti maritim dikawal selia dan penyelidikan laut dalam diuruskan. Bagi negara yang begitu erat terhubung dengan ekonomi maritim global, perubahan ini merupakan langkah penting ke arah pengurusan lautan yang mampan.
Duta Singapura bagi Undang-undang Antarabangsa, Rena Lee, yang mempengerusikan rundingan perjanjian itu, berkata bahawa "Kuat kuasanya Perjanjian BBNJ hari ini menjadi bukti kepada multilateralisme serta dedikasi, dialog dan tindakan kerjasama selama bertahun-tahun oleh ramai individu komited di seluruh dunia."
Kepimpinannya semasa rundingan memainkan peranan penting dalam merapatkan jurang antara negara maju dengan negara membangun. Perjanjian itu secara meluas dianggap sebagai konvensyen alam sekitar multilateral paling penting sejak Perjanjian Iklim Paris. Ia menyediakan rangka kerja perundangan pertama untuk melindungi biodiversiti di perairan antarabangsa, sekali gus memastikan manfaat sumber marin dikongsi secara adil antara semua negara.
Perjanjian Penting untuk Lautan Global
Laut lepas ialah kawasan di luar bidang kuasa negara, merangkumi perairan di luar zon ekonomi eksklusif 200 batu nautika mana-mana negara. Kawasan ini sekian lama ditadbir melalui pelbagai peraturan yang berpecah-belah, dan sering digambarkan sebagai "Wild West" yang pengawasannya sangat minimum. Selama beberapa dekad, ketiadaan peraturan menyeluruh menyebabkan laut lepas terdedah kepada penangkapan ikan berlebihan, pencemaran, pemerdagangan hidupan liar secara haram dan eksploitasi tanpa kawalan oleh industri yang mencari mineral dasar laut.
Perjanjian baharu ini menangani jurang tadbir urus tersebut dengan menetapkan empat tonggak utama. Tonggak ini merangkumi pemuliharaan dan penggunaan mampan kepelbagaian biologi marin, instrumen pengurusan berasaskan kawasan seperti kawasan perlindungan marin, penilaian kesan alam sekitar serta pembangunan kapasiti bersama pemindahan teknologi marin. Dengan mewujudkan struktur yang bersepadu, perjanjian itu berusaha memastikan sumber lautan digunakan secara mampan dan ekosistem marin berdaya tahan menghadapi ancaman iklim yang semakin meningkat.
Saintis melaporkan bahawa lautan telah menyerap sejumlah besar haba berlebihan dan karbon dioksida yang terhasil daripada kegiatan manusia. Perkhidmatan ini datang dengan kos, termasuk pengasidan lautan, pemanasan dan penyahoksigenan. Perjanjian itu menyediakan mekanisme untuk mengurangkan kesan ini dengan melindungi kawasan lautan yang luas. Perjanjian ini penting bagi menguatkuasakan ikrar global untuk melindungi 30 peratus daratan dan lautan dunia menjelang 2030, sasaran yang dikenali sebagai "30x30". Tanpa perjanjian ini, pencapaian sasaran itu bagi laut lepas mustahil dari segi undang-undang.
Perjanjian BBNJ berfungsi sebagai perjanjian pelaksanaan di bawah Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu 1982 mengenai Undang-undang Laut. Ia menjadi perjanjian ketiga seumpamanya di bawah UNCLOS, sekali gus memperkukuh seni bina perundangan bagi lautan. Perjanjian itu menubuhkan Persidangan Pihak-Pihak, sebuah badan pembuat keputusan yang akan bermesyuarat setiap tahun untuk mengawasi pelaksanaan serta menerima pakai piawaian dan garis panduan khusus.
Menambah Baik Penilaian Kesan Alam Sekitar
Salah satu aspek paling penting dalam semakan undang-undang Singapura melibatkan penilaian kesan alam sekitar. Di bawah perjanjian itu, negara-negara mesti menjalankan penilaian kesan alam sekitar (EIA) jika aktiviti yang dirancang boleh memudaratkan persekitaran marin, walaupun aktiviti tersebut bermula dalam bidang kuasa negara sendiri tetapi memberi kesan kepada laut lepas. Ini menandakan perubahan daripada amalan semasa, yang menyaksikan proses EIA Singapura, meskipun mantap bagi projek domestik, belum diperuntukkan sepenuhnya dalam undang-undang untuk aktiviti di laut lepas.
Profesor Peter Ng, penasihat di Muzium Sejarah Semula Jadi Lee Kong Chian, Universiti Nasional Singapura, menekankan perlunya mewujudkan rangka kerja yang ketat bagi penilaian ini. Beliau berkata kerajaan perlu menyediakan garis panduan yang jelas untuk syarikat berdaftar di Singapura yang beroperasi di laut lepas. Ini termasuk syarikat yang terlibat dalam penerokaan dasar laut atau yang menuai organisma marin untuk tujuan komersial, seperti mengumpul span nadir bagi mendapatkan sebatian perubatan.
Perjanjian itu mewajibkan penilaian ini dijalankan secara telus. Makluman awam mengenai aktiviti yang dirancang perlu diberikan, dan maklum balas daripada kumpulan yang terjejas mesti dialu-alukan. Keperluan ketelusan ini mungkin memerlukan perubahan terhadap cara Singapura mengendalikan maklumat sulit, walaupun Kementerian Ehwal Luar menyatakan bahawa rangka kerja kukuh sudah tersedia bagi pembangunan domestik. Cabarannya ialah menyesuaikan piawaian domestik ini dengan konteks khusus laut lepas.
Piawaian bagi penilaian ini akhirnya akan diterima pakai oleh badan pembuat keputusan perjanjian tersebut. Singapura merancang untuk mengambil kira piawaian antarabangsa ini ketika mengemas kini proses domestiknya. Penyelarasan ini memastikan syarikat dan saintis tempatan tertakluk pada penanda aras ketat yang sama seperti rakan sejawatan antarabangsa mereka, sekali gus mewujudkan medan persaingan yang sama rata.
Mengimbangi Kepentingan Perkapalan dan Pemuliharaan
Sebagai antara pelabuhan paling sibuk di dunia dan hab perkapalan global, Singapura berdepan cabaran unik dalam melaksanakan Perjanjian Laut Lepas. Perjanjian itu membenarkan penubuhan kawasan perlindungan marin di laut lepas bagi memulihara hidupan marin. Kawasan ini boleh mengenakan sekatan terhadap kegiatan manusia, sekali gus berpotensi menjejaskan laluan perkapalan dan trafik maritim.
Penganalisis dasar marin Youna Lyons berkata kawasan perlindungan yang dicadangkan boleh menjejaskan kegiatan perkapalan Singapura. Kerajaan perlu mengimbangi dengan teliti usaha memudahkan perdagangan global dan melindungi ekosistem marin yang sensitif. Usaha mengimbangi ini memerlukan kerjasama rapat dengan badan pengawal selia sedia ada bagi memastikan langkah alam sekitar baharu tidak mengganggu kelancaran perdagangan maritim.
Dr. Tara Davenport dari Pusat Undang-undang Antarabangsa NUS menegaskan bahawa perjanjian itu tidak seharusnya melemahkan rangka kerja pengawalseliaan sedia ada. Badan seperti Pertubuhan Maritim Antarabangsa dan Pihak Berkuasa Dasar Laut Antarabangsa masing-masing sudah diberi mandat berkaitan perkapalan dan perlombongan dasar laut. Perjanjian Laut Lepas direka untuk melengkapi badan-badan ini, bukannya menggantikannya.
Sebagai contoh, IMO sudah mempunyai undang-undang antipencemaran yang lebih ketat di kawasan laut sensitif yang ditetapkan. Peruntukan perjanjian berhubung penilaian kesan alam sekitar bertujuan berfungsi seiring dengan peraturan sedia ada ini. Singapura merancang untuk mengambil bahagian secara aktif dalam sidang kemuncak perjanjian yang akan datang dan bekerjasama dengan IMO bagi memastikan keperluan perkapalan antarabangsa diseimbangkan dengan perlindungan persekitaran marin. Penglibatan diplomatik ini penting untuk memperjuangkan kepentingan masyarakat maritim sambil menegakkan matlamat pemuliharaan.
Kepimpinan Saintifik dan Pembangunan Kapasiti
Selain pengawalseliaan, Singapura meletakkan dirinya sebagai peneraju dalam aspek saintifik perjanjian itu. Perjanjian tersebut memberi penekanan besar kepada penyelidikan saintifik marin dan perkongsian manfaat daripada sumber genetik marin. Keupayaan Singapura dalam penyelidikan laut lepas menjadikannya rakan kongsi yang bernilai bagi negara membangun yang mahu meningkatkan kapasiti dalam oseanografi dan biologi marin.
Ekspedisi bersama baru-baru ini menggambarkan komitmen ini. Pada Oktober 2025, saintis dari NUS dan pertubuhan bukan untung OceanX meneroka rangkaian gunung bawah laut di Lautan Hindi. Ekspedisi ini memetakan lebih 8,300 kilometer persegi dasar laut dan melibatkan saintis dari beberapa negara Asia. Usaha kerjasama seperti ini penting bagi perjanjian tersebut, yang mewajibkan pembangunan kapasiti dan pemindahan teknologi marin kepada negara membangun.
Profesor Peter Ng menegaskan perlunya perspektif global dalam mengkaji fenomena seperti perubahan iklim dan arus lautan. Penyelidikan yang dijalankan semasa ekspedisi ini menghasilkan data yang merentasi sempadan negara. Dengan berkongsi pengetahuan dan kepakaran ini, Singapura membantu negara lain memenuhi kewajipan di bawah perjanjian serta mengambil bahagian secara bermakna dalam tadbir urus lautan.
Ekspedisi itu menggunakan teknologi canggih, termasuk kenderaan kendalian jauh dan analisis DNA persekitaran. Peralatan ini membolehkan saintis mengesan kesan bahan genetik di dalam air, sekali gus menyediakan kaedah bukan invasif untuk meninjau biodiversiti. Teknologi dan kemahiran yang dibangunkan dalam misi ini juga boleh digunakan di perairan cetek, sekali gus membolehkan saintis serantau mengurus sumber marin masing-masing dengan lebih baik. Pembangunan kapasiti ini merupakan tonggak utama Perjanjian BBNJ, bagi memastikan semua negara mendapat manfaat daripada penggunaan sumber lautan secara mampan.
Kesan Serantau dan Langkah Seterusnya
Kuat kuasa Perjanjian Laut Lepas membawa kesan besar kepada Asia Tenggara. Rantau ini dikelilingi lautan dan sangat bergantung pada perikanan sebagai sumber protein serta pekerjaan. Tujuh negara ASEAN, termasuk Singapura, Indonesia dan Filipina, menjadi pihak kepada perjanjian itu. Penyertaan serantau ini penting kerana kejadian di laut lepas memberi kesan langsung kepada perairan pantai melalui migrasi stok ikan dan arus lautan.
Rizza Sacra-Dejucos, Penyelaras Serantau Asia bagi High Seas Alliance, berkata perlindungan perairan laut lepas penting untuk mengekalkan ekosistem seimbang yang menyokong masyarakat pesisir. Spesies migrasi seperti tuna bergerak antara perairan negara dengan laut lepas, menjadikan kerjasama antarabangsa penting bagi keselamatan makanan.
Walaupun perjanjian itu merupakan kemenangan bagi multilateralisme, cabaran masih ada. Mekanisme penguatkuasaan di perairan antarabangsa sememangnya sukar dilaksanakan. Perjanjian itu bergantung pada kerjasama negara anggota dan penerapan peruntukannya ke dalam undang-undang negara masing-masing. Amerika Syarikat telah menandatangani tetapi belum meratifikasi perjanjian itu, bermakna negara tersebut akan mengambil bahagian sebagai pemerhati tanpa hak mengundi. Namun begitu, momentum yang dijana oleh 83 negara yang telah meratifikasinya menunjukkan komitmen global yang kukuh.
Persidangan Pihak-Pihak yang pertama dijangka bersidang dalam tempoh setahun ini untuk memuktamadkan butiran operasi. Singapura merancang untuk mengambil bahagian secara aktif dalam perbincangan ini. Tahun-tahun mendatang amat penting ketika masyarakat antarabangsa beralih daripada persetujuan diplomatik kepada pelaksanaan praktikal. Penubuhan kawasan perlindungan marin pertama di laut lepas akan menjadi pencapaian penting yang perlu diperhatikan.
Bagi Singapura, usaha ini melibatkan pengemaskinian undang-undang, pengawalseliaan industri dan sumbangan kepada sains global. Dengan menggabungkan pelbagai elemen ini, negara itu berhasrat memenuhi kewajipannya di bawah perjanjian sambil mengekalkan peranannya sebagai hab maritim global yang terkemuka.
Kesimpulan
- Perjanjian Laut Lepas PBB berkuat kuasa secara rasmi pada 17 Januari 2026, menyediakan rangka kerja perundangan pertama untuk melindungi biodiversiti di perairan antarabangsa.
- Singapura sedang menyemak undang-undang domestiknya, khususnya berkaitan penilaian kesan alam sekitar, bagi mematuhi kewajipan di bawah perjanjian itu.
- Perjanjian itu menetapkan empat tonggak utama: pemuliharaan biodiversiti marin, instrumen pengurusan berasaskan kawasan, EIA dan pembangunan kapasiti.
- Singapura perlu mengimbangi statusnya sebagai hab perkapalan global dengan langkah pemuliharaan baharu serta kemungkinan penubuhan kawasan perlindungan marin.
- Penyelidikan saintifik, seperti ekspedisi NUS dan OceanX ke Lautan Hindi, memainkan peranan penting dalam sumbangan Singapura kepada matlamat pembangunan kapasiti di bawah perjanjian itu.
