Singapura dan Indonesia Sasar Syarikat Berkaitan Kebakaran Hutan Menerusi Pasukan Petugas Bersama dan Siasatan Kewangan

Menjejaki aliran wang di sebalik jerebu

Singapura dan Indonesia sedang merancang untuk menubuhkan pasukan petugas bersama bagi menyiasat syarikat yang dikaitkan dengan kebakaran hutan dan tanah, dengan menggabungkan rekod syarikat, risikan kewangan dan bukti yang dikumpulkan merentasi sempadan. Persetujuan yang dicapai oleh menteri luar kedua-dua negara di Jakarta pada 27 Oktober itu meletakkan tanggungjawab korporat sebagai teras tindak balas mereka terhadap asap yang berulang kali menyebabkan kualiti udara Singapura mencapai tahap tidak sihat sejak 4 September.

Indonesia berkata negara itu telah menggerakkan kira-kira 71,000 anggota di lapangan dan 51 unit udara untuk memadamkan kebakaran. Ratusan individu dan lebih 50 syarikat telah disiasat atau didakwa, dengan beberapa daripadanya didapati bersalah di bawah undang-undang Indonesia, menurut Menteri Luar Indonesia Arrmanatha Nasir.

Singapura mengambil tindakan terhadap syarikat melalui siasatannya sendiri. Agensi Alam Sekitar Kebangsaan (NEA) telah mengeluarkan notis yang mewajibkan langkah pencegahan kepada 10 syarikat di Indonesia dan meminta dokumen serta maklumat daripada 10 syarikat yang berpangkalan di Singapura di bawah Akta Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan.

Arrmanatha menjelaskan sebab perkongsian yang dirancang itu akan meneliti urus niaga kewangan selain tanah yang terbakar:

Asap boleh merentasi sempadan, begitu juga wang. Itulah sebabnya kita mesti menjejaki aliran wang yang ditinggalkan syarikat-syarikat ini.

Persetujuan itu kemudian memasuki fasa persediaan dalam kerajaan Indonesia. Satu mesyuarat pada 3 November menghimpunkan pihak berkuasa luar negeri, perhutanan, alam sekitar dan kewangan untuk membincangkan tanggungjawab serta aturan operasi pasukan petugas itu. Singapura juga sedang mengusahakan perubahan pada undang-undang jerebunya, memperluas tindak balas daripada usaha memadamkan kebakaran kepada hubungan perniagaan dan pembiayaan yang berkaitan dengan pembakaran.

Peranan pasukan petugas

Singapura menawarkan untuk berkongsi data mengenai syarikat yang dikaitkan dengan kebakaran itu, tawaran yang disambut baik oleh Arrmanatha. Pasukan Petugas Bersama bagi Memperkukuh Tanggungjawab Perniagaan yang dicadangkan itu akan menghubungkan perkongsian maklumat, risikan kewangan dan pengumpulan bukti merentasi sempadan, serta pemulihan aset jika boleh.

Risikan kewangan bermaksud meneliti maklumat tentang pergerakan wang untuk membantu mengenal pasti kemungkinan salah laku. Pemulihan aset melibatkan penggunaan prosedur undang-undang untuk mendapatkan semula wang atau harta yang berkaitan dengan kegiatan menyalahi undang-undang. Arrmanatha menyifatkan pemulihan itu sebagai satu kemungkinan dalam tugas pasukan petugas berkenaan.

Dokumen syarikat di Singapura boleh membantu penyiasat yang meneliti kebakaran di Indonesia, manakala bukti yang dikumpulkan di Indonesia boleh menyokong siasatan Singapura terhadap pencemaran yang sampai ke wilayahnya. Tujuan praktikal aturan itu adalah untuk menggabungkan kedua-dua rangkaian maklumat tersebut.

Menteri Luar Singapura Vivian Balakrishnan berkata penyelarasan yang lebih rapat juga akan memberi amaran kepada perniagaan bahawa kedua-dua negara bertindak bersama. Kesan pencegahan yang ingin dicapai adalah jelas: syarikat sepatutnya menghadapi risiko siasatan dan tindakan penguatkuasaan yang lebih besar jika mereka meraih keuntungan daripada pembakaran.

Para menteri mengumumkan inisiatif itu dalam sidang media yang berlangsung kira-kira 20 minit, dengan membaca kenyataan yang disediakan tanpa menjawab soalan. Tiada tarikh ditetapkan untuk pasukan petugas itu mula beroperasi, dan prosedur terperincinya masih dibincangkan dalam mesyuarat penyelarasan pada 3 November.

Dua landasan penguatkuasaan di Singapura

Tindakan Singapura melibatkan dua kumpulan syarikat yang berbeza. Notis langkah pencegahan NEA ditujukan kepada 10 syarikat di Indonesia yang dikaitkan dengan kebakaran yang disyaki menyumbang kepada jerebu di Singapura. Permintaan kepada 10 syarikat berpangkalan di Singapura pula bertujuan mendapatkan dokumen dan maklumat tentang kegiatan mereka.

Permintaan dokumen itu merupakan notis seumpamanya yang pertama dikeluarkan agensi berkenaan di bawah Akta Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan. Undang-undang itu menyediakan rangka kerja bagi Singapura untuk mengambil tindakan berhubung tanggungjawab terhadap pencemaran jerebu yang sampai ke negara itu akibat kebakaran di tempat lain.

NEA mengenal pasti 10 syarikat Indonesia pada 16 Oktober dan tiga lagi syarikat Indonesia pada 19 Oktober. Pengumuman pada 27 Oktober menyebut notis langkah pencegahan kepada 10 syarikat Indonesia; pengenalpastian firma tambahan sebelum itu berkaitan dengan siasatan yang lebih luas.

Kementerian Undang-Undang Singapura juga menubuhkan panel khusus yang terdiri daripada firma guaman, firma audit dan firma penyiasatan yang berpengalaman menjalankan siasatan merentasi sempadan. Gabungan kepakaran mereka akan membantu meneliti tanggungjawab undang-undang, rekod kewangan dan hubungan korporat.

Balakrishnan berkata Singapura bersedia menggunakan kuasa undang-undang dan kawal selianya terhadap syarikat yang bertanggungjawab, termasuk yang berpangkalan di Singapura, serta mempertimbangkan pelbagai langkah undang-undang, kawal selia dan ekonomi yang lebih luas untuk mencegah pelanggaran pada masa depan.

Masyarakat Indonesia terlebih dahulu menghirup asap

Sumatera dan Kalimantan menjadi tumpuan dalam penjelasan kedua-dua menteri tentang kesan terhadap manusia. Arrmanatha berkata rakyat Indonesia yang tinggal berhampiran kawasan kebakaran ialah golongan pertama yang terdedah kepada asap, manakala Balakrishnan bersetuju bahawa rakyat Indonesia menanggung beban awal dan terbesar.

Arrmanatha menggambarkan keadaan masyarakat yang terjejas itu secara langsung:

Mangsa pertama kebakaran ini ialah rakyat Indonesia. Petani, anak-anak dan keluarga kita di Sumatera dan Kalimantanlah yang terpaksa terlebih dahulu menghirup asap.

Presiden Prabowo Subianto telah menjadikan usaha menangani kebakaran itu sebagai keutamaan negara, kata Arrmanatha. Tindak balas itu merangkumi pengeboman air dan pengubahsuaian cuaca, di samping pengerahan kira-kira 71,000 anggota darat dan 51 unit udara di wilayah keutamaan. Lebih banyak sumber sedia untuk dikerahkan.

Pengeboman air melibatkan pesawat yang menjatuhkan air ke atas kebakaran. Pengubahsuaian cuaca pula bertujuan mempengaruhi keadaan cuaca untuk membantu usaha memadamkan kebakaran. Kedua-duanya melengkapi usaha anggota yang menangani kebakaran di lapangan.

Singapura dan Malaysia telah menawarkan bantuan memadamkan kebakaran. Arrmanatha berkata Indonesia menghargai sokongan negara jiran dan agensi berkaitan akan menilai tawaran itu berdasarkan keadaan di kawasan yang terjejas.

Usaha penguatkuasaan Indonesia berjalan seiring dengan operasi kecemasan. Arrmanatha berkata ratusan individu dan lebih 50 syarikat telah atau sedang disiasat dan didakwa, dengan beberapa daripadanya telah disabitkan kesalahan. Angka itu merangkumi kes pada peringkat berbeza, daripada siasatan hingga keputusan mahkamah.

Keadaan cuaca dan keputusan untuk membakar

El Niño merumitkan tindak balas Indonesia dalam memadamkan kebakaran, kata Arrmanatha. Corak iklim itu boleh menyebabkan keadaan lebih kering di beberapa bahagian rantau ini, sekali gus menjadikan tumbuh-tumbuhan lebih mudah terbakar dan kebakaran lebih sukar dikawal.

Balakrishnan mengaitkan secara langsung keadaan cuaca semula jadi dengan tanggungjawab manusia: El Niño ialah fenomena semula jadi, manakala kebakaran melibatkan tindakan manusia. Beliau berkata kedua-dua kerajaan bertanggungjawab melindungi rakyat masing-masing.

Menteri Kemampanan dan Alam Sekitar Singapura, Grace Fu, mengenal pasti pembukaan tanah secara tidak bertanggungjawab, pembakaran terbuka dan penyaliran tanah gambut sebagai punca jerebu. Gambut ialah tanah yang terbentuk daripada bahan tumbuhan yang separa reput dan terkumpul dalam keadaan basah. Penyaliran menjadikannya lebih mudah terbakar, dan kebakaran boleh terus berlaku di bawah permukaan.

Fu membangkitkan isu itu semasa bacaan kedua pindaan yang dicadangkan terhadap Akta Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan Singapura pada 4 November 2026. Beliau menjelaskan bagaimana pembukaan tanah untuk tujuan komersial boleh menguntungkan syarikat, sedangkan penduduk di seluruh Asia Tenggara menanggung kos kesihatan dan alam sekitar.

Singapura baru-baru ini mengalami episod jerebu terburuk sejak 2015, dengan udara tidak sihat berlarutan selama beberapa minggu. Penduduk terpaksa mengehadkan kegiatan luar dan menyesuaikan rutin harian. Mencegah pembakaran di puncanya akan menangani gangguan itu sebelum asap bergerak ke negara jiran.

Singapura mahu kuasa penyiasatan lebih luas

Pindaan yang dicadangkan terhadap undang-undang jerebu Singapura akan memperkukuh pengumpulan dan pengesahan maklumat, meningkatkan keupayaan mengesan hubungan korporat dan rantaian bekalan, serta membolehkan denda kewangan dan langkah ekonomi lain dikenakan terhadap pihak yang bertanggungjawab.

Rantaian bekalan ialah rangkaian perniagaan yang terlibat dalam penghasilan dan penjualan sesuatu produk. Meneliti rangkaian itu boleh membantu penyiasat memahami kaitan syarikat yang terhubung dengan pembakaran tanah dengan pembeli, rakan niaga dan pembiayaan di tempat lain.

Singapura merancang untuk memperluas penelitian terhadap hubungan komersial dan kewangan tersebut. Pendekatan yang dicadangkan itu akan membolehkan penyiasat melihat melangkaui syarikat yang beroperasi di lokasi kebakaran dan meneliti struktur perniagaan yang lebih luas di sekelilingnya.

Fu turut menyifatkan kerjasama dengan kerajaan negara jiran sebagai penting kerana kuasa undang-undang setiap negara terbatas pada wilayah masing-masing. Indonesia boleh menyiasat kegiatan di wilayahnya, manakala Singapura boleh mendapatkan rekod dan mengambil tindakan terhadap perniagaan dalam bidang kuasanya. Pasukan petugas bersama itu bertujuan menghubungkan usaha tersebut.

Perubahan perundangan itu masih berupa cadangan ketika bacaan kedua yang dihuraikan oleh Fu berlangsung. Kenyataan beliau menetapkan hala tuju dasar penguatkuasaan Singapura, sementara Indonesia terus membangunkan aturan operasi pasukan petugas itu.

Perkembangan tindak balas

Persetujuan pada 27 Oktober itu dicapai selepas berminggu-minggu udara tidak sihat dan peningkatan kegiatan penguatkuasaan. Jurucakap Kementerian Luar Indonesia Vahd Nabyl Achmad Mulachela berkata pada 21 Oktober bahawa komunikasi dengan Singapura masih diteruskan dan Indonesia komited menangani kebakaran dengan serius demi melindungi masyarakat, alam sekitar dan hubungan dengan negara jiran.

Langkah-langkah utama berlaku seperti berikut:

• Mulai 4 September: Singapura mengalami tempoh kualiti udara tidak sihat yang dikaitkan dengan jerebu.
• 1 Oktober: Arrmanatha Nasir menjadi menteri luar Indonesia, menggantikan Sugiono.
• 16 Oktober: NEA mengenal pasti 10 syarikat Indonesia yang disyaki berkaitan dengan kebakaran yang menyumbang kepada jerebu.
• 19 Oktober: NEA mengenal pasti tiga lagi syarikat Indonesia.
• 27 Oktober: Arrmanatha dan Balakrishnan bersetuju di Jakarta untuk menubuhkan pasukan petugas bersama dan memperkukuh komunikasi langsung.
• 3 November: Menteri Indonesia membincangkan skop dan aturan operasi pasukan petugas itu.
• 4 November 2026: Grace Fu membincangkan perkongsian itu dan pindaan perundangan yang dicadangkan semasa bacaan kedua pindaan undang-undang jerebu Singapura.

Mesyuarat pada 3 November dipengerusikan oleh Arrmanatha dan disertai Menteri Perhutanan Raja Juli Antoni, Menteri Alam Sekitar Jumhur Hidayat serta wakil Kementerian Kewangan. Penyertaan mereka mencerminkan gabungan penguatkuasaan alam sekitar, penyiasatan korporat dan penelitian kewangan dalam pasukan petugas itu.

Kementerian Luar Indonesia berkata perbincangan itu merangkumi tanggungjawab yang selaras dengan bidang kuasa setiap kementerian. Arrmanatha turut berharap perkongsian itu akhirnya dapat menangani isu tanggungjawab perniagaan lain, termasuk amalan kewangan rentas sempadan seperti penginvoisan rendah, iaitu apabila sesuatu urus niaga direkodkan pada nilai yang lebih rendah daripada nilai sebenarnya.

Talian hotline untuk mengurus perselisihan

Singapura dan Indonesia juga bersetuju menubuhkan talian hotline pada peringkat menteri dan pegawai kanan. Saluran ini akan memberi kedua-dua kerajaan cara langsung untuk menangani perselisihan dua hala, termasuk isu di luar siasatan jerebu.

Persetujuan itu menyusuli kontroversi berhubung kenyataan Ketua Agensi Komunikasi Kerajaan Indonesia, Syahganda Nainggolan. Beliau mempertahankan Indonesia dengan berkata hutannya membekalkan oksigen kepada Singapura dan Malaysia serta menyifatkan kebakaran itu sebagai fenomena semula jadi yang bukan disebabkan kesilapan manusia.

Menteri Kanan Singapura K Shanmugam menyatakan rasa kecewa terhadap kenyataan itu dalam temu bual pada 19 Oktober. Beliau turut mengalu-alukan usaha Prabowo menangani jerebu dan berkata beliau tidak percaya pandangan Nainggolan dikongsi secara meluas dalam kalangan kerajaan atau masyarakat Indonesia.

Arrmanatha berkata hubungan kedua-dua negara cukup matang untuk membolehkan perbincangan secara terus terang. Beliau menggesa agar perselisihan diselesaikan secara membina, hormat dan terbuka, sambil menghormati prosedur domestik, kerangka undang-undang dan keadaan setiap negara.

Aturan hotline itu menyediakan saluran komunikasi bagi pendekatan tersebut. Pasukan petugas bersama pula memberi penyiasat mekanisme yang lebih khusus untuk bertukar maklumat tentang syarikat dan kebakaran.

Hubungan lebih luas berdepan tekanan praktikal

Bekalan tenaga menjadi satu lagi isu sensitif dalam latar lawatan Balakrishnan. Indonesia mengalihkan gas yang sebelum ini dibekalkan kepada Singapura untuk memenuhi keperluan elektrik domestik.

Djoko Siswanto, ketua pengawal selia minyak dan gas huluan Indonesia SKK Migas, berkata 15 juta kaki padu piawai gas sehari dialihkan dari Natuna kepada PLN Batam melalui saluran paip WNTS–Pulau Pemping–Batam. Perdana Menteri Singapura Lawrence Wong menggesa semua pihak mematuhi kontrak komersial mereka dan berkata pengimport akan mengambil langkah perlu untuk melindungi hak serta kepentingan kontrak mereka.

Pelaburan dan kerjasama lebih luas kekal besar. Balakrishnan berkata Singapura merupakan sumber pelaburan langsung asing terbesar Indonesia sejak 2014, sambil menyifatkan rekod itu sebagai tanda keyakinan terhadap masa depan Indonesia.

Para menteri bersetuju untuk mengembangkan hasil pertemuan pemimpin pada Julai, apabila Wong dan Prabowo menyaksikan pemeteraian 26 perjanjian yang merangkumi bidang ekonomi, tenaga, pertahanan, kerjasama digital dan alam sekitar. Kedua-dua negara sedang membuat persiapan untuk memperingati 60 tahun hubungan diplomatik pada 2027, ketika Singapura juga akan mempengerusikan Persatuan Negara-negara Asia Tenggara (ASEAN).

Balakrishnan menyifatkan kerjasama itu sebagai kepentingan bersama: kejayaan Singapura sebahagiannya bergantung pada Indonesia yang makmur, stabil dan aman. Pasukan petugas jerebu itu menguji prinsip tersebut secara nyata, dengan menghubungkan usaha Indonesia menghentikan pembakaran dengan siasatan Singapura terhadap syarikat dan wang yang berkaitan dengannya.

Perkara Utama

• Singapura dan Indonesia bersetuju pada 27 Oktober untuk menubuhkan pasukan petugas bersama bagi menyiasat syarikat yang dikaitkan dengan kebakaran hutan dan tanah.
• Kerja yang dicadangkan merangkumi perkongsian data syarikat, penjejakan wang, pengumpulan bukti merentasi sempadan dan pemulihan aset jika boleh.
• Singapura meminta maklumat daripada 10 syarikat yang berpangkalan di negara itu dan mengeluarkan notis langkah pencegahan kepada 10 syarikat di Indonesia.
• Indonesia melaporkan pengerahan kira-kira 71,000 anggota darat dan 51 unit udara, selain siasatan atau pendakwaan yang melibatkan ratusan individu dan lebih 50 syarikat.
• Kementerian Indonesia membincangkan aturan operasi pada 3 November, sementara Singapura mengusahakan pindaan untuk memperkukuh undang-undang jerebunya.
• Kedua-dua negara turut bersetuju menubuhkan talian hotline untuk menteri dan pegawai kanan bagi membantu mengurus perselisihan dua hala.