Wabak Senyap di Selatan Punjab
Mohammed Amin berusia lapan tahun ketika meninggal dunia tidak lama selepas disahkan positif HIV. Demamnya begitu teruk sehingga budak itu berkeras mahu tidur di luar ketika hujan untuk menyejukkan kulitnya yang membahang. Dia menggeliat kesakitan seolah-olah dicampakkan ke dalam minyak panas, kenang ibunya, Sughra. Kakaknya, Asma, yang baru berusia sepuluh tahun, berlutut di sisi pusaranya di Taunsa, sebuah bandar di wilayah Punjab, Pakistan. Dia masih ingat bagaimana adiknya sering bergaduh dengannya, tetapi juga betapa adiknya menyayanginya. Tidak lama selepas Mohammed Amin dijangkiti virus itu, doktor turut mendiagnosis Asma menghidap HIV.
Kandungan
Keluarga mereka percaya kedua-dua anak itu dijangkiti semasa menerima rawatan perubatan rutin di Hospital Ibu Pejabat Tehsil, yang dikenali penduduk setempat sebagai THQ Taunsa. Mereka merupakan dua daripada 331 kanak-kanak yang dikenal pasti oleh BBC Eye sebagai positif HIV di Taunsa antara November 2024 dengan Oktober 2025. Wabak itu memusnahkan sebuah komuniti yang ibu bapanya dahulu mempercayai hospital tempatan untuk menyembuhkan anak-anak mereka, bukannya menjangkiti mereka dengan virus seumur hidup.
Selepas seorang doktor di klinik swasta mengaitkan wabak itu dengan THQ Taunsa pada penghujung 2024, pihak berkuasa tempatan berjanji akan mengambil tindakan keras secara besar-besaran. Mereka menggantung tugas penguasa perubatan hospital itu pada Mac 2025 dan menggantikannya dengan Dr Qasim Buzdar, yang berikrar tidak akan bertolak ansur dengan amalan tidak selamat. Buzdar memberitahu wartawan bahawa pencegahan HIV menjadi tumpuan utamanya dan kakitangan telah menerima latihan sewajarnya dalam pencegahan serta kawalan jangkitan.
Namun, lapan bulan selepas janji itu dibuat, penyiasat BBC Eye menyamar di THQ Taunsa untuk mengetahui sama ada keadaan benar-benar bertambah baik. Sepanjang 32 jam penggambaran selama beberapa minggu pada penghujung 2025, pasukan itu mendokumentasikan amalan suntikan berbahaya yang berterusan tanpa perubahan, meskipun pihak berkuasa memberi jaminan bahawa pembaharuan sedang dilaksanakan.
Bukti Penyiasatan Menyamar Menunjukkan Bahaya Berterusan
Rakaman itu menunjukkan kakitangan perubatan menggunakan semula picagari pada vial ubat berbilang dos sebanyak sepuluh kali, sekali gus mewujudkan risiko jelas pencemaran virus. Dalam empat kes, ubat daripada vial sama yang berkemungkinan tercemar diberikan kepada kanak-kanak berlainan. Penyiasat turut merakam kakitangan menyuntik pesakit tanpa sarung tangan steril sebanyak 66 kali, termasuk satu kejadian apabila seorang doktor memberikan suntikan tanpa perlindungan yang sewajarnya. Seorang jururawat dirakam menggeledah kotak pelupusan sisa perubatan tanpa sarung tangan steril, melanggar protokol keselamatan asas.
Yang paling membimbangkan, rakaman itu menunjukkan seorang jururawat mengambil picagari terpakai dari bawah kaunter. Picagari itu masih mengandungi cecair daripada pesakit sebelumnya. Daripada membuang peralatan tercemar itu, dia menyerahkannya kepada rakan sekerja, seolah-olah bersedia untuk menggunakannya semula pada kanak-kanak lain.
Untuk memahami sebab amalan ini begitu berbahaya, penting untuk mengetahui cara HIV menular dalam persekitaran penjagaan kesihatan. Apabila picagari digunakan pada pesakit positif HIV, virus itu boleh mencemari jarum dan silinder picagari. Walaupun petugas perubatan memasang jarum baharu, penggunaan semula badan picagari boleh memindahkan virus ke dalam aliran darah pesakit seterusnya melalui ubat yang disuntik.
Dr Altaf Ahmed, pakar mikrobiologi klinikal dan antara pakar penyakit berjangkit terkemuka Pakistan, meneliti rakaman penyiasatan menyamar itu dan menjelaskan mekanisme penularannya. “Walaupun mereka memasang jarum baharu, bahagian belakang yang kita panggil badan picagari itu mengandungi virus, jadi virus tetap akan dipindahkan meskipun jarum baharu digunakan,” katanya memberi amaran.
Risiko meningkat dengan ketara apabila ubat disedut daripada vial berbilang dos selepas picagari digunakan semula. Sebaik sahaja sesuatu vial tercemar, setiap pesakit berikutnya yang menerima ubat daripada bekas itu terdedah kepada jangkitan. Di THQ Taunsa, kebanyakan kanak-kanak menerima suntikan melalui kanula, iaitu tiub yang dimasukkan terus ke dalam vena. Kaedah ini memintas pertahanan semula jadi kulit, membolehkan ubat tercemar memasuki aliran darah dengan serta-merta.
Dr Fatima Mir, profesor perubatan pediatrik di Hospital Universiti Aga Khan di Karachi, menganalisis rakaman itu dan mengenal pasti kelemahan lebih luas dalam latihan kawalan jangkitan di seluruh Pakistan. Beliau mengeluarkan amaran keras kepada penyedia perkhidmatan kesihatan.
Kita mesti memberi amaran kepada petugas yang memberikan suntikan: Anda telah menjadi alat aktif penyebaran penyakit.
Pola Penafian dan Mengelak Tanggungjawab
Apabila berdepan dengan rakaman penyiasatan menyamar itu, Dr Qasim Buzdar, penguasa perubatan semasa di THQ Taunsa, enggan mengakui kesahihannya. Beliau mendakwa rakaman itu mungkin dibuat sebelum beliau mula bertugas atau mencadangkan bahawa rakaman tersebut mungkin juga dipentaskan. Walaupun terdapat bukti visual wad dan kakitangan hospitalnya sendiri, beliau tetap berkeras bahawa kemudahannya selamat untuk kanak-kanak.
“Saya boleh memberitahu mereka dengan pasti dan yakin bahawa anda patut mendapatkan rawatan di THQ Taunsa,” kata Buzdar kepada wartawan apabila ditanya apakah pesanan yang ingin disampaikannya kepada ibu bapa tempatan.
Kerajaan Punjab juga enggan menerima tanggungjawab. Dalam kenyataan rasmi, pihak berkuasa tempatan mendakwa tiada bukti epidemiologi yang disahkan secara muktamad menunjukkan THQ sebagai punca wabak itu. Sebaliknya, mereka menunjuk kepada amalan swasta yang tidak dikawal selia dan pemindahan darah yang tidak disaring sebagai faktor penyumbang, dengan memetik misi bersama UNICEF, Pertubuhan Kesihatan Sedunia dan jabatan kesihatan serantau.
Bagaimanapun, BBC Eye memperoleh salinan bocor laporan pemeriksaan misi bersama yang sama dari April 2025. Dokumen itu mendedahkan penemuan yang sepadan dengan siasatan BBC, dengan menggambarkan keadaan di bilik kecemasan pediatrik sebagai sangat membimbangkan. Laporan itu mendokumentasikan kekurangan ubat pediatrik penting, amalan suntikan tidak selamat yang berleluasa, penggunaan semula cecair intravena, kanula tanpa label dan set IV terpakai yang dibiarkan tergantung pada penyangkut. Kebersihan tangan diabaikan, dengan singki tersumbat dan tiada pensanitasi tangan disediakan.
Penguasa terdahulu, Dr Tayyab Farooq Chandio, digantung tugas pada Mac 2025 ketika jumlah kes rasmi ialah 106. Dalam tempoh tiga bulan, beliau kembali bekerja dengan kanak-kanak sebagai pegawai perubatan kanan di sebuah pusat kesihatan luar bandar di pinggir Taunsa. Dalam wawancara dengan BBC Eye, Chandio menegaskan bahawa beliau mengambil tindakan segera selepas dimaklumkan tentang kes positif HIV dan berkeras bahawa hospital itu bukan punca wabak berkenaan.
Krisis Suntikan Tidak Selamat di Peringkat Negara
Wabak Taunsa bukan tragedi terpencil. Ia merupakan bab terkini dalam perjuangan berterusan Pakistan menangani suntikan perubatan tidak selamat, masalah yang meragut nyawa di seluruh negara dengan kekerapan yang membimbangkan. Pakistan mempunyai antara kadar suntikan terapeutik tertinggi di dunia, dengan anggaran antara 8 hingga 13 suntikan bagi setiap orang setahun, jauh melebihi tahap yang disyorkan Pertubuhan Kesihatan Sedunia.
Menurut penyelidikan yang disemak rakan sebaya dan diterbitkan dalam International Journal of Epidemiology and Public Health Research, lebih 70% suntikan terapeutik di Pakistan diberikan menggunakan amalan tidak selamat. Negara itu menanggung beban jangkitan Hepatitis-C kedua tertinggi di dunia, dengan 44% daripada semua jangkitan baharu dikaitkan dengan suntikan perubatan tidak selamat merentas 60 negara perwakilan yang dikaji WHO.
Pada 2019, bandar Ratodero di wilayah Sindh mengalami wabak HIV pediatrik serupa yang menjangkiti lebih 1,500 kanak-kanak menjelang 2021. Dr Imran Arbani, doktor pemberi maklumat yang mula-mula mendedahkan skandal itu, menemui rekod lawatan berulang ke klinik dan beberapa suntikan dalam sejarah perubatan kanak-kanak yang dijangkiti. Jangkitan baharu masih berlaku di sana hingga kini, enam tahun kemudian.
Ketika BBC Eye membuat penggambaran di Taunsa, satu lagi kelompok kes muncul di Karachi. Di Hospital Kulsoom Bai Valika di kawasan Bandar SITE, kanak-kanak yang dirawat di kemudahan kerajaan itu kemudiannya didapati positif HIV. Mikasha yang berusia dua tahun termasuk dalam kalangan mereka. Ahli keluarga melaporkan bahawa kakitangan hospital menggunakan picagari sama pada beberapa orang kanak-kanak, mengisinya berulang kali untuk pesakit berlainan.
Menteri kesihatan persekutuan mengesahkan bahawa wabak 84 kes di Karachi berpunca daripada penggunaan semula picagari tercemar di hospital itu. Namun, penguasa perubatan hospital, Dr Mumtaz Shaikh, pada mulanya menafikan kemungkinan tersebut dengan menyatakan bahawa “doktor bertauliah tidak akan menggunakan semula picagari, jadi kita tidak pernah membayangkan perkara sedemikian berlaku di hospital kerajaan.”
Di seluruh negara, Pakistan mengalami peningkatan kes HIV tahunan paling pantas dalam sejarahnya. Lebih 10,000 jangkitan baharu disahkan dalam sembilan bulan pertama 2025, dengan unjuran menunjukkan jumlah keseluruhan mungkin melebihi 14,000 menjelang akhir tahun. Pemodelan oleh UNAIDS, WHO dan UNICEF menganggarkan seramai 40,000 orang mungkin dijangkiti HIV di Pakistan menjelang akhir 2025, walaupun kebanyakannya mungkin tidak pernah didiagnosis kerana ketiadaan sistem saringan berstruktur.
Pendorong Ekonomi dan Budaya di Sebalik Bahaya
Beberapa tekanan struktur mendorong penggunaan suntikan secara berlebihan dan berbahaya dalam sistem penjagaan kesihatan Pakistan. Dari segi budaya, pesakit dan penyedia perkhidmatan kesihatan menganggap suntikan lebih berkesan dan lebih mujarab berbanding ubat oral. Orang ramai kerap meminta suntikan untuk diri sendiri dan anak-anak mereka kerana percaya suntikan memberikan kelegaan lebih cepat. Bagi pengamal swasta, preskripsi suntikan menjana pendapatan tambahan, sekali gus mewujudkan insentif kewangan untuk memberikan suntikan yang tidak diperlukan.
Kekurangan sumber di hospital kerajaan memburukkan lagi risiko ini. Ubat dan bekalan diperuntukkan melalui sistem kuota yang diawasi oleh penguasa, dengan kuantiti tertentu sepatutnya mencukupi untuk beberapa bulan. Apabila bekalan berkurangan, langkah pemotongan kos yang berbahaya tidak dapat dielakkan. Semasa penggambaran penyiasatan menyamar di THQ Taunsa, penyiasat mendapati bekalan asas sering tiada di wad. Pesakit yang mampu membeli paracetamol cecair diminta membawanya sendiri. Seorang jururawat mengadu bahawa mereka meminta kami membuat perakaunan bagi setiap jumlah kecil ubat.
Persekitaran kawal selia tidak banyak memberikan perlindungan. Amalan perubatan tanpa kelayakan terus berleluasa, dengan pengamal tidak berlesen beroperasi bebas di kawasan bandar dan luar bandar. Walaupun kerajaan Punjab mendakwa telah menutup 175 pusat yang dikendalikan pengamal tidak bertauliah di Taunsa, corak sejarah menunjukkan penutupan itu hanya sementara. Selepas wabak Ratodero pada 2019, pihak berkuasa pada mulanya menutup klinik tidak sah, tetapi klinik tersebut dibuka semula dalam beberapa bulan selepas memperoleh kelulusan.
Dr Rafiq Khanani, presiden Persatuan Penyakit Berjangkit Pakistan, menjelaskan bahawa jabatan kawal selia hanya wujud dalam dokumen dan pejabat. Dalam praktiknya, jabatan itu tidak berkesan.
Menanggung Akibatnya
Bagi kanak-kanak dan keluarga yang terjejas oleh wabak Taunsa, akibatnya jauh melangkaui diagnosis awal. Asma, adik perempuan Mohammed Amin yang berusia sepuluh tahun, semakin susut berat badan dan kini berdepan rawatan antiretroviral sepanjang hayat untuk virus yang tidak sepatutnya menjangkitinya. Stigma berkaitan HIV menyebabkan jiran sering melarang anak-anak mereka bermain dengannya, lalu membuatkan Asma terasing selain jatuh sakit.
Asma bertanya kepada ibunya, “Apa yang tidak kena dengan saya?” kerana sukar memahami sebab hidupnya berubah begitu mendadak. Berdiri di pusara abangnya, dia memberitahu wartawan bahawa dia merinduinya dan percaya abangnya kini bersama Tuhan. Walaupun sakit, dia berusaha bersungguh-sungguh di sekolah dan bercita-cita menjadi doktor apabila dewasa.
Beban kewangan menghimpit keluarga yang sudah pun hidup dalam kemiskinan. Ibu bapa perlu melakukan perjalanan ke bandar yang jauh untuk mendapatkan ubat HIV pediatrik khusus yang tidak tersedia di kawasan mereka, dengan perbelanjaan ribuan rupee bagi setiap perjalanan. Seorang bapa dari Taunsa memberitahu wartawan tempatan bahawa dia telah menghabiskan semua simpanannya untuk menyelamatkan anaknya. “Hutang saya bertimbun berkali-kali ganda, lembu dijual untuk menanggung kos sinar-X, ultrabunyi dan pemindahan darah,” jelasnya. Keluarga itu tidak pernah menyangka tragedi sedemikian akan menimpa mereka.
Krisis di Taunsa melambangkan keruntuhan akauntabiliti kesihatan awam, khususnya terhadap anggota masyarakat yang paling terdedah. Ketika jumlah kes terus meningkat dan penafian rasmi berterusan, keluarga terpaksa menghadapi masa depan yang dibebani bil perubatan, pemulauan sosial dan persoalan yang belum terjawab tentang bagaimana anak-anak mereka menjadi mangsa sistem yang sepatutnya melindungi mereka.
Perkara yang Perlu Diketahui
- Seramai 331 kanak-kanak disahkan positif HIV di Taunsa, Pakistan, antara November 2024 dengan Oktober 2025; jarum tercemar dikenal pasti sebagai punca penularan dalam lebih separuh kes
- Siasatan penyamaran BBC Eye merakam kakitangan perubatan di Hospital THQ Taunsa menggunakan semula picagari pada vial berbilang dos dan menyuntik pesakit tanpa sarung tangan steril, lapan bulan selepas pihak berkuasa berjanji akan melakukan pembaharuan
- Pentadbir hospital menafikan kesahihan rakaman itu, manakala kerajaan Punjab mendakwa tiada bukti muktamad mengaitkan hospital tersebut dengan wabak berkenaan, walaupun laporan bocor mengesahkan keadaan tidak selamat
- Pakistan mempunyai antara kadar suntikan terapeutik tertinggi di dunia, iaitu 8 hingga 13 suntikan bagi setiap orang setahun, dan lebih 70% suntikan ini menggunakan amalan tidak selamat
- Negara itu dijangka mencatat lebih 14,000 kes HIV baharu pada 2025, jumlah tertinggi dalam satu tahun, dengan wabak turut dilaporkan di Karachi dan kes berulang di wilayah Sindh
- Pakar mengesyorkan penggunaan wajib picagari automatik tidak boleh guna semula, waktu perkhidmatan pesakit luar yang lebih panjang di klinik kerajaan bagi mengurangkan kebergantungan kepada pengamal swasta tidak bertauliah, serta pemerkasaan masyarakat supaya berani mempersoalkan amalan tidak selamat
