Malaysia Didesak Meluluskan Undang-undang Jerebu Rentas Sempadan susulan Peningkatan Kes Kesihatan dan Penutupan Sekolah

Angka kesihatan menguatkan desakan supaya tindakan diambil

Malaysia berdepan desakan baharu supaya meluluskan undang-undang jerebu rentas sempadan selepas angka pemantauan Kementerian Kesihatan yang dipetik peguam Vivekananda Sukumaran menunjukkan kes asma meningkat 259% dan jangkitan saluran pernafasan atas naik 124% dalam tempoh seminggu pada Ogos. Desakan itu menyusul selepas darurat jerebu di Serian, apabila Indeks Pencemaran Udara mencecah 519 pada 4 September, serta penutupan sekolah di Johor yang menjejaskan lebih 617,000 murid.

Vivekananda, pengerusi Jawatankuasa Undang-undang Jenayah Majlis Peguam dan peguam bela serta peguam cara Mahkamah Tinggi Malaya, mahu kerajaan menganggap jerebu berpanjangan sebagai darurat kesihatan awam. Dalam rayuannya bertarikh 11 Oktober, beliau menggesa perlindungan segera bagi golongan rentan, penguatkuasaan lebih tegas terhadap pembakaran terbuka dalam negara dan undang-undang yang turut meliputi syarikat yang bertanggungjawab terhadap pencemaran yang tiba dari luar negara.

Beliau menggambarkan krisis itu dengan istilah yang mencabar tindak balas berpusatkan keadaan cuaca:

Ini bukan kisah tentang cuaca. Ini krisis kesihatan awam.

Malaysia telah mempertimbangkan undang-undang jerebu rentas sempadan sejak 2018. Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam masih meneliti pendekatan perundangan Singapura pada September 2026, tanpa tarikh akhir untuk dibentangkan di Parlimen dikenal pasti dalam maklum balas kerajaan yang dilaporkan.

Desakan kini melangkaui soal meluluskan rang undang-undang. Satu ulasan undang-undang berasingan oleh Shahrul Mizan Ismail menggesa penubuhan pasukan penyiasat tetap, pengumpulan bukti merentas sempadan dan pampasan bagi kerugian yang dibuktikan. Secara bersama, cadangan itu membezakan dua tugas: melindungi orang ramai semasa jerebu semasa dan membina kes yang mampu memastikan pengendali bertanggungjawab dipertanggungjawabkan.

Perkara yang dibuktikan oleh peningkatan kesihatan

Peningkatan dalam pemantauan yang dipetik Vivekananda adalah besar. Kenaikan 259% bermakna kes asma yang direkodkan mencapai 3.59 kali paras minggu sebelumnya, manakala kenaikan 124% bermakna jangkitan saluran pernafasan atas mencapai 2.24 kali paras tersebut. Perbandingan ini menunjukkan skala perubahan yang dilaporkan tanpa memberikan jumlah pesakit.

Angka itu tidak menyertakan jumlah asas, liputan geografi pemantauan atau pecahan yang menentukan berapa banyak kes berpunca khusus daripada jerebu. Angka tersebut menyokong kebimbangan terhadap peningkatan mendadak penyakit, tetapi tidak dengan sendirinya mengukur beban perubatan negara yang disebabkan kebakaran.

Vivekananda mengenal pasti kanak-kanak, warga emas dan mereka yang menghidap penyakit jantung atau paru-paru sebagai golongan yang memerlukan perlindungan khusus. Cadangan beliau termasuk pemberian topeng N95 percuma kepada golongan rentan, penapis udara di bilik darjah di daerah yang terjejas teruk serta panduan persekutuan mengenai kerja luar dan waktu kerja anjal.

Beliau juga mahu seorang menteri dipertanggungjawabkan terhadap tindak balas negara, dengan sokongan taklimat awam berkala. Ini cadangan untuk memperjelas tanggungjawab, bukannya aturan kerajaan yang telah diumumkan. Hujah utamanya ialah hubungan diplomatik dan pembenihan awan tidak boleh menggantikan langkah yang bertujuan mengurangkan pendedahan orang ramai.

Sekolah ditutup ketika ambang berubah

Dasar sekolah menjadi tumpuan selepas Pemangku Sultan Johor Tunku Mahkota Ismail mengarahkan semua sekolah di negeri itu ditutup pada 7 Oktober. Langkah itu meliputi 1,198 sekolah dan lebih 617,000 murid. Pada 8 Oktober, Yang di-Pertuan Agong Malaysia, Sultan Ibrahim, menggesa penutupan sekolah di kawasan yang bacaan tidak sihatnya berterusan dan meminta Kementerian Pendidikan memberi perhatian serius terhadap keadaan itu.

Kementerian kemudian menurunkan ambang penutupan daripada bacaan API 200 kepada 180, dengan pencetus tambahan pada 150 jika bacaan itu berterusan selama tiga hari berturut-turut. Laporan sedikit berbeza tentang frasa tepatnya: satu menyebut bacaan melebihi 180 dan melebihi 150, manakala satu lagi menyebut ambang 180 dan 150. Perbezaan itu penting bagi sekolah yang mencatatkan tepat salah satu angka tersebut.

Vivekananda mahu ambang lebih rendah itu dijadikan dasar tetap. Beliau juga mencadangkan penggunaan model ramalan kualiti udara MyCMAQ Malaysia, yang menurut ulasannya dilancarkan pada Mac 2026, untuk menutup sekolah sebelum pencemaran berbahaya tiba dan bukannya menunggu sehingga pendedahan diukur.

Penutupan itu menyusuli jerebu serantau dan penutupan sekolah yang turut menjejaskan Singapura. Tindakan awal di daerah Batu Pahat, Johor, menyusul selepas bacaan API 203, sebelum tindak balas diperluas ke seluruh negeri. Urutan ini menunjukkan perbezaan antara bertindak balas terhadap satu bacaan setempat dengan membuat persediaan bagi episod pencemaran yang lebih meluas.

Bagaimana krisis berkembang

Kronologi yang dilaporkan menjangkau lebih dua bulan. Ia merangkumi episod pencemaran teruk di Sarawak, peningkatan kes kesihatan dan gangguan kemudian di Semenanjung Malaysia. Tarikh utama ialah:

• 3 Ogos hingga 29 September 2026: pihak berkuasa menerima 1,447 aduan mengenai pembakaran terbuka.
• Ogos: angka pemantauan Kementerian Kesihatan yang dipetik Vivekananda merekodkan peningkatan mingguan mendadak dalam kes asma dan jangkitan saluran pernafasan atas.
• 4 September: API Serian mencecah 519, dengan darurat diisytiharkan di seluruh bahagian itu.
• 25 September: kementerian dilaporkan sedang meneliti mekanisme bagi undang-undang khusus jerebu rentas sempadan.
• 30 September: satu kenyataan Jabatan Alam Sekitar mengaitkan jerebu dengan asap daripada titik panas di Kalimantan serta Sumatera tengah dan selatan. NADMA menerbitkan semula kenyataan itu pada 1 Oktober.
• 7 Oktober: arahan penutupan sekolah di seluruh Johor meliputi 1,198 sekolah.
• 8 Oktober: 38 kawasan mencatatkan bacaan tidak sihat, panggilan perdana menteri kepada presiden Indonesia diumumkan dan ambang penutupan sekolah diturunkan.

Panggilan Perdana Menteri Anwar Ibrahim kepada Presiden Indonesia Prabowo Subianto dan pembenihan awan yang lebih kerap disambut baik oleh Vivekananda. Namun, beliau berhujah bahawa kedua-duanya tidak memenuhi sepenuhnya keperluan perlindungan kesihatan, pendakwaan kesalahan dalam negara dan akauntabiliti korporat.

Beliau turut mengkritik penyelarasan kerajaan, dengan berkata isu jerebu tidak dimasukkan dalam agenda rasmi Mesyuarat Menteri-Menteri Kesihatan ASEAN di Kuala Lumpur pada September. Menurut keterangannya, jurucakap kerajaan mengesahkan pada 30 September bahawa Jemaah Menteri tidak membincangkan jerebu atau langkah kontingensi sekiranya keadaan bertambah buruk.

Hukuman domestik dan jurang penguatkuasaan

Malaysia sudah mempunyai undang-undang yang melarang pembakaran terbuka dalam negara. Seksyen 29A Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 melarangnya dalam kerangka dan pengecualian yang ditetapkan undang-undang itu. Selepas pindaan pada 2024, hukuman yang dilaporkan ialah denda RM25,000 hingga RM1 juta, penjara sehingga lima tahun atau kedua-duanya.

Angka penguatkuasaan yang dipetik dalam rayuan Vivekananda menunjukkan bilangan tindakan rasmi yang jauh lebih kecil berbanding aduan. Daripada 1,447 aduan yang diterima antara 3 Ogos dengan 29 September, 41 notis arahan, 27 kompaun dan tiga kes mahkamah dikeluarkan.

Tiga kes mahkamah bersamaan kira-kira 0.21% daripada jumlah aduan. Itu perbandingan jumlah yang dilaporkan, bukannya kadar sabitan atau bukti bahawa semua aduan lain melibatkan kesalahan yang tidak dihukum. Angka tersebut tidak menjelaskan berapa banyak aduan bertindih, masih dalam siasatan atau melibatkan perlakuan di luar larangan itu.

Kompaun secara amnya membolehkan kesalahan yang didakwa diselesaikan melalui bayaran tanpa sabitan mahkamah. Notis arahan pula mempunyai tujuan berbeza, iaitu mewajibkan tindakan dan bukannya menentukan kesalahan jenayah. Vivekananda mahu pendakwaan digunakan dengan lebih meluas dan hasil kes diterbitkan supaya orang ramai dapat melihat sama ada penguatkuasaan membawa kesan.

Rekod dalam negara penting bagi undang-undang rentas sempadan yang dicadangkan. Kuasa baharu untuk mengambil tindakan terhadap perlakuan di luar negara tidak menghapuskan keperluan menyiasat kebakaran di Malaysia atau membezakan asap yang diimport daripada pencemaran tempatan.

Perkara yang ditawarkan undang-undang Singapura kepada Malaysia

Akta Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan Singapura 2014 menyediakan model perundangan yang konkrit. Seksyen 4 memperluas pemakaian undang-undang itu kepada perlakuan di luar Singapura yang menyebabkan atau menyumbang kepada pencemaran jerebu di Singapura. Seksyen 5 dan 6 memperuntukkan liabiliti jenayah dan sivil.

Ulasan undang-undang itu menghuraikan denda asas jenayah di bawah seksyen 5(2)(a) sehingga S$100,000 bagi setiap hari atau sebahagian hari berlakunya pencemaran jerebu yang memenuhi syarat, tertakluk pada had agregat S$2 juta yang terpakai di bawah seksyen 5(5). Seksyen 9 dan 10 memperuntukkan kuasa untuk mengeluarkan notis pencegahan dan mengumpulkan maklumat.

Perbezaan antara liabiliti jenayah dengan sivil merupakan perkara utama. Prosiding jenayah bertujuan menghukum kesalahan yang dibuktikan. Prosiding sivil boleh menyediakan laluan untuk mendapatkan pampasan apabila pihak menuntut membuktikan tanggungjawab terhadap kerugian yang diiktiraf di sisi undang-undang. Tiada satu pun laluan itu menjadikan sesebuah syarikat bersalah semata-mata kerana beroperasi berhampiran kebakaran.

Vivekananda mahu rang undang-undang Malaysia meliputi syarikat yang beroperasi di luar negara, termasuk syarikat induk dan pengarah yang bertanggungjawab terhadap operasi berbahaya. Shahrul berhujah bahawa liabiliti harus bergantung pada bukti arahan, kelulusan dengan pengetahuan, persetujuan atau kecuaian yang boleh dipersalahkan, bukannya pemilikan saham atau gelaran korporat semata-mata.

Pengalaman Singapura juga menunjukkan batas undang-undang tanpa akses kepada bukti. Jawapan Parlimen bertarikh 13 September 2021 menyatakan notis telah dikeluarkan kepada enam syarikat Indonesia berhubung jerebu 2015. Dua kes telah ditutup selepas maklumat diberikan, manakala empat siasatan masih terbuka pada masa itu. Angka tersebut bersifat sejarah dan bukan kenyataan tentang status terkini kes berkenaan.

Daripada mengesan punca asap kepada membuktikan kes

Jabatan Alam Sekitar mengaitkan jerebu dengan titik panas di Kalimantan dan Sumatera, sekali gus menyokong siasatan terhadap punca rentas sempadan. Namun, hal itu tidak membuktikan syarikat, pengarah atau pemilik tanah mana yang bertanggungjawab di sisi undang-undang.

Shahrul mencadangkan pasukan tetap yang menggabungkan saintis alam sekitar, penyiasat korporat dan peguam kerajaan. Tugasnya ialah menghubungkan lokasi kebakaran yang disahkan dengan kawalan tanah, keputusan operasi, pergerakan asap dan kemudaratan yang dialami di Malaysia.

Titik panas yang dikesan satelit ialah titik permulaan, bukannya kes yang lengkap. Penjelasan Jabatan Alam Sekitar yang dipetik dalam ulasan itu memberi amaran bahawa pengesanan boleh menghasilkan petunjuk palsu dan litupan awan boleh menghalang pemerhatian. Penyiasat perlu mendapatkan pengesahan tambahan, rekod pihak yang mengawal tanah serta bukti yang meneliti kemungkinan punca pencemaran lain.

Pasukan yang dicadangkan itu juga akan mengenal pasti defendan yang terhadapnya prosiding boleh dimulakan secara realistik serta aset yang terhadapnya penghakiman boleh dikuatkuasakan secara sah. Kerjasama dengan pihak berkuasa Indonesia diperlukan untuk pengumpulan bukti di sana, melalui aturan yang menghormati kedaulatan Indonesia.

Sebarang undang-undang jenayah baharu akan berdepan batas perlembagaan. Perkara 7(1) Perlembagaan Persekutuan Malaysia melarang hukuman terhadap perlakuan yang tidak boleh dihukum ketika ia berlaku dan melarang hukuman yang lebih berat daripada yang dibenarkan undang-undang pada masa itu. Kesalahan jerebu baharu tidak boleh begitu sahaja dikuatkuasakan secara retrospektif terhadap perlakuan terdahulu.

Tanggungjawab serantau dan pampasan

Perjanjian ASEAN mengenai Pencemaran Jerebu Rentas Sempadan sudah menyediakan rangka kerja untuk mendapatkan kerjasama. Seperti yang dihuraikan dalam ulasan Shahrul, Artikel 3(1) mengiktiraf tanggungjawab mencegah aktiviti di bawah bidang kuasa atau kawalan sesebuah negara daripada menjejaskan alam sekitar dan kesihatan manusia negara jiran. Artikel 4 pula menyentuh kerjasama dan pelaksanaan di peringkat domestik.

Artikel 4(2) mewajibkan negara asal jerebu bertindak segera terhadap permintaan negara terjejas untuk mendapatkan maklumat berkaitan atau mengadakan rundingan. Artikel 9 berkaitan pencegahan dan kawalan kebakaran. Shahrul mencadangkan permintaan rasmi untuk mendapatkan peta konsesi, identiti pengendali, rekod kawalan kebakaran dan hasil penguatkuasaan, masing-masing dengan tarikh maklum balas yang dicadangkan.

Beliau turut merujuk keputusan Mahkamah Keadilan Antarabangsa pada 2010 dalam kes Pulp Mills on the River Uruguay berhubung kewajipan menjalankan usaha wajar bagi mencegah kerosakan alam sekitar rentas sempadan yang ketara. Usaha wajar berkaitan sama ada sesebuah negara mengambil langkah pencegahan yang sewajarnya. Ia tidak bermakna negara secara automatik bertanggungjawab setiap kali asap melintasi sempadan.

Pampasan memerlukan pendekatan yang sama telitinya. Shahrul mencadangkan tuntutan bagi perbelanjaan perubatan yang dibuktikan, kehilangan pendapatan dan kerugian yang ditakrifkan, selain laluan yang sah untuk mendapatkan semula perbelanjaan awam yang munasabah bagi rawatan dan tindak balas kecemasan. Ini ialah remedi yang dicadangkan, bukannya hak pampasan yang telah diwujudkan oleh undang-undang jerebu Malaysia yang baharu.

Merekodkan kerugian sekarang boleh membantu tuntutan pada masa depan, tetapi pihak menuntut tetap perlu mengaitkan kerosakan dengan pencemaran dan defendan yang bertanggungjawab. Punca lain yang mungkin serta tuntutan pampasan berganda juga perlu ditangani. Peratusan kesihatan yang dilaporkan sahaja tidak dapat memberikan jumlah pampasan yang boleh dipertahankan.

Perkara yang dicadangkan dan yang belum diputuskan

Vivekananda mahu Malaysia menggunakan Persidangan Parti-parti kepada perjanjian jerebu ASEAN yang dijadualkan berlangsung di Vietnam pada Disember, serta peranan negara itu sebagai tuan rumah jawatankuasa pemandu menteri serantau pada 2027, untuk mengusahakan komitmen yang boleh dikuatkuasakan, pusat penyelarasan jerebu yang beroperasi sepenuhnya dan rantaian bekalan yang boleh dijejaki.

Program yang dicadangkan Shahrul merangkumi tempoh tindakan kerajaan selama 14, 30 dan 90 hari. Ini sasaran yang dicadangkan, bukannya tarikh akhir yang telah diterima pakai. Tiada tarikh yang disahkan untuk pembentangan rang undang-undang jerebu rentas sempadan Malaysia, peruntukan liabiliti korporat yang dipersetujui atau mekanisme pampasan yang diumumkan dikenal pasti.

Vivekananda turut memetik keputusan Mahkamah Rayuan dalam kes Tan Tek Seng v Suruhanjaya Perkhidmatan Pendidikan & Anor yang dilaporkan pada 1996, untuk menyokong hujahnya bahawa hak untuk hidup yang dijamin perlembagaan merangkumi kualiti hidup. Beliau mengaitkan prinsip undang-undang itu dengan gangguan yang telah dialami keluarga:

Tiada kualiti hidup pada udara yang menyebabkan kanak-kanak ke klinik dan tidak dapat ke sekolah.

Rayuannya menyatakan bahawa menteri memberi amaran keadaan kering boleh berterusan sehingga pertengahan 2027. Itu amaran tentang keadaan yang berterusan mengekalkan risiko, bukannya ramalan bahawa setiap kawasan terjejas akan mengalami jerebu tanpa henti sehingga masa itu. Keputusan segera melibatkan perlindungan kesihatan dan penguatkuasaan; tugas jangka panjang ialah menggubal undang-undang yang disokong pengumpulan bukti dan remedi yang boleh dilaksanakan.

Perkara Utama

• Vivekananda Sukumaran mahu Malaysia menganggap jerebu berpanjangan sebagai darurat kesihatan awam dan membentangkan rang undang-undang jerebu rentas sempadan tanpa berlengah.
• Angka Kementerian Kesihatan yang dipetiknya menunjukkan kenaikan mingguan sebanyak 259% dalam kes asma dan 124% dalam jangkitan saluran pernafasan atas.
• Arahan penutupan sekolah di Johor menjejaskan lebih 617,000 murid di 1,198 sekolah. Ambang penutupan sekolah di peringkat kebangsaan kemudiannya diturunkan.
• Pihak berkuasa menerima 1,447 aduan pembakaran terbuka antara 3 Ogos dengan 29 September, dengan tiga kes mahkamah dilaporkan.
• Undang-undang Singapura menyediakan model bagi liabiliti korporat di luar negara, tetapi sejarah penguatkuasaannya menunjukkan kesukaran mendapatkan bukti merentas sempadan.
• Pasukan penyiasat tetap dan pampasan bagi kerugian yang dibuktikan telah dicadangkan. Tiada tarikh akhir Parlimen yang disahkan bagi rang undang-undang Malaysia dikenal pasti.
• Penglibatan serantau pada Disember dan 2027 membuka peluang untuk mengusahakan kerjasama, sementara keadaan kering dijangka mengekalkan risiko jerebu.