Hun Manet Tawar Jaminan Keselamatan ketika Um Sam An Tetapkan Syarat untuk Rundingan Sempadan Kemboja

Pertikaian mengenai penanda 52 hingga 59 menjadi ujian dialog awam

Perdana Menteri Kemboja Hun Manet telah menjemput bekas ahli parlimen pembangkang dalam buangan, Um Sam An, untuk pulang ke Kemboja dan mengemukakan bukti mengenai penanda sempadan sementara antara tiang sempadan 52 dan 59 di sepanjang sempadan dengan Thailand. Tawaran itu merangkumi perlindungan sepanjang tempoh beliau berada di negara itu, pemantauan yang mungkin dilakukan oleh kedutaan asing atau pertubuhan masyarakat sivil, serta bantuan tambang penerbangan, pengangkutan dan penginapan.

Sam An mendakwa penanda sementara yang dipasang oleh pasukan teknikal Suruhanjaya Sempadan Bersama Kemboja-Thailand (JBC) menceroboh wilayah Kemboja. Beliau juga menuduh kerajaan menyerahkan tanah kepada Thailand sebagai pertukaran untuk keamanan dan kuasa politik. Hun Manet menolak dakwaan itu dan mahu mengadakan perbincangan dengan pakar daripada Sekretariat Negara bagi Hal Ehwal Sempadan, diikuti pemeriksaan kawasan yang dipertikaikan jika perlu.

Dalam kenyataan 11 Oktober bertarikh 2026, agensi berita kerajaan Agence Kampuchea Presse (AKP) berkata Hun Manet telah mendengar jawapan Sam An yang berlangsung kira-kira 80 minit, tetapi berpendapat beliau tidak menerima mahupun menolak jemputan itu dengan jelas. Kenyataan itu menyebut ketelusan, akauntabiliti, ketepatan dan tanggungjawab sebagai tujuan pertukaran yang dicadangkan.

Perselisihan itu kini melibatkan bukti sempadan serta syarat untuk menelitinya. Sam An bimbang akan ditahan atau diserang secara fizikal jika pulang. Hun Manet menegaskan Kemboja ialah tempat yang sesuai kerana rakyat boleh menyaksikan perbincangan itu dan peserta boleh melawat kawasan sempadan yang dikenal pasti dalam jemputan sebagai daerah Kamrieng di wilayah Battambang.

Apa yang ditawarkan menerusi jemputan itu

Jemputan yang dikeluarkan pada 10 Oktober meminta Sam An dan pasukannya membawa dokumen serta bukti berkaitan kawasan antara tiang 52 dan 59. Mereka akan membincangkan dakwaan itu secara langsung dengan pakar teknikal sempadan kerajaan, bukannya bergantung pada kenyataan yang saling bercanggah di media sosial.

Hun Manet menawarkan untuk menanggung tambang penerbangan pergi balik sekiranya Sam An tidak mempunyai dana, selain menyediakan pengangkutan tempatan dan penginapan secara percuma. Beliau turut menjanjikan perlindungan dari waktu ketibaan hingga berlepas, dengan menyatakan kos perjalanan dan keselamatan diri sebagai perkara yang sedia ditangani oleh kerajaan.

Hadirin yang dicadangkan termasuk wartawan, wakil parti politik, pertubuhan masyarakat sivil, pelajar, golongan intelektual dan orang awam, termasuk penyokong Sam An. Ini akan menjadikan pertemuan itu lebih terbuka kepada umum berbanding mesyuarat tertutup antara tokoh pembangkang dengan pegawai kerajaan, walaupun tahap akses masih belum dimuktamadkan.

Ketika menjelaskan jemputan itu dan mempertahankan kesediaan kerajaan menjawab soalan, Hun Manet berkata:

Kerajaan tidak mempunyai apa-apa untuk disembunyikan, dan pasukan pakar sempadan bersedia untuk berbincang secara terbuka dengan Sam An dan pasukannya.

Mengapa Hun Manet bertegas supaya pertemuan diadakan di Kemboja

Perdana menteri memberikan dua sebab untuk menolak lokasi di luar negara: akses kepada rakyat Kemboja dan kemungkinan memeriksa kawasan yang dipertikaikan. Kenyataan AKP menyebut beliau mahu perbincangan itu melangkaui dokumen yang dibentangkan di meja sekiranya dokumen tersebut tidak menyelesaikan perselisihan.

Hun Manet berkata pemeriksaan boleh dilakukan sekiranya perbincangan tidak menghasilkan kesimpulan:

Jika perbincangan di meja tidak menghasilkan keputusan yang jelas dan muktamad, hanya pemeriksaan di lapangan dapat memberikan kejelasan.

Cadangan itu akan menghubungkan perdebatan dengan lokasi sebenar penanda berkenaan. Namun, ia tidak dengan sendirinya menentukan status undang-undangnya. Pemeriksaan masih memerlukan prosedur teknikal, aturan keselamatan dan kebenaran yang dipersetujui, khususnya ketika isu sempadan dengan Thailand masih belum diselesaikan.

Hun Manet turut menyifatkan penerimaan lokasi di Kemboja sebagai bukti kepercayaan dan penghargaan Sam An terhadap rakyat yang tinggal di negara itu. Jawapan Sam An pula mengutamakan perkara lain berkaitan lokasi: sama ada beliau dan pasukannya boleh mengambil bahagian tanpa berisiko ditahan atau menjadi mangsa keganasan.

Sam An mahukan perlindungan dan perubahan politik yang lebih luas

Dalam jawapan panjang menerusi Facebook pada 10 Oktober, Sam An berkata beliau bimbang akan dipenjarakan, ditembak atau diserang jika pulang. Beliau mencadangkan perbincangan diadakan di Amerika Syarikat, yang menurutnya dapat menjamin keselamatan kedua-dua pihak.

Beliau berkata akan terlebih dahulu berunding dengan pasukannya dan Kerajaan Kemboja Merdeka 23 Oktober, sebuah gerakan yang dipimpin ahli politik pembangkang Sam Rainsy yang menetap di luar negara. Sam An menyifatkan syarat yang dicadangkannya sebagai pandangan peribadi, bukannya pendirian yang dipersetujui oleh semua anggota pasukannya.

Syarat itu melangkaui perbincangan sempadan yang dicadangkan. Beliau menuntut pengampunan diraja untuk dirinya dan beberapa pihak lain, jaminan supaya tiada serangan fizikal, pembebasan tahanan politik, pemulihan Parti Penyelamat Negara Kemboja (CNRP), pilihan raya yang bebas dan adil, penghormatan terhadap hak asasi manusia serta kebenaran untuk pemimpin pembangkang pulang.

Pemimpin yang disebut dalam tuntutannya termasuk Sam Rainsy, Eng Chhay Eang dan Mu Sochua. Tuntutan itu mengaitkan kemungkinan perbincangan teknikal mengenai sempadan dengan usaha perdamaian politik yang jauh lebih luas, yang tidak diselesaikan oleh jemputan Hun Manet.

Sam An, bekas ahli CNRP dalam Dewan Negara, berkata tujuannya adalah untuk mempertahankan pendirian Kemboja terhadap Thailand, bukannya bersaing dengan rakyat Kemboja lain:

Saya tidak mahu menang ke atas rakyat Kemboja, tetapi ke atas pihak Thailand.

Laporan berbeza pendapat tentang sama ada jawapannya boleh dianggap sebagai penolakan. Sesetengah laporan menyifatkan beliau menolak atas kebimbangan keselamatan, manakala menurut kenyataan Hun Manet yang diulangi dalam kenyataan kerajaan pada 11 Oktober, beliau belum memberikan jawapan muktamad. Tiada persetujuan yang disahkan mengenai lokasi atau tarikh pertemuan.

Jaminan keselamatan tidak menyelesaikan kebimbangan undang-undang

Hun Manet mengulangi janji perlindungannya selepas mendengar jawapan Sam An. Perdana menteri berkata:

Saya sekali lagi memberi jaminan bahawa Um Sam An dan pasukannya akan selamat sepanjang berada di Kemboja sehingga mereka meninggalkan negara ini.

Beliau berkata Sam An boleh meminta kedutaan asing di Kemboja atau pertubuhan masyarakat sivil yang dipercayai memantau keselamatannya. Hun Manet berhujah bahawa sebarang kejadian yang menimpa bekas ahli parlimen itu akan menjejaskan keyakinan orang ramai terhadap kepimpinannya dan mendedahkannya kepada tuduhan.

Penganalisis geopolitik Kemboja, Seng Vanly, berkata kos politik yang mungkin ditanggung Hun Manet jika sesuatu berlaku bukanlah jaminan keselamatan dari segi undang-undang atau keselamatan diri. Beliau mencadangkan supaya peguam dan pemerhati bebas hadir dari waktu ketibaan hingga berlepas.

Pengalaman Sam An dipenjarakan sebelum ini membantu menjelaskan mengapa beliau membezakan janji terbuka daripada perlindungan undang-undang. Beliau ditahan pada April 2016 berhubung komen mengenai sempadan Kemboja dengan Vietnam. Pada 10 Oktober 2016, beliau dijatuhi hukuman penjara dua tahun enam bulan kerana hantaran Facebook yang menuduh kerajaan menyerahkan tanah menerusi peta yang penandaan sempadannya tidak dibuat dengan betul. Beliau menerima pengampunan diraja pada 25 Ogos 2018.

Kes terdahulu itu berkaitan Vietnam, bukannya pertikaian semasa dengan Thailand. Namun, kes itu tetap menjadi sebahagian daripada kebimbangan yang dinyatakan Sam An tentang kepulangannya. Tiada pengampunan diraja baharu, aturan perlindungan undang-undang yang dipersetujui atau komitmen pemantauan kedutaan diumumkan berhubung jemputan ini.

Penanda sementara tidak sama dengan sempadan yang telah dimuktamadkan

Dakwaan utama berkaitan penanda teknikal sementara yang diletakkan antara tiang sempadan kekal 52 dan 59. Penanda sedemikian perlu dibezakan daripada penandaan rasmi sempadan antarabangsa, iaitu proses mengenal pasti dan menandakan sempadan yang dipersetujui di lapangan.

Kedudukan sesuatu penanda sementara tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa kedaulatan telah berubah atau tanah telah dipindahkan secara sah. Untuk menilai dakwaan Sam An, dokumen undang-undang, peta sempadan dan data teknikal yang berkaitan perlu diteliti, di samping penjelasan tentang tujuan penanda itu dipasang.

Hun Manet menyifatkan dakwaan itu sebagai serangan terhadap kerajaan serta pakar Kemboja yang telah berdekad-dekad berusaha melindungi wilayah negara. Itu ialah pendirian kerajaan, bukannya pengganti kepada perbandingan lokasi yang dipertikaikan dengan rekod sempadan yang berkenaan.

Tiada keluasan kehilangan tanah yang didakwa ditentukan secara angka dalam perbincangan terbuka itu. Begitu juga, tiada dapatan teknikal yang dipersetujui diumumkan untuk mengesahkan atau menafikan tuduhan Sam An. Perbincangan yang dicadangkan itu boleh membantu membezakan perselisihan tentang kedudukan fizikal penanda daripada perselisihan mengenai sempadan dari segi undang-undang, tetapi hanya jika bukti dan prosedurnya dijelaskan secukupnya.

Akses awam mempunyai batasan

Janji untuk membenarkan pemerhati turut disertai syarat. Hun Manet berkata sesetengah maklumat sensitif tidak boleh didedahkan secara meluas di media sosial sementara rundingan dan usaha menyelesaikan isu sempadan dengan Thailand masih belum selesai. Laporan mengenai jemputan itu menyebut penyertaan orang awam akan dibenarkan pada tahap tertentu.

Ini menimbulkan persoalan praktikal yang belum terjawab: apakah yang sebenarnya dibenarkan untuk dilihat oleh pemerhati? Perbincangan yang disaksikan wartawan dan pertubuhan masyarakat sivil boleh membolehkan penelitian awam yang lebih tinggi berbanding pertukaran kenyataan di Facebook, tetapi nilainya bergantung pada akses kepada bukti dan penjelasan yang menyokong pendirian setiap pihak.

Vanly berkata kerajaan patut menerbitkan dokumen dan peta serta menjelaskan usaha sempadannya sama ada Sam An menyertai perdebatan itu atau tidak. Beliau turut mencadangkan perbincangan dalam talian terbuka diadakan terlebih dahulu, diikuti pemeriksaan lapangan kemudian, supaya kedua-dua pihak dapat bertanya, menjawab dan mengemukakan bukti secara sama rata.

Chao Ratanak, timbalan ketua komun Poipet, menyambut baik jemputan itu sebagai petanda positif kepada pembaharuan dialog. Beliau berkata pertemuan pertama tidak semestinya diadakan di Kemboja dan menyatakan harapan terhadap perpaduan politik serta perdamaian negara.

Vanly turut menggesa kerajaan supaya mengambil pendekatan terbuka yang sama terhadap dakwaan yang mengaitkan pegawai dan tokoh Parti Rakyat Kemboja dengan industri penipuan dalam talian. Itu ialah permintaan berasingan untuk penelitian, bukannya bukti mengenai penanda sempadan atau tambahan yang dipersetujui bagi pertemuan yang dicadangkan.

Jemputan susulan gesaan agar pemerhati hadir semasa tinjauan sempadan

Pertikaian dengan Sam An berlaku seiring usaha Kemboja menyambung semula kerja tinjauan sempadan dua hala. Ketika berucap di Battambang pada 8 Oktober, Hun Manet berkata Kemboja akan menjemput anggota Pasukan Pemerhati ASEAN (AOT) daripada kedua-dua pihak untuk menyaksikan tinjauan lapangan akan datang.

Perdana menteri menjelaskan peranan pemerhati yang dicadangkan itu:

Apabila kami menjalankan tinjauan seterusnya, kami akan meminta AOT daripada kedua-dua pihak untuk mengambil bahagian sebagai saksi dan memantau proses itu kerana mereka mempunyai mandat pemantauan.

Hun Manet berkata pemerhati telah memeriksa pos 52 dan 59 serta kawasan yang menurut pihak berkuasa Kemboja, pasukan Thailand telah meluaskan kawalan melepasi sempadan. Beliau juga berkata Kemboja telah mengiringi pelapor khas PBB Thomas H. Andrews dalam lawatan ke sempadan. Perkara ini menggambarkan usaha Kemboja membawa saksi luar ke kawasan berkenaan, tetapi tidak membuktikan adanya dapatan bebas mengenai penanda sementara yang dipertikaikan.

Hun Manet merujuk Konvensyen 1904, Perjanjian 1907 dan peta rasmi berkaitan sebagai asas untuk menuntut pemulangan wilayah yang menurut Kemboja diduduki Thailand. Beliau berhujah bahawa kawalan tentera tidak menjadikan kawasan tersebut wilayah Thailand dan berkata Kemboja tidak menandatangani sebarang perjanjian untuk memindahkannya.

Ini ialah dakwaan Kemboja mengenai sempadan. Dakwaan itu berbeza daripada tuduhan Sam An bahawa pegawai Kemboja menerima kehilangan wilayah melalui pemasangan penanda sementara. Kedua-dua pertikaian melibatkan kawasan sempadan sensitif yang sama, tetapi memerlukan penelitian bukti secara berasingan.

Perkembangan pertukaran kenyataan

Rangkaian peristiwa ini mengaitkan kerja tinjauan yang tergendala dengan pertikaian terkini mengenai penelitian awam. Laporan menyebut perkembangan berikut:

• 22 dan 23 Oktober 2025: Kemboja dan Thailand mengadakan mesyuarat JBC terakhir yang dilaporkan di Chanthaburi, Thailand, diikuti tinjauan lapangan.
• 7 Disember 2025: Kerja tinjauan digantung selepas pertempuran kembali tercetus.
• 8 Oktober 2026: Hun Manet berkata Kemboja akan mendapatkan pemerhati ASEAN untuk tinjauan akan datang.
• 10 Oktober 2026: Hun Manet menjemput Sam An membawa bukti sempadannya ke Kemboja. Sam An memberikan respons menerusi siaran Facebook selama kira-kira 80 minit.
• 11 Oktober 2026: Menurut AKP, Hun Manet mengulangi jaminan keselamatannya dan mempertahankan Kemboja sebagai lokasi perbincangan.

Tiada tarikh diumumkan bagi perbincangan yang dicadangkan, pertukaran awal dalam talian atau pemeriksaan bersama yang melibatkan Sam An. Kemboja berkata negara itu bersedia menyambung semula kerja tinjauan JBC dan telah meminta Thailand menghantar pasukan teknikalnya, namun tiada tarikh penyambungan semula yang disahkan.

Oleh itu, keputusan segera ialah sama ada Sam An dan pasukannya akan menerima jemputan untuk bertemu, sama ada pihak-pihak berkenaan boleh bersetuju tentang perlindungan undang-undang dan fizikal yang boleh dipercayai, serta dokumen mana yang boleh diteliti secara terbuka. Selagi aturan itu belum dimuktamadkan, jemputan tersebut kekal sebagai cadangan dan bukannya proses yang dipersetujui untuk menyelesaikan dakwaan itu.

Perkara Utama

• Hun Manet menjemput Um Sam An untuk membincangkan dakwaan kehilangan wilayah antara tiang sempadan Kemboja-Thailand 52 dan 59.
• Tawaran itu merangkumi jaminan keselamatan, kemungkinan pemantauan pihak luar, bantuan perjalanan, penginapan dan pengangkutan tempatan.
• Sam An lebih memilih pertemuan di Amerika Syarikat dan menuntut pengampunan, perlindungan serta perubahan politik yang lebih luas sebelum pulang.
• Penanda teknikal sementara berbeza daripada penandaan rasmi sempadan. Dakwaan kehilangan wilayah memerlukan rekod undang-undang, peta dan bukti teknikal.
• Kehadiran orang awam dicadangkan, tetapi Hun Manet berkata rundingan yang sedang berlangsung mengehadkan pendedahan maklumat sensitif.
• Tiada tarikh pertemuan, jadual pemeriksaan atau aturan perlindungan undang-undang yang dipersetujui diumumkan.