Korea Selatan Memanggil Pulang Duta Besar dari Ukraine Ketika Pertikaian Tahanan Perang Korea Utara Semakin Memuncak

Pendedahan mengenai tahanan dan tuduhan bahan api menegangkan hubungan

Korea Selatan memutuskan untuk memanggil pulang dutanya ke Ukraine selepas pertikaian mengenai pendedahan pemindahan dua tahanan Korea Utara ke Seoul meluas menjadi tuduhan mengenai penghantaran petroleum ke Rusia. Konfrontasi itu kini melibatkan keselamatan para anggota tentera dan keluarga mereka, percanggahan dakwaan mengenai perjanjian kerahsiaan, serta tuduhan bahawa bahan api Korea Selatan membantu Rusia bertahan daripada serangan Ukraine ke atas kilang penapisan minyaknya.

Kementerian Luar Seoul mengumumkan keputusan itu pada Khamis tanpa menetapkan tarikh kepulangan duta berkenaan. Menteri Luar Cho Hyun memberitahu audit parlimen pada Selasa bahawa permohonan maaf Ukraine tidak memenuhi jangkaan Korea Selatan dan pemanggilan pulang utusan itu sedang dipertimbangkan.

Pengumuman itu menyusuli ucapan Presiden Ukraine Volodymyr Zelenskyy di Perhimpunan Agung Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 23 September, ketika beliau mendedahkan bahawa dua anggota tentera Korea Utara yang ditangkap telah dipindahkan ke Korea Selatan. Seoul berkata pemindahan itu, yang dilaporkan berlaku pada pertengahan September, tertakluk pada perjanjian untuk merahsiakannya. Kyiv menafikan persetujuan terhadap sebarang perjanjian sedemikian.

Pertikaian itu menandakan kemerosotan ketara hubungan antara negara-negara yang berkongsi kebimbangan terhadap kerjasama ketenteraan Korea Utara dengan Rusia. Korea Selatan telah memberikan bantuan kemanusiaan sebanyak $445 juta kepada Ukraine sejak 2022, manakala Kyiv meminta sokongan ketenteraan yang lebih kukuh daripada Seoul.

Tiada satu pun kerajaan mengumumkan pemutusan hubungan diplomatik. Korea Selatan berkata rundingan akan diteruskan, dan Ukraine menyatakan kesediaan untuk berdialog. Ketidakpastian segera ialah sama ada kedua-dua pihak dapat menyelaraskan percanggahan dakwaan mengenai pemindahan tahanan itu sebelum pertikaian tersebut menjejaskan kerjasama yang lebih luas.

Maksud pemanggilan pulang duta

Memanggil pulang seorang duta ialah bantahan diplomatik yang tegas, tetapi tindakan itu tidak dengan sendirinya menutup kedutaan atau menamatkan hubungan. Dalam kes ini, Seoul mengiringi keputusan itu dengan kenyataan yang menyatakan harapan agar isu-isu tertunggak dapat diselesaikan dengan lancar menerusi rundingan berterusan.

Kementerian Luar berkata:

Kami berharap semua isu tertunggak antara kedua-dua negara dapat diselesaikan dengan lancar, dan bagi tujuan itu, kami akan meneruskan rundingan dengan pihak Ukraine.

Kebanyakan laporan mengenal pasti utusan itu sebagai Park Ki-chang, walaupun satu laporan menyebut namanya sebagai Park Hee-chang. Tarikh kepulangan atau tempoh pemanggilan pulang itu belum diumumkan. Tindakan itu disifatkan sebagai pemanggilan pulang duta pertama Korea Selatan sejak 2008, apabila negara itu membawa pulang dutanya ke Jepun susulan tuntutan wilayah Tokyo yang diperbaharui terhadap pulau kecil Dokdo.

Ukraine telah menjemput duta Korea Selatan ke Kementerian Luarnya pada minggu itu untuk menyampaikan pendirian Kyiv dan mencari penyelesaian. Kyiv menyifatkan pertemuan itu sebagai jemputan, bukan pemanggilan rasmi. Sementara itu, Seoul telah memanggil duta Ukraine sebagai sebahagian daripada bantahannya dan mengancam tindakan lanjut yang tidak diperincikan.

Dalam satu kenyataan, jurucakap Kementerian Luar Ukraine Heorhii Tykhyi berkata kementerian itu telah "menjemput" duta berkenaan pada minggu itu "untuk mencari penyelesaian yang membina" dan menyampaikan pendirian Ukraine.

Jurucakap Kementerian Luar Ukraine Heorhii Tykhyi menggesa kedua-dua kerajaan agar mengekalkan perselisihan itu dalam saluran diplomatik. Katanya:

Diplomasi mesti mengatasi emosi.

Tykhyi turut berkata Ukraine masih terbuka kepada dialog yang membina walaupun selepas pemanggilan pulang itu. Kenyataannya berbunyi: "Walaupun Seoul memutuskan untuk memanggil pulang dutanya, Ukraine bersedia menyambung semula dialog yang membina, biarpun mengambil masa." Kenyataan itu membuka ruang kepada rundingan, meskipun Seoul memberi isyarat bahawa respons yang diterimanya setakat ini tidak memadai.

Perjanjian kerahsiaan yang dipertikaikan kedua-dua pihak

Perselisihan utama bukan tentang sama ada kedua-dua anggota tentera itu dipindahkan, tetapi sama ada Ukraine berjanji untuk merahsiakan ketibaan mereka di Korea Selatan. Seoul berkata satu persefahaman telah dicapai dan dilanggar. Pejabat Zelenskyy pula berkata tiada perjanjian larangan pendedahan dibuat.

Tykhyi menyampaikan pendirian Kementerian Luar Ukraine dalam taklimat, dengan berkata: "Punca kedua-dua negara bertukar-tukar kritikan secara terbuka ialah perbezaan tafsiran mengenai perjanjian tentang cara mengekalkan kerahsiaan." Pendirian Ukraine ialah pendedahan bahawa tahanan Korea Utara itu telah dihantar ke Korea Selatan sahaja, tanpa mendedahkan proses khusus perjanjian atau aturan pemindahan, tidak melanggar perjanjian tersebut.

Pejabat presiden Korea Selatan memberikan keterangan lebih terperinci mengenai perbincangan itu. Menurutnya, Ukraine memaklumkan bahawa Zelenskyy akan menyebut anggota tentera tersebut dalam ucapan di Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu, tetapi tidak akan mendedahkan pemindahan mereka. Perbezaan itu penting: perbincangan mengenai anggota tentera Korea Utara yang ditangkap akan mendedahkan peranan Pyongyang dalam perang tanpa mengenal pasti Korea Selatan secara terbuka sebagai destinasi mereka.

Timbalan Menteri Luar Park Yoon-joo mengemukakan aduan rasmi pada September kepada rakan sejawatannya dari Ukraine, Andrii Vieshkin. Presiden Lee Jae Myung kemudian menuntut permohonan maaf rasmi dan mengancam langkah hukuman yang tidak diperincikan. Komen Cho dalam audit parlimen menunjukkan bahawa Seoul menganggap mesej yang diterimanya sebagai permohonan maaf, tetapi tidak menganggapnya memadai.

Tykhyi menyifatkan mesej itu sebagai ungkapan kekesalan, bukannya permohonan maaf. Katanya, Ukraine telah menyatakan kekesalan "kerana keadaan telah sampai ke tahap pertukaran kenyataan kritikal."

Menteri Luar Ukraine Andrii Sybiha menyifatkan insiden itu sebagai "salah faham diplomatik." Tiada teks yang mengesahkan aturan kerahsiaan yang didakwa itu didedahkan kepada umum dalam laporan mengenai pertikaian tersebut. Tanpa dokumen itu, perselisihan tentang apa yang dijanjikan masih belum diselesaikan.

Mengapa destinasi kedua-dua anggota tentera itu sensitif

Kedua-dua tahanan itu merupakan antara ribuan anggota tentera Korea Utara yang dihantar untuk menyokong perang Rusia terhadap Ukraine. Kedua-duanya menyatakan hasrat untuk menetap di Korea Selatan dan bukannya pulang ke Korea Utara, tempat mereka bimbang akan dianiaya.

Laporan berbeza mengenai masa mereka ditangkap. Beberapa laporan menyatakan penangkapan berlaku pada awal 2025, manakala satu lagi menyebut awal tahun lalu tanpa menetapkan tahun kalendar. Pertikaian undang-undang terdahulu mengenai nasib mereka menyatakan mereka ditangkap pada Januari 2025 di wilayah Kursk, Rusia, serta memperincikan permintaan mereka untuk pergi ke selatan. Pertikaian terbaharu melibatkan pendedahan pemindahan mereka selepas itu, bukan kesahihan permintaan tersebut.

Korea Selatan menganggap rakyat Korea Utara sebagai warganya di bawah kerangka perlembagaan negara itu, selain mempunyai dasar menerima dan memberikan sokongan kewangan kepada pembelot. Oleh itu, Seoul mempunyai tanggungjawab langsung terhadap kedua-dua lelaki itu, dan destinasi mereka bukan semata-mata urusan Kyiv dan Pyongyang.

Seoul berkata kerahsiaan diperlukan untuk melindungi anggota tentera itu dan keluarga mereka di Korea Utara. Keadaan keluarga mereka tidak didedahkan, dan tiada tindakan balas khusus terhadap mereka dilaporkan. Namun, kebimbangan itu menjadi asas utama penjelasan Korea Selatan mengenai tuntutan supaya pemindahan dirahsiakan.

Pejabat Lee turut berkata Kyiv mempunyai sebab untuk mengelakkan publisiti kerana pemindahan kedua-dua lelaki itu boleh mengundang kritikan bahawa Ukraine telah melepaskan peluang untuk menukar mereka dengan tahanan Ukraine. Itu ialah penjelasan Seoul mengenai motif Ukraine, bukannya penjelasan yang dipersetujui oleh kedua-dua kerajaan.

Perkembangan konfrontasi

Pertikaian itu tercetus ketika berlakunya satu lagi insiden keselamatan di Semenanjung Korea, sebelum berkembang menjadi pertelingkahan mengenai perdagangan dengan Rusia. Kronologi ini membantu menjelaskan bagaimana perbalahan tentang kerahsiaan menjadi konfrontasi yang lebih luas:

• Awal 2025: Beberapa laporan meletakkan penangkapan dua anggota tentera Korea Utara itu dalam tempoh ini.
• Julai: Lee menjanjikan bantuan sebanyak $100 juta kepada Ukraine dalam pertemuan dengan Zelenskyy.
• Pertengahan September: Kedua-dua tahanan dilaporkan dipindahkan ke Korea Selatan.
• 21 September: Tiga anggota tentera Korea Selatan cedera dalam letupan periuk api di Zon Demiliterisasi. Penyiasat mengaitkan periuk api itu dengan Korea Utara.
• 23 September: Zelenskyy mendedahkan pemindahan tahanan itu dalam ucapannya di Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu.
• 27 September: Pegawai perisikan Ukraine Kyrylo Budanov memberi amaran bahawa ketegangan antara Korea boleh mencetuskan konfrontasi bersenjata yang tidak terkawal.
• Selasa pada minggu pemanggilan pulang: Cho berkata permohonan maaf itu tidak memadai, manakala seorang pegawai sekatan Ukraine mengkritik penghantaran petroleum dari pelabuhan Korea Selatan.
• Rabu: Seoul menolak tuduhan mengenai sekatan itu dan berkata pihaknya sedang menyemak penghantaran berkenaan.
• Khamis: Korea Selatan mengumumkan pemanggilan pulang duta, manakala Ukraine menggesa agar diplomasi diteruskan.

Pengumuman pemanggilan pulang itu tidak menyatakan tarikh kalendar dalam laporan mengenai keputusan tersebut. Tiada tarikh akhir untuk menyelesaikan pertikaian atau tarikh kepulangan duta diberikan.

Penghantaran bahan api mencetuskan pertikaian kedua

Vladyslav Vlasiuk, pesuruhjaya dasar sekatan presiden Ukraine, berkata Rusia mengimport lebih 176,000 tan produk petroleum dari pelabuhan Korea Selatan pada Julai dan Ogos. Penghantaran itu dilaporkan terdiri terutamanya daripada diesel. Ukraine turut berkata Korea Selatan menyumbang 31 peratus daripada import bahan api Rusia pada Ogos.

Angka tersebut merujuk kepada tempoh yang berbeza dan tidak boleh digabungkan untuk mengira jumlah import Rusia. Jumlah tan itu meliputi dua bulan, manakala peratusan tersebut hanya merujuk kepada Ogos. Kedua-dua angka itu tidak membuktikan dengan sendirinya sama ada sesuatu penghantaran melanggar peraturan sekatan tertentu atau kawalan eksport Korea Selatan.

Vlasiuk berhujah bahawa bekalan itu membantu menggantikan kapasiti penapisan Rusia yang hilang selepas serangan Ukraine. Menjelaskan tuduhannya di Facebook, pesuruhjaya sekatan itu menulis:

Penghantaran ini bermula tepat ketika serangan Ukraine ke atas kilang penapisan minyak Rusia mengurangkan jumlah pemprosesan dan mencetuskan kekurangan bahan api di Rusia.

Seoul menolak tuduhan itu. Responsnya dipetik sebagai "tidak tepat dan tidak wajar" serta "tidak berasas dan tidak wajar." Pejabat presiden berkata Korea Selatan secara konsisten melaksanakan sekatan dan kawalan eksport terhadap Rusia dengan kerjasama rakan antarabangsa sejak pencerobohan pada 2022.

Pada masa yang sama, Seoul berkata pihaknya sedang mengesahkan fakta penghantaran dan meneliti sama ada kawalan eksport domestik telah dilanggar. Semakan itu bermakna urus niaga yang mendasarinya masih belum dipastikan. Pelabuhan asal, tempat asal kargo, penjual dan status perundangannya ialah perkara berasingan yang memerlukan butiran urus niaga.

Ketegangan di semenanjung mengeraskan respons Seoul

Pertikaian mengenai tahanan itu berlaku ketika Lee berusaha memulakan semula hubungan dengan Korea Utara. Kerajaannya berdepan ancaman keselamatan segera daripada Pyongyang, sambil mencari saluran komunikasi dengan negara yang telah menolak usaha Seoul untuk berbaik-baik.

Letupan periuk api pada 21 September yang mencederakan tiga anggota tentera Korea Selatan menjadikan risiko keselamatan di semenanjung itu terasa lebih mendesak. Amaran Budanov selepas itu mengenai kemungkinan konfrontasi yang tidak terkawal menambah ketegangan diplomatik. Lee menuduh Zelenskyy "merancang tercetusnya perang di Semenanjung Korea," satu kenyataan yang luar biasa keras dan tidak wajar dianggap sebagai bukti bahawa Ukraine merancang untuk mencetuskan konflik.

Respons Lee turut menerima kritikan dalam negara. Tokoh pembangkang menuduh beliau cuba menyembunyikan pemindahan itu untuk meredakan Pyongyang. Pejabatnya berkata keputusan menuntut kerahsiaan berpunca daripada kebimbangan keselamatan negara dan keperluan melindungi keluarga tahanan berkenaan.

Leif-Eric Easley, profesor pengajian antarabangsa di Universiti Ewha di Seoul, berkata Korea Selatan mempunyai alasan yang sah untuk melindungi maklumat sensitif mengenai pembelot Korea Utara dan keluarga mereka. Beliau turut mempersoalkan sama ada status kedua-dua lelaki itu boleh dirahsiakan selama-lamanya daripada perkhidmatan perisikan Rusia, China dan Korea Utara.

Media kerajaan Korea Utara tidak memberikan komen mengenai pemindahan itu. Tiada respons Pyongyang diumumkan yang dapat memastikan bagaimana negara itu akan bertindak balas terhadap pendedahan tersebut.

Bantuan dan senjata kekal sebagai keputusan berasingan

Bantuan kemanusiaan Korea Selatan sebanyak $445 juta sejak 2022 menunjukkan pertikaian itu tercetus selepas Ukraine menerima sokongan yang besar. Janji Lee untuk memberikan $100 juta pada Julai juga dibuat sebelum konfrontasi itu. Angka yang dilaporkan tidak menjelaskan sama ada komitmen Julai itu termasuk dalam jumlah $445 juta, maka kedua-duanya tidak wajar dijumlahkan.

Seoul mengekalkan dasar untuk tidak membekalkan senjata maut kepada negara yang sedang terlibat dalam perang. Bantuan negara itu termasuk topi keledar, perisai badan dan peralatan perubatan. Ukraine meminta peluru berpandu pertahanan udara canggih untuk melindungi infrastruktur tenaganya daripada serangan Rusia.

Permintaan terdahulu untuk pertahanan udara memperincikan cadangan Zelenskyy untuk berkongsi teknologi dron Ukraine sebagai pertukaran bagi peralatan pertahanan Korea Selatan. Pemanggilan pulang duta itu tidak disertai keputusan untuk membatalkan perbincangan tersebut atau mengubah dasar bantuan Seoul.

Kementerian Luar Rusia memberi amaran bahawa pihaknya "tiada pilihan selain membalas" jika Korea Selatan membekalkan senjata kepada Ukraine, tanpa memperincikan tindakan yang akan diambil. Oleh itu, Seoul berdepan tekanan daripada Kyiv untuk memberikan sokongan lebih kukuh dan daripada Moscow supaya tidak memindahkan senjata.

Tiada penggantungan bantuan kemanusiaan diumumkan sebagai sebahagian daripada pemanggilan pulang itu. Perbezaan antara bantahan diplomatik, keputusan bantuan dan keputusan pembekalan senjata penting kerana setiap satunya akan memberi kesan berbeza terhadap hubungan kedua-dua negara.

Perkara yang masih belum diselesaikan

Rundingan segera berkisar pada kandungan persefahaman kerahsiaan dan bentuk permohonan maaf yang boleh diterima Seoul. Cho berkata permohonan maaf yang diterima tidak memadai, tetapi Korea Selatan belum menyatakan secara terbuka syarat yang akan membolehkan duta itu kembali.

Pertikaian petroleum memerlukan penilaian fakta yang berasingan. Semakan Seoul boleh menentukan asal, destinasi dan pematuhan kargo terhadap peraturan domestik. Tarikh semakan selesai atau hasilnya belum diumumkan.

Kedua-dua kerajaan juga mempunyai sebab untuk mengekalkan kerjasama. Ukraine mempunyai maklumat risikan mengenai hubungan ketenteraan Korea Utara dengan Rusia serta pengalaman medan perang yang mungkin berguna kepada Korea Selatan. Easley menyatakan peperangan dron sebagai satu bidang yang membolehkan pengalaman Kyiv menyumbang kepada keselamatan Seoul.

Sanghun Seok, felo bersekutu kanan di Institut Perkhidmatan Bersatu Diraja, menyifatkan konfrontasi terbuka itu sebagai "semakin tegang tanpa perlu." Penilaiannya menyorot kos praktikal pertikaian itu: tekanan awam boleh menyukarkan Seoul untuk mempertimbangkan kerjasama yang mungkin bermanfaat kepada kedua-dua negara.

Pemanggilan pulang itu ialah bantahan yang diumumkan, bukannya pengisytiharan bahawa hubungan telah berakhir. Rundingan masih terbuka, sementara pertikaian kerahsiaan, semakan penghantaran dan skop sebarang tindakan lanjut Korea Selatan masih belum diputuskan.

Perkara Utama

• Korea Selatan memutuskan untuk memanggil pulang dutanya ke Ukraine, tanpa mengumumkan tarikh atau tempoh kepulangannya.
• Seoul berkata Kyiv melanggar perjanjian untuk merahsiakan pemindahan dua tahanan Korea Utara. Ukraine menafikan perjanjian sedemikian wujud, manakala Kementerian Luarnya berkata pertikaian itu berpunca daripada perbezaan tafsiran mengenai kerahsiaan dan pendedahan mengenai pemindahan itu sahaja tidak melanggar perjanjian.
• Ukraine berkata pihaknya menjemput duta Korea Selatan untuk mencari penyelesaian yang membina dan masih bersedia menyambung semula dialog walaupun selepas pemanggilan pulang itu.
• Seoul menganggap mesej Ukraine sebagai permohonan maaf yang tidak memadai; Ukraine menyifatkannya sebagai ungkapan kekesalan atas pertukaran kritikan.
• Zelenskyy mendedahkan pemindahan itu dalam ucapannya di Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu pada 23 September.
• Ukraine mendakwa lebih 176,000 tan produk petroleum dihantar ke Rusia dari pelabuhan Korea Selatan pada Julai dan Ogos.
• Seoul menolak tuduhan mengenai sekatan itu dan sedang menyemak fakta penghantaran serta kemungkinan pelanggaran kawalan eksport.
• Tiada satu pun kerajaan mengumumkan pemutusan hubungan, dan kedua-duanya berkata rundingan diplomatik masih boleh diteruskan.