50 Tahun Selepas Pembunuhan Beramai-ramai 6 Oktober di Thailand, Memaafkan Tidak Bermakna Melupakan

Komitmen seorang mangsa yang terselamat terhadap keamanan berdepan tuntutan yang belum selesai

Lima puluh tahun selepas polis dan kumpulan bersenjata sayap kanan menyerang penunjuk perasaan di Universiti Thammasat, Bangkok, pada 6 Oktober 1976, ulang tahun itu menghimpunkan tiga tuntutan yang belum selesai: mengingati mereka yang terkorban, berdepan perlindungan undang-undang yang melindungi pelaku, dan membolehkan kisah yang lebih lengkap tentang keganasan sebelum dan selepas pembunuhan beramai-ramai itu disampaikan.

Di kampus Tha Phra Chan Universiti Thammasat pada 6 Oktober 2026, acara memperingati bermula sekitar 05:30. Penganjur membacakan nama 40 orang yang terkorban. Kira-kira 300 orang menghadiri upacara ulang tahun itu, dengan mangsa yang terselamat, pelajar dan ahli politik berkumpul, manakala aktivis menyeru pemberian amnesti kepada mereka yang didakwa di bawah undang-undang penghinaan diraja Thailand.

Bagi Profesor Madya Kothom Ariya, penasihat di Institut Hak Asasi Manusia dan Kajian Keamanan Universiti Mahidol, ulang tahun itu turut membawa hujah peribadi tentang kuasa politik. Pengalamannya dalam pembunuhan beramai-ramai itu mendorongnya ke arah antikeganasan dan kepercayaan bahawa kuasa tidak datang daripada muncung senapang. Pendekatannya menganggap keamanan sebagai komitmen yang memerlukan keberanian dan disiplin selama bertahun-tahun.

Perbezaan antara memaafkan dengan melupakan menjadi inti pendirian itu. Mangsa yang terselamat boleh menolak tindakan membalas dendam tanpa menerima sikap berdiam diri tentang tanggungjawab. Memaafkan ialah pilihan peribadi; pengakuan terhadap keganasan negara dan akauntabiliti pula merupakan perkara awam.

Rekod undang-undang menjadikan perbezaan itu amat penting. Satu kajian akademik mengenal pasti dua undang-undang amnesti berasingan, yang diluluskan pada 24 Disember 1976 dan 16 September 1978. Satu melindungi rampasan kuasa; satu lagi membebaskan 18 aktivis pelajar yang didakwa. Kedua-duanya tidak menyebut pembunuhan beramai-ramai itu secara jelas, namun kajian tersebut berhujah bahawa kedua-duanya membantu mengekalkan perlindungan daripada akauntabiliti bagi mereka yang berada di sebalik keganasan itu.

Kepulangan bekas diktator mempertajam krisis

Konfrontasi itu berkembang selama beberapa bulan, bukannya bermula secara mendadak pada pagi 6 Oktober. Marsyal Lapangan Thanom Kittikachorn telah dipaksa meninggalkan kuasa oleh kebangkitan rakyat Oktober 1973. Kepulangannya pada September 1976 menghidupkan semula kebimbangan bahawa pihak tentera sedang bersiap sedia untuk membalikkan keterbukaan politik yang menyusuli pemergiannya.

Seorang lagi bekas pemerintah tentera, Marsyal Lapangan Praphas Charusathien, kembali pada Ogos 1976. Pelajar mengadakan bantahan, sementara pihak bersenjata yang menentang mereka mengepung Thammasat. Pada 21 Ogos, satu serangan yang melibatkan tembakan dan bahan letupan mengorbankan seorang ketika perarakan pelajar Universiti Ramkhamhaeng memasuki kampus. Praphas meninggalkan Thailand pada keesokan harinya.

Kepulangan Thanom menyusuli pertikaian dalam kerajaan. Pada 31 Ogos, kabinet memutuskan bahawa beliau tidak dibenarkan pulang. Namun begitu, beliau tiba pada 19 September sebagai sami novis Buddha dan ditahbiskan sebagai sami di Wat Bowonniwet pada pagi itu. Kronologi terperinci menyatakan beliau terus berangkat dari Singapura; satu lagi laporan menyebut kepulangannya selepas dibuang negeri di Amerika Syarikat. Huraian itu merujuk kepada bahagian berbeza dalam tempoh beliau di luar negara dan tidak menunjukkan tarikh ketibaan yang bercanggah.

Thanom berkata tujuannya adalah untuk menziarahi bapanya yang sakit, bukannya kembali aktif dalam politik. Pertubuhan pelajar menentang kepulangannya, sementara sesetengah pihak yang menentang menggambarkan bantahan mereka sebagai permusuhan terhadap agama Buddha dan institusi beraja. Penggunaan status agamanya menjadikan pertikaian politik yang sudah tegang semakin sukar ditangani.

Eskalasi seterusnya berlaku pada 24 September, apabila dua pekerja elektrik, Wichai Ketsripongsa dan Chumphon Thummai, ditemukan tergantung di Nakhon Pathom selepas memasang poster yang menentang Thanom. Pelajar kemudian mengadakan lakonan adegan gantung sebagai bantahan atas kematian mereka. Tuduhan bahawa persembahan itu menghina Putera Mahkota membantu menggerakkan permusuhan terhadap mereka yang berhimpun di Thammasat.

Tarikh-tarikh yang membawa kepada serangan dan kesan undang-undangnya

Rentetan peristiwa ini menghubungkan kepulangan bekas pemerintah, keganasan terhadap pihak yang menentang mereka, serangan ke atas universiti dan perlindungan seterusnya terhadap mereka yang merampas kuasa. Ia juga menunjukkan bahawa pelajar dibebaskan hampir dua tahun selepas pembunuhan beramai-ramai itu.

• 16–22 Ogos 1976: Praphas kembali ke Thailand, bantahan menyusul, dan beliau beredar selepas keganasan di sekitar Thammasat.
• 19 September 1976: Thanom kembali sebagai sami novis Buddha dan menjadi sami di Wat Bowonniwet.
• 24 September 1976: Dua pekerja elektrik yang menentang Thanom ditemukan tergantung di Nakhon Pathom.
• 4–5 Oktober 1976: Persembahan pelajar yang menggambarkan adegan gantung mencetuskan tuduhan menghina Putera Mahkota dan mobilisasi yang semakin meningkat terhadap penunjuk perasaan.
• 6 Oktober 1976: Polis dan kumpulan bersenjata sayap kanan menyerang Thammasat. Rampasan kuasa tentera menyusul pada petang itu.
• 24 Disember 1976: Undang-undang amnesti melindungi rampasan kuasa dan mereka yang bertanggungjawab merampas kuasa.
• 1977: Lapan belas aktivis didakwa dalam kes yang berpunca daripada peristiwa tersebut.
• 16 September 1978: Amnesti kedua membebaskan 18 aktivis itu dan menggugurkan pertuduhan terhadap mereka.

Pada awal pagi 6 Oktober, polis, Polis Rondaan Sempadan dan kumpulan bersenjata menyerang kampus. Penunjuk perasaan ditembak, dipukul dan digantung hingga mati. Keganasan turut berlaku di sekitar Sanam Luang berdekatan, tempat mayat dicacatkan dan sesetengahnya dibakar.

Perdana Menteri Seni Pramoj menafikan mengarahkan pembunuhan itu. Menurut keterangannya, kerajaan mengarahkan pihak berkuasa menangkap mereka yang terlibat dalam persembahan yang dipertikaikan itu, bukannya menembak pelajar. Penafian itu kekal berbeza daripada penentuan tanggungjawab melalui proses kehakiman.

Laksamana Sangad Chaloryu, ketika itu Panglima Tertinggi, mengumumkan rampasan kuasa yang menyusul. Pemerintah baharu melantik bekas hakim Thanin Kraivichien sebagai perdana menteri, sekali gus menamatkan keterbukaan politik yang bermula pada 1973.

Mengapa angka korban masih memerlukan penjelasan teliti

Laporan berbeza tentang jumlah korban, dan bacaan 40 nama pada ulang tahun itu tidak sepatutnya dianggap sebagai jumlah korban yang lengkap. Dua laporan ulang tahun menyebut angka rasmi 46, manakala kronologi sejarah mencatatkan angka rasmi 39 kematian, 145 kecederaan dan 3,094 penahanan.

Anggaran yang lebih tinggi berbeza dengan lebih ketara. Mangsa yang terselamat dan saksi yang dipetik dalam liputan upacara 2026 percaya lebih daripada 100 orang terkorban. Pada ulang tahun ke-40 pada 2016, mangsa yang terselamat berkata jumlah sebenar sekurang-kurangnya dua kali ganda daripada angka minimum yang dilaporkan, iaitu 46. Kronologi sejarah itu turut memetik anggaran berasingan sekitar 530 kematian, tanpa maklumat mencukupi untuk menilai bagaimana anggaran tersebut dibuat.

Angka-angka ini tidak boleh digabungkan secara bertanggungjawab menjadi satu jumlah muktamad. Perbezaan antara 39 dengan 46 ialah tujuh kematian, namun rekod yang dihuraikan di sini tidak menjelaskan sama ada jurang itu berpunca daripada kategori, lokasi atau semakan kemudian yang berbeza. Anggaran yang jauh lebih tinggi itu ialah dakwaan bahawa pengiraan tidak lengkap, bukannya pengganti yang telah disahkan.

Kesimpulan paling tepat ialah berpuluh-puluh orang terkorban dan ribuan ditahan, sementara jumlah sebenar kematian masih dipertikaikan. Mengenal pasti setiap mangsa dan menjelaskan bagaimana angka yang berbeza itu dihasilkan merupakan sebahagian daripada usaha sejarah yang belum selesai.

Bacaan nama tahunan membawa tujuan yang berbeza daripada penyusunan statistik. Ia mengembalikan identiti individu kepada satu peristiwa yang sering dibincangkan melalui gambar grafik, tuduhan politik dan angka agregat.

Dua amnesti, dengan penerima manfaat yang berbeza

Artikel akademik Naratif Tersembunyi Amnesti meneliti kedua-dua undang-undang itu melalui perkataannya, dokumen arkib, rekod mahkamah dan rekod sejarah yang lain. Dapatan utamanya ialah menganggap kesan selepas peristiwa itu sebagai satu amnesti menyamarkan cara perlindungan undang-undang dibentuk.

Undang-undang pertama, yang diluluskan pada 24 Disember 1976, menghalalkan rampasan kuasa dan menghalang mereka yang mewujudkan keadaan untuknya serta merampas kuasa daripada dipertanggungjawabkan. Undang-undang kedua, yang diluluskan pada 16 September 1978, membebaskan 18 aktivis pelajar yang masih menghadapi pendakwaan jenayah dan menggugurkan pertuduhan terhadap mereka.

Kedua-dua undang-undang tidak menamakan pembunuhan beramai-ramai itu. Namun, kajian tersebut berhujah bahawa perlindungan terhadap aktor negara dan kumpulan bersenjata yang bergerak seiring dengan mereka menjadi teras kedua-dua langkah itu. Ini ialah tafsiran terhadap rekod undang-undang dan arkib, bukannya keputusan mahkamah yang baharu.

Amnesti menghapuskan liabiliti jenayah tertentu atau menamatkan pendakwaan. Oleh itu, skopnya amat penting: membebaskan mereka yang didakwa selepas tindakan keras yang ganas tidak sama dengan melindungi mereka yang bertanggungjawab atas rampasan kuasa atau keganasan yang menyalahi undang-undang, meskipun kedua-duanya disebut dengan istilah undang-undang yang sama.

Undang-undang kedua memberikan kelegaan nyata kepada aktivis yang ditahan. Ia tidak menyediakan perbicaraan untuk menentukan siapa yang mengarahkan serangan itu atau siapa yang bertanggungjawab atas pembunuhan tertentu. Menurut laporan ulang tahun itu, tiada pegawai negara yang dipertanggungjawabkan.

Sejarah undang-undang ini menjelaskan mengapa komitmen Kothom terhadap sikap memaafkan tidak boleh disamakan dengan persetujuan terhadap amnesti bagi pelaku. Menolak tindakan balas dendam tidak bermakna penyiasatan, pengiktirafan atau pemeliharaan bukti perlu diketepikan.

Nama, lagu dan upacara mengisi acara ulang tahun

Acara memperingati pada 2026 bermula dengan persembahan di Lan Pho sebelum bergerak ke arah padang bola sepak. Gendang mengiringi perarakan, dan kain putih besar dibentangkan di atas rumput. Kemudian, sesetengah peserta berbaring di sisi beg berisi cecair merah untuk melambangkan keganasan di tempat-tempat yang dikaitkan dengan pembunuhan itu.

Artis Teerawat Mulvilai, yang dikenali sebagai Kage, dan Sinsawat Yodbangtoey memimpin peserta menyanyikan For the People. Di tugu peringatan itu, peserta menyanyikan The Light of the Stars of Faith, yang ditulis oleh pemikir politik dan penyair Jit Phumisak, serta meletakkan bunga.

Sekitar 07:30, upacara membuat jasa kebajikan Buddha melibatkan 19 sami dari Wat Mahathat Yuwaratrangsarit. Ahli sejarah Thongchai Winichakul dan Tyrell Haberkorn, peguam hak asasi manusia Kritsadang Nutcharat serta aktivis Tantawan Tuatulanon antara yang menghadiri acara hari itu. Kalungan bunga tiba daripada wakil kerajaan, parti politik, badan pelajar dan pertubuhan masyarakat sivil.

Wattana Chaichanasakul, mangsa yang terselamat dan membacakan nama mereka yang terkorban, menjelaskan tujuan upacara tahunan itu kepada hadirin:

mengingatkan diri kita bahawa kita tidak akan melupakan rakan-rakan kita kerana jika kita berbuat demikian, bermakna kita membunuh mereka sekali lagi

Majlis memperingati itu turut menghubungkan saksi daripada generasi berbeza. Sinsawat, yang menyertai bantahan 1976 dan membantu memimpin nyanyian pada 2026, pernah menceritakan kesedihannya yang berpanjangan pada ulang tahun 2016:

Walaupun saya tidak cedera... hati saya terluka.

Kehadirannya dalam kedua-dua ulang tahun itu menunjukkan bagaimana ingatan diteruskan melalui manusia, selain monumen. Berlalunya satu dekad lagi tidak menjadikan peristiwa itu suatu episod sejarah yang telah tertutup.

Kalungan bunga kerajaan dan tuntutan amnesti hari ini

Menteri Paradorn Prissananantakul mewakili Perdana Menteri Anutin Charnvirakul dalam upacara itu. Selepas meletakkan kalungan bunga, beliau menyampaikan ucapan takziah kerajaan:

Hari ini kita memberikan penghormatan dan mengucapkan takziah atas kehilangan nyawa,

Apabila ditanya mengapa kerajaan tidak pernah mengadakan majlis sendiri untuk mangsa, Paradorn tidak menjawab secara langsung. Sebaliknya, beliau menyifatkan perkara yang dianggapnya sebagai pengajaran utama kepada kerajaan:

pengajaran paling penting daripada insiden Oktober, dari sudut kerajaan, ialah membuka ruang kepada semua yang mempunyai pendapat berbeza supaya mereka dapat menyuarakan pandangan.

Kenyataan itu dibuat ketika aktivis di sebuah balkoni menyeru pemberian amnesti kepada mereka yang didakwa di bawah Seksyen 112 Kanun Jenayah Thailand. Undang-undang itu menghukum penghinaan, fitnah atau ancaman terhadap anggota keluarga diraja yang dilindungi dan membawa hukuman penjara sehingga 15 tahun bagi setiap kesalahan. Menurut laporan ulang tahun itu, hampir 300 orang telah didakwa di bawahnya sejak 2020.

Tuntutan semasa itu berkaitan mereka yang didakwa kerana menyuarakan pendapat, bukannya kekebalan bagi pelaku serangan 1976. Perbezaan itu penting kerana sejarah dua amnesti terdahulu menunjukkan bagaimana mekanisme undang-undang yang sama boleh digunakan untuk tujuan yang sangat berbeza.

Thanaporn Singlee, pelajar Thammasat berusia 21 tahun yang menghadiri ulang tahun itu, menjelaskan mengapa peristiwa tersebut penting untuk diingatinya:

Thammasat ialah tempat orang mati kerana kerajaan.

Kehadiran wakil kerajaan dan ucapan takziahnya tidak bermakna penyiasatan diumumkan, permohonan maaf rasmi negara dibuat atau komitmen untuk meluluskan amnesti yang diminta diberikan. Tiada jadual bagi langkah-langkah tersebut diumumkan.

Sejarawan mencabar perkara yang tidak disertakan dalam peringatan

Somsak Jeamteerasakul, bekas aktivis pelajar dan bekas pensyarah sejarah Thammasat, mencabar laporan yang memisahkan pembunuhan beramai-ramai itu daripada Parti Komunis Thailand dan konflik bersenjata di sekitarnya. Ditahan selepas peristiwa 1976, beliau hidup dalam buangan berhampiran Paris sejak rampasan kuasa 2014.

Hujahnya menolak susunan mudah yang menyatakan pembunuhan beramai-ramai itu sahaja menyebabkan pemimpin pelajar menyertai pemberontakan komunis. Beliau berkata hampir semua pemimpin pelajar telah memasuki hutan sebelum 6 Oktober, sesetengahnya setahun lebih awal. Beliau juga berkata pertempuran berlangsung selama beberapa jam pada hari itu dan lima orang di pihak lawan terkorban. Ini ialah dakwaannya dan tidak sepatutnya dianggap sebagai dapatan korban yang disahkan secara bebas.

Somsak turut berhujah bahawa majlis memperingati mengabaikan keganasan yang kemudian dilakukan pasukan komunis terhadap anggota keselamatan, pegawai dan penduduk kampung. Dalam satu kenyataan terjemahan, beliau menggambarkan konflik yang disertainya:

Di satu pihak, saya menerima bahawa perjuangan yang membawa kepada 6 Oktober ialah sebahagian daripada hidup saya. Saya tidak akan dapat memadamkannya daripada hati. Rakan-rakan yang terkorban ialah rakan saya.

Beliau kemudian menyentuh perjuangan bersenjata yang lebih luas dan mangsanya:

Berapa banyak lagi nyawa yang kami musnahkan? Tiada penghujungnya dan tiada manfaatnya kepada sesiapa. Ada kalanya kami 'secara tidak sengaja' membunuh lebih daripada sedozen orang sekali gus. Mereka semua penduduk kampung.

Keterangannya perlu diberi perhatian tanpa menjadikannya alasan untuk membenarkan pembunuhan beramai-ramai itu. Bukti pemberontakan, kegiatan pengorganisasian lebih awal atau pembunuhan yang berlaku kemudian tidak menjawab siapa yang mengarahkan serangan ke atas kampus atau menghalalkan perbuatan menggantung orang hingga mati dan mencabul mayat.

Kesaksian lain juga menolak satu penjelasan tunggal tentang sebab seseorang memasuki hutan. Prommin Lertsuridej berkata pada ulang tahun 2016 bahawa beliau melarikan diri selama empat tahun untuk mengelakkan penahanan selepas bantahan itu. Pengalamannya dan kisah Somsak tentang mereka yang berangkat lebih awal menggambarkan perjalanan yang berbeza. Menetapkan tarikh dan keputusan individu lebih berguna daripada menganggap setiap peserta melalui laluan yang sama.

Antikeganasan tanpa menghapuskan tanggungjawab

Pendirian Kothom menawarkan cara untuk menghubungkan sejarah yang sukar ini tanpa menganggap keganasannya sebagai perkara yang sama. Penolakannya terhadap kuasa melalui senjata mencabar penggunaan kekerasan untuk mengenakan kuasa politik, serta kepercayaan bahawa tindakan membalas dendam boleh menyelesaikan kekejaman masa lalu.

Pendirian itu tidak menghendaki mangsa yang terselamat berhenti berkabung atau sejarawan melembutkan rekod. Ia membolehkan mangsa Thammasat terus diingati sambil kematian dalam pemberontakan yang berlaku kemudian disiasat. Setiap rangkaian peristiwa memerlukan bukti, tarikh, pelaku dan huraian tanggungjawabnya sendiri.

Persoalan yang belum terjawab masih konkrit. Angka korban perlu diselaraskan. Tanggungjawab pihak yang memberi arahan bagi serangan itu belum ditentukan melalui pendakwaan terhadap pegawai negara. Kajian akademik menunjukkan bagaimana perlindungan undang-undang beroperasi, tetapi ia tidak menggantikan penghakiman tentang tanggungjawab jenayah individu.

Batas pengiktirafan rasmi juga masih jelas. Pada ulang tahun 2016, laporan menyatakan bahawa tiada permohonan maaf daripada negara pernah dikeluarkan. Pada 2026, seorang menteri hadir dan menyampaikan ucapan takziah, namun tiada permohonan maaf rasmi atau proses akauntabiliti diumumkan dalam laporan upacara itu.

Tiada juga pengundian atau tarikh akhir yang diumumkan bagi amnesti yang diminta oleh aktivis Seksyen 112. Oleh itu, ulang tahun tersebut menghasilkan tuntutan awam, bukannya perubahan undang-undang yang telah dilaksanakan.

Lima puluh tahun selepas serangan itu, memaafkan dan mencari kebenaran sejarah kekal sebagai pilihan yang berbeza. Komitmen Kothom terhadap antikeganasan berkaitan cara manusia bertindak selepas menanggung penderitaan. Kewajipan negara yang belum ditunaikan pula berkaitan apa yang berlaku, siapa yang bertanggungjawab dan sama ada fakta itu boleh diakui tanpa disembunyikan.

Perkara Utama

• Thammasat memperingati ulang tahun ke-50 pembunuhan beramai-ramai itu pada 6 Oktober 2026, dengan kira-kira 300 orang menghadiri upacara tersebut.
• Penganjur membacakan nama 40 mangsa. Angka rasmi kematian yang dilaporkan berbeza antara 39 dengan 46, manakala mangsa yang terselamat menyebut jumlah yang lebih tinggi.
• Pengalaman Kothom Ariya membantu membentuk komitmennya terhadap antikeganasan, sikap memaafkan dan usaha memperingati.
• Satu kajian akademik mengenal pasti dua undang-undang amnesti yang berbeza: satu melindungi rampasan kuasa 1976 dan satu lagi membebaskan 18 aktivis pada 1978.
• Menurut laporan ulang tahun itu, tiada pegawai negara yang dipertanggungjawabkan atas pembunuhan tersebut.
• Aktivis menyeru pemberian amnesti kepada mereka yang didakwa di bawah Seksyen 112, namun tiada jadual perundangan diumumkan.
• Sejarawan Somsak Jeamteerasakul menggesa agar kegiatan pengorganisasian komunis dan keganasan pemberontak yang berlaku kemudian turut diberi perhatian dalam usaha memperingati, di samping pembunuhan beramai-ramai itu.