Wakil PH Negeri Sembilan Desak Persidangan DUN Ketika Penangguhan Cetus Pertikaian Exco

Sidang Oktober ditangguhkan ketika 10 jawatan exco masih kosong

Kesemua 11 Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Pakatan Harapan di Negeri Sembilan mendesak persidangan DUN negeri diadakan segera selepas sidang yang dijadualkan dari 16 hingga 22 Oktober 2026 ditangguhkan ke akhir November. Mereka berkata tidak menerima sebarang notis rasmi, sementara tarikh asal masih tertera di portal e-Dewan kerajaan pada pagi persidangan sepatutnya bermula.

Penangguhan itu berlaku ketika Menteri Besar Ismail Lasim mentadbir tanpa 10 ahli majlis mesyuarat kerajaan negeri (exco), yang pelantikannya dibatalkan pada 20 September. Ketua pembangkang J. Arul Kumar mempersoalkan sama ada kekosongan itu menjadi punca penangguhan dan berkata wakil rakyat kehilangan peluang untuk mempersoalkan pentadbiran.

Ismail berkata sidang itu akan dipindahkan ke akhir November bagi memberi laluan kepada pembukaan rasmi dan pembentangan belanjawan negeri. Wakil PH menjangkakan sidang belanjawan pada 26 November, walaupun jadual yang dinyatakan Ismail meliputi tempoh lebih umum, iaitu akhir November.

Pertikaian ini merangkumi dua kebimbangan segera: bagaimana wakil rakyat dimaklumkan tentang perubahan urusan persidangan, dan bagaimana kerajaan akan menjawab soalan serta menyediakan belanjawan 2027 tanpa majlis mesyuarat kerajaan negeri. Arul mahu sidang biasa DUN diadakan semula secara berasingan daripada urusan belanjawan.

Wakil rakyat berkata jadual rasmi tidak berubah

Arul, ADUN Nilai merangkap Pengerusi DAP Negeri Sembilan, berkata anggota PH mengetahui tentang penangguhan itu melalui sidang media Ismail pada minggu sebelumnya. Mereka tidak menerima notis bertulis mahupun jadual yang dikemas kini melalui e-Dewan, portal rasmi bagi urusan persidangan.

ADUN sebelum itu telah diminta mengemukakan soalan lisan dan bertulis serta bersedia membahaskan isu yang menjejaskan pengundi mereka. Persediaan itu menjadikan tarikh Oktober lebih daripada sekadar catatan sementara dalam kalendar: wakil rakyat telah mula menyusun urusan yang dijangka dibawa ke hadapan kerajaan.

Ketika berucap di Wisma Negeri di Seremban pada 16 Oktober, Arul menggesa sidang diteruskan tanpa menunggu sidang belanjawan.

"Kami berharap persidangan DUN negeri dapat diadakan tidak lama lagi. Tidak perlu menunggu sehingga sidang Belanjawan kerana sidang hari ini ialah sidang biasa yang sepatutnya diadakan," katanya.

Mengapa sidang belanjawan tidak memenuhi tuntutan PH

Sidang Oktober dijangka bermula dengan Yang Dipertuan Besar merasmikan persidangan dan ADUN mengangkat sumpah. Arul berkata belanjawan sepatutnya dibentangkan dalam sidang berasingan, sekali gus memberi wakil rakyat dua peluang untuk membahaskan hal ehwal negeri, bukan hanya satu.

Sidang biasa memberi masa kepada ADUN untuk mengemukakan soalan dan membincangkan dasar kerajaan. Sidang belanjawan pula tertumpu pada rancangan kewangan kerajaan, termasuk jumlah perbelanjaan dan tujuan wang itu akan digunakan. Kedua-duanya membolehkan penelitian, tetapi Arul bimbang penyatuan kedua-duanya akan mengurangkan masa untuk isu awam yang lain.

Arul berkata had masa bagi perbahasan belanjawan menjadikan kehilangan sidang Oktober lebih besar kesannya.

"Kita kehilangan satu persidangan DUN negeri. Dua sidang lebih baik daripada satu kerana perbahasan Belanjawan juga mempunyai had masa," katanya.

Bagi penduduk, kesan serta-merta ialah kelewatan untuk wakil rakyat mereka mendapatkan jawapan di DUN. ADUN telah menyediakan soalan, tetapi penangguhan itu menghapuskan peluang yang dijadualkan pada Oktober untuk kerajaan menjawab secara terbuka.

Pertikaian majlis mesyuarat kerajaan negeri di sebalik penangguhan

Negeri Sembilan tidak mempunyai 10 ahli majlis mesyuarat kerajaan negeri sejak 20 September. Mereka dipecat kerana melanggar sumpah jawatan selepas menyokong satu deklarasi yang menuntut Tuanku Muhriz Tuanku Munawir dilucutkan sebagai Yang Dipertuan Besar.

Ahli majlis itu mengeluarkan kenyataan mereka lima hari sebelum pemecatan. Pemecatan tersebut mengosongkan kesemua 10 jawatan exco dan mencetuskan pertikaian pentadbiran yang kini membayangi jadual persidangan serta persiapan belanjawan.

Majlis mesyuarat kerajaan negeri, yang lazim disebut exco, ialah kumpulan pemegang jawatan politik negeri yang bertanggungjawab terhadap bidang tertentu dalam kerajaan. Ahlinya biasanya menyelia portfolio masing-masing dan menjawab soalan mengenainya. Arul berkata ketiadaan mereka menyebabkan Ismail memikul tanggungjawab politik negeri merentasi pelbagai bidang.

Arul mempersoalkan sama ada kekosongan itu menjelaskan penangguhan berkenaan. Ismail menyatakan sebabnya ialah untuk menggabungkan pembukaan rasmi dengan pembentangan belanjawan pada akhir November; beliau tidak menyebut ketiadaan exco sebagai punca.

Siapa akan menjawab soalan di DUN?

Arul menyifatkan pentadbiran itu sebagai "pertunjukan seorang diri" dan berkata masih tiada exco yang berfungsi, 76 hari selepas pilihan raya negeri. Beliau mempersoalkan sama ada seorang menteri besar mampu memberikan jawapan terperinci bagi semua portfolio yang kosong.

Ketua pembangkang itu mengutarakan masalah tersebut berdasarkan jumlah wakil rakyat yang boleh mendapatkan jawapan daripada Ismail di dalam dewan.

Tanpa 10 orang exco, mampukah menteri besar seorang diri menjawab soalan daripada 35 ADUN dari pagi hingga petang?

Arul berhujah bahawa jawapan tidak akan cukup berkualiti tanpa ahli majlis yang bertanggungjawab terhadap portfolio tertentu. Beliau turut berkata pentadbiran Barisan Nasional dan Perikatan Nasional mempunyai 25 ADUN dan boleh melantik majlis mesyuarat kerajaan negeri yang baharu.

Seramai 25 wakil kerajaan dan 11 wakil PH membentuk DUN yang mempunyai 36 anggota. Ini memberikan blok pemerintah kira-kira 69% kerusi, berbanding sekitar 31% bagi PH. Hujah Arul ialah kerajaan mempunyai kumpulan besar wakil rakyat terpilih untuk membentuk exco.

Ismail memberikan gambaran berbeza tentang pengurusan tugas, dengan berkata ketua jabatan berkaitan sedang menguruskan portfolio yang kosong. Ketua jabatan melaksanakan tugas pentadbiran, manakala ahli exco memberikan kepimpinan politik dan menjawab bagi bidang masing-masing di DUN. Pertikaian ini berkisar pada pihak yang memikul tanggungjawab tersebut sementara jawatan berkenaan masih kosong.

Ismail berkata belanjawan 2027 boleh diteruskan

Ismail menolak kebimbangan bahawa ketiadaan ahli exco akan menjejaskan belanjawan negeri 2027. Beliau berkata jabatan boleh menyediakan rancangan kewangan dan kerajaan boleh membawanya terus ke DUN.

Menteri besar itu berkata kelulusan exco ialah amalan biasa, tetapi menyifatkannya sebagai pilihan dan bukannya langkah wajib.

"Kebiasaannya kita membawa belanjawan kepada exco untuk kelulusan, tetapi ia bukan perkara wajib. Kita boleh membawa belanjawan yang disediakan oleh jabatan terus ke DUN negeri," katanya.

Pada 3 Oktober, Arul membangkitkan kebimbangan bahawa belanjawan mungkin tergantung tanpa kelulusan exco. Jawapan Ismail menangani kebimbangan khusus itu dengan menyatakan rancangan kewangan boleh dibentangkan di DUN walaupun jawatan berkenaan kosong.

Ismail turut berkata kerajaan akan berunding dengan kesemua 25 ADUN dalam blok pemerintahnya sepanjang Oktober dan mengambil kira pandangan orang ramai dalam penyediaan belanjawan. Beliau berkata hubungannya dengan Setiausaha Kerajaan Negeri adalah baik dan pegawai terus menjalankan tanggungjawab secara profesional.

Bagaimana pertikaian ini sampai ke tahap sekarang

Penangguhan persidangan DUN menyusuli beberapa perkembangan melibatkan pemerintah negeri, majlis mesyuarat kerajaan negeri dan persiapan belanjawan seterusnya. Tarikh penting adalah seperti berikut:

• 15 September: Kesemua 10 ahli exco mengeluarkan kenyataan menyokong deklarasi yang menuntut pemerintah negeri dilucutkan.
• 20 September: Kesemua 10 ahli exco dipecat kerana melanggar sumpah jawatan.
• 3 Oktober: Arul membangkitkan kebimbangan bahawa ketiadaan exco boleh mengganggu persiapan belanjawan 2027.
• 16 Oktober: Sidang DUN dijadualkan bermula dan berlangsung sehingga 22 Oktober. Wakil PH berkata tarikh tersebut masih tertera di e-Dewan pada pagi itu walaupun sidang telah ditangguhkan.
• 26 November: Wakil PH menjangkakan sidang belanjawan. Ismail berkata persidangan akan berlangsung pada akhir November.

Tiada tarikh baharu bagi sidang biasa berasingan atau jadual pelantikan ahli exco baharu diumumkan. Permintaan segera PH adalah supaya DUN bersidang sebelum sidang belanjawan, sekali gus mengekalkan masa untuk soalan dan perbahasan yang telah disediakan oleh ADUN.

Pendirian Ismail ialah pentadbiran dan penyediaan belanjawan boleh diteruskan melalui jabatan sementara jawatan exco masih kosong. Cabaran Arul pula berkaitan akauntabiliti politik: bila wakil rakyat dapat mempersoalkan kerajaan, berapa banyak masa yang akan diberikan dan siapa yang akan menjawab bagi setiap portfolio.

Perkara Utama

• Kesemua 11 ADUN PH mengkritik penangguhan sidang yang dijadualkan pada 16 hingga 22 Oktober dan berkata mereka tidak menerima notis rasmi.
• Arul berkata tarikh asal masih tertera di portal rasmi e-Dewan pada 16 Oktober.
• PH mahu sidang biasa diadakan secara berasingan daripada urusan belanjawan yang dijangka berlangsung pada 26 November.
• Kesemua 10 jawatan exco kosong sejak 20 September.
• Ismail berkata ketua jabatan menguruskan portfolio berkenaan dan belanjawan 2027 boleh dibentangkan terus di DUN tanpa kelulusan exco.
• Blok pemerintah mempunyai 25 daripada 36 anggota DUN.