Grid Kuasa ASEAN Berdepan Ujian Pembiayaan Ketika Kos Tenaga Meningkat dan Permintaan AI Melonjak

Enam projek Indonesia mendedahkan jurang antara kelulusan dengan pelaksanaan

Singapura telah memberikan lesen bersyarat kepada enam projek untuk mengimport elektrik bersih dari Indonesia, namun terdapat masalah asas pembiayaan yang menghalang kelulusan itu daripada menjadi sambungan bekalan elektrik yang beroperasi: pengeksport Indonesia mesti memperbaharui permit mereka setiap lima tahun. Bank yang membiayai loji penjanaan dan kabel penghantaran yang mahal memerlukan jaminan bahawa projek berkenaan boleh terus menjual elektrik cukup lama untuk membayar balik pinjaman.

Jurang antara cita-cita politik dengan peraturan komersial yang boleh diharap kini menjadi ciri utama Grid Kuasa ASEAN (APG). Lebih 70% daripada 514 pembuat keputusan perniagaan serantau yang disurvei pada Julai 2026 berkata kemajuan bermakna akan meningkatkan kesediaan mereka untuk melabur dan mengembangkan perniagaan di Asia Tenggara. Sementara itu, badan pemikir tenaga Ember menganggarkan setiap tahun kelewatan selepas 2035 akan merugikan rantau ini sebanyak US$2.6 bilion.

Agensi Tenaga Antarabangsa (IEA) meletakkan pembiayaan sebagai teras cabaran itu dalam laporan pembiayaan APG, yang diterbitkan pada 10 Mac 2026. Laporan itu menyeru peningkatan besar pelaburan dalam tempoh 15 tahun berikutnya dan menyatakan pendekatan pembiayaan serta model perniagaan gagal mengimbangi projek sambungan grid yang semakin bercita-cita tinggi dan kompleks.

Bil tenaga yang meningkat, gangguan berkaitan perang AS-Iran dan peluasan infrastruktur kecerdasan buatan telah menambah tekanan untuk melaksanakan projek. Kerajaan diminta menjadikan bekalan elektrik lebih bersih, mampu milik dan terjamin pada masa yang sama. Bagi isi rumah, kilang dan pusat data, ujian praktikalnya ialah sama ada perjanjian serantau menghasilkan bekalan elektrik yang boleh diharap, bukannya satu lagi pusingan kelulusan bersyarat.

Rangkaian serantau berkembang, satu sambungan demi satu

ASEAN merangka grid itu pada 1997 di bawah pelan tindakan Wawasan ASEAN 2020. Pusat Tenaga ASEAN menerangkan inisiatif itu dalam gambaran keseluruhan grid kuasanya sebagai usaha yang berkembang daripada sambungan antara dua negara kepada aturan yang melibatkan kumpulan negara yang lebih kecil. Tujuannya adalah untuk memperkukuh keselamatan tenaga, daya tahan dan kesalinghubungan serantau.

Kemas kini grid 2025 pusat itu, yang diterbitkan pada 27 November 2025, merangkumi kapasiti sambungan, kesan dan kemajuan perdagangan elektrik. Menjelang 2025, sembilan daripada 18 projek sambungan keutamaan telah beroperasi, menyediakan kapasiti kira-kira 10 gigawatt (GW). Sebanyak 13.7 GW lagi dirancang menjelang 2040.

Saling sambung ialah pautan penghantaran yang membolehkan elektrik bergerak antara sistem kuasa berasingan. Satu gigawatt bersamaan 1,000 megawatt (MW). Penyambungan sistem membolehkan negara yang mempunyai lebihan penjanaan menjual elektrik kepada negara jiran yang memerlukannya, tanpa setiap negara perlu membina loji yang mencukupi untuk menampung sendiri setiap kemungkinan kekurangan bekalan.

Sumber tenaga boleh baharu ASEAN menjadikan pertukaran itu menarik. Laos dan Vietnam mempunyai sumber kuasa hidro, Indonesia dan Filipina mempunyai tenaga geoterma, manakala Malaysia dan Thailand berpotensi menjana tenaga suria. Perkongsian sumber itu boleh membantu mengimbangi perubahan angin dan cahaya matahari, dengan syarat rangkaian penghantaran dan peraturan operasi mampu mengendalikan aliran elektrik.

Minat perniagaan kukuh, tetapi tahap keyakinan berbeza

Kantar menjalankan tinjauan Julai itu di Indonesia, Malaysia, Filipina, Singapura, Thailand dan Vietnam. Dapatan yang dikeluarkan pada 12 Oktober itu meliputi 514 perniagaan, dengan kira-kira 60% merupakan perusahaan besar dan 40% perusahaan kecil dan sederhana. Responden terdiri daripada pemilik, eksekutif kanan dan pembuat keputusan yang bertanggungjawab terhadap strategi tenaga atau kemampanan.

Responden Indonesia paling positif tentang manfaat pelaburan: 84% berkata kemajuan bermakna APG akan meningkatkan kesediaan mereka untuk melabur dan mengembangkan perniagaan. Angka setara ialah 70% di Filipina dan Malaysia.

Jangkaan terhadap pelaksanaan pula kurang seragam. Di Vietnam, 80% menjangkakan kemajuan bermakna dalam tempoh tiga hingga lima tahun, berbanding 54% di Filipina dan Malaysia, perbezaan 26 mata peratusan. Perniagaan melihat alasan komersial yang kukuh bagi grid itu, namun masih berhati-hati tentang seberapa cepat kerajaan akan menyelesaikan masalah praktikalnya.

Kos tenaga membantu menjelaskan perhatian itu. Tinjauan mendapati 79% mengalami kenaikan kos tenaga sejak awal 2026, lazimnya antara 10% hingga 29%. Sebanyak 53% menangguhkan atau mengurangkan keutamaan rancangan penyahkarbonan, manakala 26% mempercepatkannya. Secara keseluruhan, 87% memantau perkembangan APG, termasuk 49% yang mengikuti perkembangannya dengan sangat rapat.

Mengapa pemberi pinjaman perlukan lebih daripada lesen elektrik

Syarat Indonesia supaya permit diperbaharui setiap lima tahun menggambarkan maksud pelabur apabila mereka menyifatkan projek sebagai berdaya maju dari segi pembiayaan. Projek yang berdaya maju dari segi pembiayaan mempunyai kebenaran, pelanggan dan hasil yang cukup terjamin untuk menarik pembiayaan. Loji kuasa atau kabel dasar laut mungkin beroperasi selama beberapa dekad, maka ketidakpastian mengenai pembaharuan permit berulang kali menjejaskan kesediaan bank untuk memberi pinjaman sejak awal.

Projek import Indonesia oleh Singapura turut berdepan kekurangan perjanjian perdagangan elektrik antara kerajaan yang boleh dikuatkuasakan serta pengiktirafan sijil tenaga boleh baharu merentasi sempadan. Sijil itu merekodkan ciri tenaga boleh baharu bagi penjanaan elektrik, sekali gus membantu syarikat mengambil kira tenaga bersih yang dibeli.

Kerajaan juga mesti mencapai persetujuan tentang akses kepada rangkaian penghantaran, caj penghantaran elektrik, penetapan harga dan tanggungjawab sekiranya bekalan terganggu. Penghantaran elektrik negara lain melalui rangkaian domestik lazimnya disebut sebagai wheeling. Pengeksport, utiliti transit dan pembeli perlu mengetahui pihak yang membayar perkhidmatan itu serta perkara yang berlaku semasa kekurangan bekalan.

Laporan IEA pada Mac meneliti masalah ini dari sudut pandang pelabur: bagaimana saling sambung dibiayai dalam amalan dan perubahan yang perlu dilakukan untuk menarik lebih banyak jenis pelabur. Pada Mesyuarat Menteri-Menteri Tenaga ASEAN ke-44 di Manila, menteri-menteri menyeru penyediaan projek yang lebih pantas dan peraturan yang lebih jelas bagi membawa projek ke tahap penutupan kewangan, iaitu apabila perjanjian pembiayaan dimuktamadkan dan dana boleh disediakan.

Laluan Laos menunjukkan pentingnya negara transit

Projek Integrasi Kuasa Laos-Thailand-Malaysia-Singapura menunjukkan potensi perdagangan elektrik merentas beberapa negara serta kesukaran untuk memastikan perdagangan itu berterusan. Tenaga hidro yang dijana di Laos sampai ke Singapura melalui rangkaian Thailand dan Malaysia, menjadikan kedua-dua negara transit itu penting.

Projek itu bermula sebagai inisiatif perintis pada 2014 dan mula beroperasi pada 2022. Pembaharuannya pada 2024 terjejas akibat pertikaian mengenai aturan penghantaran melalui Thailand dan Malaysia, yang diselesaikan pada Januari 2026.

Pencapaian utama menunjukkan betapa lamanya pembangunan laluan yang sudah mantap sekalipun:

• 1997: ASEAN merangka grid serantau di bawah Wawasan ASEAN 2020.
• 2014: Inisiatif perintis Laos-Thailand-Malaysia-Singapura bermula.
• 2022: Perdagangan elektrik melalui empat negara itu mula beroperasi.
• 2024: Pembaharuan berdepan pertikaian mengenai aturan transit.
• 2025: Kapasiti pemindahan meningkat daripada 100 MW kepada 200 MW.
• Januari 2026: Pertikaian penghantaran diselesaikan.

Perancangan terdahulu menjangkakan peningkatan perdagangan asal 100 MW kepada 300 MW; angka kapasiti yang lebih baharu ialah 200 MW. Pengalaman laluan itu memberikan tugas konkrit kepada projek akan datang: perjanjian mesti meliputi setiap rangkaian yang dilalui elektrik, termasuk syarat pembaharuan.

Singapura menjadi ujian pelaksanaan terdekat

Singapura menyasarkan untuk mengimport kira-kira 6 GW elektrik yang dihasilkan dengan pelepasan karbon rendah menjelang 2035, meningkat daripada sasaran terdahulu sebanyak 4 GW. Kekangan tanah dan sumber tenaga boleh baharunya menjadikan import penting bagi mengurangkan kebergantungan kepada gas asli, yang membekalkan kira-kira 95% penjanaan elektriknya.

Rangkaian projek telah berkembang merentasi beberapa negara. Perjanjian bersyarat yang diumumkan pada 2023 merangkumi sehingga 2,000 MW tenaga suria Indonesia, 1,200 MW tenaga angin luar pesisir Vietnam dan 1,000 MW elektrik Kemboja daripada tenaga suria, angin dan hidro simpanan pam. Sistem simpanan pam menggunakan elektrik untuk mengepam air ke tempat tinggi, kemudian melepaskannya melalui turbin apabila tenaga diperlukan.

Wood Mackenzie meramalkan Singapura akan gagal mencapai sasaran 6 GW itu meskipun kelulusan dan lesen bersyarat telah diberikan. Kerja yang masih perlu dilakukan termasuk pembiayaan, pembinaan kemudahan penjanaan, infrastruktur penghantaran dan peraturan komersial yang mengawal bekalan.

Ember menganggarkan penyelesaian saling sambung yang dirancang boleh membolehkan tenaga boleh baharu memenuhi hampir separuh permintaan elektrik Singapura menjelang 2035. Tanpa APG, pemodelannya menunjukkan Singapura perlu menambah 300 MW penjanaan berasaskan gas menjelang tahun itu.

Nevi Cahya Winofa, penganalisis penyelidikan tenaga boleh baharu dan kuasa di Rystad Energy, melihat projek import Singapura sebagai peluang praktikal untuk membuktikan keupayaan pelaksanaan dan menyokong laluan lain, termasuk Projek Integrasi Kuasa Brunei-Indonesia-Malaysia-Filipina.

"Kejayaan pelaksanaan boleh membina keyakinan pelabur dan menjadi model bagi lebih banyak projek rentas sempadan," katanya.

Pusat data Malaysia menjadikan ramalan sebagai cabaran grid

Malaysia menunjukkan betapa pantas permintaan baharu boleh mengubah perancangan elektrik. Menjelang September 2025, sebanyak 49 pusat data telah menandatangani perjanjian bekalan elektrik dengan Tenaga Nasional, dengan permintaan maksimum berpotensi kira-kira 7.1 GW. Penggunaan sebenar mencapai kira-kira 710 MW, berbanding 405 MW pada penghujung 2024, iaitu peningkatan kira-kira 75%.

Kerajaan Malaysia menganggarkan permintaan pusat data boleh mencapai 12.9 GW menjelang 2030 dan 20.9 GW menjelang 2040. Penggunaan sebenar sebanyak 710 MW pada September 2025 adalah kira-kira satu persepuluh daripada 7.1 GW yang diliputi perjanjian bekalan, menyebabkan utiliti perlu merancang kemungkinan peningkatan besar apabila kemudahan dibangunkan.

Malaysia juga berada pada kedudukan yang berguna dalam perdagangan serantau. Semenanjung Malaysia bersambung dengan Thailand dan Singapura, manakala Sarawak bersambung dengan Kalimantan Barat di Indonesia. Malaysia satu-satunya ekonomi ASEAN yang merangkumi dua daripada tiga subsistem utama APG. Energy Exchange Malaysia menyediakan titik permulaan bagi penjualan elektrik boleh baharu kepada Singapura.

IEA mengunjurkan permintaan elektrik pusat data di seluruh Asia Tenggara akan meningkat lebih dua kali ganda antara 2024 dengan 2030. Pelanggan besar boleh membantu membiayai penjanaan baharu dengan membuat komitmen pembelian elektrik untuk tempoh bertahun-tahun. Di Malaysia, projek solar dengan output maksimum 29.99 MW ke grid mula beroperasi secara komersial pada Julai 2026, disokong perjanjian pembelian kuasa maya antara pengendali pusat data AirTrunk dengan pemaju ib vogt. Perjanjian sedemikian menyediakan sokongan kewangan bagi penjanaan tanpa memerlukan talian kuasa fizikal khusus ke premis pembeli.

Ann Margret Francisco, pengarah Asia Pasifik di Majlis Tenaga Angin Global, berkata permintaan industri baharu perlu disokong dasar, infrastruktur dan harga elektrik yang berdaya maju.

"AI dan industri baharu bermakna permintaan tambahan yang perlu dibekalkan daripada tenaga boleh baharu. Namun, permintaan semata-mata tidak dapat membangunkan projek," kata Francisco.

Eksport juga perlu memenuhi keperluan pengguna tempatan

Laos berdepan cabaran mengimbangi eksport tenaga hidro dengan gangguan bekalan elektrik yang kerap menjejaskan penduduknya sendiri. Indonesia berkata pada September bahawa negara itu akan menangguhkan perjanjian APG sehingga terma yang ditetapkan memberi manfaat kepada kedua-dua pihak. Kerajaan memerlukan aturan yang menjadikan eksport menarik dari segi komersial sambil mengekalkan bekalan domestik yang boleh diharap dan mampu milik.

Standard alam sekitar juga sebahagian daripada pertimbangan itu. Tenaga hidro boleh mengganggu sungai, manakala pembangunan solar berskala besar boleh mencetuskan persaingan penggunaan tanah. Courtney Weatherby, timbalan pengarah dan felo di Pusat Stimson, menggesa supaya pensijilan tenaga boleh baharu dan standard alam sekitar dikongsi agar kesan tersebut diambil kira dalam pembelian elektrik.

DNV menganggarkan perdagangan elektrik pelbagai hala boleh menjimatkan US$800 bilion untuk ASEAN sehingga 2050 dan mengurangkan jejak penggunaan tanah bagi projek kuasa sebanyak 13%, sebahagiannya dengan mengelakkan pembinaan penjanaan dan penyimpanan domestik yang tidak diperlukan. Penjimatan yang dianggarkan itu bergantung pada pembangunan terancang merentas negara.

Presiden perdagangan dan bekalan Shell, Andrew Smith, berkata pada 9 Oktober bahawa peluasan grid diperlukan apabila elektrifikasi meningkat, sambil menekankan kebolehpercayaan dan kerjasama kerajaan. Shell juga menjangkakan permintaan global terhadap gas asli cecair meningkat kira-kira 65% menjelang 2050. Oleh itu, kerajaan sedang menimbang pelaburan elektrik bersih bersama permintaan berterusan terhadap import bahan api dan bekalan sandaran.

Perjanjian Manila kini memerlukan pembiayaan dan tarikh akhir

Menteri tenaga ASEAN di Manila memajukan rangka kerja perancangan APG yang dipertingkat, melaporkan bahawa pelan kerja pasukan petugas sebahagian besarnya telah siap dan menyokong langkah untuk mengoperasikan aturan pembiayaan grid. Bank Pembangunan Asia dan Bank Dunia mengumumkan inisiatif pembiayaan khusus pada 2025. Perbincangan mengenai rangka kerja pembangunan kabel kuasa dasar laut dijadual dipercepatkan pada 2027.

Skala tugas pelaburan itu jauh melangkaui kabel antarabangsa. IEA menganggarkan saling sambung rentas sempadan memerlukan US$27 bilion menjelang 2040. Tinjauan Tenaga ASEAN kesembilan menganggarkan keperluan pelaburan bagi peralihan tenaga serantau yang terancang sekitar US$400 bilion setahun, merangkumi pelbagai infrastruktur dan teknologi tenaga yang jauh lebih luas.

ASEAN juga berdepan sasaran terukur yang semakin hampir pada 2030. Tenaga boleh baharu membekalkan 14.1% daripada jumlah tenaga primer pada 2024, berbanding sasaran 30%, dan merangkumi 33.7% kapasiti elektrik terpasang, berbanding sasaran 45%. Kapasiti terpasang mengukur output maksimum yang boleh dibekalkan peralatan; tenaga primer merangkumi tenaga sebelum ditukar kepada elektrik atau bentuk lain yang boleh digunakan.

Pegawai sedang berusaha mengikut beberapa jangka masa. Anggaran Ember tentang kos kelewatan tahunan menggunakan 2035 sebagai penanda aras, manakala perancangan grid lebih luas melihat ke arah 2045. Menteri-menteri telah membincangkan pelaksanaan lebih pantas, namun belum mengumumkan satu tarikh siap dipercepatkan. Filipina dijadual menjadi tuan rumah Sidang Kemuncak ASEAN ke-49 pada 16 hingga 18 November 2026, sekali gus memberi peluang seterusnya kepada pemimpin untuk memajukan komitmen.

India sedang meninjau satu lagi sambungan: koridor sepanjang 3,000 kilometer yang dicadangkan untuk menyalurkan 2,000 MW dari Imphal ke Singapura melalui Myanmar, Thailand dan Malaysia. Perbincangan turut meliputi potensi sambungan antara Filipina dengan Indonesia. Setiap laluan yang dicadangkan memperluas pasaran yang mungkin, tetapi menambah kerajaan dan rangkaian yang perlu bersetuju tentang syarat bekalan.

Perjanjian lebih kecil boleh membina pasaran lebih besar

Ketua pegawai kemampanan kumpulan OCBC, Mike Ng, melihat perjanjian antara dua negara sebagai langkah menuju sistem serantau, dan bukannya menunggu semua anggota bergerak serentak.

"Apabila proses ini diulangi, projek demi projek dan koridor demi koridor, saya percaya APG akan terbentuk secara semula jadi," kata Ng.

Pendekatan itu meletakkan tekanan kepada projek awal untuk membentuk peraturan yang boleh digunakan semula bagi permit, caj transit, sijil dan gangguan bekalan. Maklumat yang lebih baik juga diperlukan. Bekas pengawal selia tenaga Filipina, Monalisa Dimalanta, menggesa pewujudan portal data nasional bagi melengkapi Sistem Pangkalan Data Tenaga ASEAN, sekali gus membantu pelabur dan orang ramai memahami permintaan, bekalan dan pembangunan projek.

Dimalanta, bekas pengerusi Suruhanjaya Kawal Selia Tenaga dan Lembaga Tenaga Boleh Baharu Nasional Filipina, menghuraikan tugas segera itu secara praktikal.

"Grid Kuasa ASEAN mesti beralih daripada garisan pada peta kepada projek yang boleh dibiayai dan dibina," katanya.

Rantau ini sudah mempunyai sambungan yang beroperasi, pembeli yang berminat dan sumber tenaga boleh baharu yang banyak. Kemajuan seterusnya bergantung pada usaha mengubah semua itu menjadi kontrak yang berkekalan dan infrastruktur yang siap dibina, sambil memastikan pengguna domestik mendapat akses yang boleh diharap kepada elektrik yang dihasilkan negara mereka.

Perkara Utama

• Lebih 70% daripada 514 perniagaan yang disurvei berkata kemajuan APG akan meningkatkan kesediaan mereka untuk melabur dan mengembangkan perniagaan.
• Pembaharuan permit eksport Indonesia setiap lima tahun menjadi kebimbangan pembiayaan bagi import elektrik bersih Singapura.
• Sembilan daripada 18 projek sambungan keutamaan telah beroperasi menjelang 2025, mewakili kira-kira 10 GW.
• Singapura menyasarkan import 6 GW elektrik berpelepasan karbon rendah menjelang 2035, namun Wood Mackenzie meramalkan sasaran itu tidak akan dicapai.
• Ember menganggarkan kerugian serantau tahunan sebanyak US$2.6 bilion bagi setiap tahun kelewatan selepas 2035.
• Pencapaian seterusnya termasuk Sidang Kemuncak ASEAN pada November 2026 dan perbincangan lanjut mengenai rangka kerja kabel dasar laut pada 2027.