Kazakhstan Berterima Kasih kepada Rakan Kerjasama Ketika Harimau Kembali ke Habitat Liar Selepas Lebih 70 Tahun

Umit memulakan lembaran baharu berhampiran Tasik Balkhash

Seekor harimau betina dewasa bernama Umit dilepaskan ke Rizab Alam Semula Jadi Negeri Ile-Balkhash, Kazakhstan, pada 31 Julai 2026, menandakan permulaan usaha negara itu untuk membina semula populasi harimau liar lebih tujuh dekad selepas haiwan itu pupus di sana. Matlamatnya ialah populasi kira-kira 50 ekor harimau yang mampu hidup dan membiak tanpa perlu membawa masuk haiwan baharu secara berterusan.

Presiden Kassym-Jomart Tokayev menyentuh pelepasan itu pada sidang kemuncak pemimpin biodiversiti di Yerevan, Armenia, pada 16 Oktober, menjelang COP17, persidangan biodiversiti Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Beliau berterima kasih kepada Rusia dan Presiden Vladimir Putin, Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNDP), Tabung Hidupan Liar Sedunia (WWF), rakan antarabangsa lain serta pertubuhan bukan kerajaan yang menyokong usaha mengembalikan harimau.

Tokayev menyatakan pelepasan itu berlaku pada Julai, selaras dengan laporan Kementerian Ekologi dan Sumber Asli yang menetapkan tarikhnya pada 31 Julai; satu lagi laporan mengenai ucapannya di sidang kemuncak itu menyebut Jun. Umit, yang namanya bermaksud harapan dalam bahasa Kazakh, berasal dari Timur Jauh Rusia dan kini bergerak di habitat berhampiran pesisir selatan Tasik Balkhash dengan memakai kolar penjejak.

Kali terakhir Kazakhstan merekodkan kehadiran harimau liar dengan pasti ialah pada 1948. Kepupusannya berpunca daripada pemburuan, kehilangan hutan di sepanjang sungai dan kemerosotan bilangan haiwan liar yang menjadi mangsanya. Oleh itu, usaha mengembalikan pemangsa ini memerlukan lebih daripada sekadar membawa masuk seekor harimau: pihak berkuasa telah meluangkan lebih sedekad untuk menyediakan habitat, memulihkan populasi mangsa, membina kemudahan dan melatih kakitangan.

Pelepasan itu juga menjadikan harimau jiran baharu bagi komuniti di sekitar rizab. Sistem penjejakan, pasukan tindak balas, langkah perlindungan ternakan dan dana pampasan bertujuan mengurangkan risiko apabila harimau kembali ke landskap yang telah didiami manusia tanpa kehadiran haiwan itu selama beberapa generasi.

Mengapa harimau Amur boleh memulihkan kawasan taburan harimau Turan

Umit ialah harimau Amur, populasi yang dikaitkan dengan Timur Jauh Rusia. Populasi bersejarah Kazakhstan lazimnya disebut harimau Turan atau Caspian. Penyelidikan genetik menyediakan asas saintifik untuk menggunakan harimau Amur bagi memulihkan pemangsa itu di Asia Tengah.

Program pemulihan harimau WWF menerangkan kajian pada 2009 yang membandingkan DNA spesimen muzium Asia Tengah dengan populasi harimau lain. Menurut WWF, kajian itu mendapati DNA harimau Turan dan Amur adalah sama. Dapatan itu membolehkan perancang pemuliharaan mempertimbangkan harimau Amur sebagai populasi asas untuk pemulihan di Kazakhstan.

Dale Miquelle, pakar harimau yang pernah mengetuai program Rusia Persatuan Pemuliharaan Hidupan Liar, menjelaskan kaitan itu:

Untuk semua maksud dan tujuan, ini ialah kepulangan harimau Caspian, cuma kali ini mereka diterbangkan, bukan berjalan.

Tugas praktikalnya ialah membentuk populasi haiwan yang hidup, memburu dan membiak di sebahagian kawasan taburan asal harimau itu. Kajian kebolehlaksanaan pada 2017 mengenal pasti dua lokasi yang sesuai di Kazakhstan, dengan Ile-Balkhash dianggap paling berpotensi. Delta sungai, tanah lembap dan hutannya menyediakan air, tempat perlindungan dan mangsa yang diperlukan harimau.

Bagaimana program ini mencapai pelepasan pertama

Kazakhstan mengumumkan kesediaannya untuk membawa kembali harimau pada Sidang Kemuncak Antarabangsa Pemuliharaan Harimau di St. Petersburg pada 2010. Tujuh tahun penyelidikan dan perancangan menyusul sebelum kerajaan dan WWF menandatangani perjanjian pemulihan.

Langkah utama menunjukkan bagaimana penyediaan habitat dan kerjasama antarabangsa berkembang seiring:

• September 2017: Kazakhstan dan WWF menandatangani memorandum di EXPO-2017 untuk melaksanakan program pemulihan harimau.
• 27 Jun 2018: Kazakhstan menubuhkan Rizab Ile-Balkhash.
• 2022: Kazakhstan dan Rusia menandatangani memorandum mengenai pengenalan semula harimau pada Forum Antarabangsa Pemuliharaan Harimau di Vladivostok.
• September 2024: Dua harimau Amur, Kuma dan Bogdana, tiba dari Belanda untuk dijaga dalam kurungan penyesuaian.
• November 2025: Kazakhstan dan Rusia menandatangani pelan tindakan bersama untuk pemindahan dan penyesuaian harimau Amur semasa lawatan negara Tokayev ke Rusia.
• Mei 2026: Empat harimau tiba dari Rusia, termasuk Umit.
• 31 Julai 2026: Umit dilepaskan ke dalam rizab.

Pakar Kazakhstan menamatkan latihan di Rusia pada Disember 2025 dan Februari 2026. Persediaan mereka merangkumi kemahiran memantau haiwan, menilai tingkah lakunya dan bertindak apabila harimau menghampiri manusia.

Memulihkan sumber makanan dan tempat perlindungan sebelum membawa masuk pemangsa

Ile-Balkhash merangkumi sebahagian delta Sungai Ili, hutan di sepanjang dataran banjir, hutan saxaul dan tanah lembap di tepi Tasik Balkhash. WWF merekodkan keluasan rizab ketika ditubuhkan melebihi 415,000 hektar; keterangan kementerian yang lebih terkini menyatakan keluasan 450,252 hektar.

Program itu telah membawa masuk 119 kulan, sejenis keldai liar, serta lebih 200 rusa Bukhara ke kawasan berkenaan. Babi hutan, sumber makanan utama harimau, dan gazel goitered juga semakin bertambah, menurut kementerian. Kandang baharu, peralatan penyiraman automatik dan makanan membantu usaha pemulihan haiwan.

WWF turut mengenal pasti koridor ekologi yang menghubungkan Altyn-Emel dan Ile-Balkhash. Koridor ini ialah kawasan yang menghubungkan habitat supaya haiwan seperti kulan dan gazel dapat bergerak antara kedua-duanya dengan lebih selamat. Pemulihan laluan pergerakan melengkapi usaha di dalam rizab.

Kementerian berkata penilaian saintifik mendapati kepadatan spesies mangsa utama mencukupi untuk menampung harimau. Mengekalkan bekalan makanan itu akan terus menjadi tugas penting. Miquelle merujuk pengalaman di Rusia, apabila demam babi Afrika membunuh sejumlah besar babi hutan dan menyebabkan sesetengah harimau mencari makanan di sekitar penempatan.

Miquelle menjelaskan syarat yang diperlukan agar projek Kazakhstan berjaya:

Saya amat berharap usaha ini dapat berjaya. Di Rusia, beberapa pemindahan haiwan telah membawa kepada penghunian semula habitat harimau. Jadi, terdapat panduan yang menunjukkan usaha ini boleh berjaya selagi habitat sesuai dan mangsa mencukupi.

Enam harimau tiba, dengan laluan berbeza menuju kehidupan liar

Umit tiba dari Rusia bersama seekor harimau jantan dewasa bernama Amur dan dua anaknya, Turan dan Ussuri. Keempat-empat haiwan itu dibawa ke kandang penyesuaian yang disediakan khas selepas tiba pada Mei 2026 dari wilayah Khabarovsk.

Penilaian veterinar dan tingkah laku memeriksa kesihatan, kebolehan memburu, tindak balas Umit terhadap manusia dan kesediaannya untuk hidup berdikari. Amur kekal dalam pemerhatian dan meneruskan ujian tingkah laku. Kementerian tidak menetapkan tarikh pelepasannya, sebaliknya keputusan bergantung pada tahap kesediaannya.

Turan dan Ussuri tiba ketika berusia kira-kira enam hingga tujuh bulan. Mereka dijangka kekal di bawah pengawasan pakar sehingga sekurang-kurangnya berusia 18 bulan, sebelum penilaian kesihatan dan tingkah laku dibuat secara berasingan. Pelepasan mereka mungkin berlaku pada 2027, tertakluk pada hasil penilaian itu.

Kuma dan Bogdana, pasangan yang dibawa dari Belanda pada September 2024, melalui laluan berbeza. Kedua-duanya berasal dari Zoo Landgoed Hoenderdaell dan ditempatkan dalam kompleks kandang untuk menyesuaikan diri dengan keadaan setempat. Kementerian menyatakan perancangan untuk melepaskan anak yang dilahirkan di rizab secara berperingkat.

Kompleks itu meliputi 10 hektar dan mempunyai enam kandang individu, sistem pemanasan, kolam buatan serta pengawasan video. Infrastruktur ini membolehkan pakar menjaga haiwan sambil menilai yang mana berpotensi hidup di alam liar kelak.

Menjejak Umit dan melindungi isi rumah berhampiran

Umit memakai kolar GPS/GSM yang membolehkan pakar menjejak lokasinya. Maklumat satelit, perangkap kamera dan pemerhatian di lapangan digunakan sepanjang masa untuk mengkaji pergerakannya, tempat ia berehat dan cara ia mencari mangsa.

Pemantauan itu turut membantu menjaga keselamatan orang awam. Kementerian menerangkan sistem amaran yang bertujuan memaklumkan kakitangan bertanggungjawab dan penduduk apabila harimau berada dalam lingkungan lima kilometer dari rumah atau penempatan. Pasukan khusus rizab telah dilatih untuk menghalau haiwan dan, jika perlu, menangkapnya.

Penduduk mendapat akses kepada talian maklumat harimau pada Mei 2025. Mereka boleh mengemukakan soalan dan memohon pagar elektrik bagi meningkatkan perlindungan di kawasan ragutan ternakan. Pengurusan rizab juga telah mengadakan pertemuan dengan komuniti untuk membincangkan aturan keselamatan.

Dana pampasan yang disokong pertubuhan antarabangsa diwujudkan bagi membayar ganti rugi untuk ternakan yang dicederakan harimau. Bagi isi rumah berhampiran rizab, langkah ini menangani kebimbangan paling mendesak: menjaga keselamatan haiwan ternakan, menerima amaran dan mengetahui tempat untuk mendapatkan bantuan.

Menteri Ekologi dan Sumber Asli Yerlan Nyssanbayev menyifatkan pelepasan itu sebagai permulaan proses yang lebih panjang:

Masih banyak usaha perlu dilakukan untuk memantau harimau dan membentuk populasi yang mampan, tetapi hari ini kita telah mengambil langkah pertama yang sangat penting.

Perkara yang dibiayai

Kementerian menyatakan program pemulihan harimau yang lebih luas akan berlangsung sekurang-kurangnya 35 tahun dengan pembiayaan kira-kira $30 juta. Peringkatnya merangkumi penyediaan kawasan, pelepasan harimau dan pemantauan populasi yang terbentuk. WWF dijangka menyediakan kira-kira satu pertiga daripada pembiayaan, manakala selebihnya akan disumbangkan oleh UNDP dan belanjawan negara Kazakhstan.

Populasi awal disasarkan berkembang melalui pelepasan secara berperingkat kira-kira 15 hingga 20 ekor harimau. Matlamat jangka panjangnya ialah sekitar 50 ekor yang membiak di alam liar. Oleh itu, setiap pelepasan yang berjaya perlu disusuli dengan perlindungan dan pemantauan selama bertahun-tahun.

Penerangan projek UNDP menyenaraikan projek berkaitan yang berlangsung dari 2021 hingga 2026 dengan bajet 1,376,641,000 tenge. Projek itu merangkumi persediaan Ile-Balkhash untuk pengenalan semula harimau, pemuliharaan warisan alam semula jadi dan budaya di banjaran gunung Ulytau, serta kerjasama dengan komuniti setempat.

Kerajaan Kazakhstan dan UNDP ialah penderma projek. Rakan kongsi kebangsaan termasuk Jawatankuasa Perhutanan dan Hidupan Liar serta badan eksekutif tempatan di wilayah Almaty dan Ulytau. Meruyert Sarsembayeva dinamakan sebagai penyelaras projek. Oleh sebab projek ini turut meliputi tapak warisan dan pelancongan Ulytau, bajetnya menyokong beberapa objektif yang dinyatakan.

Pemulihan saiga dan perlindungan harimau bintang salji

Tokayev menggunakan sidang kemuncak Yerevan untuk mengaitkan program harimau itu dengan usaha hidupan liar yang lain. Populasi saiga Kazakhstan meningkat daripada 21,000 pada 2003 kepada anggaran 4.7 juta menjelang musim bunga 2026, katanya. Kini, negara itu menempatkan kira-kira 98 peratus daripada populasi saiga dunia.

Angka itu menunjukkan peningkatan kira-kira 224 kali ganda berbanding populasi pada 2003. Ia juga bermakna sebahagian besar tanggungjawab memulihara antelop ini terletak pada Kazakhstan, tempat haiwan itu menjadi komponen utama ekosistem steppe.

Bilangan harimau bintang salji kini hampir 190 ekor, kata Tokayev, selepas mencapai paras amat rendah pada 1990-an. Sekitar 70 peratus kawasan taburan spesies itu di Kazakhstan terletak dalam kawasan perlindungan. Beliau memuji usaha perlindungan berterusan, pemantauan saintifik serta kerjasama antara pihak berkuasa, penyelidik dan rakan antarabangsa.

Kazakhstan juga bekerjasama dengan rakan kongsi dari Czech, Jerman dan Hungary untuk memperkenalkan semula kuda Przewalski. Tokayev mengetengahkan usaha ini sebagai contoh negara yang menggabungkan sumber dan pengetahuan untuk memulihkan haiwan yang jarang ditemui.

Anjing laut Caspian menunjukkan trend berbeza

Anjing laut Caspian memberikan perbezaan paling ketara berbanding angka pemulihan itu. Tokayev berkata populasinya merosot daripada kira-kira satu juta kepada 270,000 sepanjang abad lalu, penurunan sekitar 73 peratus. Kazakhstan secara rasmi menyenaraikan anjing laut itu sebagai spesies jarang dan terancam.

Presiden menyeru kelima-lima negara yang bersempadan dengan Laut Caspian, bersama masyarakat antarabangsa, supaya memperkukuh perlindungan. Beliau mengimbas semula gesaannya untuk tindakan segera dan terselaras pada Sidang Kemuncak Alam Sekitar Caspian pertama di Turkmenistan, serta memberi amaran agar kerosakan alam sekitar yang menimpa Laut Aral tidak berulang.

Tokayev menyampaikan amaran itu secara langsung:

Kita tidak boleh membiarkan Laut Caspian mengalami nasib yang sama.

Program harimau tertumpu pada sebuah rizab dan landskap di sekelilingnya. Pemuliharaan Caspian pula memerlukan kerjasama merentasi sebuah perairan yang dikongsi bersama. Kazakhstan mengusulkan program antara negara untuk memulihara sumber laut itu, di samping langkah perlindungan dalam negara.

Kazakhstan mengusahakan kerjasama pemuliharaan yang lebih luas

Tokayev mengundang rakan kongsi menyokong cadangan penubuhan Dana Antarabangsa bagi Spesies Jarang dan Pemuliharaan Biodiversiti. Beliau turut mengusulkan Almaty sebagai lokasi pejabat serantau Sekretariat Konvensyen Kepelbagaian Biologi PBB.

Pejabat yang dicadangkan itu akan membantu negara Asia Tengah melaksanakan Rangka Kerja Biodiversiti Global Kunming-Montreal, perjanjian antarabangsa yang menjadi panduan tindakan melindungi alam semula jadi. Pertukaran saintifik dan projek pemuliharaan bersama akan menjadi sebahagian daripada tugasnya.

Kazakhstan telah menerima pakai program pemuliharaan biodiversiti negara selama 10 tahun yang tertumpu pada pemulihan habitat, perlindungan spesies dan peluasan kawasan perlindungan. Sebuah Bank Biodiversiti Genetik Kebangsaan juga sedang ditubuhkan.

Tokayev menggesa penggunaan teknologi digital dan kecerdasan buatan untuk menyokong pemantauan ekosistem, analisis data biodiversiti dan amaran mengenai ancaman alam sekitar. Beliau mengusulkan Pusat Antarabangsa Kecerdasan Buatan di Astana sebagai platform penyelidikan bersama dan latihan pakar.

Presiden turut mengetengahkan inisiatif Taza Qazaqstan, menyebut Deklarasi Astana mengenai Perpaduan Alam Sekitar di Asia Tengah yang diterima pakai selepas sidang kemuncak April, serta mengulangi cadangan Kazakhstan untuk menubuhkan Pertubuhan Air Antarabangsa di bawah sistem PBB. Seruan utamanya ialah supaya negara bekerjasama secara praktikal dalam melindungi alam semula jadi walaupun berbeza dari segi politik.

Bagi program harimau, langkah seterusnya jelas: menjejak Umit, menilai haiwan yang lain, mengekalkan populasi mangsa dan memastikan komuniti berhampiran terus dimaklumkan serta dilindungi. Cita-cita membentuk populasi kira-kira 50 ekor bergantung pada pelaksanaan tugas tersebut selama bertahun-tahun.

Perkara Utama

• Umit, seekor harimau Amur betina dewasa, dilepaskan di Ile-Balkhash pada 31 Julai 2026, lebih tujuh dekad selepas rekod terakhir yang dapat disahkan mengenai harimau liar di Kazakhstan.
• Tokayev berterima kasih kepada Rusia, UNDP, WWF dan rakan kongsi lain pada sidang kemuncak pemimpin biodiversiti di Yerevan.
• Kazakhstan menyasarkan populasi harimau liar kira-kira 50 ekor melalui pelepasan berperingkat, pemulihan habitat dan pemantauan.
• Kolar penjejak, sistem amaran, pasukan tindak balas dan dana pampasan merupakan sebahagian daripada langkah keselamatan komuniti.
• Tokayev menyebut 4.7 juta saiga dan hampir 190 harimau bintang salji, sambil memberi amaran bahawa populasi anjing laut Caspian merosot kepada kira-kira 270,000 ekor.
• Kazakhstan sedang mendapatkan sokongan bagi dana pemuliharaan antarabangsa dan pejabat serantau biodiversiti PBB di Almaty.