Kemboja dan Türkiye Tandatangani Perjanjian Rangka Kerja Ketenteraan ketika Erdogan Mendesak Perdamaian dengan Thailand

Pakatan pertahanan menyertai usaha lebih luas dalam perdagangan dan diplomasi

Kemboja dan Türkiye menandatangani Perjanjian Rangka Kerja Ketenteraan pada 16 Oktober 2026, ketika Perdana Menteri Kemboja Hun Manet dan Presiden Türkiye Recep Tayyip Erdogan berusaha merapatkan hubungan ketenteraan serta memperbaharui usaha mencapai perdagangan dua hala bernilai $1 bilion. Erdogan turut menyeru penyelesaian secara aman bagi pertikaian sempadan Kemboja dengan Thailand dan berkata bantuan Türkiye telah sampai kepada lebih 3,000 orang yang terjejas akibat pertempuran.

Kedua-dua pemimpin menyaksikan majlis menandatangani perjanjian itu selepas mengadakan rundingan di Pejabat Presiden Dolmabahce di Istanbul, menurut kenyataan kepresidenan Türkiye dan agensi berita kerajaan Kemboja, Agence Kampuchea Presse (AKP). Laporan AKP mengenai rundingan itu menyatakan pertemuan berlangsung di Istanbul pada petang 16 Oktober; kapsyen majlis menandatangani perjanjian dan kapsyen sidang media pula menyatakan acara pada sebelah malam berlangsung di Ankara.

Menteri Luar Türkiye Hakan Fidan menandatangani perjanjian itu bagi pihak Türkiye, manakala Timbalan Menteri Pertahanan Kemboja Prak Sovanna menandatanganinya bagi pihak Kemboja. Pemimpin mereka membincangkan industri pertahanan, pelaburan, tenaga, pendidikan dan kebudayaan, selain kemungkinan penerbangan terus antara Istanbul dengan Phnom Penh.

Lawatan itu menghimpunkan beberapa aspek hubungan yang bermula dengan terjalinnya hubungan diplomatik pada 7 November 1959. Kemboja berusaha menjalin kerjasama praktikal antara angkatan tenteranya dengan angkatan tentera Türkiye, di samping menggalakkan syarikat Türkiye melabur dalam kilang, pemprosesan pertanian, pengangkutan dan teknologi di Kemboja.

Perubahan yang dibawa perjanjian ketenteraan

Hun Manet menyifatkan perjanjian rangka kerja itu sebagai asas untuk memperkukuh kerjasama praktikal antara angkatan tentera kedua-dua negara. Beliau berkata pemimpin kedua-dua negara telah membincangkan langkah untuk memperdalam hubungan politik, pertahanan dan keselamatan.

Perjanjian rangka kerja menyediakan asas umum bagi kerjasama, manakala aktiviti khusus ditentukan melalui keputusan susulan. Pengumuman itu tidak memperincikan peruntukan perjanjian, jadual pelaksanaan, pembelian peralatan atau komitmen kewangan.

Erdogan mengalu-alukan minat Kemboja terhadap produk pertahanan Türkiye. Dalam kenyataan sidang media kepresidenan Türkiye, presiden itu mengaitkan minat tersebut dengan prospek kerjasama yang lebih erat:

Kami gembira dengan minat yang ditunjukkan Kemboja terhadap produk industri pertahanan kami. Kami mempunyai potensi besar dalam bidang ini dan, insya-Allah, akan meningkatkan kerjasama dengan mereka.

Perjanjian itu memberikan kerjasama ketenteraan kedudukan rasmi dalam hubungan diplomatik yang lebih luas. Hun Manet menyifatkannya sebagai sebahagian daripada usaha menjadikan hubungan lebih praktikal, melangkaui pertukaran mesra antara kerajaan.

Seruan supaya berunding mengenai sempadan Thailand

Erdogan menyentuh pertikaian sempadan Kemboja-Thailand sambil menampilkan Türkiye sebagai rakan pertahanan dan penyokong keamanan. Kenyataannya dibuat selepas gencatan senjata pada penghujung 2025 menghentikan pertempuran yang kembali tercetus selama 20 hari, mengorbankan sekurang-kurangnya 101 orang dan menyebabkan lebih 500,000 orang kehilangan tempat tinggal.

Kemboja dan Thailand terus saling menuduh melanggar perjanjian, sementara perselisihan mengenai tuntutan wilayah dan kedudukan tentera mengekalkan ketegangan. Bagi keluarga yang terpaksa meninggalkan rumah, pertikaian itu melibatkan keselamatan diri dan kemungkinan untuk kembali ke komuniti mereka, selain kedudukan sempadan.

Erdogan, selaku presiden Türkiye, menyeru rundingan berlandaskan undang-undang antarabangsa:

Kami berharap pertikaian sempadan antara Kemboja dengan Thailand dapat diselesaikan berasaskan undang-undang antarabangsa melalui dialog dan cara-cara aman.

Hun Manet dan Erdogan turut menegaskan kepentingan menghormati undang-undang antarabangsa dan prinsip Piagam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dalam perbincangan dua hala mereka. Kenyataan mereka meletakkan rundingan aman seiring dengan peluasan hubungan ketenteraan.

Bantuan Türkiye telah sampai kepada lebih 3,000 orang

Erdogan berkata Türkiye telah menyalurkan bantuan kepada lebih 3,000 orang dengan kerjasama pegawai Kemboja dan akan meneruskan kerja kemanusiaannya. Beliau mengaitkan bantuan itu secara langsung dengan orang awam yang terjejas akibat konflik sempadan.

Laporan bahawa lebih 500,000 orang kehilangan tempat tinggal menggambarkan skala gangguan yang berlaku. Bantuan Türkiye merupakan satu bahagian konkrit dalam usaha menangani keadaan itu, dengan menyantuni mereka yang terjejas sementara usaha diplomatik berusaha mencegah pertempuran lanjut.

Kerjasama pembangunan Kemboja dengan Türkiye turut melangkaui bantuan kecemasan. Hun Manet mengucapkan terima kasih kepada Agensi Kerjasama dan Penyelarasan Türkiye (TIKA) atas kerja-kerja berkaitan infrastruktur, penyertaan ekonomi wanita dan inisiatif menyokong wanita Islam Kemboja.

Oleh itu, lawatan itu merangkumi dua keperluan berbeza: bantuan segera untuk orang awam yang terjejas akibat konflik dan projek jangka panjang yang bertujuan meningkatkan kehidupan seharian. Kedua-dua pemimpin menyifatkan kegiatan ini sebagai sebahagian daripada hubungan antara negara mereka.

Sasaran perdagangan $1 bilion masih belum tercapai

Perdagangan dua hala mencecah kira-kira $400 juta pada 2025, meningkat sekitar 18% daripada lebih kurang $338 juta pada 2024. Hun Manet menggesa perniagaan memanfaatkan pertumbuhan itu dan berusaha mencapai sasaran $1 bilion yang dipersetujui pada 2018, ketika Perdana Menteri Kemboja ketika itu, Hun Sen, melawat Türkiye.

Pada paras $400 juta, perdagangan tahunan berada pada kira-kira 40% daripada sasaran tersebut. Untuk mencapai $1 bilion, perdagangan tahunan perlu bertambah sebanyak $600 juta lagi, atau menjadi dua setengah kali ganda jumlah pada 2025. Perbandingan itu menunjukkan sebab pemimpin kedua-dua negara mengiringi pertemuan diplomatik mereka dengan perbincangan bersama pertubuhan perniagaan.

Forum Perniagaan Kemboja-Türkiye di Istanbul dianjurkan bersama oleh Dewan Perniagaan Kemboja dan Lembaga Hubungan Ekonomi Luar Türkiye (DEİK). Erdogan berkata beliau berharap perhimpunan itu akan mengeratkan hubungan antara komuniti perniagaan kedua-dua negara.

Hun Manet menggesa pelabur menggunakan Suruhanjaya Ekonomi Bersama dan Majlis Perniagaan Kemboja-Türkiye untuk menangani halangan perdagangan dan mempercepat pelaburan. Badan-badan itu menyediakan saluran kepada perniagaan dan pegawai untuk menyelesaikan masalah yang boleh melambatkan urus niaga atau projek.

Kumpulan perniagaan bersetuju menjalin kerjasama praktikal

Dewan Perniagaan Kemboja dan DEİK menandatangani memorandum persefahaman yang merangkumi rangkaian perniagaan, perkongsian maklumat pasaran dan pembangunan usaha sama. Usaha sama membolehkan perniagaan melaksanakan projek bersama dengan berkongsi sumber dan tanggungjawab.

Hun Manet menyenaraikan pembuatan, pemprosesan pertanian, tenaga boleh baharu, logistik, teknologi digital dan pelancongan mampan sebagai bidang kerjasama. Senarai itu menghubungkan peluang pelaburan dengan kegiatan konkrit, daripada memproses hasil pertanian kepada mengangkut barangan dan membekalkan tenaga.

Perdana Menteri Kemboja turut memperkenalkan negaranya sebagai pintu masuk ke pasaran Asia yang lebih luas melalui Perkongsian Ekonomi Komprehensif Serantau (RCEP). RCEP ialah perjanjian perdagangan serantau yang menetapkan peraturan perdagangan antara negara anggotanya. Bagi pelabur, akses kepada pasaran negara jiran boleh mempengaruhi lokasi operasi pengeluaran atau pengedaran.

Hun Manet berkata Kemboja bersedia bekerjasama dengan perniagaan Türkiye untuk mengembangkan perdagangan, menarik pelaburan dan mengukuhkan kerjasama antara syarikat. Memorandum perniagaan itu menyediakan langkah organisasi ke arah matlamat tersebut, manakala angka perdagangan menunjukkan pertumbuhan yang masih diperlukan.

Penerbangan terus, biasiswa dan hubungan kebudayaan

Hun Manet dan Erdogan membincangkan penubuhan penerbangan terus antara Istanbul dengan Phnom Penh, selain pelancongan, pendidikan dan pertukaran kebudayaan. Hubungan terus akan memudahkan perjalanan antara kedua-dua bandar bagi pelawat, ahli perniagaan dan mereka yang berulang-alik antara kedua-dua negara.

Pendidikan sudah menjadi sebahagian daripada hubungan tersebut. Erdogan berkata Türkiye menyokong pelajar Kemboja melalui program Biasiswa Türkiye, manakala TIKA dan Institut Yunus Emre menyumbang kepada hubungan sosial dan kebudayaan.

Pelajar, pengusaha pelancongan dan perniagaan bergantung pada aspek agenda yang berbeza. Biasiswa menyokong pengajian, program kebudayaan menggalakkan pertukaran, manakala hubungan pengangkutan boleh memudahkan kunjungan. Pemimpin kedua-dua negara membincangkan kegiatan ini bersama perdagangan dan pertahanan.

Cadangan hubungan udara itu turut memberikan dimensi praktikal kepada minat mereka terhadap pelancongan. Bagi Kemboja, usaha menarik pelaburan Türkiye dalam sektor itu akan lebih mudah dikaitkan dengan pertambahan jumlah pelawat sekiranya perjalanan antara kedua-dua negara menjadi lebih mudah.

Kerjasama merangkumi PBB, ASEAN dan Gaza

Erdogan mengalu-alukan penyertaan Kemboja sebagai anggota pengasas Lembaga Keamanan Gaza dan berharap Phnom Penh akan menyumbang kepada usaha berasaskan penyelesaian dua negara di Palestin. Penyelesaian dua negara bermaksud sebuah negara Israel dan sebuah negara Palestin hidup bersebelahan.

Hun Manet memuji penglibatan diplomatik Türkiye dalam usaha mencapai keamanan dan kestabilan, termasuk di Timur Tengah. Kedua-dua pemimpin turut menekankan kerjasama melalui Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan Persatuan Negara-Negara Asia Tenggara (ASEAN).

Hun Manet mengalu-alukan penglibatan Türkiye dengan ASEAN dan menyeru kerjasama lebih erat dalam hubungan kesalinghubungan serantau serta kemakmuran bersama. Bagi Kemboja, langkah itu memberikan dimensi serantau kepada hubungan tersebut, di samping perjanjian antara kedua-dua kerajaan.

Perdana Menteri Kemboja menjemput Erdogan untuk mengadakan lawatan rasmi ke Kemboja. Jemputan itu membuka peluang lanjut untuk meneruskan perbincangan mengenai kerjasama ketenteraan, hubungan perniagaan dan pertukaran antara rakyat kedua-dua negara.

Perkembangan hubungan kedua-dua negara

Kemboja dan Türkiye mengekalkan hubungan diplomatik selama lebih enam dekad. Lawatan pada Oktober itu berasaskan sejarah tersebut dan sasaran ekonomi yang ditetapkan semasa lawatan Hun Sen lapan tahun sebelumnya.

• 7 November 1959: Kemboja dan Türkiye menjalin hubungan diplomatik.
• 2018: Hun Sen dan Erdogan bersetuju untuk mengusahakan perdagangan dua hala bernilai $1 bilion.
• 2024: Perdagangan dua hala berjumlah kira-kira $338 juta.
• 2025: Perdagangan meningkat kepada kira-kira $400 juta, naik sekitar 18%.
• Penghujung 2025: Gencatan senjata menghentikan pertempuran yang kembali tercetus selama 20 hari antara Kemboja dengan Thailand.
• 16 Oktober 2026: Hun Manet dan Erdogan mengadakan rundingan dan menyaksikan majlis menandatangani Perjanjian Rangka Kerja Ketenteraan.
• 17 Oktober 2026: Akaun kerajaan Kemboja menerbitkan butiran rundingan dan majlis menandatangani perjanjian, sementara Erdogan mengulangi mesejnya mengenai kerjasama lebih erat di Facebook.

Pengumuman pertemuan kepresidenan Türkiye mencatatkan sambutan rasmi di Dolmabahce, diikuti pertemuan tertutup antara kedua-dua pemimpin dan rundingan bersama delegasi mereka. Fidan turut hadir.

Lawatan itu menghasilkan rangka kerja ketenteraan dan memorandum kerjasama perniagaan, di samping menetapkan agenda lebih luas berkaitan penerbangan, pelaburan dan pendidikan. Mesej diplomatik utamanya juga jelas: hubungan lebih erat antara Kemboja dengan Türkiye harus berkembang seiring usaha menyelesaikan pertikaian sempadan Thailand secara aman.

Perkara Utama

• Kemboja dan Türkiye menandatangani Perjanjian Rangka Kerja Ketenteraan pada 16 Oktober 2026.
• Hun Manet berkata perjanjian itu akan menyokong kerjasama praktikal antara angkatan tentera kedua-dua negara.
• Erdogan menggesa Kemboja dan Thailand menyelesaikan pertikaian sempadan mereka melalui dialog dan berlandaskan undang-undang antarabangsa.
• Türkiye berkata bantuan kemanusiaannya telah sampai kepada lebih 3,000 orang yang terjejas akibat pertempuran.
• Perdagangan dua hala mencecah kira-kira $400 juta pada 2025, sekitar 40% daripada sasaran $1 bilion.
• Pemimpin kedua-dua negara membincangkan pelaburan, penerbangan terus, biasiswa, pertukaran kebudayaan dan kerjasama melalui pertubuhan antarabangsa.