Sahroni Desak MUI Isytiharkan Vape Haram Ketika Penemuan Dadah Hangatkan Perdebatan Mengenai Larangan Menyeluruh

Desakan supaya keputusan seluruh negara dibuat cetus perdebatan tentang skopnya

Ahli Dewan Perwakilan Rakyat Indonesia, Ahmad Sahroni, menggesa Majlis Ulama Indonesia (MUI) mengisytiharkan penggunaan vape sebagai haram, atau dilarang menurut ajaran Islam, ketika polis menggesa larangan menyeluruh dan hasil makmal menjadikan penggunaan dadah melalui rokok elektronik sebagai tumpuan perdebatan.

Sahroni, naib pengerusi Suruhanjaya III Dewan Perwakilan Rakyat yang menyelia penguatkuasaan undang-undang, mengemukakan desakannya pada 18 Oktober 2026. Beliau berhujah bahawa risiko kesihatan dan penggunaan peranti vape untuk mengambil narkotik mewajarkan tindakan segera, sambil mengakui kesannya terhadap penjual dan pengilang.

Desakan itu menyusuli kunjungan Ketua Polis Negara Jeneral Suyudi Ario Seto ke ibu pejabat MUI di Menteng, Jakarta Pusat, pada 13 Oktober. MUI bersetuju meneliti cadangan beliau dan merancang untuk mendapatkan pandangan pakar. Kepimpinan pusatnya belum mengumumkan keputusan atau jadual untuk menyelesaikan semakan itu.

Perbezaan pendapat utama berkisar pada sejauh mana larangan patut dikuatkuasakan. Sahroni dan Suyudi menyokong tindakan terhadap penggunaan vape secara umum. Ahli Parlimen lain dan wakil industri mahu sekatan disasarkan kepada cecair yang mengandungi dadah terlarang serta pihak yang mengeluarkan atau mengedarkannya.

MUI Jawa Timur turut menjelaskan skop Fatwa No. 1 Tahun 2026: fatwa itu melarang penggunaan rokok elektronik untuk mengambil narkotik, bahan psikotropik dan bahan ketagihan terlarang lain, bukannya mengharamkan peranti itu secara menyeluruh. Penjelasan itu penting kerana Suyudi memetik tindakan Jawa Timur ketika meminta majlis pusat menyokong larangan menyeluruh.

Hasil ujian makmal

Badan Narkotika Nasional (BNN) menguji 341 sampel cecair vape. Menurut penjelasan MUI mengenai dapatan itu pada April, Suyudi memberitahu ahli Parlimen bahawa 11 sampel mengandungi kanabinoid dan satu mengandungi metamfetamina. Satu lagi perincian yang diterbitkan menyifatkan 11 dapatan itu secara lebih khusus sebagai kanabinoid sintetik dan menyatakan 23 sampel mengandungi etomidat; catatan MUI menyebut etomidat ditemukan dalam beberapa sampel tanpa menyatakan jumlahnya.

Kanabinoid ialah bahan yang bertindak pada reseptor yang terlibat dalam fungsi seperti emosi, ingatan dan persepsi. Kanabinoid sintetik ialah bahan kimia buatan yang bertindak pada reseptor tersebut. Metamfetamina ialah perangsang kuat, manakala etomidat ialah ubat bius yang digunakan dalam rawatan perubatan.

Sebanyak 11 sampel yang mengandungi kanabinoid mewakili kira-kira 3.2 peratus daripada 341 sampel, manakala satu sampel yang mengandungi metamfetamina mewakili kira-kira 0.3 peratus. Butiran tentang cara sampel dipilih dan sama ada bahan berlainan ditemukan dalam sampel yang sama tidak didedahkan.

BNN turut berkata pihaknya mengenal pasti sekurang-kurangnya 175 bahan psikoaktif baharu di Indonesia. Bahan-bahan ini mempengaruhi otak dan boleh menghasilkan kesan serupa dengan dadah yang diketahui. Angka itu merangkumi bahan yang dikenal pasti di negara tersebut dalam pelbagai bentuk pengedaran dadah.

Dapatan BNN lain melibatkan cecair vape yang mengandungi ketamina, THC, MDMA, kokain dan sebatian sintetik. Pada 15 Januari 2026, BNN dan Direktorat Jeneral Kastam dan Eksais membongkar makmal haram yang menghasilkan cecair mengandungi etomidat di Sudirman Tower Condominium, Jakarta Selatan.

Mengapa polis mahu mengharamkan peranti itu

Suyudi berhujah bahawa peranti vape menyediakan cara mudah untuk menyamarkan dadah dalam bentuk cecair. Menurutnya, haruman buah-buahan dan pembungkusan biasa menyukarkan orang awam serta pegawai penguat kuasa mengenal pasti produk yang mengandungi narkotik.

Dalam laporan MUI tentang pertemuan itu, ketua polis negara berkata BNN dan polis sukar membezakan produk berdasarkan rupanya kerana bentuk dan baunya sama. Beliau menyatakan cecair metamfetamina dan ekstrak kanabis sebagai kebimbangan khusus.

Suyudi turut menyifatkan penyeludupan itu sebagai perang proksi yang disyaki didalangi rangkaian antarabangsa yang mahu merosakkan generasi muda Indonesia. Perang proksi lazimnya bermaksud konflik yang dilancarkan secara tidak langsung melalui kumpulan lain; dalam hal ini, beliau menggunakan istilah itu untuk menggambarkan penilaiannya terhadap niat rangkaian berkenaan.

Ketua polis itu berkata beliau sudah mencadangkan larangan vape menyeluruh kepada Presiden Prabowo Subianto dan menerima maklum balas positif. Polis sedang mendapatkan panduan agama daripada MUI serta peraturan kerajaan, sekali gus melibatkan dua bentuk kuasa yang berbeza dalam usaha tersebut.

Perkembangan cadangan

Suyudi mula membangkitkan larangan itu di Parlimen ketika berkhidmat sebagai ketua BNN. Permintaannya kemudian sebagai ketua polis negara membawa isu itu terus kepada kepimpinan kanan MUI, termasuk Ketua Umum Anwar Iskandar.

Perkembangan utama berlaku dalam tempoh beberapa bulan:

• 15 Januari 2026: BNN dan pegawai kastam membongkar makmal yang menghasilkan cecair vape mengandungi etomidat di Jakarta Selatan.
• 7 April: Suyudi membentangkan dapatan makmal vape dalam mesyuarat Suruhanjaya III mengenai Rang Undang-Undang Narkotik dan Psikotropik serta mencadangkan larangan.
• 10 April: Setiausaha Suruhanjaya Fatwa MUI Miftahul Huda menggesa siasatan lanjut terhadap ramuan vape dan berkata MUI belum mengeluarkan fatwa mengenai vape.
• 13 Oktober: Suyudi mengunjungi ibu pejabat MUI dan meminta sokongan untuk larangan menyeluruh.
• 14 hingga 17 Oktober: Pemimpin MUI menggariskan rancangan untuk semakan terperinci, termasuk mendapatkan pandangan pakar.
• 18 hingga 19 Oktober: Sahroni dan ahli Parlimen lain menyatakan pendirian berbeza tentang larangan menyeluruh, penguatkuasaan bersasar dan perlindungan untuk perniagaan kecil.

Perbincangan Parlimen pada April berkaitan cadangan perundangan. Mesyuarat pada Oktober menambah permintaan untuk keputusan agama, sementara ahli Parlimen turut mendesak siasatan dan pengawasan produk diperkukuh.

Pendirian MUI tentang status agama

Setiausaha Suruhanjaya Fatwa MUI KH Miftahul Huda menggariskan pendirian majlis itu mengenai produk yang mengandungi dadah pada April. Beliau berkata narkotik tergolong dalam kategori khamar, iaitu bahan memabukkan menurut Islam, dan pengambilannya dilarang.

Dalam gesaan supaya siasatan lanjut dijalankan, MUI meminta BNN mengkaji dan menyiasat kandungan vape sebagai asas untuk membuat keputusan kesihatan dan undang-undang. Huda turut menyokong tindakan perundangan terhadap penggunaan vape jika narkotik ditemukan, serta sekatan di tempat awam bagi melindungi orang lain daripada pendedahan.

Fatwa ialah pandangan agama yang dikeluarkan oleh ulama Islam. Larangan kerajaan pula dikuatkuasakan melalui undang-undang dan peraturan negara. Bagi pengguna dan perniagaan, fatwa menjadi panduan amalan agama, manakala larangan kerajaan boleh menentukan perkara yang boleh dibuat, dijual atau digunakan serta hukuman yang dikenakan.

Pengerusi Fatwa MUI Asrorun Niam Sholeh berkata permintaan pada Oktober itu akan diteliti dengan terperinci melalui beberapa pendekatan. Naib Ketua Umum Anwar Abbas berkata pada 16 Oktober bahawa pakar akan dijemput sebelum keputusan dikeluarkan. Beliau mengaitkan kebimbangan Suyudi dengan pengalamannya dahulu mengetuai BNN.

Pada 17 Oktober, pegawai MUI Muhammad Zaitun Rasmin, yang mengetuai portfolio ukhuwah atau persaudaraan, berkata Bahagian Fatwa akan membincangkan permintaan itu. Ketika berucap di Pusat Dakwah Hidayatullah di Jakarta Timur, beliau menyambut baik usaha mengurangkan penyalahgunaan dadah dan berkata keputusan boleh dikeluarkan selepas penyalahgunaan secara meluas disahkan.

Fatwa Jawa Timur menetapkan skop yang lebih sempit

Penjelasan MUI Jawa Timur mengenai Fatwa No. 1 Tahun 2026 memusatkan larangan pada perbuatan itu: menggunakan vape untuk mengambil narkotik, bahan psikotropik atau bahan ketagihan terlarang lain. Suyudi berkata Jawa Timur telah melarang penggunaan vape; penjelasan majlis wilayah itu mengehadkan fatwa tersebut kepada penyalahgunaan dadah.

KH Masyhuril Khamis, yang dikenal pasti sebagai pengerusi hal ehwal halal MUI, turut membezakan persoalan ramuan dan pengeluaran daripada kebimbangan mengenai kesan tembakau terhadap kesihatan. Beliau menyokong peraturan yang bersesuaian dengan kebimbangan kesihatan itu dan bukannya melabelkannya sebagai tidak halal.

Pertubuhan Islam di Indonesia sebelum ini membincangkan merokok melalui pelbagai kategori agama. Satu forum institusi Bahtsul Masail Pengurus Besar Nahdlatul Ulama di Jakarta pada 23 dan 24 Februari 2011 menyifatkan merokok sebagai mubah, iaitu harus, atau makruh, iaitu tidak digalakkan.

Perbincangan itu turut membolehkan hukum haram dikenakan apabila penggunaan menyebabkan kemudaratan sebenar kepada akal atau tubuh seseorang. Oleh itu, perdebatan semasa merangkumi bahan di dalam vape serta kesan kesihatannya, dengan keputusan nasional yang diminta itu melangkaui isu narkotik semata-mata.

Kebimbangan kesihatan melangkaui dadah haram

Profesor Tjandra Yoga Aditama, pengarah pengajian pascasiswazah di Universiti YARSI, berkata penggunaan vape itu sendiri membawa risiko kesihatan. Dalam kenyataan yang diterbitkan pada 19 Oktober, beliau memetik amaran Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) mengenai nikotin, bahan toksik dan bahan kimia perisa, termasuk dapatan nikotin dalam sesetengah produk yang dipasarkan sebagai bebas nikotin.

Tjandra menyatakan kesan kardiovaskular, kemudaratan kepada janin yang sedang berkembang dan gangguan perkembangan otak kanak-kanak serta remaja antara kebimbangan yang dihuraikan WHO. Nikotin bersifat ketagihan, menjadikan isu ini amat relevan kepada pengguna muda.

Beliau turut merujuk EVALI, singkatan bagi kecederaan paru-paru yang dikaitkan dengan penggunaan rokok elektronik atau produk vape, iaitu keadaan paru-paru serius yang dikenal pasti oleh Pusat Kawalan dan Pencegahan Penyakit Amerika Syarikat. Beliau berkata penambahan bahan seperti etomidat meningkatkan bahaya kesihatan dan menyokong pendirian BNN menentang penggunaan vape kerana potensi peranti itu disalahgunakan untuk mengambil dadah.

Tinjauan Tembakau Dewasa Global Indonesia, yang dijalankan melalui Kementerian Kesihatan dan WHO, merekodkan penggunaan rokok elektronik pada kadar 3 peratus pada 2021, berbanding 0.3 peratus pada 2011. Ini merupakan peningkatan sepuluh kali ganda, atau kenaikan 2.7 mata peratusan, menunjukkan betapa lazimnya penggunaan vape dalam tempoh sedekad itu.

Ahli Parlimen berbeza pendapat tentang skop larangan

Sahroni berkata keselamatan awam perlu diutamakan meskipun terdapat kesan ekonomi. Beliau turut berjanji akan menggalakkan polis dan pihak berkuasa lain menyediakan strategi peralihan untuk industri itu, selain mencadangkan agar perniagaan mengkaji alternatif yang lebih selamat dan sukar disalahgunakan untuk mengambil dadah.

Anggota Suruhanjaya III Nasir Djamil mengambil pendirian lebih terbatas pada 18 Oktober. Beliau berkata cecair yang mengandungi narkotik patut dilarang, sambil memberi amaran bahawa sekatan menyeluruh boleh menyebabkan perniagaan kecil yang menghasilkan produk vape gulung tikar. Cadangannya termasuk pendidikan awam, khidmat nasihat undang-undang dan usaha perisikan lebih mantap dengan penglibatan kumpulan masyarakat.

Pada 19 Oktober, naib pengerusi Suruhanjaya IX Yahya Zaini menyokong fatwa yang mengharamkan vape dengan cecair narkotik. Beliau menggesa polis dan Badan Pengawas Makanan dan Ubat (BPOM) mengenal pasti produk yang mengandungi bahan terlarang, menyiasat pengeluar dan memperkukuh peraturan.

Yahya berkata kilang patut ditutup dan pemilik berdepan hukuman jenayah jika bukti mengesahkan pelanggaran. Pendekatan beliau akan menghubungkan panduan agama dengan siasatan terhadap perniagaan yang bertanggungjawab atas produk haram.

Ahli Parlimen NasDem Rudianto Lallo, seorang lagi anggota Suruhanjaya III, menyokong semakan teliti MUI yang merangkumi pertimbangan kesihatan, sosial dan undang-undang. Beliau turut menggesa penguatkuasaan, pendidikan dan pencegahan diperkukuh, dengan perhatian khusus diberikan kepada perlindungan golongan muda.

Perniagaan mahu penguatkuasaan bersasar

Budiyanto, pengerusi Persatuan Vaporizer Peribadi Indonesia (APVI), berkata organisasinya menyokong tindakan terhadap rangkaian dadah tetapi mahu pihak berkuasa membezakan perniagaan yang mematuhi peraturan daripada pesalah. Beliau berhujah bahawa penguatkuasaan patut menyasarkan pihak yang menyalahgunakan peranti, rangkaian bekalan mereka dan produk haram.

Budiyanto turut memberi amaran bahawa larangan menyeluruh boleh menyukarkan pengawasan dan menyebabkan pengedaran haram berkembang. Fachmi Kurnia, pengerusi Persatuan Peruncit Vape Indonesia (ARVINDO), menyokong pemisahan antara kegiatan perniagaan yang sah dengan kesalahan dadah dalam fatwa Jawa Timur.

Cadangan yang bersaing itu akan memberi kesan berbeza kepada perniagaan. Larangan menyeluruh akan meliputi penjual dan pengilang di seluruh pasaran. Sekatan bersasar akan menumpukan penguatkuasaan pada ramuan terlarang dan pihak yang terlibat dalam pengeluaran, pengedaran atau penggunaannya. Cadangan Sahroni untuk menyediakan strategi peralihan industri menangani gangguan lebih luas yang dijangka berlaku di bawah pendekatan menyeluruh.

Perbandingan antarabangsa turut menunjukkan perbezaan angka yang besar. Catatan mesyuarat MUI pada Oktober menyebut lebih 90 negara mengenakan larangan menyeluruh terhadap vape, termasuk Singapura, Thailand, Vietnam, Laos dan Brunei Darussalam; Tjandra pula menyebut kira-kira 35 negara di seluruh dunia melarang sistem penghantaran nikotin elektronik dan 12 daripada 38 negara anggota WHO di Pasifik Barat melarang penjualannya.

Pilihan segera bagi Indonesia berkisar pada skop fatwa MUI, produk yang disiasat pihak berkuasa dan peraturan yang diterima pakai kerajaan. Polis, pemimpin agama, ahli Parlimen dan persatuan perniagaan sama-sama menyokong tindakan terhadap narkotik, namun berbeza pendapat tentang sama ada tindakan itu memerlukan peranti vape dikeluarkan sepenuhnya daripada pasaran.

Perkara Utama

• Ahmad Sahroni menggesa MUI pada 18 Oktober 2026 supaya mengisytiharkan penggunaan vape sebagai haram, dengan menyebut risiko kesihatan dan penyalahgunaan dadah.
• Ketua Polis Negara Suyudi Ario Seto meminta sokongan untuk larangan menyeluruh ketika mengunjungi MUI pada 13 Oktober.
• Ujian BNN terhadap 341 sampel cecair vape menemukan kanabinoid dalam 11 sampel dan metamfetamina dalam satu sampel, selain dapatan etomidat.
• MUI merancang semakan terperinci dengan mendapatkan pandangan pakar sebelum memutuskan cadangan nasional itu.
• MUI Jawa Timur berkata Fatwa No. 1 Tahun 2026 melarang penggunaan peranti vape untuk mengambil dadah terlarang, bukannya mengharamkan peranti itu sendiri.
• Ahli Parlimen dan kumpulan industri berbeza pendapat tentang larangan menyeluruh berbanding sekatan bersasar, dengan perniagaan kecil antara pihak yang mungkin terjejas.
• Kebimbangan kesihatan termasuk ketagihan nikotin, kecederaan paru-paru serta risiko kepada kanak-kanak, remaja dan janin yang sedang berkembang.