Nepal Rancang Menurunkan Paras Empat Tasik Himalaya Ketika Saintis Berbeza Pendapat tentang Kedalaman yang Mencukupi

Empat tasik, tarikh akhir 2033 dan keputusan reka bentuk yang penting

Nepal sedang menyediakan projek bernilai kira-kira $50 juta untuk menurunkan paras empat tasik glasier Himalaya, memasang sistem amaran banjir dan melindungi komuniti di hilir, termasuk di sepanjang sungai yang mengalir ke India. Tasik-tasik itu terletak pada ketinggian antara 4,050 hingga 5,483 meter dari aras laut. Empangan semula jadi yang tidak stabil, runtuhan salji dan keadaan kerja yang sukar menjadikan usaha mengurangkan bahaya satu tugas yang mencabar.

Rekod rasmi projek Program Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNDP) mengenal pasti Thulagi, Lower Barun, Lumding Tsho dan Hongu 2 sebagai tasik sasaran. Rekod itu menyenaraikan 11 Mac 2026 sebagai tarikh mula projek yang dirancang dan sebenar, dengan projek dijadualkan siap pada 11 Mac 2033. UNDP dan kerajaan Nepal melaksanakan kerja itu dengan sokongan Dana Iklim Hijau.

Keputusan utama dari segi kejuruteraan masih dikaji: sejauh mana paras setiap tasik patut diturunkan. Huraian awal projek mencadangkan pengurangan satu meter di Hongu 2 dan tiga meter di tasik-tasik lain. Pengarah program kebangsaan, Rajan Bhattarai, kemudian berkata kajian yang diperlukan dan reka bentuk yang diperhalusi mesti disiapkan terlebih dahulu, maka kadar pengurangan akhir masih belum diputuskan.

Oleh itu, program yang dikenali sebagai Projek GLOF Sanjeevani ini bukan sekadar menggali saluran saliran. Kejayaannya bergantung pada padanan langkah yang diambil dengan keadaan setiap tasik, penyelenggaraan saluran keluar yang selamat dan pemberian amaran secukupnya kepada penduduk di hilir supaya mereka sempat berpindah sebelum air banjir tiba.

Bagaimana tasik gunung menjadi ancaman banjir

Tasik glasier terbentuk apabila ais mencair dan air terkumpul di lekukan gunung. Sesetengahnya tertahan di belakang morain, iaitu rabung batuan, sedimen dan kadangkala ais yang tertimbus, yang ditinggalkan oleh glasier. Berbeza dengan empangan kejuruteraan, benteng itu mungkin mempunyai bahagian yang lemah atau tidak stabil.

Runtuhan salji atau tanah runtuh boleh menolak air melimpahi benteng. Hakisan kemudian boleh mengorek benteng itu sehingga air dilepaskan dengan cepat ke lembah. Gempa bumi, pencairan ais di dalam morain atau perubahan di sekitar saluran keluar juga boleh menyebabkan tasik tidak stabil. Pelepasan air secara mendadak ini dikenali sebagai banjir limpahan tasik glasier, atau GLOF.

Subash Tuladhar, pakar di Pusat Penyelidikan Hidrologi dan Sumber Air Nepal yang menyelia projek itu, menjelaskan tujuannya:

Matlamat kami adalah untuk mengurangkan risiko empangan semula jadi tasik pecah dan mengurangkan risiko banjir di hilir.

Penurunan paras air menyediakan lebih banyak ruang di bawah puncak benteng semula jadi dan mengurangkan jumlah air yang boleh dilepaskan secara tiba-tiba. Tahap perlindungan bergantung pada bentuk dan kedalaman tasik, cerun di sekelilingnya serta keadaan empangan. Sebab itulah pengurangan beberapa meter boleh memberi kesan berbeza di setiap tasik.

Mengapa bahayanya meluas hingga ke India

Thulagi terletak di daerah Manang, Lower Barun di Sankhuwasabha dan Lumding Tsho di Solukhumbu. Bersama-sama dengan Hongu 2, ketiga-tiga tasik itu menjadi tumpuan projek di lembangan Koshi dan Gandaki. Air banjir yang mengalir melalui sistem sungai ini boleh menjejaskan penempatan, ladang, jalan raya dan prasarana tenaga jauh di bawah tasik.

Penilaian 2020 oleh Pusat Antarabangsa untuk Pembangunan Gunung Bersepadu (ICIMOD) dan UNDP mengenal pasti 47 tasik glasier yang berpotensi berbahaya di Nepal, China dan India. Daripada jumlah itu, 21 terletak di Nepal, 25 di China dan satu di India.

Penilaian itu mendapati 42 daripada 47 tasik berkenaan terletak dalam sistem sungai Koshi, termasuk 24 di China dan 18 di Nepal. Jumlah itu bersamaan kira-kira 89 peratus daripada keseluruhan tasik yang dikenal pasti. Oleh sebab Koshi mengalir dari Nepal ke Bihar, tumpuan tersebut menjadikan projek ini penting melangkaui daerah pergunungan Nepal.

Angka-angka itu juga menunjukkan keterbatasan program yang tertumpu pada empat tasik di Nepal. Persediaan menghadapi banjir di sepanjang Koshi perlu mengambil kira air yang datang dari lembangan jauh lebih luas, termasuk tasik di seberang sempadan China. Kejuruteraan setempat dan aturan amaran di hilir menangani bahagian berbeza daripada bahaya yang dikongsi bersama itu.

Perkara yang akan dibina pekerja, dan jadualnya

Jurutera merancang membina saluran dan pintu pelepasan terkawal untuk mengalirkan air secara beransur-ansur ke sungai berhampiran. Pendekatan yang diterangkan itu tidak menggunakan bahan letupan, sebaliknya menggunakan saliran terkawal, dengan pekerja dan kaedah teknikal dipilih untuk mengurangkan risiko pembinaan.

Bhattarai berkata paras air boleh diturunkan dalam tempoh tiga tahun jika kerja berjalan tanpa gangguan. Namun, cuaca pergunungan mengehadkan pembinaan kepada kira-kira lima atau enam bulan setahun. Pekerja juga perlu menghadapi pendedahan berpanjangan pada altitud tinggi serta kemungkinan banjir mengejut.

Sanjeeb Baral, pengarah eksekutif Pusat Penyelidikan Hidrologi dan Sumber Air, memberikan anggaran tempoh kerja yang lebih panjang: penyaliran melalui struktur berpintu boleh mengambil masa sehingga enam tahun selepas kajian terperinci. Sasaran siap pada 2033 membolehkan program itu berlanjutan jauh melepasi tarikh mula pentadbiran awalnya.

Tarikh-tarikh utama membezakan pengalaman terdahulu, persediaan projek dan tempoh pembinaan kelak:

• 2000: Nepal menurunkan paras Tsho Rolpa sebanyak tiga meter.
• 2016: Nepal menurunkan paras Imja kira-kira 3.4 meter.
• 2020: Penilaian ICIMOD dan UNDP mengenal pasti 47 tasik yang berpotensi berbahaya di tiga negara.
• 11 Mac 2026: Rekod rasmi projek menyenaraikan tarikh program bermula.
• Tahun kewangan yang berakhir pada pertengahan Julai 2027: Pegawai menjadualkan kerja reka bentuk dan kajian terperinci.
• 11 Mac 2033: Rekod rasmi menyenaraikan tarikh projek dijadualkan tamat.

Bhattarai berkata pembinaan dijangka tidak bermula pada 2026 sementara perunding dilantik, penilaian alam sekitar disiapkan dan reka bentuk diperhalusi. Permulaan program dan permulaan kerja penggalian ialah dua peringkat yang berbeza.

Mengapa saintis berbeza pendapat tentang tiga meter

Pengalaman Nepal di Tsho Rolpa dan Imja menjadikan pengurangan kira-kira tiga meter satu penanda aras yang biasa dirujuk. Namun, saintis berbeza pendapat tentang sejauh mana langkah itu dapat melindungi empat tasik yang baru dipilih.

Samjwal Ratna Bajracharya, bekas pakar ICIMOD dalam bidang glasier, tasik glasier dan banjir limpahan, berkata penurunan paras tasik sebanyak tiga meter akan mengurangkan ancaman dengan ketara. Penyelidik lain berpendapat kedalaman yang diperlukan perlu ditentukan melalui pengiraan terperinci bagi setiap tasik, bukan berdasarkan sasaran pembinaan terdahulu.

Alton C Byers, pakar dalam persekitaran pergunungan dan perubahan iklim yang telah mengkaji tasik glasier Nepal selama beberapa dekad, mempersoalkan penanda aras terdahulu:

Idea pengurangan tiga meter ini berasaskan Tsho Rolpa, dan ia tidak mencukupi.

Byers berkata rancangan asal di Tsho Rolpa membayangkan penurunan paras tasik sehingga 20 meter, tetapi kekangan pembiayaan mengehadkan kerja kepada tiga meter. Jeffrey S Kargel, saintis Amerika yang mengkaji Imja, Lower Barun dan Thulagi, berkata pengurangan sekurang-kurangnya 10 meter telah disyorkan di Imja. Binod Parajuli, ketua bahagian ramalan banjir Jabatan Hidrologi dan Meteorologi, merujuk kepada nasihat saintifik supaya parasnya diturunkan sekurang-kurangnya 20 meter.

Perbezaan pendapat itu berkisar pada tahap perlindungan yang dapat diberikan oleh sesuatu pelaburan. Kajian yang sesuai perlu mengukur kedalaman dan isi padu tasik, meneliti benteng semula jadi serta memodelkan bagaimana aliran air yang dilepaskan pada kadar berbeza akan bergerak melalui lembah di hilir. Jurutera kemudian boleh membandingkan penurunan paras air, pengukuhan benteng dan penambahbaikan sistem amaran berdasarkan kerosakan yang dapat dicegah oleh setiap pilihan.

Pengajaran Nepal daripada projek penyaliran terdahulu

Imja menunjukkan mengapa reka bentuk yang bercita-cita tinggi sukar dilaksanakan. Parajuli berkata jentolak dan peralatan lain terpaksa diterbangkan masuk menggunakan helikopter. Tiga panggilan tender tidak berjaya sebelum kerja itu diserahkan kepada Tentera Nepal.

Parajuli menjelaskan masalah dalam proses mendapatkan kontraktor:

Kontraktor antarabangsa langsung tidak berminat.

Beliau berkata sesetengah kontraktor yang berminat menawarkan harga melebihi bajet yang ada. Pengangkutan, musim kerja yang singkat dan kesukaran mengendalikan peralatan berat di altitud tinggi semuanya menyumbang kepada kos bagi setiap meter tambahan air yang perlu disalirkan.

Namun, Parajuli mempertahankan manfaat kerja yang telah disiapkan dan berkata walaupun penurunan yang sederhana mengurangkan risiko benteng semula jadi pecah. Kargel juga berkata penstabilan saluran keluar Tsho Rolpa dan penurunan parasnya sebanyak tiga meter berkesan.

Pengurusan saluran keluar kekal penting selepas kerja penggalian selesai. Kargel menjelaskan bahawa aliran keluar terkawal membantu apabila jumlah air yang masuk meningkat atau apabila ais tertimbus mencair lalu menyebabkan saluran keluar berubah ke kedudukan lebih rendah. Imja mempunyai aturan kawalan sedemikian. Penyelenggaraan struktur ini merupakan sebahagian daripada pengurusan tasik yang berubah-ubah, bukan sesuatu yang berakhir sebaik sahaja paras sasaran dicapai.

Sistem amaran perlu sampai kepada penduduk di hilir

Huraian rasmi projek UNDP menggabungkan kerja kejuruteraan dengan sistem amaran awal dan pengukuhan keupayaan institusi. Pegawai turut menyebut penggunaan sensor, ramalan banjir, kesiapsiagaan komuniti dan langkah membantu penempatan di hilir menghadapi banjir.

Sensor dapat mengesan perubahan di tasik atau sepanjang sungai. Sistem ramalan dan amaran menukar pemerhatian itu kepada makluman. Komuniti kemudian memerlukan tindak balas praktikal, termasuk aturan untuk menyampaikan amaran dan memindahkan penduduk dari laluan banjir yang berkemungkinan.

Parajuli menegaskan bahawa runtuhan salji yang memasuki tasik boleh terus membahayakan walaupun parasnya telah diturunkan. Rijan Bhakta Kayastha, profesor Universiti Kathmandu yang pakar dalam glasier dan tasik glasier, menyampaikan perkara yang lebih umum:

Menurunkan paras tasik tidak sama dengan menghapuskan risiko.

Kargel menggesa supaya lebih berhati-hati ketika menentukan lokasi jalan raya, kemudahan tenaga hidro dan prasarana mahal lain berhampiran laluan banjir yang berkemungkinan di Nepal dan India. Pemilihan lokasi yang kurang terdedah dapat mengelakkan kemusnahan berulang dan pembinaan semula, manakala amaran membantu menangani bahaya kepada penduduk yang sudah tinggal atau bekerja di hilir.

Nepal mempunyai lebih 2,000 tasik glasier, namun setakat ini hanya dua yang parasnya telah diturunkan. Kayastha berkata kebanyakannya belum dikaji. Oleh itu, empat tasik yang dipilih untuk pembinaan hanyalah sebahagian daripada cabaran pemantauan dan kesiapsiagaan yang jauh lebih besar.

Siapa membiayai, dan siapa dijangka mendapat manfaat

Pembiayaan projek yang dinyatakan terdiri daripada geran $36.16 juta daripada Dana Iklim Hijau dan tambahan $13.8 juta daripada kerajaan Nepal serta organisasi rakan. Jumlahnya ialah $49.96 juta, yang menjelaskan mengapa program itu disebut secara anggaran sebagai projek bernilai $50 juta.

Dana Iklim Hijau beroperasi di bawah rangka kerja iklim Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Gerannya merangkumi kira-kira 72 peratus daripada jumlah keseluruhan yang dinyatakan, manakala bakinya ditanggung oleh kerajaan dan rakan-rakan projek.

Jabatan Hidrologi dan Meteorologi menganggarkan kira-kira 2.3 juta penduduk terdedah kepada risiko banjir di pergunungan akan mendapat manfaat. Huraian projek terdahulu memberikan anggaran lebih besar, iaitu lebih 3.8 juta. Angka jabatan itu ialah anggaran perancangan yang lebih terkini, manakala perbezaan antara kedua-dua angka itu bermakna skop tepat jumlah penerima manfaat masih belum jelas.

Huraian projek terdahulu juga menganggarkan potensi kerugian ekonomi dapat dikurangkan sehingga 2.12 bilion rupee. Manfaat praktikalnya termasuk kerosakan yang lebih sedikit pada rumah dan ladang, laluan pengangkutan yang lebih selamat serta gangguan lebih kecil kepada penjanaan tenaga dan mata pencarian setempat.

Kemusnahan terkini menjadikan program ini mendesak

Banjir pada Ogos di rantau Bhotekoshi menghidupkan semula kebimbangan tentang bencana yang bermula jauh di pergunungan sebelum membawa kemusnahan ketika bergerak ke hilir. Laporan bencana pada Oktober 2026 menyatakan jumlah korban melebihi 1,400 orang dan lebih 5,000 orang masih hilang selepas runtuhan glasier, tanah runtuh dan banjir kilat berhampiran sempadan China.

Pegawai berkata banjir itu merosakkan 12 loji hidroelektrik, selain jalan raya, jambatan, ladang dan penempatan. Mereka menganggarkan hampir $5 bilion diperlukan untuk usaha pemulihan awal, kira-kira 100 kali ganda kos yang dirancang bagi program empat tasik itu.

Nepal merekodkan kira-kira 26 kejadian banjir limpahan tasik glasier dalam tempoh empat dekad. Bencana iklim melampau daripada pelbagai jenis menyebabkan purata lebih 300 kematian setiap tahun di negara itu; angka lebih luas tersebut merangkumi bahaya selain yang berpunca daripada tasik glasier.

Langkah konkrit seterusnya ialah penilaian alam sekitar, kajian terperinci tasik dan reka bentuk kejuruteraan yang diperhalusi, yang dijadualkan dalam tahun kewangan berakhir pada pertengahan Julai 2027. Keputusan itu akan menentukan jumlah air yang disalirkan, cara saluran keluar dibina dan bagaimana pembinaan disesuaikan dengan musim kerja pergunungan yang singkat. Bagi komuniti di hilir, perlindungan juga bergantung pada sistem amaran dan kesiapsiagaan yang berjalan seiring dengan kerja penyaliran.

Perkara Utama

• Nepal merancang menurunkan paras Thulagi, Lower Barun, Lumding Tsho dan Hongu 2 menerusi program yang dijadualkan siap pada Mac 2033.
• Projek bernilai kira-kira $50 juta itu menggabungkan penyaliran terkawal, sistem amaran dan kesiapsiagaan komuniti.
• Kedalaman penurunan akhir menunggu kajian terperinci; cadangan awal berkisar antara satu hingga tiga meter.
• Saintis berbeza pendapat sama ada pengurangan kira-kira tiga meter memberikan perlindungan yang mencukupi.
• Penilaian serantau 2020 mendapati 42 daripada 47 tasik yang berpotensi berbahaya terletak dalam sistem Koshi, yang mengalir ke Bihar.
• Kajian reka bentuk, pengurusan saluran keluar yang selamat dan amaran di hilir penting untuk mengurangkan kerugian pada masa depan.