Indonesia Rancang Bantuan Tunai Ketika Sistem Kebajikan Digital Mendaftarkan 11.5 Juta Keluarga

Pelancaran Dirancang Pada November, Ujian Pembayaran Pada 2027

Indonesia merancang untuk mengalihkan bantuan kerajaan daripada produk dan barangan bersubsidi kepada pindahan tunai langsung, menggunakan sistem perlindungan sosial digital yang telah mendaftarkan 11.5 juta keluarga setakat 20 Oktober 2026. Presiden Prabowo Subianto dijadualkan melancarkan program digital itu pada 10 November, manakala ujian aturan pembayaran baharu dirancang pada suku pertama 2027.

Luhut Binsar Pandjaitan, pengerusi Majlis Ekonomi Nasional, yang dikenali sebagai DEN, menggariskan rancangan itu selepas bertemu Prabowo dan pegawai ekonomi kerajaan di Istana Merdeka, Jakarta, pada 20 Oktober. Kerajaan mahu bantuan sampai kepada mereka yang layak menerimanya, bukannya menyalurkan subsidi kepada produk yang turut boleh dibeli oleh isi rumah lebih berada.

Anggota DEN Mochamad Firman Hidayat berkata percubaan sistem digital itu telah meliputi kesemua 514 kabupaten dan bandar. Lebih 600,000 pendaftaran memasuki portal itu setiap hari, dengan sokongan 775,000 ejen yang membantu penduduk mendaftar.

Satu kajian percubaan di Bali menjadi bukti utama yang mendasari pengumuman itu. Firman berkata pendekatan digital mengurangkan kesilapan yang menyebabkan mereka yang layak tidak menerima bantuan sebanyak 24.1%, manakala kesilapan pemberian bantuan kepada mereka yang tidak layak turun sebanyak 4.1%.

Bagi keluarga, perubahan yang dicadangkan itu melibatkan dua keputusan yang saling berkait: siapa yang tersenarai sebagai penerima dan bagaimana bantuan disalurkan kepada mereka. Pelancaran pada November merupakan satu langkah dalam proses itu. Pegawai menyasarkan penyepaduan dan pengemaskinian maklumat penerima selesai menjelang akhir 2026 sebelum pengagihan tunai diuji pada awal tahun berikutnya.

Maksud Peralihan Daripada Produk kepada Rakyat

Luhut menyifatkan langkah itu sebagai perubahan pada hala tuju perbelanjaan awam. Melalui subsidi produk, kerajaan membantu menurunkan harga sesuatu barangan. Melalui pindahan tunai bersasar, kerajaan menyalurkan wang kepada individu yang dikenal pasti layak menerima bantuan.

Luhut menjelaskan hala tuju yang dirancang itu dalam taklimat di istana. Beliau berkata dalam bahasa Indonesia:

Jadi pemerintah pada ujungnya tidak memberikan subsidi kepada produk lagi.

Kenyataannya bermaksud kerajaan akhirnya akan menghentikan subsidi produk. Pengumuman itu meletakkan pengenalpastian penerima sebagai teras peralihan tersebut: sesebuah isi rumah akan menerima bantuan kerana memenuhi kriteria program.

Luhut sebelum ini menganggarkan purata nilai bantuan yang dihimpunkan daripada pelbagai program bagi skim tunai yang dicadangkan itu sebanyak Rp5.4 juta seorang. Beliau tidak menyatakan tempoh yang diliputi oleh jumlah tersebut. Jumlah akhir penerima, liputan program dan aturan pembayaran bergantung pada data yang dikemas kini serta kesiapsiagaan sistem.

Arah dasar itu mempunyai contoh terdahulu. Analisis Hilman Palaon pada 24 Julai 2024 oleh Lowy Institute menghuraikan cadangan pada 2020 untuk memperbaharui subsidi gas memasak dengan menggantikan bantuan kepada barangan dengan dana yang disalurkan kepada penerima yang layak. Pengumuman baharu itu meluaskan pendekatan asas yang sama kepada perbincangan lebih luas mengenai bantuan sosial.

Pendaftaran Berkembang di Seluruh Indonesia

Angka Firman pada 20 Oktober menggambarkan operasi pendaftaran yang meliputi seluruh negara. Sebanyak 11.5 juta rekod itu dilaporkan sebagai kad keluarga atau ketua isi rumah, bukannya jumlah individu. Kad keluarga ialah rekod pentadbiran yang mengenal pasti anggota isi rumah.

Sasaran perancangan kerajaan dinyatakan secara berbeza: kira-kira 50 juta penerima individu. Luhut berkata jumlah akhirnya mungkin melebihi 50 juta selepas pembetulan data. Oleh itu, pendaftaran isi rumah dan sasaran penerima individu mengukur bahagian operasi yang berbeza.

Persediaan terdahulu merangkumi ujian di 215 kabupaten dan bandar. Menjelang 20 Oktober, Firman berkata percubaan digital yang lebih meluas itu meliputi kesemua 514 kawasan. Ejen pendaftaran bertujuan membantu penduduk memasuki sistem, sekali gus menyediakan laluan bantuan selain pendaftaran awam melalui portal.

Usaha pendaftaran itu juga mewujudkan tugas penyemakan yang besar. Maklumat yang dimasukkan penduduk perlu dipadankan dengan rekod kerajaan, dinilai berdasarkan peraturan program dan dikemas kini apabila keadaan isi rumah berubah.

Siapa yang Dipertimbangkan untuk Menerima Bantuan?

Pangkalan data penerima ialah sistem Data Sosial dan Ekonomi Tunggal Nasional, yang dikenali melalui singkatan bahasa Indonesianya, DTSEN. Pegawai berhasrat menggunakan isi rumah dalam desil satu hingga lima sebagai kumpulan sasaran perlindungan sosial digital.

Desil ialah satu daripada sepuluh kumpulan yang sama besar dalam sesuatu kedudukan. Dalam kes ini, isi rumah disusun mengikut keadaan sosial dan ekonomi mereka. Desil satu hingga lima meliputi separuh terbawah dalam kedudukan itu, daripada isi rumah yang sangat miskin hingga keluarga yang mempunyai sumber sederhana.

Anggota DEN Arief Anshory Yusuf dan ketua Statistik Indonesia Amalia Adininggar Widyasanti terlibat dalam usaha meningkatkan ketepatan DTSEN. Luhut berkata kerja itu menggunakan kecerdasan buatan yang dibangunkan di Indonesia.

Pegawai merancang untuk menggabungkan rekod penduduk yang disimpan Direktorat Jeneral Kependudukan dan Pendaftaran Awam, yang dikenali sebagai Dukcapil, dengan maklumat daripada kementerian dan agensi lain. Pendaftaran awam menyediakan satu lagi cara untuk mengenal pasti penduduk yang perlu dinilai bagi menerima bantuan.

Kecerdasan buatan boleh membantu memproses dan membandingkan maklumat dalam jumlah besar. Namun, keputusan mengenai isi rumah tetap bergantung pada maklumat yang dikumpulkan serta peraturan yang digunakan untuk menentukan kelayakan. Bagi keluarga yang keadaan hidupnya baru-baru ini merosot, pengemaskinian rekod itu boleh menentukan sama ada sistem mengiktiraf keperluan mereka.

Dapatan Bali Mengenai Keluarga yang Terlepas

Firman mengenal pasti dua jenis kesilapan dalam percubaan di Bali. Kesilapan pengecualian berlaku apabila individu yang layak tidak menerima bantuan. Kesilapan kemasukan pula berlaku apabila seseorang yang tidak memenuhi kriteria menerima bantuan.

Kesilapan ini memberi kesan berbeza kepada isi rumah. Pengecualian boleh menyebabkan keluarga tidak menerima wang yang sepatutnya membantu memenuhi keperluan asas. Kemasukan pula menyalurkan sebahagian belanjawan bantuan kepada seseorang di luar kumpulan sasaran.

Firman berkata kesilapan pengecualian turun sebanyak 24.1% dan kesilapan kemasukan sebanyak 4.1% melalui pendekatan digital itu. Taklimat tersebut tidak menyatakan kadar kesilapan asal, saiz kajian atau sama ada perubahan itu merupakan pengurangan relatif atau perubahan mata peratusan, iaitu butiran yang diperlukan untuk mengira jumlah keluarga yang terjejas.

Peningkatan lebih besar yang dilaporkan berkaitan individu layak yang tidak menerima bantuan. Hal ini menjadikan usaha pendaftaran dan pembetulan data amat penting: program itu bertujuan membantu isi rumah yang terlepas pandang dan mengeluarkan rekod yang tidak layak.

Kajian di Bali melibatkan satu wilayah. Pelaksanaan di seluruh negara akan membawa proses pendaftaran dan penyemakan yang sama kepada komuniti yang jauh lebih luas, menjadikan pengendalian maklumat setempat dan aduan sebagai bahagian praktikal pelaksanaan.

Penyingkiran Penerima Sebelum Ini Menunjukkan Kesannya

Pengalaman Indonesia baru-baru ini menunjukkan sebab perubahan pada senarai penerima boleh mencetuskan pertikaian dengan cepat. Anggaran yang tersebar pada September 2025 mencadangkan bahawa 45% penerima bantuan sosial mungkin tersasar. Pegawai mula menyemak 12 juta penerima, dan penyingkiran 1.9 juta penerima mencetuskan bantahan serta aduan daripada mereka yang percaya bahawa mereka telah tersalah gugur daripada senarai.

Penyelidikan mengenai program pindahan tunai luar bandar menggambarkan jurang berterusan antara kedudukan kemiskinan rasmi dengan penilaian kampung terhadap keperluan penduduk. Dalam dua kajian kes, liputan program mencapai 44% dan 23% daripada isi rumah yang dianggap miskin menerusi latihan pemeringkatan setempat.

Para penyelidik turut menghuraikan masalah praktikal dalam pengumpulan dan penggunaan maklumat isi rumah. Petugas tinjauan kadangkala mengambil jalan pintas kerana kesuntukan masa. Pemimpin kampung berdepan senarai yang tidak menyertakan keluarga yang mereka anggap layak, manakala sesetengah penduduk menyembunyikan aset untuk meningkatkan peluang mereka memenuhi syarat.

Model statistik mungkin menyusun kedudukan isi rumah berdasarkan ciri yang boleh dilihat, seperti aset mereka. Jiran mungkin lebih mengutamakan kekurangan makanan atau perubahan keadaan keluarga. Pemilihan maklumat yang menentukan kelayakan mempengaruhi siapa yang menerima wang dan siapa yang perlu memohon pembetulan.

Sistem digital itu merangkumi mekanisme untuk penduduk mencabar kesilapan dalam DTSEN, menurut Menteri Komunikasi dan Hal Ehwal Digital Meutya Hafid. Bagi isi rumah yang tidak tersenarai, proses itu menyediakan saluran untuk meminta keadaan mereka dinilai semula.

Pindahan Tunai ke Akaun Sudah Lama Dilaksanakan

Indonesia sudah bertahun-tahun mengubah cara bantuan disalurkan kepada isi rumah. Analisis Palaon pada 2024 menjelaskan bahawa Program Keluarga Harapan, atau PKH, mula beralih daripada pembayaran tunai secara fizikal melalui pejabat pos kepada pindahan langsung ke akaun simpanan pada 2017.

PKH menyediakan bantuan yang dikaitkan dengan syarat seperti kehadiran ke sekolah dan pemeriksaan kesihatan. Program itu meliputi kira-kira 10 juta keluarga penerima, yang dianggarkan terdiri daripada 40 juta orang. Aturan pembayarannya membolehkan penerima mengeluarkan wang melalui cawangan bank, mesin tunai atau ejen bank, sambil mengekalkan pilihan untuk menyimpan wang.

Peraturan Presiden 2017 mengenai Pengagihan Bantuan Sosial Bukan Tunai mewajibkan bantuan disalurkan melalui akaun bank. Dalam penggunaan istilah ini, bukan tunai merujuk kepada kaedah penyaluran: wang dimasukkan ke dalam akaun secara elektronik dan bukannya diserahkan dalam bentuk wang kertas.

Bantuan makanan menggunakan saluran lain. Indonesia menggantikan pengagihan beras secara fizikal dengan baucar elektronik di bawah Program Bantuan Makanan Bukan Tunai pada 2017. Analisis Palaon menyatakan bahawa secara purata penerima mendapat bantuan 45% lebih banyak berbanding program beras terdahulu, di samping penyasaran yang lebih baik dan kos pengagihan yang lebih rendah.

Baucar elektronik mengehadkan pembelian kepada barangan atau premis yang diluluskan. Pindahan tunai pula menyalurkan wang kepada penerima melalui akaun. Pelan hala tuju Government to Person Payment 4.0 Indonesia bertujuan membolehkan penerima memilih akaun bank atau akaun wang elektronik sebagai saluran pembayaran.

Kesiapsiagaan Bukan Sekadar Portal yang Berfungsi

Satu kajian 2024 yang diterbitkan dalam Indonesian Treasury Review meneliti halangan kepada bantuan digital menggunakan data tinjauan isi rumah SUSENAS Mac 2021, data pembayaran kerajaan OMSPAN dan maklum balas daripada 340 orang di lima bandar.

Kajian Treasury Review itu, yang diterbitkan dalam Jilid 9, Isu 1, halaman 71 hingga 86, mengenal pasti cabaran yang melibatkan institusi, data, program yang berpecah-pecah, pengagihan dan penggunaan bantuan. Kajian itu mendapati pendigitalan boleh menangani masalah tersebut, namun kesiapsiagaan masih dibatasi oleh ketiadaan syarat yang diperlukan untuk peralihan yang berjaya.

Dapatan itu berkait langsung dengan rancangan semasa. Penggabungan rekod antara agensi menangani maklumat yang berpecah-pecah. Ejen pendaftaran membantu penduduk memasuki sistem. Mekanisme aduan memberi keluarga cara untuk memohon pembetulan. Setiap fungsi mengendalikan bahagian berbeza dalam proses daripada permohonan bantuan hingga penerimaannya.

Meutya berkata sistem itu sedang direka untuk 50 juta pengguna, dengan matlamat menyokong akses serentak. Kementeriannya bekerjasama dengan Agensi Siber dan Sandi Negara, yang dikenali sebagai BSSN, untuk menguji daya tahan dan beban sistem, iaitu pemeriksaan terhadap prestasi platform ketika berdepan tekanan dan trafik tinggi.

Analisis Palaon turut mengenal pasti keselamatan siber, perlindungan data peribadi dan penilaian semula kelayakan secara berkala sebagai keutamaan. Pangkalan data nasional mesti melindungi maklumat isi rumah sambil mengikuti perubahan apabila seseorang mula atau keluar daripada kesusahan kewangan.

Tarikh Penting Seterusnya

Kerajaan telah menggariskan urutan yang membezakan pelancaran kepada umum daripada usaha melengkapkan pangkalan data dan menguji pembayaran:

• September 2025: Semakan dan penyingkiran penerima menjadikan aduan mengenai keputusan kelayakan tumpuan umum.
• 20 Oktober 2026: DEN melaporkan 11.5 juta keluarga berdaftar dan percubaan meliputi 514 kabupaten dan bandar selepas bertemu Prabowo.
• 10 November 2026: Prabowo dijadualkan melancarkan program perlindungan sosial digital.
• Akhir 2026: Pegawai menyasarkan penyepaduan dan pengemaskinian data penerima selesai.
• Suku pertama 2027: Ujian pengagihan bantuan melalui aturan pindahan tunai baharu dirancang.

Bagi isi rumah yang memerlukan bantuan, usaha segera tertumpu pada pendaftaran, ketepatan rekod dan akses kepada proses pembetulan. Peringkat seterusnya akan menguji sama ada maklumat itu boleh menyokong pembayaran yang boleh dipercayai kepada penerima sasaran.

Pindahan ke akaun dan baucar makanan yang pernah dilaksanakan Indonesia memberikan pengalaman dalam penyaluran bantuan secara elektronik. Rancangan semasa membawa tugas yang lebih luas: menghubungkan pengenalpastian isi rumah, keputusan kelayakan, aduan dan pembayaran dalam satu sistem nasional.

Ringkasnya

• Indonesia merancang mengalihkan bantuan daripada produk dan barangan bersubsidi kepada pindahan tunai langsung.
• Sistem digital itu telah mendaftarkan 11.5 juta keluarga setakat 20 Oktober 2026.
• DEN melaporkan percubaan di kesemua 514 kabupaten dan bandar, dengan sokongan 775,000 ejen pendaftaran.
• Firman Hidayat berkata percubaan di Bali mengurangkan kesilapan pengecualian sebanyak 24.1% dan kesilapan kemasukan sebanyak 4.1%.
• Sistem itu sedang disediakan untuk kira-kira 50 juta penerima dan merangkumi mekanisme untuk mencabar kesilapan data.
• Pelancaran dijadualkan pada 10 November, diikuti penyempurnaan data pada akhir 2026 dan ujian pembayaran pada awal 2027.